TAMBIHAN ALIT BAGÉAN KAHIJI
ﻓَﺎﺳْﺘَﻤِﻊْ ﺍٰﻳَﺔَ: ﺍَﻓَﻠَﻢْ ﻳَﻨْﻈُﺮُٓﻭﺍ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻓَﻮْﻗَﻬُﻢْ ﻛَﻴْﻒَ ﺑَﻨَﻴْﻨَﺎﻫَﺎ ﻭَ ﺯَﻳَّﻨَّﺎﻫَﺎ
ﺍﻟﺦ ﺛُﻢَّ ﺍﻧْﻈُﺮْ ﺍِﻟٰﻰ ﻭَﺟْﻪِ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀِ ﻛَﻴْﻒَ ﺗَﺮٰﻯ ﺳُﻜُﻮﺗًﺎ ﻓ۪ﻰ ﺳُﻜُﻮﻧَﺔٍ ﺣَﺮَﻛَﺔً ﻓ۪ﻰ ﺣِﻜْﻤَﺔٍ تَلَئْلُاً ﻓ۪ﻰ ﺣِﺸْﻤَﺔٍ ﺗَﺒَﺴُّﻤًﺎ ﻓ۪ﻰ ﺯ۪ﻳﻨَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺍِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﺍﻟْﺨِﻠْﻘَﺔِ ﻣَﻊَ ﺍِﺗِّﺰَﺍﻥِ ﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔِ ﺗَﺸَﻌْﺸُﻊُ ﺳِﺮَﺍﺟِﻬَﺎ ﺗَﻬَﻠْﻬُﻞُ ﻣِﺼْﺒَﺎﺣِﻬَﺎ ﺗَﻠَﺌْﻠُﺆُ ﻧُﺠُﻮﻣِﻬَﺎ ﺗُﻌْﻠِﻦُ لِاَهْلِ ﺍﻟﻨُّﻬٰﻰ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺔً بِلَا ﺍِﻧْﺘِﻬَﺎﺀٍ ﺍَﻓَﻠَﻢْ ﻳَﻨْﻈُﺮُٓﻭﺍ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻓَﻮْﻗَﻬُﻢْ ﻛَﻴْﻒَ ﺑَﻨَﻴْﻨَﺎﻫَﺎ ﻭَ ﺯَﻳَّﻨَّﺎﻫَﺎ
ﺍﻟﺦ
Ieu tarjamahan ﺛُﻢَّ ﺍﻧْﻈُﺮْ ﺍِﻟٰﻰ ﻭَﺟْﻪِ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀِ ﻛَﻴْﻒَ ﺗَﺮٰﻯ ﺳُﻜُﻮﺗًﺎ ﻓ۪ﻰ ﺳُﻜُﻮﻧَﺔٍ, anu mangrupikeun hiji rupa tarjamahan ayat ieu. Hartina, ayat mulya ngarahkeun perhatian kana raray langit anu pinuh paésan sareng éndah. Supados ku pandangan taliti, jalma ningali jempé dina katengtreman anu luar biasa dina raray langit, sarta ngartos yén éta nyandak kaayaan kitu ku paréntah sareng ditundukkeun ku Gusti Qadîr Mutlak. Upami henteu, upami éta diantep tanpa pangaturan, awak-awak anu dahsyat sareng tanpa wates, buleud-buleud anu kacida ageungna éta, kalayan gerakna anu kacida gancang, kedah nimbulkeun sora anu kacida ributna dugi ka bakal ngajantenkeun ceuli alam raya pireu. Kitu deui, bakal aya pacampur dina lini anu kacau sapertos kitu dugi ka bakal ngabubarkeun alam raya. Parantos dipikanyaho sabaraha ribut sareng kacauna anu ditimbulkeun upami dua puluh munding gerak di antara hiji sareng nu sanés. Padahal kosmografi nyarios yén di antara béntang aya anu sarébu kali langkung ageung ti bumi sareng gerak tujuh puluh kali langkung gancang ti pélor mariem.
Tina jempéna awak-awak dina katengtreman, ngartos darajat kakawasaan sareng panundukan Gusti Shâni' Dzul-Jalâl sareng Gusti Qadîr Dzul-Kamâl, sarta darajat tunduk sareng taat béntang-béntang ka Mantenna.
ﺣَﺮَﻛَﺔً ﻓ۪ﻰ ﺣِﻜْﻤَﺔٍ Kitu deui, ayat maréntahkeun ningali gerak dina hikmah dina raray langit. Leres, gerak-gerak anu kacida ahéng sareng ageung éta aya dina hikmah anu kacida taliti sareng lega. Sapertos ahli seni anu muterkeun roda sareng mesin hiji pabrik kalayan hikmah némbongkeun darajat seni sareng kamahéranana numutkeun darajat ageung sareng tartibna pabrik, kitu deui darajat kakawasaan sareng hikmah Gusti Qadîr Dzul-Jalâl, anu ngajantenkeun panonpoé anu kacida ageungna sareng planét-planét dina kaayaan pabrik, sarta muterkeun buleud-buleud anu dahsyat sareng ageung éta sakurilingna kawas batu pangumban sareng roda pabrik, némbongan ka panon numutkeun éta babandingan.
تَلَئْلُاً ﻓ۪ﻰ ﺣِﺸْﻤَﺔٍ ﺗَﺒَﺴُّﻤًﺎ ﻓ۪ﻰ ﺯ۪ﻳﻨَﺔٍ Hartina, dina raray langit-langit aya cahya mancorong dina kaagungan sareng seuri dina paésan sapertos kieu, anu némbongkeun sabaraha agungna karajaan sareng sabaraha éndahna seni Gusti Shâni' Dzul-Jalâl. Sapertos seueur lampu listrik dina dinten perayaan némbongkeun darajat kaagungan sultan sareng darajat kasampurnaanana dina kamajuan peradaban, langit-langit anu kacida ageungna kalayan béntang-béntangna anu agung sareng pinuh paésan, ogé némbongkeun kasampurnaan karajaan sareng kaéndahan seni Gusti Shâni' Dzul-Jalâl ka pandangan taliti.
