HAREPAN KASALAPAN
Dina Perang Dunya, nalika jadi tawanan, abdi aya di propinsi Kosturma, anu kacida jauhna, di kalér-wétan Rusia. Di dinya, aya masjid alit urang Tatar di sisi Walungan Volga anu kawentar. Abdi ngaraos sesek di antara perwira-perwira tawanan anu janten rerencangan abdi di dinya. Abdi hoyong nyorangan; henteu tiasa ngalanglang di luar tanpa idin. Warga lingkungan Tatar, kalayan jaminan, nyandak abdi ka masjid alit di sisi Walungan Volga éta. Abdi kulem nyalira di masjid. Usum semi ogé parantos caket. Dina wengi-wengi anu kacida panjangna di wewengkon kalér éta, abdi sering tetep hudang. Dina wengi-wengi anu poék sareng jauh ti lembur anu poék éta, sora ngocorna cai Walungan Volga anu sedih, sora netes hujan anu sénsitip sareng hiliwir angin anu pinuh ku papisah, ngahudangkeun abdi samentawis tina kulem jero lalawora. Sanajan abdi teu acan nganggap diri sepuh, jalma anu ningali Perang Dunya téh sepuh. Saolah-olah nampi rusiah ﻳَﻮْﻣًﺎ ﻳَﺠْﻌَﻞُ ﺍﻟْﻮِﻟْﺪَﺍﻥَ ﺷ۪ﻴﺒًﺎ, dinten-dinten éta sapertos anu ngajadikeun budak jadi sepuh; ku sabab éta, nalika umur opat puluh taun, abdi mendakan diri dina kaayaan umur dalapan puluh taun. Dina wengi panjang anu poék, jauh ti lembur anu sedih sareng kaayaan anu sedih éta, timbul putus asa tina hirup sareng lemah cai. Abdi ningali teu mampuh sareng nyorangan abdi; harepan abdi pegat. Nalika aya dina kaayaan éta, pitulung sumping ti Al-Qur'an Al-Hakîm; létah abdi nyarios ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻭَﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛ۪ﻴﻞُ, sareng haté abdi ogé nyarios bari ceurik: ﻏَﺮ۪ﻳﺒَﻢْ ﺑ۪ﻰ ﻛَﺴَﻢْ ﺿَﻌ۪ﻴﻔَﻢْ ﻧَﺎﺗُﻮَﺍﻧَﻢْ اَلْاَمَانْ ﮔُﻮﻳَﻢْ ﻋَﻔُﻮْ ﺟُﻮﻳَﻢْ ﻣَﺪَﺩْ ﺧٰﻮﺍﻫَﻢْ ﺯِﺩَﺭْﮔَﺎﻫَﺖْ ﺍِﻟٰﻬ۪ﻰ Roh abdi ogé mikiran rerencangan baheula di lemah cai abdi, sareng ngabayangkeun pupus abdi dina jauh ti lembur éta. Sapertos Niyazi-i Mısrî, abdi nyarios: Ngantunkeun sedih dunya, muka jangjang kana teu aya,
Kalayan sumanget ngapung unggal waktos, abdi nyeluk: sahabat, sahabat!
bari milarian rerencangan. Kumaha waé ogé... Dina wengi panjang jauh ti lembur anu sedih, sénsitip sareng pinuh ku papisah éta, lemah sareng teu mampuh abdi janten panganteur syafaat sareng jalan anu sakitu agungna di hadirat Ilahi, dugi ka ayeuna abdi kénéh héran. Margi sababaraha dinten ti harita, ku cara anu kacida sabalikna tina anu dipiharep, abdi kabur nyalira, sanajan henteu tiasa basa Rusia, ngalangkungan jarak anu upami leumpang tiasa sataun. Ku pitulung Ilahi anu sumping dumasar kana lemah sareng teu mampuh abdi, abdi salamet ku cara anu luar biasa. Abdi dugi ka İstanbul kalayan ngaliwat Warsawa sareng Austria; salamet kalayan gampang sapertos kieu kacida luar biasana. Abdi ngaréngsékeun lalampahan kabur anu panjang éta kalayan seueur kalancaran sareng kacida gampangna, anu jalma pangwani sareng panglicikna, anu tiasa basa Rusia, ogé henteu tiasa ngahontalna. Nanging, kaayaan wengi anu disebatkeun tadi di masjid sisi Walungan Volga ngajadikeun abdi mutuskeun yén abdi bakal nyéépkeun sésa umur abdi dina guha-guha. Abdi parantos nyarios: cekap ayeuna campur kana kahirupan sosial manusa ieu. Ku margi tungtungna abdi bakal angkat ka kubur nyalira, pikeun ngabiasakeun nyorangan, ti ayeuna abdi badé milih nyorangan. Nanging, hanjakal, rerencangan anu serius sareng seueur di İstanbul, kahirupan dunya İstanbul anu megah, utamana hal-hal anu teu aya hasilna sapertos kamasyhuran sareng kahormatan anu dipasihkeun ka abdi jauh ngaleuwihan darajat abdi, ngajadikeun abdi samentawis hilap kana kaputusan éta. Saolah-olah wengi jauh ti lembur éta mangrupikeun bagian