Panutup
Jalma nu ninggalkeun pamikiran kufur ngeunaan tabiat sareng asup kana iman nyarios yén: Alhamdulillâh, mamang abdi parantos henteu aya; ngan aya sababaraha patarosan nu ngajantenkeun abdi panasaran. PATAROSAN KAHIJI: urang ngadangu ti seueur jalma kedul sareng nu ninggalkeun solat, aranjeunna nyarios yén naon kabutuhan Gusti Alloh kana ibadah urang, dugi ka dina Al-Qur'an Mantenna kacida teges sareng negeskeun deui-deui ngélingan nu ninggalkeun ibadah, ngancam ku hukuman nu pikasieuneun sapertos naraka. Kumaha cocog sareng ungkara Al-Qur'an nu saimbang, lempeng sareng adil, dugi ka némbongkeun sikep anu kacida tegesna ngalawan hiji kalepatan nu sakedik tur henteu penting? WALERAN: Leres, Gusti Alloh henteu peryogi ibadah anjeun, malah henteu peryogi naon-naon. Nanging anjeun peryogi ibadah, anjeun gering sacara maknawi. Dina seueur risalah urang parantos ngabuktikeun yén ibadah sapertos panawar pikeun raheut maknawi anjeun. Upami hiji nu gering, pikeun nanggepan tabib nu welas anu terus nyuhunkeun supados anjeunna ngaleueut ubar-ubar nu mangpaat pikeun panyakit éta, nyarios ka tabib, "Naon kabutuhan anjeun, dugi ka negeskeun sakitu ka abdi?", anjeun ngartos sakumaha éta henteu aya hartina. Nanging ancaman teges sareng hukuman pikasieuneun Al-Qur'an ngeunaan ninggalkeun ibadah, sapertos hiji raja pikeun miara hak rahayatna ngahukum kalayan teges hiji jalma biasa, luyu sareng kalepatanna nu ngarugikeun hak rahayat éta. Kitu deui, jalma nu ninggalkeun ibadah sareng solat ngalanggar hak nu aya kalayan penting sareng ngalakukeun zalim maknawi ka maranéhna, nu mangrupikeun sapertos rahayat Gusti Sultan Nu Azali tur Langgeng. Margi kasampurnaan nu aya témbong ku tasbih sareng ibadah dina jihatna nu nuju ka Gusti Nu Ngadamel. Nu ninggalkeun ibadah henteu ningali sareng henteu tiasa ningali ibadah nu aya, malah tiasa nampik. Harita anjeunna ngarendahkeun nu aya nu aya dina kalungguhan luhur tina jihat ibadah sareng tasbih, nu masing-masing hiji serat Gusti Nu Shamad sareng eunteung asma Gusti Rabb, tina kalungguhan luhurna; sareng nganggap dina kaayaan henteu penting, tanpa tugas, kaku tur paburencay, ku kituna ngahina nu aya, nampik sareng ngalanggar kasampurnaanana. Leres, masing-masing ningali jagat ku eunteungna sorangan. Gusti Alloh nyiptakeun manusa dina wangun hiji ukuran sareng timbangan pikeun jagat. Mantenna maparin hiji alam husus tina alam ieu ka unggal manusa. Mantenna némbongkeun warna alam éta luyu sareng kayakinan manah manusa éta. Contona, sakumaha manusa nu nangis dina putus harepan sareng duka pisan ningali nu aya dina wangun nangis tur putus harepan; jalma nu kacida bungah sareng gumbira, ngagaduhan wartos gumbira, nu seuri ku kabungahan nu sampurna, ningali jagat bungah sareng seuri; jalma nu ibadah sareng tasbih kalayan tafakur tur daria rada manggihan sareng ningali ibadah sareng tasbih nu aya, nu saéstuna aya tur pasti. Jalma nu ninggalkeun