ﻣَﻊَ ﺍِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﺍﻟْﺨِﻠْﻘَﺔِ ﻣَﻊَ ﺍِﺗِّﺰَﺍﻥِ ﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔِ Kitu deui, éta nyarios: Tingal aturan mahluk dina raray langit sareng kasaimbangan karya ciptaan dina timbangan anu taliti, sarta ngartos supados uninga sabaraha Qadîr sareng sabaraha Hakîm Gusti Shâni' maranéhna. Leres, sapertos hiji jalma anu muterkeun awak-awak anu béda sareng alit, atanapi sasatoan, muterkeunana pikeun hiji pancén, sarta nungtun masing-masing dina jalan anu tangtu kalayan timbangan anu husus, némbongkeun darajat kakuatan sareng hikmahna, sarta darajat taat sareng tunduk awak-awak anu gerak ka anjeunna; kitu deui langit-langit anu kacida ageungna kalayan kaagunganana anu dahsyat sareng béntang-béntang tanpa wates, sarta béntang-béntang éta ogé, sareng ageungna anu dahsyat sareng gerakna anu kacida kuat, henteu ngalangkungan watesna sanaos saukuran zarah sareng sadetik, henteu mundur tina pancénna sanaos saukuran hiji 'asyirah menit, némbongkeun sabaraha talitina Gusti Shâni' Dzul-Jalâl maranéhna ngalaksanakeun rububiyah-Na ku timbangan anu husus. Kitu deui, sapertos ayat ieu, sakumaha ditunjuk ku ditundukkeunana panonpoé, bulan sareng béntang anu dijelaskeun dina Surah 'Amma sareng ayat-ayat séjén: ﺗَﺸَﻌْﺸُﻊُ ﺳِﺮَﺍﺟِﻬَﺎ ﺗَﻬَﻠْﻬُﻞُ ﻣِﺼْﺒَﺎﺣِﻬَﺎ ﺗَﻠَﺌْﻠُﺆُ ﻧُﺠُﻮﻣِﻬَﺎ ﺗُﻌْﻠِﻦُ لِاَهْلِ ﺍﻟﻨُّﻬٰﻰ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺔً بِلَا ﺍِﻧْﺘِﻬَﺎﺀٍ
Hartina, masangkeun lampu anu maparin cahya sareng haneut sapertos panonpoé kana lalangit langit anu pinuh paésan, ngajantenkeunana sapertos wadah mangsi cahya pikeun nyerat surat-surat Gusti Shamad dina kaca usum tiis sareng usum panas kalayan garis wengi sareng siang; sarta dina kubah langit ngajantenkeun bulan minangka jarum jam pangageungna waktos, sapertos jarum caang jam-jam ageung dina menara sareng munara luhur; saolah-olah ninggalkeun hiji bulan sabit anu béda pikeun unggal wengi dina wangun seueur bulan sabit anu béda-béda, lajeng mulih ngumpulkeun deui kana dirina, ngagerakkeunana dina tempat-tempatna kalayan timbangan anu sampurna sareng itungan anu taliti; sarta ngagurilapkeun raray éndah langit ku béntang-béntang anu mancorong sareng seuri dina kubah langit, tangtos mangrupikeun tanda karajaan rububiyah anu henteu aya tungtungna. Éta isyarat kailahian anu agung, anu ngajantenkeun mahluk sadar ngaraos éta. Éta ngondang ahli pamikiran kana iman sareng tauhid.
Tingal kaca rupa-rupa warna kitab alam raya,
Tingal naon anu digambarkeun ku kalam emas kakawasaan.
Henteu aya deui titik poék pikeun nu gaduh panon manah,
Saolah-olah Alloh nyerat ayat-ayat-Na ku cahya.
Tingal, mu'jizat hikmah naon anu narik pamahaman alam raya,
Tingal, kumaha luhurna pintonan angkasa alam raya.
Dangukeun ogé béntang-béntang sareng khutbahna anu pikaresepeun,
Tingal naon anu dijelaskeun ku surat cahya hikmah.
Sadayana mimiti nyarios babarengan, kalayan basa haq:
Pikeun kaagungan karajaan Gusti Qadîr Dzul-Jalâl,
Urang masing-masing bukti anu nyebarkeun cahya, saksi wajib ayana Gusti Shâni', kaésaan sareng kakawasaan.
Pikeun lalampahan malaikat ningali mu'jizat pikaresepeun anu ngagurilapkeun beungeut bumi ieu,
Urang rébuan panon anu taliti, anu ningali ti langit ieu ka bumi sareng merhatoskeun sawarga.
Tina tangkal Tuba ciptaan kana cabang langit-langit, kana sakabéh dahan Bima Sakti,
Urang rébuan buah éndah anu dipasangkan ku panangan hikmah Gusti Jamîl Dzul-Jalâl.
Pikeun ahli langit-langit ieu, masing-masing masjid anu gerak, imah anu muter sareng sayang anu luhur,
Urang masing-masing lampu anu caang, kapal anu gagah sareng kapal hiber.
Ti Gusti Qadîr Dzul-Kamâl, Gusti Hakîm Dzul-Jalâl, masing-masing mu'jizat kakawasaan sareng kaahéngan seni Gusti Khâliq,
Urang masing-masing kaistiméwaan hikmah, kaajaiban ciptaan sareng alam cahya.
Kalayan saratus rébu basa sapertos kitu, urang némbongkeun saratus rébu bukti, ngajantenkeun manusa anu manusa ngadangukeun.
Mugia buta panon anu henteu gaduh agama! Éta henteu ningali raray urang, ogé henteu ngadangukeun ucapan urang. Urang ayat-ayat anu nyarios haq.
Cap urang hiji, tanda urang hiji, urang tunduk ka Gusti Rabb urang, tasbih sapertos abdi,
Urang zikir, masing-masing anu katarik dina lingkaran ageung Bima Sakti.
--
BAGÉAN KADUA
ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ ﻗُﻞْ ﻫُﻮَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍَﺣَﺪٌ ٭ ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟﺼَّﻤَﺪُ
Bagéan ieu ngagaduhan tilu maksud.
MAKSUD KAHIJI
Wawakil ahli syirik sareng kasasaran, anu ragrag ka bumi ku tamparan hiji béntang, lantaran henteu mendakan tempat pikeun syirik saukuran zarah di mana ogé, ti zarah dugi ka béntang, ngantunkeun pangakuan dina cara éta. Nanging, sapertos sétan, pikeun nimbulkeun mamang ngeunaan katunggalan, anjeunna hoyong ngawaswas ahli tauhid ngeunaan kaésaan Alloh dina unggal barang sareng katunggalan Alloh, kalayan tilu patarosan penting.
Patarosan Kahiji: Kalayan basa zindik anjeunna nyarios: "Hé ahli tauhid! Kuring henteu mendakan hiji perkara pikeun anu masrahkeun kawenangan ka kuring, henteu tiasa meunang bagian dina mahluk, henteu tiasa ngabuktikeun jalan kuring. Nanging, ku naon aranjeun ngabuktikeun Gusti Wâhid Ahad anu kagungan kakawasaan anu henteu aya tungtungna? Ku naon aranjeun henteu ningali mungkin leungeun séjén campur sareng kakawasaan-Na?"
Waleran: Dina Kalimah Kadua Puluh Dua parantos dibuktikeun sacara pasti yén sakabéh mahluk, sakabéh zarah sareng sakabéh béntang, masing-masing bukti caang wajib ayana Gusti Wâjibul Wujûd sareng Gusti Qadîr Mutlak. Unggal runtuyan dina sakabéh alam raya hiji bukti pasti kaésaan-Na. Sakumaha Al-Qur'an Al-Hakîm ngabuktikeun ku bukti tanpa wates, éta langkung seueur nyebatkeun bukti anu pangécésna ka panon sadayana. Di antarana: ﻭَﻟَﺌِﻦْ ﺳَﺎَﻟْﺘَﻬُﻢْ ﻣَﻦْ ﺧَﻠَﻖَ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضَ ﻟَﻴَﻘُﻮﻟُﻦَّ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ٭ ﻭَﻣِﻦْ ﺍٰﻳَﺎﺗِﻪ۪ ﺧَﻠْﻖُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ ﺍَﻟْﺴِﻨَﺘِﻜُﻢْ ﻭَ ﺍَﻟْﻮَﺍﻧِﻜُﻢْ
Ku seueur ayat sapertos éta, Al-Qur'an Al-Hakîm némbongkeun ciptaan bumi sareng langit-langit minangka bukti kaésaan anu kacida écésna, dugi ka daék henteu daék unggal jalma sadar tangtos kedah mastikeun Gusti Khâliq Dzul-Jalâl-na dina ciptaan bumi sareng langit-langit, sarta nyarios ﻟَﻴَﻘُﻮﻟُﻦَّ ﺍﻟﻠّٰﻪُ.