hideung anu caang dina panon kahirupan abdi. Siang İstanbul anu bodas sareng megah mangrupikeun bagian bodas tanpa cahya dina panon kahirupan abdi éta, anu henteu tiasa ningali ka payun, teras kulem deui, dugi ka dua taun ti harita Gavs-ı Geylanî mukakeun panon abdi deui ku buku Fütuhu'l-Gayb. Hé para sepuh lalaki sareng awéwé! Sing uninga yén lemah sareng teu mampuh dina mangsa sepuh janten jalan pikeun narik rohmat sareng pitulung Ilahi. Sakumaha abdi nyaksianana dina diri abdi ku seueur kajadian, tajalli rohmat di beungeut bumi ogé némbongkeun hakékat ieu ku cara anu kacida écésna. Margi anu pangteu mampuhna sareng panglemahna di antara sasatoan nyaéta anak-anakna. Padahal anu nampi tajalli rohmat anu pangamisna sareng pangsaéna ogé nyaéta aranjeunna. Teu mampuh anak manuk dina sayang di luhur tangkal, minangka tajalli rohmat, ngajadikeun indungna ngalayanan sapertos prajurit anu pangtaatna. Indungna ngalanglang sakuriling, teras nyandak rezekina. Nalika anak manuk éta hilap kana teu mampuhna ku jangjangna anu parantos kuat, indungna nyarios, “Anjeun angkat milarian rezeki anjeun,” teras henteu deui ngadangukeunana. Sakumaha rusiah rohmat ieu lumangsung pikeun anak-anak sato, éta ogé lumangsung pikeun para sepuh, anu dina lemah sareng teu mampuh janten sapertos anak-anak sato. Aya pangalaman-pangalaman anu maparin abdi kayakinan anu pasti: sakumaha, dumasar kana teu mampuh budak-budak, rezekina dikintunkeun sareng dialirkeun ku rohmat ku cara anu luar biasa tina keran susu, kitu ogé rezeki para sepuh anu iman sareng parantos jadi beresih tina dosa dikintunkeun dina wangun berkah. Para sepuh dina hiji bumi mangrupikeun tihang berkah bumi éta; anu ngajaga hiji bumi tina balai nyaéta para sepuh lalaki sareng awéwé anu tonggongna bongkok sareng beresih tina dosa, anu aya di jerona {(Catetan handap): Hadits lengkepna: وَلَوْلَا ﺍﻟْﺒَﻬَﺎﺋِﻢُ ﺍﻟﺮُّﺗَّﻊُ ﻭَﺍﻟﺼُّﺒْﻴَﺎﻥُ ﺍﻟﺮُّﺿَّﻊُ ﺍِﻟٰﻰ ﺍٰﺧِﺮِ - ﺍَﻭْ ﻛَﻤَﺎ ﻗَﺎﻝَ - }. Ieu hakékat dibuktikeun ku timbalan ﻭَ لَوْلَا ﺍﻟﺸُّﻴُﻮﺥُ ﺍﻟﺮُّﻛَّﻊُ ﻟَﺼُﺐَّ ﻋَﻠَﻴْﻜُﻢُ الْبَلَاءُ ﺻَﺒًّﺎ, anu janten bagian tina hadits mulya, nyaéta: “Upami henteu aya para sepuh aranjeun anu tonggongna bongkok, balai bakal ngocor ka aranjeun sapertos caah.” Ku margi lemah sareng teu mampuh dina mangsa sepuh janten jalan narik rohmat Ilahi sakitu gedéna; sareng ku margi Al-Qur'an Al-Hakîm, ku ayat ﺍِﻣَّﺎ ﻳَﺒْﻠُﻐَﻦَّ ﻋِﻨْﺪَﻙَ ﺍﻟْﻜِﺒَﺮَ ﺍَﺣَﺪُﻫُﻤَٓﺎ ﺍَﻭْ كِلَاهُمَا فَلَا ﺗَﻘُﻞْ ﻟَﻬُﻤَٓﺎ ﺍُﻑٍّ وَلَا ﺗَﻨْﻬَﺮْﻫُﻤَﺎ ﻭَﻗُﻞْ ﻟَﻬُﻤَﺎ قَوْلًا ﻛَﺮ۪ﻳﻤًﺎ ٭ ﻭَﺍﺧْﻔِﺾْ ﻟَﻬُﻤَﺎ ﺟَﻨَﺎﺡَ ﺍﻟﺬُّﻝِّ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔِ ﻭَﻗُﻞْ ﺭَﺏِّ ﺍﺭْﺣَﻤْﻬُﻤَﺎ ﻛَﻤَﺎ ﺭَﺑَّﻴَﺎﻧ۪ﻰ ﺻَﻐ۪ﻴﺮًﺍ, dina lima jihat sareng ku cara anu kacida mujijatna, ngajak anak-anak pikeun ngahormat sareng mikanyaah bapa sareng indung anu sepuh; sareng ku margi agama Islam maréntahkeun hormat sareng welas asih ka para sepuh; sareng ku margi fitrah kamanusaan nungtut hormat sareng welas asih ka para sepuh, tangtos urang para sepuh, ngagentos hiji kanikmatan jasmani anu samentawis anu asalna tina napsu mangsa ngora, nampi welas asih sareng hormat anu asalna tina pitulung Ilahi anu batin, terus langgeng sareng penting, sarta tina rasa sénsitip sasama manusa; ogé kanikmatan roh anu timbul tina welas asih sareng hormat éta. Ku kituna urang henteu kedah nukeurkeun mangsa sepuh ieu sareng saratus mangsa ngora. Leres, abdi nyalira mastikeun ka aranjeun: “Sanajan aranjeunna maparin sapuluh taun mangsa ngora Said Baheula ka abdi, abdi ayeuna moal masihan sataun mangsa sepuh Said Anyar.” Abdi rida kana mangsa sepuh abdi; aranjeun ogé kedah rida.