ibadah ku lalawora atanapi nampik, nganggap nu aya ku cara nu sagemblengna tibalik, ngalawan sareng lepat kana hakékat kasampurnaanana, sareng sacara maknawi ngalanggar hakna. Nu ninggalkeun solat éta ogé, lantaran dirina sorangan sanés milikna, nganiaya nafsuna sorangan, nu mangrupikeun hiji abdi Gusti Nu Kagungan anjeunna. Gusti Nu Kagungan anjeunna ngancam kalayan pikasieuneun pikeun nyandak hak abdi-Na éta tina nafsu ammarahna. Ogé, lantaran ninggalkeun ibadah nu mangrupikeun hasil ciptaan sareng tujuan fitrahna, éta janten sapertos ngalanggar hikmah Ilahi sareng kersa Rabbani. Ku kituna anjeunna dihukum. Cindekna: Nu ninggalkeun ibadah boh nganiaya nafsuna sorangan —nafsuna téh abdi sareng kagungan Gusti Alloh— boh hiji lampah ngalanggar sareng zalim kana hak kasampurnaan jagat. Leres, sakumaha kufur ngahina nu aya, ninggalkeun ibadah ogé nampik kasampurnaan jagat. Ogé, lantaran hiji lampah ngalanggar hikmah Ilahi, anjeunna pantes kénging ancaman pikasieuneun sareng hukuman nu teges. Pikeun ngungkabkeun pantesna éta sareng hakékat nu parantos disebat, Al-Qur'an nu kateranganana mu'jizat milih cara ungkara nu teges éta ku cara mu'jizat, cocog sapinuhna sareng tungtutan kaayaan, nu mangrupa hakékat balaghoh. PATAROSAN KADUA: jalma nu ninggalkeun tabiat sareng asup kana iman nyarios: unggal nu aya, dina unggal jihat, unggal pagawéan sareng unggal perkarana sareng unggal urusanna, tumut kana kersa Ilahi sareng kudrat Rabbani, hiji hakékat nu kacida ageungna. Tina jihat ageungna, henteu cekap dina pikiran urang nu sempit. Nanging jumlah nu kacida seueur tur ngaleuyana ieu, nu ku urang katempo, kagampangan nu teu aya watesna dina nyiptakeun barang, kagampangan nu pangageungna dina nyiptakeun barang dina jalan katunggalan nu pasti ku bukti-bukti anjeun tadi, sareng kagampangan nu kacida ageungna nu écés ditémbongkeun ku ayat-ayat sapertos ﻣَﺎ ﺧَﻠْﻘُﻜُﻢْ وَلَا ﺑَﻌْﺜُﻜُﻢْ اِلَّا ﻛَﻨَﻔْﺲٍ ﻭَﺍﺣِﺪَﺓٍ ٭ ﻭَﻣَٓﺎ ﺍَﻣْﺮُ ﺍﻟﺴَّﺎﻋَﺔِ اِلَّا ﻛَﻠَﻤْﺢِ ﺍﻟْﺒَﺼَﺮِ ﺍَﻭْ ﻫُﻮَ ﺍَﻗْﺮَﺏُ nu dijelaskeun ku nas Al-Qur'an, némbongkeun yén hakékat ageung éta hiji pasualan nu pangditampina sareng pangluyuna sareng akal. Naon rusiah sareng hikmah kagampangan ieu? WALERAN: Dina katerangan ﻭَﻫُﻮَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ, Kalimah Kasapuluh Mektup Kadua Puluh, rusiah éta parantos dijelaskeun ku cara nu kacida écés, pasti sareng ngayakinkeun. Utamina dina tambihan Mektup éta langkung écés kabuktian yén nalika sadaya nu aya disandarkeun ka Gusti Sâni' Nu Wâhid, janten gampil sapertos hiji nu aya. Upami henteu disanggakeun ka Gusti Nu Wâhid tur Ahad, nyiptakeun hiji mahluk janten hésé sapertos sadaya nu aya, sareng hiji siki janten hésé sapertos hiji tangkal. Upami disanggakeun ka Gusti Sâni'-na Nu Sajati, jagat janten gampil sapertos hiji tangkal, tangkal sapertos hiji siki, sawarga sapertos hiji mangsa semi, sareng mangsa semi sapertos hiji kembang. Tina ratusan