Sapertos dina Bagéan Kahiji urang mimiti ti hiji zarah sarta némbongkeun cap tauhid dugi ka béntang sareng langit-langit, Al-Qur'an Al-Hakîm ku ayat-ayat sapertos ieu nyandak ti béntang sareng langit-langit dugi ka zarah, ngusir syirik. Éta nunjukkeun kieu sarta nyarios sacara maknawi:
Sistem panonpoé, anu salah sahiji lingkup karya ciptaan Gusti Qadîr Mutlak anu nyiptakeun langit-langit sareng bumi kalayan tartib sapertos kitu, tangtos aya dina genggeman pangaturan-Na.
Lantaran Gusti Qadîr Mutlak éta nyepeng panonpoé sareng planét-planétna dina genggeman pangaturan-Na, ngatur, nundukkeun sareng muterkeunana; tangtos bumi anu salah sahiji bagian sistem panonpoé éta sareng patali sareng panonpoé ogé aya dina genggeman pangaturan-Na, dina pangaturan sareng puteran-Na.
Lantaran bumi aya dina genggeman pangaturan-Na, dina pangaturan sareng puteran-Na, tangtos karya ciptaan anu ditulis sareng diciptakeun dina beungeut bumi, anu sapertos buah sareng tujuan bumi, ogé aya dina genggeman rububiyah sareng didikan-Na.
Lantaran sakabéh karya ciptaan anu dibentangkeun sareng disebarkeun dina beungeut sakabéh bumi, anu ngagurilapkeun sareng maparin paésan beungeutna, anu salawasna dibaruan, datang sareng angkat, sarta ku éta bumi pinuh sareng kosong, aya dina genggeman kakawasaan sareng élmu-Na, sarta diukur sareng diatur ku timbangan kaadilan sareng hikmah-Na. Lantaran sakabéh rupa aya dina genggeman kakawasaan-Na, tangtos mahluk-mahlukna anu sawaréh anu tartib sareng sampurna, anu sapertos conto alit alam, neraca rupa-rupa alam raya sareng daptar alit kitab alam, aya dina genggeman rububiyah sareng ciptaan-Na, dina puteran sareng didikan-Na.
Lantaran unggal mahluk hirup aya dina genggeman pangaturan sareng didikan-Na, tangtos sél, sél getih, anggota sareng saraf anu ngawangun awak éta mahluk hirup aya dina genggeman élmu sareng kakawasaan-Na.
Lantaran unggal sél sareng unggal sél getih aya di handapeun paréntah-Na, dina lingkup pangaturan-Na, sarta gerak ku hukum-Na; tangtos zarah-zarah anu bahan pokok sadayana ieu sareng anu sapertos torak sareng pér pikeun ukiran seni sareng anyaman ukiran dina sadayana, ogé pasti aya dina genggeman kakawasaan-Na sareng lingkup élmu-Na. Éta ngalakukeun gerak anu tartib sareng ngalaksanakeun pancén anu sampurna ku paréntah, idin sareng kakuatan-Na.
Lantaran gerak sareng ngalaksanakeun pancén unggal zarah ku hukum, idin sareng paréntah-Na; tangtos ciri husus raray, ayana hiji tanda pangbéda dina raray masing-masing anu ngabédakeun anjeunna ti sadayana, sarta ayana bédana anu béda-béda dina sora sareng basa sapertos dina raray, ku élmu sareng hikmah-Na.
Tingal ayat ieu anu nunjukkeun runtuyan ieu ku nyebatkeun awal sareng tungtungna: ﻭَﻣِﻦْ ﺍٰﻳَﺎﺗِﻪ۪ ﺧَﻠْﻖُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ ﺍَﻟْﺴِﻨَﺘِﻜُﻢْ ﻭَ ﺍَﻟْﻮَﺍﻧِﻜُﻢْ ﺍِﻥَّ ﻓ۪ﻰ ﺫٰﻟِﻚَ لَاٰيَاتٍ ﻟِﻠْﻌَﺎﻟِﻤ۪ﻴﻦَ
Ayeuna urang nyarios: Hé wawakil ahli syirik! Bukti-bukti anu kuat saukuran runtuyan alam raya ngabuktikeun jalan tauhid sarta némbongkeun Gusti Qadîr Mutlak. Lantaran ciptaan langit-langit sareng bumi némbongkeun Gusti Shâni' Qadîr, kakawasaan Gusti Shâni' Qadîr éta anu henteu aya tungtungna, sarta kakawasaan anu henteu aya tungtungna éta dina kasampurnaan anu henteu aya tungtungna, tangtos aya henteu peryogi sekutu sacara mutlak. Hartina, henteu peryogi sekutu dina sisi mana ogé. Nalika henteu peryogi, ku naon aranjeun ngalangkungan jalan anu poék ieu? Naon anu maksa aranjeun dugi ka asup ka dinya?
Kitu deui, sanaos henteu peryogi sekutu pisan sarta alam raya henteu peryogi aranjeunna sacara mutlak, sekutu rububiyah sareng ciptaan ogé henteu mungkin, sapertos sekutu kailahian; ayana mustahil. Sabab urang parantos ngabuktikeun yén kakawasaan Gusti Shâni' langit-langit sareng bumi boh sampurna pisan boh henteu aya tungtungna. Upami aya sekutu, kakawasaan séjén anu kawates kedah ngéléhkeun kakawasaan anu henteu aya tungtungna sareng kacida sampurnana éta, ngawasaan sawaréh tempat, maparin tungtung ka éta, ngajantenkeun lemah sacara maknawi sarta ngawatesan sanaos tanpa wates. Tanpa kapaksaan naon ogé, hiji perkara anu kawates kedah maparin tungtung ka perkara anu henteu aya tungtungna, dina waktos éta henteu aya tungtungna, sarta ngajantenkeunana kawates. Ieu anu panglangkungna henteu kahartos ku akal di antara perkara-perkara mustahil, sareng anu panglangkungna ngalapis di antara hal-perkara anu henteu mungkin.
Kitu deui, sekutu-sekutu téh "mustaghniyatun 'anha" sareng "mumtani'atun bidzat", nyaéta sakumaha aranjeunna henteu diperyogikeun pisan, ayana ogé mustahil. Sanaos kitu, ngaku ayana aranjeunna téh murni tahakkumi. Hartina, lantaran henteu aya sabab numutkeun akal, logika sareng pamikiran anu ngalantarankeun éta pangakuan, éta sapertos ucapan tanpa harti anu dina élmu usul disebat "tahakkumi". Hartina, pangakuan kosong tanpa harti. Salah sahiji kaidah élmu kalam sareng élmu usul nyaéta disebatkeun: لَا ﻋِﺒْﺮَﺓَ لِلْاِحْتِمَالِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟﻨَّﺎﺷ۪ﻰ ﻋَﻦْ ﺩَﻟ۪ﻴﻞٍ ٭ ﻭَ لَا ﻳُﻨَﺎﻓِﻰ الْاِمْكَانُ ﺍﻟﺬَّﺍﺗِﻰُّ ﺍﻟْﻴَﻘ۪ﻴﻦَ ﺍﻟْﻌِﻠْﻤِﻰَّ
Hartina: "Kamungkinan anu henteu timbul tina bukti atanapi tanda henteu penting. Éta henteu nambihan mamang kana élmu anu pasti, henteu ngagoyangkeun kayakinan kaputusan." Contona, dina dirina Laut Barla, nyaéta Situ Eğirdir, aya mungkin sareng kamungkinan janten sirop anggur kentel atanapi parantos robih janten minyak. Nanging, lantaran mungkin sareng kamungkinan éta henteu timbul tina hiji tanda, éta henteu mangaruhan élmu pasti urang ngeunaan ayana sareng yén éta cai, henteu nimbulkeun mamang sareng waswas.