HAREPAN KASAPULUH
Dina hiji waktos, saatos abdi mulih tina panahanan, di İstanbul, salami hiji atanapi dua taun, lalawora ngawasaan abdi deui. Nalika suasana pulitik ngangkat paningal abdi tina diri abdi sareng nyebarkeunana ka dunya luar, dina hiji dinten abdi calik di tempat anu luhur di makam Eyyüb Sultan, İstanbul, anu ningali ka lebak. Abdi ningali cakrawala di sakuriling İstanbul. Ujug-ujug, nalika ningali, datang ka abdi kaayaan dina bayangan yén dunya husus abdi nuju pupus, saolah-olah roh dicabut dina sababaraha jihat. Abdi nyarios, “Naha tulisan dina batu nisan makam ieu anu masihan abdi bayangan sapertos kitu?” teras abdi mindahkeun paningal. Abdi ningali sanés ka jauh, nanging ka makam éta. Haté abdi dipaparin panginget: “Dina makam anu aya di sakuriling anjeun ieu aya saratus İstanbul. Margi İstanbul parantos saratus kali dikosongkeun ka dieu. Anjeun henteu tiasa salamet sareng jadi pangecualian tina hukum Gusti Nu Ngawasaan Nu Qadîr, anu parantos ngosongkeun sadaya warga İstanbul ka dieu; anjeun ogé bakal angkat.” Abdi kaluar ti makam sareng, kalayan bayangan anu pikasieuneun ieu, sapertos sering ku abdi dilakukeun, abdi lebet deui kana kamar alit dina galéri Masjid Sultan Eyyüb. Abdi mikir: abdi tamu dina tilu jihat. Sakumaha abdi tamu di tempat alit ieu, abdi ogé tamu di İstanbul sareng tamu di dunya. Tamu kedah mikiran jalanna. Sakumaha abdi bakal kaluar ti kamar ieu, dina hiji dinten abdi ogé bakal kaluar ti İstanbul, sareng dina dinten anu sanés bakal kaluar ti dunya. Dina kaayaan ieu, sedih sareng kasusah anu kacida sénsitipna, pinuh ku papisah sareng nyeri, tumiba kana haté sareng sirah abdi. Margi abdi henteu ngan ukur kaleungitan hiji atanapi dua rerencangan; saperti papisah sareng rébuan sahabat anu ku abdi dipikacinta di İstanbul, abdi ogé bakal papisah sareng İstanbul anu kacida ku abdi dipikacinta. Nalika mikir, “Sapertos papisah sareng ratusan rébu sahabat di dunya, abdi ogé bakal papisah sareng dunya anu éndah, anu kacida ku abdi dipikacinta sareng dipatalikeun,” abdi angkat deui ka tempat anu luhur di makam éta. Ku margi sakapeung abdi angkat ka bioskop — pikeun nyandak pangajaran — dina waktos éta warga İstanbul katingal ka abdi persis sapertos di bioskop, nalika kalangkang mangsa kapungkur dibawa kana mangsa ayeuna, jalma-jalma anu parantos maot dipintonkeun nangtung sareng leumpang. Abdi ningali jalma-jalma anu ku abdi ditingali dina waktos éta sapertos layon-layon anu nangtung sareng leumpang. Bayangan abdi nyarios: “Ku margi sabagian jalma anu aya di makam ieu katingal sapertos leumpang dina bioskop, tingali jalma-jalma anu pasti bakal lebet kana makam ieu engké sapertos anu parantos lebet. Éta ogé layon-layon anu nuju leumpang.” Ujug-ujug, ku cahya Al-Qur'an Al-Hakîm sareng pituduh Gavs-ı A'zam Syekh Geylanî, kaayaan sedih éta janten kaayaan anu bungah sareng bagja. Kieu: Pikeun nyanghareupan kaayaan sedih éta, cahya anu sumping ti Al-Qur'an ngingetan sapertos kieu: dina mangsa anjeun jauh ti lembur di Kosturma, kalér-wétan, anjeun ngagaduhan hiji atanapi dua sahabat perwira tawanan. Anjeun terang yén rerencangan ieu tangtos bakal angkat ka İstanbul. Upami aya anu nyarios ka anjeun, “Naha anjeun badé angkat ka İstanbul, atanapi tetep di dieu?” tangtos, upami anjeun ngagaduhan akal sakadar zarah, anjeun bakal nampi angkat ka İstanbul kalayan lega sareng bagja. Margi tina sarébu hiji rerencangan, salapan ratus salapan puluh salapan aya di İstanbul. Di