bukti nu janten jalan rusiah sareng némbongkeun hikmah jumlah nu ngaleuya sareng murahna nu teu kaétang nu katingal langsung, masing-masing rupa ngagaduhan seueur anggota kalayan gampil, sareng nu aya nu tartib, seni tur luhur ajénna hadir kalayan gampil pisan sareng gancang, urang masihan isyarat ringkes kana hiji dua bukti nu dijelaskeun kalayan jéntré dina risalah séjén. Contona, sakumaha saratus prajurit dipasrahkeun kana pangaturan hiji perwira, saratus darajat langkung gampil tibatan hiji prajurit dipasrahkeun kana pangaturan saratus perwira; pakakas militér hiji tentara, nalika disanggakeun ka hiji puseur, hiji hukum, hiji pabrik sareng paréntah hiji raja, saolah-olah sacara jumlah janten gampil sakadar pakakas hiji prajurit; pakakas militér hiji prajurit disanggakeun ka sababaraha puseur, sababaraha pabrik sareng sababaraha komandan ogé saolah-olah sacara jumlah sakitu héséna sapertos pakakas hiji tentara. Margi pikeun pakakas hiji prajurit kedah aya sadaya pabrik nu diperyogikeun pikeun sakumna tentara. Ogé, tina jihat rusiah katunggalan, bahan-bahan hirup hiji tangkal dipasihkeun ku hiji akar, hiji puseur sareng hiji hukum, ku kituna nyata katingal yén tangkal nu ngahasilkeun rébuan buah éta gampil sapertos hiji buah. Upami tina katunggalan nuju kana kasrah, bahan hirup nu diperyogikeun unggal buah dipasihkeun ti tempat séjén, unggal buah ngahasilkeun kasusah sakadar hiji tangkal. Malah hiji siki, nu mangrupa conto sareng daptar tangkal, janten hésé sakadar tangkal éta. Margi sadaya bahan hirup nu diperyogikeun pikeun hirup hiji tangkal ogé diperyogikeun pikeun hiji siki. Aya ratusan conto sapertos conto ieu, nu némbongkeun yén rébuan nu aya, nu dina katunggalan hadir kalayan kagampangan nu pangageungna, langkung gampil tibatan hiji nu aya dina syirik sareng kasrah. Margi dina risalah sanés hakékat ieu kabuktian dugi ka darajat dua kali dua opat, urang nyanggakeun ka éta; di dieu urang ngan bakal ngajelaskeun hiji rusiah nu penting pisan tina kagampangan ieu tina sawangan élmu sareng papasten Ilahi sareng kudrat Rabbani. Kieu: anjeun hiji nu aya. Upami anjeun nyanggakeun diri ka Gusti Qadîr Nu Azali; sapertos ngahurungkeun korék, tina henteu aya, ku hiji paréntah sareng kudrat-Na nu teu aya watesna, Mantenna nyiptakeun anjeun dina sakedapan. Upami anjeun henteu nyanggakeun diri ka Mantenna, nanging nyandarkeun kana sabab-sabab bahan sareng tabiat, harita, margi anjeun hiji ringkesan nu tartib, buah sareng daptar eusi alit jagat, pikeun ngadamel anjeun kedah nyaring jagat sareng unsur-unsur ku ayakan nu ipis, ngahimpun bahan-bahan dina awak anjeun ti sadaya arah alam ku ukuran-ukuran nu taliti. Margi sabab-sabab bahan ngan ngarangkep sareng ngahimpun. Nu henteu aya dina dirina henteu tiasa diadamel tina henteu aya, ieu ditarima ku sadaya nu gaduh akal. Ku kituna aranjeunna kedah ngahimpun awak hiji mahluk hirup alit ti sadaya arah alam. Geura ngartos