Sapertos ieu, urang parantos naros ka unggal sisi mahluk sareng unggal juru alam raya. Sapertos dipintonkeun dina Bagéan Kahiji, ti zarah dugi ka béntang; sareng sapertos katingal dina Bagéan Kadua, ti ciptaan langit-langit sareng bumi dugi ka ciri husus raray, barang mana waé anu ditaros, ku basa kaayaan masihan kasaksian kana kaésaan sareng némbongkeun cap tauhid. Anjeun ogé parantos ningali. Ku kituna, dina mahluk alam raya henteu aya hiji tanda ogé anu tiasa janten dasar kamungkinan syirik.
Hartina, lantaran pangakuan syirik murni tahakkumi, ucapan tanpa harti sareng pangakuan kosong, ngaku syirik téh kabodoan murni sareng bodo sorangan.
Wawakil ahli kasasaran henteu gaduh ucapan deui pikeun ngalawan ieu. Anjeunna ngan nyarios: "Tanda syirik nyaéta runtuyan sabab dina alam raya, yén unggal barang patali sareng hiji sabab. Hartina, sabab-sabab ngagaduhan pangaruh sajati. Upami ngagaduhan pangaruh, éta tiasa janten sekutu?"
Waleran: Numutkeun sarat masyîah sareng hikmah Alloh, sarta lantaran seueur Asma mikersakeun némbongan, hasil-hasil dipatalikeun sareng sabab-sabab. Unggal barang dibeungkeut ku hiji sabab. Nanging, dina seueur tempat sareng sababaraha Kalimah, urang parantos ngabuktikeun sacara pasti: "Dina sabab henteu aya pangaruh nyiptakeun anu sajati."
Ayeuna urang ngan nyarios sakieu: Di antara sabab, anu écés pangmulya, panglegana pilihan sareng panglegana pangaturan, nyaéta manusa. Di antara lampah pilihan manusa ogé, anu pangécésna nyaéta tuang, nyarios sareng mikir. Tuang, nyarios sareng mikir ieu masing-masing runtuyan anu kacida tartib, ahéng sareng pinuh hikmah. Tina saratus bagian éta runtuyan, ngan hiji bagian anu dipasrahkeun kana panangan pilihan manusa.
Contona, dina runtuyan lampah ti tuang, gizi sél awak dugi ka kabentukna buah, anu dipasrahkeun kana panangan pilihan manusa ngan ngagerakkeun panggilingan huntu dina sungut sarta nyapek éta. Tina runtuyan nyarios, ngan ngalebetkeun sareng ngaluarkeun hawa kana kapang tempat kaluarna hurup. Padahal hiji kecap tunggal dina sungutna, sanaos kawas siki, sapertos hiji tangkal. Dina hawa éta ngahasilkeun jutaan buah anu sapertos kecap anu sami, lebet kana ceuli jutaan anu ngadangukeun. Pucuk alam misal ieu ngan tiasa kahontal ku panangan khayal manusa. Kumaha panangan pilihan anu pondok pisan tiasa ngahontal?
Lantaran di antara sabab, manusa anu pangmulya sareng anu pangseueurna pilihan, pananganana kabeungkeut tina nyiptakeun anu sajati sapertos kitu, kumaha barang kaku, sasatoan, unsur sareng tabiat séjén tiasa janten anu ngatur sajati?
Sabab-sabab éta ngan masing-masing hiji wadah, hiji sarung pikeun karya ciptaan Gusti sareng hiji anu nyangking nampan hadiah Gusti Rahmân. Tangtos wadah hadiah hiji raja, atanapi saputangan anu dibungkuskeun kana hadiah, atanapi prajurit anu dipasrahkeun hadiah kana pananganana sarta nyangkingna, henteu tiasa janten sekutu karajaan raja éta. Anu nyangka maranéhna sekutu nyarios omongan ngaco anu henteu aya hartina. Kitu deui, sabab anu lahiriah sareng sarana anu katingal henteu tiasa ngagaduhan bagian tina rububiyah Alloh dina sisi mana ogé. Éta henteu ngagaduhan bagian salian khidmah ubudiyah.
MAKSUD KADUA
Lantaran wawakil ahli syirik henteu tiasa ngabuktikeun jalan syirik dina sisi mana ogé sareng putus asa pikeun ngabuktikeunana, anjeunna hoyong ngupayakeun ngaruksak jalan ahli tauhid ku mamang sareng karaguanana, sarta naros kieu hiji patarosan kadua. Anjeunna nyarios:
Hé ahli tauhid! Aranjeun nyarios: "ﻗُﻞْ ﻫُﻮَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍَﺣَﺪٌ ٭ ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟﺼَّﻤَﺪُ Gusti Khâliq alam tunggal, Ahad, Shamad. Mantenna ogé Gusti Khâliq unggal barang. Sareng kaésaan Zat-Na, langsung tali kendali unggal barang aya dina panangan-Na, konci unggal barang dina genggeman-Na, Mantenna nyepeng ubun-ubun unggal barang. Hiji padamelan henteu ngahalangan padamelan séjén. Mantenna tiasa ngatur sakabéh barang kalayan sakabéh kaayaanana dina hiji waktos." Kumaha tiasa percaya kana hakékat anu ahéng sapertos kitu? Naha hiji Zat tunggal anu tangtu tiasa ngalaksanakeun padamelan anu henteu aya tungtungna dina tempat-tempat anu henteu aya tungtungna tanpa kasusah?
Waleran: Patarosan ieu diwaler ku ngajelaskeun rusiah kaésaan sareng sipat Shamad anu kacida jero sareng lemes, kacida luhur sareng lega. Sedengkeun pamikiran manusa ngan tiasa ningali éta rusiah ku taropong ibarat sareng panitén conto. Dina Zat sareng sipat Alloh henteu aya anu sami sareng conto. Nanging, ku conto sareng ibarat, kaayaan-Na tiasa sakadar ditingali. Urang ogé bakal nunjukkeun éta rusiah ku ibarat-ibarat matéri.
Ibarat Kahiji: Sakumaha dibuktikeun dina Kalimah Kagenep Belas, hiji diri tunggal anu tangtu ngahontal sipat anu nyakup sadayana ngaliwatan eunteung-eunteung anu béda. Sanaos dina hakékatna sawaréh, éta janten sapertos anu nyakup sadayana sarta gaduh seueur kaayaan.