dieu tinggal hiji atanapi dua, sareng aranjeunna ogé bakal angkat ka dinya. Pikeun anjeun, angkat ka İstanbul sanés papisah anu sedih atanapi pisah anu nyeri. Anjeun ogé parantos sumping; naha anjeun henteu bungah? Anjeun salamet tina wengi-wengi panjang anu kacida poékna sareng usum tiris anu pinuh badai sareng kacida tiisna di nagri musuh éta. Anjeun sumping ka İstanbul anu éndah ieu (sapertos sawarga dunya). Persis kitu ogé, ti mangsa budak dugi ka umur anjeun ayeuna, salapan puluh salapan persén jalma anu ku anjeun dipikacinta parantos ngalih ka makam anu nyingsieunan anjeun éta. Di dunya ieu aya hiji atanapi dua rerencangan anjeun anu tinggal; aranjeunna ogé bakal angkat ka dinya. Pupus anjeun di dunya sanés papisah, nanging patepang, nyaéta patepang deui sareng sahabat-sahabat éta. Panginget ogé sumping yén aranjeunna, nyaéta roh-roh anu langgeng éta, parantos ninggalkeun sayangna anu kolot handapeun taneuh; sabagian ngumbara di béntang-béntang, sabagian dina lapisan-lapisan alam barzah. Leres, Al-Qur'an sareng iman parantos ngabuktikeun hakékat ieu kalayan sakitu pastina dugi ka, upami henteu sagemblengna tanpa haté sareng tanpa roh, atanapi upami kasasaran henteu ngalelepkeun haténa, manusa kedah percaya saolah-olah ningali éta. Margi Gusti Nu Ngadamel Nu Karîm sareng Rahîm, anu ngahias dunya ieu ku rupa-rupa karunia sareng ihsan-Na anu teu aya watesna sapertos kieu, mintonkeun pangriksa-Na kalayan béréhan sareng kanyaah, sareng miara malah perkara-perkara anu pangteu pentingna sareng pangsaeutikna sapertos siki, tangtos sareng écés henteu bakal ngaleungitkeun, ngancurkeun atanapi nyia-nyiakeun manusa — karya-Na anu pangsampurnana, pangnyakupna, pangpentingna sareng pangdipikacinta-Na di antara karya-karya-Na — kalayan teu welas asih sareng tanpa tungtung anu hadé, sapertos anu katingal sacara lahiriah. Nanging, sapertos siki anu ditebar ku patani kana taneuh, Gusti Khâliq Nu Rahîm samentawis nempatkeun karya-Na anu dipikacinta éta handapeun taneuh, anu janten lawang rohmat, sangkan ngaluarkeun bulirna dina kahirupan anu sanés. {(Catetan handap): Hakékat ieu parantos dibuktikeun dina risalah-risalah sanés, utamana Kalimah Kasapuluh sareng Kalimah Kadua Puluh Salapan, kalayan darajat sapertos dua kali dua jadi opat.} Saatos nampi panginget Al-Qur'an ieu, makam éta janten langkung akrab pikeun abdi tibatan İstanbul. Nyorangan sareng nyingkur langkung dipikaresep ku abdi tibatan ngobrol sareng campur sareng jalma. Abdi ogé mendakan tempat nyingkur pikeun diri abdi di Sarıyer, sisi selat. Sakumaha Gavs-ı A'zam (ra), ku Fütuhu'l-Gayb-na, janten guru, dokter sareng pituduh pikeun abdi, İmam-ı Rabbanî (ra) ogé, ku Mektubat-na, janten sarimbag sareng rerencangan anu akrab, anu mikanyaah sareng guru. Dina waktos éta, abdi kacida bungahna lantaran parantos lebet kana mangsa sepuh, nyingkahan kanikmatan peradaban sareng ngaleupaskeun diri tina kahirupan sosial. Abdi sukur ka Alloh. Hé jalma-jalma anu sapertos abdi, anu lebet kana mangsa sepuh sareng sering émut kana pupus ku panginget mangsa sepuh! Ku cahya palajaran iman anu dipaparinkeun ku Al-Qur'an, urang kedah ningali mangsa sepuh, pupus sareng kasakit kalayan saé, malah tina hiji jihat kedah mikacinta éta. Ku margi urang kagungan nikmat anu ajénna teu aya watesna sapertos iman, mangsa sepuh ogé saé, kasakit ogé saé, pupus ogé saé. Upami aya hal anu henteu saé, éta téh dosa, hirup nurut kana hawa nafsu, bidah sareng kasasaran.