sakumaha kagampangan dina katunggalan sareng tauhid, sareng sakumaha kasusah dina syirik sareng kasasaran! Kadua, dina jihat élmu aya kagampangan nu teu aya watesna. Kieu: papasten hiji rupa élmu nu netepkeun hiji ukuran, nu sapertos citakan maknawi sareng husus unggal perkara. Ukuran papasten éta janten sapertos hiji rarancang sareng model pikeun wujud perkara éta. Nalika kudrat nyiptakeun, Mantenna nyiptakeun kalayan gampil pisan dina ukuran papasten éta. Upami perkara éta henteu disanggakeun ka Gusti Qadîr Dzul-Jalâl, Nu Kagungan élmu nu ngawengku sadayana, tanpa wates sareng azali, —sapertos parantos disebat— sanés rébuan kasusah, nanging saratus perkara mustahil bakal mucunghul. Margi upami henteu aya ukuran papasten sareng ukuran élmu éta, kedah nganggo rébuan citakan luar sareng bahan dina awak hiji sato nu alit pisan. Geura ngartos hiji rusiah kagampangan tanpa tungtung dina katunggalan sareng kasusah nu teu kaétang dina kasasaran sareng syirik; sing kauninga sakumaha ayat ﻭَﻣَٓﺎ ﺍَﻣْﺮُ ﺍﻟﺴَّﺎﻋَﺔِ اِلَّا ﻛَﻠَﻤْﺢِ ﺍﻟْﺒَﺼَﺮِ ﺍَﻭْ ﻫُﻮَ ﺍَﻗْﺮَﺏُ ngungkabkeun hiji hakékat nu sajati, leres sareng luhur! PATAROSAN KATILU: nu nampi hidayah, nu baheula musuh ayeuna sobat, nyarios: dina jaman ieu para filsuf nu parantos maju pisan nyarios yén, "Henteu aya hiji perkara ogé diciptakeun tina henteu aya, sareng henteu aya hiji perkara ogé dileungitkeun; ngan hiji ngarangkep sareng ngurai nu ngajalankeun pabrik jagat." WALERAN: Para filsuf nu pangmajuna, nu henteu ningali nu aya ku cahya Al-Qur'an, ningali yén kabentuk sareng wujud nu aya ieu ku tabiat sareng sabab-sabab, —ku cara nu tadi parantos urang buktikeun— hésé dugi ka darajat mustahil, ku kituna kabagi dua golongan. Sabagian janten sofis, mundur tina akal nu mangrupa sipat husus manusa, murag langkung handap tibatan sato-sato bodo; lantaran dina jalan kasasaran aranjeunna ningali nampik wujud jagat, malah nampik wujud dirina sorangan, langkung gampil tibatan sabab sareng tabiat janten nu nyiptakeun, aranjeunna nampik boh dirina boh jagat, murag kana bodo sagemblengna. Golongan kadua ningali yén dina kasasaran, tina jihat sabab sareng tabiat salaku nu nyiptakeun, nyiptakeun hiji laleur sareng hiji siki ngagaduhan kasusah nu teu aya watesna, meryogikeun kamampuh di luar cara akal. Ku kituna ku kapaksa aranjeunna nampik lampah nyiptakeun, nyarios "Nu aya henteu janten tina henteu aya," sareng nganggap ngaleungitkeun ogé mustahil, nangtoskeun "Nu aya henteu janten henteu aya." Aranjeunna ngan ngabayangkeun hiji kaayaan nu dianggap, dina wangun ngarangkep sareng ngurai, paburencay sareng ngahimpun ku gerak zarah sareng angin kabeneran. Tah, hayu, geura tingali jalma-jalma nu dina darajat panghandapna bodo sareng teu uninga, nganggap dirina nu pangluhurna akal; sing kauninga sareng candak pangajaran sakumaha kasasaran ngajantenkeun manusa pikaseurieun, handap sareng pangteu uningana! Naha nganggap jauh ti kudrat