Leres, sakumaha bahan sapertos kaca sareng cai janten eunteung pikeun barang jasmani, sarta hiji barang jasmani tunggal ngahontal sipat anu nyakup sadayana dina eunteung éta; kitu deui, pikeun barang anu pinuh cahya sareng mahluk rohani, hawa, éter sareng sababaraha mahluk alam misal ogé janten sapertos eunteung sareng sarana lalampahan dina kagancangan kilat sareng khayal. Mahluk pinuh cahya sareng mahluk rohani éta ngalalana kalayan kagancangan khayal dina eunteung-eunteung beresih sareng tempat-tempat lemes éta. Dina sakedapan aranjeunna lebet kana rébuan tempat. Dina unggal eunteung, lantaran pinuh cahya sarta pantulanana sami sareng dirina sareng ngagaduhan sipat dirina, béda ti jasmani, maranéhna ngatur kawas nyalira aya di unggal tempat. Pantulan sareng conto jasmani anu padet, salian henteu sami sareng éta jasmani, ogé henteu ngagaduhan sipatna, dianggap paéh.
Contona, sanaos panonpoé hiji barang sawaréh anu tangtu, ngaliwatan barang anu ngagurilap éta janten sapertos anu nyakup sadayana. Kana sakabéh barang ngagurilap dina beungeut bumi, malah kana unggal tétés cai sareng zarah kaca alit, éta maparin hiji pantulan dirina sareng hiji panonpoé alam misal numutkeun kamampuhna. Panas sareng pancaran cahya panonpoé, tujuh warna dina pancaran cahayana sareng hiji rupa conto dirina aya dina unggal awak anu ngagurilap. Upami panonpoé ngagaduhan élmu sareng kasadaran, unggal eunteung bakal sapertos hiji tempat, tahta sareng korsi pikeun éta; éta tiasa langsung nyabak unggal barang sarta hubungan sareng unggal mahluk sadar ku eunteung-eunteungna, malah ku pupil panon, kawas telepon. Hiji barang moal ngahalangan barang séjén. Hiji hubungan moal ngahalangan hubungan séjén. Sareng aya di unggal tempat, éta moal aya di hiji tempat ogé.
Upami panonpoé, anu ngan eunteung matéri, sawaréh sareng kaku tina Asma Nur, hiji tina sarébu hiji Asma hiji Zat, sareng ciri hususna sapertos kitu, nampi padamelan anu nyakup sadayana dina tempat-tempat anu nyakup sadayana, naha Gusti Dzul-Jalâl éta, sareng kaésaan Zat-Na, henteu tiasa ngalaksanakeun padamelan anu henteu aya tungtungna dina sakedapan?
Ibarat Kadua: Lantaran alam raya sapertos tangkal, unggal tangkal tiasa janten conto hakékat alam raya. Urang ogé nyandak tangkal platan anu agung sareng kacida ageungna di payuneun kamar urang ieu minangka conto alit alam raya, sarta ku éta urang bakal némbongkeun tajalli kaésaan dina alam raya. Kieu:
Tangkal ieu ngagaduhan sahenteuna sapuluh rébu buah. Unggal buahna ngagaduhan sahenteuna saratus siki anu gaduh jangjang. Sakabéh sapuluh rébu buah sareng sajuta siki nampi seni sareng ciptaan babarengan dina sakedapan. Padahal dina siki asli, akar sareng batang tangkal ieu, pusat hukum kabentukna tangkal ieu ku hiji tajalli kersa Alloh sareng hiji inti paréntah Gusti anu sawaréh sareng tangtu, anu disebat simpul kahirupan, aya dina tungtung unggal dahan, dina unggal buah sareng di gigireun unggal siki. Sadayana didamel ku éta tanpa ngantunkeun hiji perkara ti masing-masing henteu lengkep, tanpa silih ngahalangan.
Tajalli kersa tunggal sareng hukum paréntah éta henteu sumebar sarta angkat ka unggal tempat sapertos pancaran cahya, panas sareng hawa. Sabab dina jarak-jarak panjang antara tempat anu didatanganana sareng dina karya ciptaan anu béda-béda, éta henteu ngantunkeun tapak naon ogé, henteu aya pangaruhna anu katingal. Upami ku sumebar, tapak sareng pangaruhna bakal katingal. Éta nyalira aya di gigireun masing-masing tanpa kabagi sareng sumebar. Padamelan anu nyakup sadayana éta henteu patukang tonggong sareng tunggalna sareng ciri dirina. Malah tiasa disebatkeun yén tajalli kersa, hukum paréntah sareng simpul kahirupan éta aya di gigireun masing-masing, sarta henteu aya di hiji tempat ogé. Saolah-olah dina tangkal anu agung ieu, hukum paréntah éta ngagaduhan panon sareng ceuli saloba buah sareng siki. Malah unggal bagian tangkal sapertos hiji puseur rarasaan hukum paréntah éta. Sarana-saranana anu panjang henteu janten tabir anu nyieun halangan, nanging janten sarana pikeun ngagampilkeun sareng ngadeukeutkeun, sapertos kawat telepon. Anu pangjauhna kawas anu pangcaketna.
Lantaran nyata katingal hiji tajalli sawaréh tunggal tina hiji sipat Gusti Ahad Shamad, sapertos kersa, janten dasar jutaan padamelan dina jutaan tempat tanpa sarana, tangtos kedah yakin dina darajat ningali langsung yén Gusti Dzul-Jalâl tiasa ngatur tangkal ciptaan sareng sakabéh bagian sareng zarahna ku tajalli kakawasaan sareng kersa-Na.
Sakumaha dibuktikeun sareng dijelaskeun dina Kalimah Kagenep Belas, urang nyarios: Lantaran mahluk anu lemah sareng tunduk sapertos panonpoé, karya ciptaan anu satengah pinuh cahya sareng kabeungkeut ku matéri sapertos mahluk rohani, sarta hukum paréntah sareng tajalli kersa anu simpul kahirupan tangkal platan ieu, anu sapertos cahya maknawi sareng rohna sarta puseur pangaturanana, ku rusiah pinuh cahya, sanaos aya dina hiji tempat sareng hiji barang sawaréh tunggal anu tangtu, nyata katingal tiasa aya dina seueur tempat sareng seueur padamelan. Sanaos sawaréh anu kabeungkeut ku matéri, éta nampi sipat anu nyakup sadayana sacara mutlak. Dina sakedapan, ku hiji ikhtiar juz'i, nyata katingal éta ngahontal seueur padamelan anu béda-béda. Anjeun ogé ningali sarta henteu tiasa mungkir.