HAREPAN KASABELAS
Saatos mulih tina panahanan, urang cicing babarengan sareng almarhum alo abdi, Abdurrahman, dina hiji vila di Çamlıca Tepesi, İstanbul. Tina jihat kahirupan dunya, hirup abdi ieu tiasa dianggap hirup anu pangbagjana pikeun jalma sapertos urang. Margi abdi parantos salamet tina panahanan; di Dârülhikmet, aya kasuksésan nyebarkeun élmu ku cara anu pangluhurna sareng saluyu sareng widang kaélmuan abdi. Kahormatan sareng ajén anu dipasihkeun ka abdi jauh ngaleuwihan darajat abdi. Tina jihat tempat, abdi cicing di Çamlıca, tempat anu pangéndahna di İstanbul. Sadayana ogé sampurna pikeun abdi. Almarhum alo abdi, Abdurrahman, anu kacida pinterna sareng daék ngorbankeun diri, anu janten murid, palayan, juru tulis sareng anak rohani abdi, aya sareng abdi. Nalika abdi nganggap diri pangbagjana tibatan sadaya jalma di dunya, abdi ningali eunteung; abdi ningali rambut bodas dina rambut sareng janggot abdi. Ujug-ujug hudangna roh, anu kajadian nalika panahanan di masjid Kosturma, mimiti deui. Minangka pangaruhna, abdi mimiti mariksa kaayaan sareng sabab-sabab anu ku haté abdi dipatalikeun sareng disangka jalan kana bagja dunya. Naon waé anu ku abdi dipariksa, abdi ningali yén éta ruksak, henteu pantes dipatalikeun sareng nipu. Dina waktos éta, abdi ningali dina hiji rerencangan, anu ku abdi disangka pangsatiana, hiji henteu satia anu teu dipiharep sareng hiji mungkir kasatiaan anu teu kapikir. Timbul rasa sieun tina kahirupan dunya. Abdi nyarios ka haté abdi, “Naha abdi parantos sagemblengna katipu? Abdi ningali yén seueur manusa ningali kaayaan urang, anu tina jihat hakékat pantes dikarunyaan, kalayan hayang kénging hal anu sami. Naha sadaya jalma ieu parantos gélo, atanapi ayeuna abdi nuju gélo, dugi ka abdi ningali jalma-jalma anu nyembah dunya ieu gélo?” Kumaha waé ogé... Ku hudang anu kuat anu dipasihkeun ku mangsa sepuh, anu pangheulana abdi ningali yén hal-hal anu bakal sirna, anu ku abdi dipatalikeun, leres-leres bakal sirna. Abdi ogé ningali diri abdi sareng ningali abdi dina puncak teu mampuh. Dina waktos éta, roh abdi, anu hoyong langgeng sareng kabeungkeut ku hal-hal anu bakal sirna lantaran nyangka éta bakal langgeng, nyarios kalayan sadaya kakuatanana: “Ku margi sacara jasmani abdi bakal sirna, kasaéan naon anu tiasa sumping ka abdi ti hal-hal anu bakal sirna ieu? Ku margi abdi teu mampuh, naon anu tiasa ku abdi dipiharep ti anu teu mampuh ieu? Pikeun mendakan panawar panyakit abdi, kedah aya Gusti Nu Langgeng Salawasna sareng Gusti Qadîr Nu Azali.” Teras abdi mimiti milarian. Dina waktos éta, sateuacan sadayana, abdi nyuhunkeun pitulung ka élmu anu parantos lami ku abdi diulik, teras mimiti milarian panglipur sareng harepan. Hanjakal, dugi ka waktos éta abdi parantos ngeusian pikiran abdi ku élmu-élmu filsafat babarengan sareng élmu-élmu Islam, sareng kalayan kacida kaliruna abdi nganggap élmu-élmu filsafat éta tambang pikeun jadi sampurna sareng jalan kana cahya. Padahal, pasualan-pasualan filsafat éta parantos kacida ngotoran roh abdi sareng ngahalangan kamajuan rohani abdi. Ujug-ujug, ku rohmat sareng sipat béréhan Alloh, hikmah suci dina Al-Qur'an Al-Hakîm sumping ngabantosan. Sapertos anu parantos dijelaskeun dina seueur risalah, éta ngumbah sareng ngabersihan kokotor pasualan-pasualan filsafat éta. Di antarana: poék batin anu asalna tina élmu-élmu filsafat ngalelepkeun roh abdi dina jagat raya. Ka jihat mana waé abdi ningali sareng milarian cahya, abdi henteu mendakan cahya dina pasualan-pasualan éta sareng henteu tiasa ngambekan. Dugi ka tauhid, anu asalna tina Al-Qur'an Al-Hakîm sareng diajarkeun ku kalimah لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﻫُﻮَ, minangka cahya anu kacida caangna, ngusir sadaya poék éta; abdi tiasa ngambekan kalayan lega. Nanging, nafsu sareng setan, ku ngandelkeun palajaran anu ditampi ti jalma-jalma sasat sareng para filsuf, nyerang akal sareng haté. Alhamdulillah, debat batin dina serangan ieu ditungtungan ku kameunangan haté. Sabagian debat éta parantos diserat dina seueur risalah. Ku cekap ku éta, di