azali sareng nampik lampah nyiptakeun ngeunaan maparin wujud nyata kalayan gampil pisan kana nu aya dina élmu, nu di luar henteu aya, nu rarancang sareng ukuranana parantos ditetepkeun dina lingkungan élmu azali —sapertos hiji zat nu dipulas pikeun némbongkeun tulisan ku hiji zat nu henteu katempo, tulisan nu henteu katingal— ku kudrat azali Nu unggal taun nyiptakeun opat ratus rébu rupa sakaligus dina beungeut bumi, nyiptakeun langit sareng bumi dina genep dinten, sareng dina genep minggu unggal mangsa semi ngawangun hiji jagat nu hirup, nu langkung seni sareng hikmah tibatan jagat; ieu langkung bodo sareng henteu uninga tibatan golongan sofis nu kahiji. Jalma-jalma cilaka ieu, lantaran nafsuna sorangan nu janten fir'aun, nu lemah mutlak sareng dina leungeunna henteu aya salian kahoyong bébas nu sakedik, henteu tiasa ngaleungitkeun sareng nyirnakeun hiji perkara ogé, henteu tiasa nyiptakeun hiji zarah atanapi hiji bahan tina henteu aya, sareng sabab-sabab sareng tabiat nu dipercaya ku aranjeunna henteu tiasa nyiptakeun tina henteu aya, ku kabodoanana nyarios, "Nu aya henteu janten tina henteu aya, nu aya ogé henteu janten henteu aya," teras hoyong ngalegaan kaidah nu batil sareng lepat ieu ka Gusti Qadîr Mutlak. Leres, Gusti Qadîr Dzul-Jalâl kagungan dua cara nyiptakeun. Hiji ku ikhtirâ' sareng ibdâ'. Nyaéta, Mantenna maparin wujud tina henteu aya, ogé nyiptakeun sagala nu diperyogikeunana tina henteu aya, masrahkeun kana leungeunna. Nu sanés ku ngawangun sareng seni. Nyaéta, pikeun seueur hikmah nu taliti sapertos némbongkeun hikmah-Na nu sampurna sareng tajalli seueur asma-Na, Mantenna ngawangun sabagian nu aya tina unsur-unsur jagat. Ku hukum maparin rejeki, Mantenna ngintun zarah sareng bahan nu tumut kana unggal paréntah-Na ka dinya, sareng ngajantenkeun éta damel di jerona. Leres, Gusti Qadîr Mutlak nyiptakeun ku dua cara, boh ku ibdâ' boh ku ngawangun. Ngajantenkeun nu aya henteu aya sareng nu henteu aya janten aya téh hukum-Na nu panggampilna, malah salawasna sareng umum. Jalma nu nyarios "Mantenna henteu tiasa ngajantenkeun nu henteu aya janten aya!" ngalawan kudrat Nu dina hiji mangsa semi ngajantenkeun tina henteu aya wangun, sipat, malah sadaya kaayaan sareng jihat mahluk hirup tilu ratus rébu rupa salian zarahna, kedahna sirna! Jalma nu ninggalkeun tabiat sareng asup kana hakékat nyarios: abdi sukur, muji sareng nyanjung Gusti Alloh sakadar jumlah zarah, margi abdi ngahontal iman nu sampurna, leupas tina sangkaan sareng kasasaran, sareng henteu aya hiji mamang ogé dina abdi. ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻋَﻠٰﻰ ﺩ۪ﻳﻦِ الْاِسْلَامِ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻝِ الْا۪يمَانِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ لَا ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَٓﺎ اِلَّا ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَٓﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