Hiji-hijina Gusti Nu Maha Suci bébas sareng luhur tina matéri, suci sareng beresih tina watesna beungkeutan sareng poékna sipat padet; sakabéh cahya sareng sakabéh anu pinuh cahya ieu kalangkang sareng pantulan padet tina cahya suci Asma-Na; sakabéh ayana sareng sakabéh kahirupan, alam roh, alam barzakh sareng alam misal masing-masing eunteung kaéndahan-Na anu satengah hérang; sipat-sipat-Na ngaliput sadayana sareng kaayaan-Na nyakup sadayana. Tina perhatian kaésaan-Na dina tajalli sipat sareng némbongan Lampah-Na, anu némbongan kalayan kersa anu nyakup sadayana, kakawasaan mutlak sareng élmu anu ngaliput sadayana, barang mana anu tiasa nyumput? Padamelan mana anu tiasa beurat pikeun Mantenna? Tempat mana anu tiasa nyumput ti Mantenna? Mahluk mana anu tiasa tetep jauh ti Mantenna? Jalma mana anu tiasa ngadeukeutan Mantenna tanpa ngahontal sipat anu nyakup sadayana? Naha barang tiasa nyumput ti Mantenna? Naha hiji padamelan tiasa ngahalangan padamelan séjén? Naha hiji tempat tiasa kosong tina payuneun-Na? Sakumaha disebat Ibnu Abbas, radhiyallahu 'anhu, naha Mantenna henteu kagungan "paningali maknawi anu ningali sareng pangdangu maknawi anu ngadangukeun unggal mahluk"? Naha runtuyan barang henteu janten sapertos kawat sareng saluran pikeun ngalirna paréntah sareng hukum-Na kalayan gancang? Naha halangan sareng panghalang henteu tiasa janten sarana sareng perantara pangaturan-Na? Naha sabab sareng sarana henteu tiasa ngan janten tabir lahiriah? Sanaos henteu aya di hiji tempat ogé, naha Mantenna henteu aya di unggal tempat? Naha Mantenna peryogi nyandak rohangan sareng netep di tempat? Naha jauh, alit sareng tabir lapisan ayana tiasa ngahalangan caket, pangaturan sareng paningali langsung-Na? Kitu deui, naha perkara-perkara sapertos robih, gentos, nyandak rohangan sareng ngabagi, anu sipat mahluk matéri, anu mungkin aya, anu padet, anu seueur, anu kabeungkeut sareng anu kawates; sarta sipat anu napel, anu husus sareng ngan patali sareng matéri, mungkin aya, padet, seueur, kabeungkeut sareng kawates, tiasa patali sareng Gusti Nu Maha Suci, anu bébas tina matéri, Wâjibul Wujûd, Nûrul-Anwâr, Wâhid Ahad, suci tina beungkeutan, beresih tina wates, suci tina cacad sareng luhur tina kakurangan? Naha lemah pantes pikeun Mantenna? Naha cacad tiasa ngadeukeutan tungtung pakéan kamulyaan-Na?
Panutup Maksud Kadua
Dina hiji waktos nalika sim kuring tafakur ngeunaan kaésaan Alloh, sim kuring ningali buah tangkal platan di gigireun kamar sim kuring. Hiji runtuyan tafakur anu ungkapanna Arab sumping kana manah. Sim kuring bakal nyerat dina basa Arab sakumaha sumpingna, lajeng nyarios hartina sacara ringkes. Ieu:
ﻧَﻌَﻢْ فَالْاَثْمَارُ ﻭَﺍﻟْﺒُﺬُﻭﺭُ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺕُ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺧَﻮَﺍﺭِﻕُ ﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔِ ﻫَﺪَﺍﻳَﺎﺀُ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔِ ﺑَﺮَﺍﻫ۪ﻴﻦُ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﺑَﺸَﺎﺋِﺮُ ﻟُﻄْﻔِﻪ۪ ﻓ۪ﻰ ﺩَﺍﺭِ الْاٰخِرَةِ ﺷَﻮَﺍﻫِﺪُ ﺻَﺎﺩِﻗَﺔٌ ﺑِﺎَﻥَّ خَلَّاقَهَا ﻟِﻜُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻋَﻠ۪ﻴﻢٌ ﻛُﻞُّ الْاَثْمَارِ ﻭَﺍﻟْﺒُﺬُﻭﺭِ ﻣَﺮَﺍﻳَﺎﺀُ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﻓ۪ﻰ ﺍَﻃْﺮَﺍﻑِ ﺍﻟْﻜَﺜْﺮَﺓِ ﺍِﺷَﺎﺭَﺍﺕُ ﺍﻟْﻘَﺪَﺭِ ﺭُﻣُﻮﺯَﺍﺕُ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓِ ﺑِﺎَﻥَّ ﺗَﺎﻙَ ﺍﻟْﻜَﺜْﺮَﺓَ ﻣِﻦْ ﻣَﻨْﺒَﻊِ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﺗَﺼْﺪُﺭُ ﺷَﺎﻫِﺪَﺓً ﻟِﻮَﺣْﺪَﺓِ ﺍﻟْﻔَﺎﻃِﺮِ ﻓِﻰ ﺍﻟﺼُّﻨْﻊِ ﻭَﺍﻟﺘَّﺼْﻮ۪ﻳﺮِ ﺛُﻢَّ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﺗَﻨْﺘَﻬ۪ﻰ ﺫَﺍﻛِﺮَﺓً ﻟِﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺍﻟْﻘَﺎﺩِﺭِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﺨَﻠْﻖِ ﻭَﺍﻟﺘَّﺪْﺑ۪ﻴﺮِ ﻭَﻛَﺬَﺍﻫُﻦَّ ﺗَﻠْﻮ۪ﻳﺤَﺎﺕُ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺑِﺎَﻥَّ ﺻَﺎﻧِﻊَ ﺍﻟْﻜُﻞِّ ﺑِﻜُﻠِّﻴَّﺔِ ﺍﻟﻨَّﻈَﺮِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﺠُﺰْﺋِﻰِّ ﻳَﻨْﻈُﺮُ ﺛُﻢَّ ﺍِﻟٰﻰ ﺟُﺰْﺋِﻪ۪ ﺍِﺫْ ﺍِﻥْ ﻛَﺎﻥَ ﺛَﻤَﺮًﺍ ﻓَﻬُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻘْﺼُﻮﺩُ الْاَظْهَرُ ﻣِﻦْ ﺧَﻠْﻖِ ﻫٰﺬَﺍ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮِ ﻓَﺎﻟْﺒَﺸَﺮُ ﺛَﻤَﺮٌ ﻟِﻬٰﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻓَﻬُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻄْﻠُﻮﺏُ الْاَظْهَرُ ﻟِﺨَﺎﻟِﻖِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻭَﺍﻟْﻘَﻠْﺐُ ﻛَﺎﻟﻨَّﻮَﺍﺓِ ﻓَﻬُﻮَ ﺍﻟْﻤِﺮْﺍٰﺓُ الْاَنْوَرُ ﻟِﺼَﺎﻧِﻊِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻣِﻦْ ﻫٰﺬِﻩِ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺻَﺎﺭَ الْاِنْسَانُ الْاَصْغَرُ ﻓ۪ﻰ ﻫٰﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕِ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﺪَﺍﺭُ الْاَظْهَرُ ﻟِﻠﻨَّﺸْﺮِ ﻭَﺍﻟْﻤَﺤْﺸَﺮِ ﻓ۪ﻰ ﻫٰﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻭَﺍﻟﺘَّﺨْﺮ۪ﻳﺐِ ﻭَﺍﻟﺘَّﺒْﺪ۪ﻳﻞِ ﻟِﻬٰﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ
Awal paragraf Arab ieu nyaéta: ﻓَﺴُﺒْﺤَﺎﻥَ ﻣَﻦْ ﺟَﻌَﻞَ ﺣَﺪ۪ﻳﻘَﺔَ ﺍَﺭْﺿِﻪ۪ ﻣَﺸْﻬَﺮَ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻪ۪ ﻣَﺤْﺸَﺮَ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪ۪ ﻣَﻈْﻬَﺮَ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻪ۪ ﻣَﺰْﻫَﺮَ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪ۪ ﻣَﺰْﺭَﻉَ ﺟَﻨَّﺘِﻪ۪ ﻣَﻤَﺮَّ ﺍﻟْﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕِ ﻣَﺴ۪ﻴﻞَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻣَﻜ۪ﻴﻞَ ﺍﻟْﻤَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺕِ ﻓَﻤُﺰَﻳَّﻦُ ﺍﻟْﺤَﻴْﻮَﺍﻧَﺎﺕِ ﻣُﻨَﻘَّﺶُ ﺍﻟﻄُّﻴُﻮﺭَﺍﺕِ ﻣُﺜَﻤَّﺮُ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَﺍﺕِ ﻣُﺰَﻫَّﺮُ ﺍﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕِ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺕُ ﻋِﻠْﻤِﻪ۪ ﺧَﻮَﺍﺭِﻕُ
ﺻُﻨْﻌِﻪ۪ ﻫَﺪَﺍﻳَﺎﺀُ ﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﺑَﺸَﺎﺋِﺮُ ﻟُﻄْﻔِﻪ۪ ﺗَﺒَﺴُّﻢُ الْاَزْهَارِ ﻣِﻦْ ﺯ۪ﻳﻨَﺔِ الْاَثْمَارِ ﺗَﺴَﺠُّﻊُ الْاَطْيَارِ ﻓ۪ﻰ ﻧَﺴْﻤَﺔِ الْاَسْحَارِ ﺗَﻬَﺰُّﺝُ الْاَمْطَارِ ﻋَﻠٰﻰ ﺧُﺪُﻭﺩِ الْاَزْهَارِ ﺗَﺮَﺣُّﻢُ ﺍﻟْﻮَﺍﻟِﺪَﺍﺕِ ﻋَﻠَﻰ الْاَطْفَالِ ﺍﻟﺼِّﻐَﺎﺭِ ﺗَﻌَﺮُّﻑُ ﻭَﺩُﻭﺩٍ ﺗَﻮَﺩُّﺩُ ﺭَﺣْﻤٰﻦٍ ﺗَﺮَﺣُّﻢُ ﺣَﻨَّﺎﻥٍ ﺗَﺤَﻨُّﻦُ ﻣَﻨَّﺎﻥٍ ﻟِﻠْﺠِﻦِّ ﻭَ الْاِنْسَانِ ﻭَ ﺍﻟﺮُّﻭﺡِ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻴْﻮَﺍﻥِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻠَﻚِ ﻭَ ﺍﻟْﺠَﺎﻥِّ
Harti ringkes tafakur Arab ieu nyaéta:
Sakabéh buah sareng siki-siki alit di jerona masing-masing mu'jizat hikmah Gusti, kaahéngan seni Alloh, hadiah rohmat Alloh, bukti matéri kaésaan Alloh, anu mawa wartos gumbira paparin Alloh di aherat, sarta saksi leres kakawasaan-Na anu ngaliput sadayana sareng élmu-Na anu nyakup sadayana. Kitu deui, éta eunteung kaésaan dina sisi-sisi alam kasrah sareng sakuriling hiji rupa alam anu parantos ngalobaan sapertos tangkal ieu. Éta ngalihkeun pandangan ti kasrah kana kaésaan.
Kalayan basa kaayaan masing-masing nyarios: "Ulah sumebar, ulah tilelep dina tangkal anu kacida ageungna anu ngulur dahan sareng régang ieu. Sakabéh tangkal éta aya dina diri urang. Kasrahna aya dina katunggalan urang." Malah unggal siki anu sapertos manah unggal buah, salian masing-masing eunteung matéri kaésaan, ogé ku zikir manah anu henteu kadangu nyebat sareng maca sakabéh Asma anu dizikirkeun sareng dibaca ku tangkal ageung dina wangun zikir anu tarik.
Kitu deui, buah sareng siki éta, sakumaha eunteung kaésaan, ogé isyarat takdir anu katingal sareng lambang kakawasaan anu ngawujud. Ku éta, takdir nunjukkeun, sarta kakawasaan ku kecap-kecap éta nyarios kalayan lambang: Sakumaha seueur dahan sareng régang tangkal ieu parantos datang tina hiji siki tunggal sarta némbongkeun tunggalna Nu Ngadamel tangkal ieu dina nyiptakeun sareng ngabentuk. Sanggeus tangkal ieu ngulur dahan sareng régang, ngalobaan sareng sumebar, éta ngumpulkeun sakabéh hakékatna dina hiji buah, ngalebetkeun sakabéh hartina dina hiji siki. Ku éta, tangkal némbongkeun hikmah Gusti Khâliq Dzul-Jalâl-na dina nyiptakeun sareng ngatur.
Kitu deui, tangkal alam raya ieu nampi ayana sareng didikan ti sumber kaésaan. Sakumaha manusa anu buah alam raya némbongkeun kaésaan dina kasrah mahluk ieu, manahna ogé ku panon iman ningali rusiah kaésaan dina kasrah.
Kitu deui, buah sareng siki éta isyarat hikmah Gusti. Ku éta, hikmah ngébréhkeun sareng nyarios ka ahli kasadaran: "Sakumaha pandangan anu nyakup sadayana sareng pangaturan anu nyakup sadayana, anu nyanghareup ka tangkal ieu, ningali hiji buah tunggal kalayan sipatna anu nyakup sadayana sareng umum. Sabab buah éta conto alit éta tangkal, sarta éta anu dimaksud tina tangkal. Kitu deui, pandangan anu nyakup sadayana sareng pangaturan umum éta ningali unggal siki dina hiji buah, sabab siki ngemban harti sareng daptar sakabéh tangkal. Hartina, Zat anu ngatur tangkal nyanghareup ka unggal buah anu maksud ayana tangkal sareng tujuan ciptaanna, kalayan sakabéh Asma-Na anu patali sareng éta pangaturan. Kitu deui, tangkal ageung ieu sakapeung dipangkas sareng dipotong pikeun buah-buah alit éta; sababaraha sisina diruksak pikeun ngabaruan. Éta disambung pikeun ngahasilkeun buah anu langkung éndah sareng langgeng.
Kitu deui, manusa anu buah tangkal alam raya ieu nyaéta maksud ayana sareng ciptaan alam raya, sarta tujuan nyiptakeun mahluk ogé anjeunna. Manah manusa, anu siki éta buah, ogé eunteung Gusti Shâni' alam raya anu pangcaangna sareng panglangkungna nyakup sadayana. Ku hikmah ieu, manusa anu alit pisan ieu parantos janten dasar robihan agung sapertos hirup deui sareng hudang deui. Anjeunna janten sabab ruksak sareng digentosna alam raya. Pikeun pangadilanana, lawang dunya ditutup sareng lawang aherat dibuka.
Lantaran bahasan hudang deui parantos sumping, pantes dijelaskeun hiji pangajaran hakékat anu lemes tina Al-Qur'an Nu Dawuhanana Mangrupa Mu'jizat, anu némbongkeun kaagungan katerangan sareng kuatna ungkapanana ngeunaan ngabuktikeun hudang deui. Kieu:
Hasil tafakur ieu némbongkeun yén, upami diperlukeun pikeun pangadilan manusa sareng ngahontal kabagjaan langgeng, sakabéh alam raya diruksak; kakawasaan anu bakal ngaruksak sareng ngagentos éta katingal sarta aya. Nanging, hudang deui ngagaduhan darajat. Iman kana sawaréh darajat fardu, sarta makrifatna diperyogikeun. Anu séjén katingal numutkeun darajat kamajuan rohani sareng pamikiran, sarta élmu sareng makrifatna janten diperyogikeun. Pikeun ngabuktikeun darajat anu pangbasajanna sareng panggampilna sacara pasti sareng kuat, Al-Qur'an Al-Hakîm némbongkeun kakawasaan anu bakal muka lingkup hudang deui anu panglegana sareng pangageungna.
Darajat hudang deui anu sadayana kedah iman nyaéta: Sanggeus manusa pupus, rohna angkat ka tempat séjén. Awakna buruk. Nanging, hiji bagian alit awak manusa anu disebat "'ajbudz-dzanab", anu bakal sapertos hiji siki sareng hiji binih, tetep langgeng. Dina hudang deui, Alloh nyiptakeun awak manusa dina bagian éta sarta ngintun rohna kana éta.
Darajat ieu kacida gampilna dugi ka dina unggal usum semi katingal jutaan contona. Sakapeung pikeun ngabuktikeun darajat ieu, ayat-ayat Al-Qur'an némbongkeun hiji lingkup anu sapertos kieu, anu némbongkeun pangaturan kakawasaan anu bakal ngahudangkeun sareng ngahirupkeun deui sakabéh zarah. Sakapeung ogé némbongkeun karya kakawasaan sareng hikmah anu bakal ngintun sakabéh mahluk kana sirna sarta nyandakna deui. Sakapeung némbongkeun pangaturan sareng karya kakawasaan sarta hikmah anu tiasa ngabubarkeun béntang sareng ngarecah langit-langit. Sakapeung némbongkeun pangaturan sareng tajalli kakawasaan sarta hikmah anu bakal maéhan sakabéh mahluk hirup, teras ngahirupkeunana deui sakaligus ku hiji sora tarik. Sakapeung némbongkeun tajalli kakawasaan sareng hikmah anu bakal ngahudangkeun sareng ngahirupkeun deui mahluk hirup dina sakabéh beungeut bumi masing-masing. Sakapeung némbongkeun karya kakawasaan sareng hikmah anu bakal ngabubarkeun bumi sapinuhna, ngapungkeun gunung, ngalempengkeun sarta ngarobihna kana wangun anu langkung éndah.
Hartina, salian hudang deui anu iman sareng makrifatna fardu pikeun unggal jalma, Mantenna ogé tiasa ngalaksanakeun seueur darajat hudang deui ku kakawasaan sareng hikmah éta. Upami hikmah Gusti merlukeun, tangtos Mantenna bakal ngalaksanakeun sadayana éta ogé sareng hudang deui sareng hirup deui manusa, atanapi ngalaksanakeun sawaréh anu penting.
Hiji Patarosan: Aranjeun nyarios:
"Anjeun seueur nganggo qiyas ibarat dina Sözler. Padahal numutkeun élmu logika, qiyas ibarat henteu ngébréhkeun kayakinan. Dina perkara-perkara anu pasti diperlukeun bukti logika. Numutkeun ulama usul fikih, qiyas ibarat dianggo dina perkara anu cekap ku sangkaan anu kuat."
"Kitu deui, anjeun nyebatkeun ibarat dina wangun sababaraha carita. Carita khayal, henteu sajati, patukang tonggong sareng kajadian?"
Waleran: Sanaos dina élmu logika disebatkeun "Qiyas ibarat henteu ngébréhkeun kayakinan anu pasti", nanging aya hiji rupa qiyas ibarat anu langkung kuat pisan ti bukti pasti logika, sarta langkung pasti ti pola kahiji tina bentuk kahiji logika. Rupa éta nyaéta: Ku hiji ibarat sawaréh, éta némbongkeun tungtung hiji hakékat anu nyakup sadayana sarta ngadasarkeun kaputusan kana éta hakékat. Éta némbongkeun hukum éta hakékat dina hiji bahan husus, supados hakékat agung éta kahartos sareng bahan-bahan sawaréh dipulangkeun kana éta.
Contona, ku ibarat "Panonpoé, ku sipat pinuh cahya, sanaos hiji diri tunggal, aya di gigireun unggal barang anu ngagurilap", dipintonkeun hukum hakékat yén cahya sareng anu pinuh cahya henteu tiasa kabeungkeut. Jauh sareng caket janten hiji. Sakedik sareng seueur sami. Tempat henteu tiasa ngawasaan éta.
Kitu deui, contona "Ngawangun sareng ngabentuk buah sareng daun tangkal dina sakedapan, dina hiji cara, kalayan gampil sareng sampurna dina hiji puseur tunggal ku hiji hukum paréntah", mangrupikeun ibarat anu némbongkeun tungtung hiji hakékat agung sareng hiji hukum umum. Éta ngabuktikeun hakékat sareng hukum hakékat éta sacara kacida pasti, yén alam raya anu kacida ageungna ogé, sapertos tangkal ieu, tempat némbongan hukum hakékat sareng rusiah kaésaan éta, hiji lapang gerakna.
Sakabéh qiyas ibarat dina Sözler sapertos ieu, anu langkung kuat sareng langkung pasti ti bukti logika anu pasti.
Waleran Patarosan Kadua: Parantos dipikanyaho yén dina élmu balaghah, upami harti sajati hiji kecap atanapi hiji ucapan ngan janten sarana mikirkeun harti séjén anu dimaksud, éta disebat "ungkap kinayah". Harti asli ucapan anu disebat "kinayah" henteu janten dasar leres sareng bohong. Harti kinayahna anu janten dasar leres sareng bohong. Upami harti kinayah éta leres, ucapan éta leres. Sanaos harti asli bohong, éta henteu ngaruksak leresna. Upami harti kinayah henteu leres, sanaos harti asli leres, ucapan éta bohong.
Contona, di antara conto kinayah disebatkeun فِلَانٌ ﻃَﻮ۪ﻳﻞُ ﺍﻟﻨَّﺠَﺎﺩْ. Hartina, "Tali sareng beungkeutan pedangna panjang". Ucapan ieu kinayah pikeun jangkungna awak éta jalma. Upami jalma éta jangkung, sanaos henteu gaduh pedang, tali sareng beungkeutan, ucapan ieu tetep leres. Upami jalma éta henteu jangkung, sanaos gaduh pedang panjang, tali panjang sareng beungkeutan panjang, ucapan ieu tetep bohong. Sabab harti asli henteu dimaksud.
Carita-carita Kalimah séjén, sapertos carita Kalimah Kasapuluh sareng Kalimah Kadua Puluh Dua, kaasup golongan kinayah. Hakékat-hakékat dina ahir carita anu kacida leresna, satia sareng cocog sareng kajadian, nyaéta harti kinayah éta carita. Harti aslina hiji ibarat taropong. Kumaha ogé wangunna, henteu ngarugikeun leres sareng haqna. Kitu deui, carita-carita éta masing-masing hiji ibarat. Ngan pikeun ngajantenkeun sadayana ngartos, basa kaayaan dipintonkeun dina wangun basa ucapan, sareng jatidiri maknawi dina wangun jalma jasmani.