dieu abdi ngan badé ngajelaskeun hiji dalil tina rébuan dalil pikeun némbongkeun hiji tina sarébu kameunangan haté. Sangkan éta ngabersihan roh sabagian sepuh, anu dina mangsa ngorana parantos ngotoran rohna, ngajadikeun haténa gering sareng ngamanjakeun nafsuna ku pasualan-pasualan, sabagian kasasaran sareng sabagian henteu mangpaat, anu nganggo nami filsafat asing atanapi élmu-élmu peradaban. Sangkan anjeunna salamet tina kagoréngan setan sareng nafsu ngeunaan tauhid. Kieu: Nafsu abdi, ngawakilan élmu-élmu filsafat, nyarios: sabab-sabab di jagat raya ieu, ku sipatna, ngagaduhan campur tangan kana mahluk-mahluk ieu. Unggal hal patali sareng hiji sabab. Buah kedah dipénta ti tangkal, sisikian ti taneuh. Naon hartina nyuhunkeun malah hal anu pangsaeutikna sareng pangleutikna ti Alloh sareng munajat ka Alloh? Dina waktos éta, ku cahya Al-Qur'an, rusiah tauhid kabuka dina cara sapertos kieu. Haté abdi nyarios ka nafsu abdi anu ngaku filsuf éta: Hal anu pangsaeutikna sareng pangleutikna, sapertos hal anu pangagungna, asalna langsung tina kudrat Gusti Khâliq sakuliah jagat raya ieu sareng kaluar tina harta karun-Na. Teu tiasa ku cara sanés. Sabab-sabab ngan ukur hordéng. Margi mahluk anu ku urang disangka pangteu pentingna sareng pangleutikna, sakapeung tina jihat seni sareng diciptakeunna, langkung agung tibatan anu pangagungna. Sanajan laleur henteu ngaleuwihan hayam dina seni, éta ogé henteu aya di handapeunana. Ku kituna, henteu kedah ngabédakeun ageung sareng alit. Boh sadayana dibagikeun kana sabab-sabab jasmani, boh sadayana sakaligus disanggakeun ka hiji Zat. Sakumaha pilihan anu kahiji mustahil, pilihan anu kadua kedah sareng wajib. Margi, upami disanggakeun ka hiji Zat, nyaéta Gusti Qadîr Nu Azali: ku margi élmu-Na, anu ayana pasti kabuktian ku katartiban sareng hikmah sadaya mahluk, nyakup sadayana; sareng ku margi ukuran unggal hal dipastikeun dina élmu-Na; sareng ku margi sacara nyata disaksian yén unggal waktos karya-karya anu senina teu aya watesna ngawujud tina teu aya kalayan gampang anu teu aya tungtungna; sareng ku margi Gusti Qadîr Nu Alîm éta ngagaduhan kudrat anu teu aya watesna, anu tiasa nyiptakeun naon waé ku “paréntah kun fayakun” sapertos nyulut korék — sakumaha parantos dijelaskeun ku urang dina seueur risalah kalayan dalil-dalil kuat anu teu aya watesna, sareng utamana parantos dibuktikeun di tungtung Mektup Kadua Puluh sareng Lem'a Kadua Puluh Tilu — tangtos gampang sareng énténg anu luar biasa, anu ditingali ku nyaksian langsung, asalna tina élmu anu nyakup sadayana sareng agungna kudrat éta. Contona: sakumaha upami hiji buku anu diserat ku tinta kimia anu henteu katingal ku panon diusapan ku zat anu husus pikeun némbongkeun tulisan éta, buku anu ageung éta ujug-ujug némbongkeun ayana ka unggal panon sareng ngajadikeun dirina tiasa dibaca, persis kitu ogé, dina élmu Gusti Qadîr Nu Azali anu nyakup sadayana, wangun husus unggal hal dipastikeun kalayan ukuran anu tangtu. Gusti Qadîr Mutlak éta, ku “paréntah kun fayakun”, ku kudrat-Na anu teu aya watesna sareng kahoyong-Na anu tembus, sapertos zat anu diusapan kana tulisan éta, kalayan kacida gampang sareng énténgna ngalebetkeun kakuatan-Na, anu janten hiji tajalli kudrat, kana hakékat dina élmu éta. Mantenna maparin wujud lahiriah kana éta hal, némbongkeunana ka panon sareng ngajadikeun ukiran-ukiran hikmah-Na tiasa dibaca. Upami sadaya hal sakaligus henteu disanggakeun ka Gusti Qadîr Nu Azali sareng Gusti Nu Maha Uninga kana sadayana, dina waktos éta, salian ti kedah ngumpulkeun badan hiji hal anu pangleutikna sapertos laleur tina kalolobaan jinis anu aya di dunya kalayan timbangan husus, ieu ngan tiasa kajadian upami zarah-zarah anu damel dina badan laleur alit éta terang rusiah diciptakeunna sareng sampurnana seni laleur kalayan sadaya rincianana. Margi sabab-sabab alam sareng sabab-sabab jasmani, sacara écés sareng kalayan kasapukan sadaya jalma anu gaduh akal, henteu tiasa nyiptakeun tina teu aya. Ku kituna, upami éta nyiptakeun, tangtos éta kedah ngumpulkeun. Ku margi kedah ngumpulkeun, dina mahluk hirup naon waé aya conto tina kalolobaan unsur sareng jinis. Éta ampir janten sarimbag sareng ringkesan sareng siki jagat raya. Tangtos dina kaayaan éta, kedah ngajadikeun ngumpulkeun hiji siki tina sakuliah tangkal, sareng hiji mahluk hirup tina sakuliah beungeut bumi, ku ngayak kalayan ayakan lemes sareng ngukur ku timbangan anu pangtalitina. Ku margi sabab-sabab alam teu nyaho sareng teu hirup, éta henteu ngagaduhan élmu pikeun nangtukeun rencana, daptar, modél sareng program, teras dumasar kana éta ngalebur sareng ngocorkeun zarah-zarah anu sumping kana citakan anu teu jasmani, sangkan henteu paburencay sareng henteu ngaruksak katartibanna. Padahal, ku margi wangun sareng susunan unggal hal tiasa aya dina cara-cara anu teu aya watesna, katingal sabaraha jauhna tina mungkin, kamungkinan sareng akal pikeun ngajadikeun zarah-zarah unsur anu ngalir sapertos caah tetep dina hiji wangun sareng ukuran di antara wangun sareng ukuran anu teu aya watesna sareng teu kaétang, henteu paburencay, kalayan tartib, tanpa ukuran sareng tanpa citakan, silih tumpuk dina wangun gumpalan, teras maparin badan anu tartib ka mahluk hirup. Tangtos saha waé anu haténa henteu lolong bakal ningali. Leres, dumasar kana hakékat ieu, ku rusiah ayat agung ﺍِﻥَّ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺗَﺪْﻋُﻮﻥَ ﻣِﻦْ ﺩُﻭﻥِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻟَﻦْ ﻳَﺨْﻠُﻘُﻮﺍ ﺫُﺑَﺎﺑًﺎ ﻭَﻟَﻮِ ﺍﺟْﺘَﻤَﻌُﻮﺍ ﻟَﻪُ ieu {(Catetan handap): Nyaéta, sadaya hal anu ku aranjeun diseluk sareng disembah salian ti Alloh, sanajan ngumpul, henteu tiasa nyiptakeun hiji laleur.}, sanajan sadaya sabab jasmani ngumpul sareng sanajan éta ngagaduhan pilihan, éta henteu tiasa ngumpulkeun badan hiji laleur sareng pakakas dina badan éta kalayan timbangan husus. Sanajan ngumpulkeunana, éta henteu tiasa nahanana dina ukuran badan anu tangtu. Sanajan nahanana, éta henteu tiasa ngajadikeun zarah-zarah anu terus diénggalkeun, anu sumping sareng damel dina badan éta, damel kalayan tartib. Ku kituna, écés yén sabab-sabab henteu tiasa ngaku miboga hal-hal ieu. Hartosna, Anu Kagunganana anu sajati téh Anu sanés. Leres, aya Anu Kagunganana anu sajati sapertos kieu: ku rusiah ayat ﻣَﺎ ﺧَﻠْﻘُﻜُﻢْ وَلَا ﺑَﻌْﺜُﻜُﻢْ اِلَّا ﻛَﻨَﻔْﺲٍ ﻭَﺍﺣِﺪَﺓٍ, Mantenna ngadamel sadaya mahluk hirup di sakuliah beungeut bumi kalayan gampangna ngahirupkeun hiji laleur. Mantenna nyiptakeun hiji usum semi kalayan gampangna hiji kembang. Margi Mantenna henteu peryogi ngumpulkeun. Ku margi Mantenna Kagungan “paréntah kun fayakun”, sareng unggal usum semi Mantenna nyiptakeun tina teu aya sipat, kaayaan sareng wangun anu teu aya watesna, salian ti bahan unsur mahluk-mahluk usum semi anu teu aya watesna; sareng ku margi rencana, modél, daptar sareng program unggal hal dipastikeun dina élmu-Na; sareng ku margi sadaya zarah gerak dina lingkup élmu sareng kudrat-Na, Mantenna nyiptakeun unggal hal kalayan kacida gampangna, sapertos nyulut korék. Teu aya hiji hal ogé anu gerakna méngpar sakadar zarah. Sakumaha planét-planét janten pasukan-Na anu taat, zarah-zarah ogé janten sarimbag sareng pasukan-Na anu tartib. Ku margi éta gerak ku ngandelkeun kudrat anu azali éta sareng damel dumasar kana aturan élmu anu azali éta, hasil-hasil éta ngawujud saluyu sareng kudrat éta. Hasil-hasil éta henteu ngaleutikan ku ningali kana pribadi-pribadina anu alit sareng teu penting. Ku kakuatan beungkeutan ka kudrat éta, hiji laleur maéhan Namrud. Sireum ngancurkeun karaton Fir'aun. Siki pinus anu alit sapertos zarah mawa beungbeurat tangkal pinus anu ageung sapertos gunung dina taktakna. Sakumaha parantos dibuktikeun ku urang dina seueur risalah, sareng sakumaha saurang prajurit, ku dokumén kaprajuritan dina jihat beungkeutanana ka sultan, nampi hasil sapertos nangkep hiji raja, saratus rébu kali langkung ageung tibatan kakuatanana, kitu ogé unggal hal, ku beungkeutanana ka kudrat anu azali éta, tiasa nampi mujijat-mujijat seni saratus rébu kali ngaleuwihan sabab-sabab alam. ~Cindekna:
Wujud unggal hal, anu senina sareng gampangna duanana aya dina darajat pangluhurna, némbongkeun yén éta karya Gusti Qadîr Nu Azali, anu kagungan élmu anu nyakup sadayana. Upami henteu, di tengah saratus rébu perkara mustahil, lain waé éta moal ngawujud, malah kaluar tina lingkup mungkin teras lebet kana lingkup mustahil, kaluar tina wangun anu mungkin teras janten hakékat anu mustahil. Teu aya nanaon anu bakal ngawujud, malah ngawujudna ogé bakal mustahil. Ku dalil anu kacida lemesna, kuatna, jerona sareng écésna ieu, nafsu abdi, anu samentawis janten murid setan sareng wawakil jalma-jalma sasat sareng para filsuf, jempling. Alhamdulillah, éta ngahontal iman anu pinuh, teras nyarios: Leres, abdi peryogi Gusti Khâliq sareng Rabb sapertos kieu: Mantenna uninga pamikiran haté abdi anu pangleutikna sareng munajat abdi anu pangrasiahna; sakumaha Mantenna ngalaksanakeun kabutuhan roh abdi anu pangrasiahna, pikeun maparin abdi bagja anu langgeng salawasna, Mantenna bakal ngarobih dunya anu ageung janten aherat, ngangkat dunya ieu sareng ngadegkeun aherat ngagentos éta. Mantenna kedah kagungan kudrat anu, sakumaha nyiptakeun laleur, ogé tiasa ngawujudkeun langit; sakumaha netepkeun panonpoé dina beungeut langit minangka panon, ogé tiasa nempatkeun hiji zarah dina pupil panon abdi. Upami henteu, anu henteu tiasa nyiptakeun laleur henteu tiasa campur kana pamikiran haté abdi atanapi nguping munajat roh abdi. Anu henteu nyiptakeun langit henteu tiasa maparin bagja anu langgeng salawasna ka abdi. Ku kituna Gusti Rabb abdi nyaéta Mantenna, anu ngabenerkeun pamikiran haté abdi, sareng, sakumaha ngeusian sareng ngosongkeun rohangan hawa ku méga dina sajam, ogé ngarobih dunya janten aherat, ngadamel sawarga sareng mukakeun lawangna ka abdi, ngadawuh, “Mangga lebet!” Hé sadérék-sadérék sepuh abdi, anu sapertos nafsu abdi, salaku akibat tina malang, parantos nyéépkeun sabagian umur pikeun élmu filsafat tanpa cahya sareng élmu asing! Tina timbalan suci لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﻫُﻮَ, anu terus-terusan aya dina létah Al-Qur'an, sing ngartos sabaraha kuatna, sabaraha sajatina sareng teu tiasa digoyahkeun, diruksak atanapi dirobih dina jihat mana waé hiji rukun iman anu suci, anu ngusir sadaya poék batin sareng ngubaran raheut-raheut batin sapertos kitu. Ngalebetkeun lalampahan anu panjang ieu di antara panto-panto harepan mangsa sepuh abdi ampir henteu ku pilihan abdi sorangan. Abdi henteu hoyong, malah hariwang bakal ngajadikeun bosen. Nanging, abdi tiasa nyarios yén abdi dijadikeun nyerat éta. Kumaha waé ogé, abdi mulih kana poko. Akibat rambut bodas dina rambut sareng janggot abdi, sareng henteu satiana hiji rerencangan anu satia, timbul rasa henteu resep dina diri abdi kana kanikmatan kahirupan dunya İstanbul, anu megah sareng sacara lahiriah amis sareng dihias. Nafsu milarian kanikmatan batin ngagentos kanikmatan anu dipikaresepna. Dina mangsa sepuh anu katingal tiis, beurat sareng teu pikaresepeun dina paningal jalma anu lalawora ieu, éta nyuhunkeun panglipur sareng cahya. Alhamdulillah, saratus rébu sukur ka Alloh: ngagentos sadaya kanikmatan dunya anu teu sajati, hambar sareng teu aya tungtung anu hadé éta, abdi mendakan kanikmatan iman anu sajati, terus langgeng sareng amis dina “Lâ Ilâha Illâ Hû” sareng cahya tauhid. Ku cahya tauhid éta ogé, abdi ningali mangsa sepuh, anu katingal tiis sareng beurat dina paningal jalma anu lalawora, kacida hampang, haneut sareng caangna. Hé para sepuh lalaki sareng awéwé! Ku margi aranjeun kagungan iman, sareng ku margi aya solat sareng munajat anu nyaangan sareng mekarkeun iman, aranjeun tiasa ningali mangsa sepuh aranjeun minangka mangsa ngora anu langgeng salawasna. Margi ku éta aranjeun tiasa kénging mangsa ngora anu langgeng salawasna. Mangsa sepuh anu sabenerna tiis, beurat, awon, poék sareng nyeri nyaéta mangsa sepuh jalma anu sasat, malah mangsa ngorana. Aranjeunna kedah ceurik, aranjeunna kedah nyarios, “Aduh, hanjakal, aduh, kangen!” Aranjeun, hé para sepuh anu dihormat sareng iman, kedah sukur kalayan bagja bari nyarios ٔﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺣَﺎﻝٍ.