Mektup Kadua Puluh Hiji
ﺑِﺎﺳْﻤِﻪ۪ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻪُ ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻰْﺀٍ اِلَّا ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪ ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ ﺍِﻣَّﺎ ﻳَﺒْﻠُﻐَﻦَّ ﻋِﻨْﺪَﻙَ ﺍﻟْﻜِﺒَﺮَ ﺍَﺣَﺪُﻫُﻤَٓﺎ ﺍَﻭْ كِلَاهُمَا فَلَا ﺗَﻘُﻞْ ﻟَﻬُﻤَٓﺎ ﺍُﻑٍّ وَلَا ﺗَﻨْﻬَﺮْﻫُﻤَﺎ ﻭَﻗُﻞْ ﻟَﻬُﻤَﺎ قَوْلًا ﻛَﺮ۪ﻳﻤًﺎ ٭ ﻭَﺍﺧْﻔِﺾْ ﻟَﻬُﻤَﺎ ﺟَﻨَﺎﺡَ ﺍﻟﺬُّﻝِّ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔِ ﻭَﻗُﻞْ ﺭَﺏِّ ﺍﺭْﺣَﻤْﻬُﻤَﺎ ﻛَﻤَﺎ ﺭَﺑَّﻴَﺎﻧ۪ﻰ ﺻَﻐ۪ﻴﺮًﺍ ٭ ﺭَﺑُّﻜُﻢْ ﺍَﻋْﻠَﻢُ ﺑِﻤَﺎ ﻓ۪ﻰ ﻧُﻔُﻮﺳِﻜُﻢْ ﺍِﻥْ ﺗَﻜُﻮﻧُﻮﺍ ﺻَﺎﻟِﺤ۪ﻴﻦَ ﻓَﺎِﻧَّﻪُ ﻛَﺎﻥَ لِلْاَوَّاب۪ينَ ﻏَﻔُﻮﺭًﺍ Hé jalma anu lalawora, anu di bumina aya ibu atanapi bapa anu sepuh, atanapi salah saurang baraya atanapi sadérék saiman anu parantos teu tiasa damel, teu walakaya, atanapi gering! Perhatikeun ayat anu mulya ieu, tingali: kumaha dina hiji ayat, ku lima lapis cara anu béda-béda, éta ayat ngajak sangkan nyaah ka ibu sareng bapa anu sepuh. Leres, hakékat anu pangluhurna di dunya nyaéta kanyaah bapa sareng ibu ka putra-putrana. Sareng hak anu pangluhurna ogé nyaéta hak aranjeunna pikeun dihormat minangka balesan kana kanyaah éta. Sabab aranjeunna kalayan bungah pisan ngorbankeun sareng méakkeun hirupna pikeun hirup putra-putrana. Ku kituna, unggal putra anu sipat kamanusaanana tacan ragrag sareng tacan robah jadi sato galak kedah hormat kalayan ihlas ka sobat anu mulya, satia, sareng daék ngorbankeun diri éta, ngawula kalayan tulus, milarian rido aranjeunna, sareng ngabungahkeun manahna. Mamang sareng bibi ti pihak bapa aya dina kalungguhan bapa; bibi sareng mamang ti pihak ibu aya dina kalungguhan ibu. Ayeuna sing uninga sareng éling, sakumaha teu gaduh rasa nurani sareng hina pisan lamun nganggap ayana para sepuh anu diberkahan éta minangka beban sareng miharep pupusna! Leres, sing ngartos sakumaha awon, zalim, sareng teu gaduh rasa nurani lamun miharep hirup jalma anu ngorbankeun hirupna pikeun hirup anjeun téh lekasan! Hé manusa anu kasiksa ku susah milarian pangupa jiwa! Sing kauninga yén tihang berkah, jalan datangna rohmat, sareng panolak musibah di bumi anjeun téh nyaéta baraya sepuh atanapi lolong anu anjeun anggap beban éta. Ulah pisan nyarios: "Pangupa jiwa abdi heureut, abdi teu tiasa nyukupan." Sabab upami henteu aya berkah anu sumping ku lantaran aranjeunna, tangtos susah pangupa jiwa anjeun bakal langkung parna. Percanten kana hakékat ieu ti abdi. Abdi terang bukti-buktina anu pasti pisan, sareng tiasa ngayakinkeun anjeun ogé. Nanging supados henteu panjang, abdi pondokkeun. Sing yakin kana ieu ucapan abdi. Abdi sumpah, hakékat ieu pasti pisan, malahan nafsu sareng sétan abdi ogé parantos tunduk kana ieu. Hakékat anu megatkeun kabengalan nafsu abdi sareng ngajempékeun sétan abdi kedah ngayakinkeun anjeun. Leres, kalayan kasaksian jagat raya, Gusti Khâliq Dzul-Jalâl wal-Ikrâm, anu Rahmân, Rahîm, Latîf, sareng Karîm dugi ka taya watesna, nalika ngintunkeun murangkalih ka dunya, Mantenna ngintunkeun rejekina nyusul aranjeunna ku cara anu lemes pisan sareng ngucurkeunana kana sungutna tina pancuran susu indungna; kitu ogé Mantenna ngintunkeun rejeki para sepuh anu parantos siga murangkalih, anu langkung pantes dipikarunya sareng langkung peryogi kanyaah tibatan murangkalih, dina wangun berkah. Mantenna henteu ngalimpahkeun pangupa jiwa aranjeunna minangka beban ka manusa anu sarakah sareng korét. Rupa-rupa mahluk anu hirup sadayana ngagorowok ku basa kaayaanana sareng nyarioskeun hakékat anu pinuh ku sipat béréhan éta, nyaéta hakékat anu ditepikeun ku ayat-ayat ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻫُﻮَ ﺍﻟﺮَّﺯَّﺍﻕُ ﺫُﻭ ﺍﻟْﻘُﻮَّﺓِ ﺍﻟْﻤَﺘ۪ﻴﻦُ ٭ ﻭَﻛَﺎَﻳِّﻦْ ﻣِﻦْ ﺩَٓﺍﺑَّﺔٍ لَا ﺗَﺤْﻤِﻞُ ﺭِﺯْﻗَﻬَﺎ ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﻳَﺮْﺯُﻗُﻬَﺎ ﻭَﺍِﻳَّﺎﻛُﻢْ. Malahan sanés ngan ukur baraya anu sepuh; rejeki sawatara mahluk sapertos ucing, anu dipasihkeun minangka réréncangan manusa sareng rejekina dikintunkeun dina rejeki manusa, ogé sumping dina wangun berkah. Hiji conto anu ngabuktikeun ieu sareng disaksian ku abdi nyalira: Sobat-sobat raket abdi uninga yén dua tilu taun ka tukang, unggal dinten abdi gaduh jatah anu tangtu, nyaéta satengah roti — roti di éta lembur alit — anu sering pisan henteu cekap pikeun abdi. Teras opat ucing sumping minangka sémah abdi. Jatah anu sarua éta cekap pikeun abdi sareng aranjeunna. Sering ogé aya sésana. Kaayaan ieu terus kaulang dugi ka ngayakinkeun abdi yén abdi nampi mangpaat tina berkah ucing-ucing éta. Abdi nyatakeun kalayan pasti: aranjeunna sanés beban pikeun abdi; malahan sanés aranjeunna anu ngahutang budi ka abdi, nanging abdi anu ngahutang budi ka aranjeunna. Hé manusa! Ku sabab sato anu wangunna sato galak, nalika sumping minangka sémah ka bumi manusa, janten jalan datangna berkah, mangka bandingkeun ku anjeun sabaraha ageung berkah, rohmat, sareng panolakan musibah anu dibawa ku manusa — mahluk anu pangmulya — sareng jalma anu iman — anu pangsampurna di antara manusa — sareng para sepuh awéwé sareng lalaki anu teu walakaya sareng gering — anu pangpantesna dihormat sareng dipikarunya di antara jalma anu iman — sareng baraya anu pangpantesna dipasihan kanyaah, dilayanan, sareng dipikaasih di antara para sepuh anu gering éta — sareng di antara baraya, bapa sareng ibu anu janten sobat pangsajati sareng jalma anu pangsatia dina mikanyaah — upami aranjeunna aya di hiji bumi nalika sepuh! Ieu saluyu sareng rusiah لَوْلَا ﺍﻟﺸُّﻴُﻮﺥُ ﺍﻟﺮُّﻛَّﻊُ ﻟَﺼُﺐَّ ﻋَﻠَﻴْﻜُﻢُ الْبَلَاءُ ﺻَﺒًّﺎ, nyaéta: "Upami teu aya para sepuh anjeun anu tonggongna parantos bongkok, musibah bakal ngucur ka anjeun sapertos caah." Ayeuna, hé manusa! Sing éling. Upami anjeun henteu maot, anjeun bakal sepuh. Numutkeun rusiah ﺍَﻟْﺠَﺰَﺍﺀُ ﻣِﻦْ ﺟِﻨْﺲِ ﺍﻟْﻌَﻤَﻞِ, upami anjeun henteu ngahormat ka ibu sareng bapa, putra anjeun ogé moal ngahormat ka anjeun. Upami anjeun nyaah ka aherat anjeun, ieu harta karun anu penting pikeun anjeun: layan aranjeunna sareng raih rido aranjeunna. Upami anjeun nyaah ka dunya, tetep bungahkeun aranjeunna, supados ku lantaran aranjeunna hirup anjeun tengtrem sareng rejeki anjeun diberkahan. Upami henteu, ku nganggap aranjeunna beban, miharep pupusna, sareng nganyenyeri manahna anu lemes sareng gampil katarajang rasa, anjeun bakal janten anu ngalaman rusiah ﺧَﺴِﺮَ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﻭَ الْاٰخِرَةَ. Upami anjeun hoyong rohmat Gusti Rahmân, pikarunya titipan Gusti Rahmân sareng amanat-Na anu aya di bumi anjeun. Di antara sadérék aherat abdi aya saurang anu namina Mustafa Çavuş. Abdi ningali anjeunna suksés dina agamana sareng dunyana. Abdi henteu terang rusiahna. Teras abdi terang yén sabab kasuksésan éta nyaéta: anjeunna parantos ngartos hak ibu sareng bapana anu sepuh, ngalaksanakeun hak éta kalayan sampurna, sareng ku lantaran aranjeunna nampi tengtrem sareng rohmat. Insya Alloh anjeunna ogé parantos ngawangun aheratna. Anu hoyong bagja kedah sapertos anjeunna. ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻭَﺳَﻠِّﻢْ ﻋَﻠٰﻰ ﻣَﻦْ ﻗَﺎﻝَ ﴾ﺍَﻟْﺠَﻨَّﺔُ ﺗَﺤْﺖَ ﺍَﻗْﺪَﺍﻡِ الْاُمَّهَاتِ﴿ ﻭَ ﻋَﻠٰﻰ ﺍٰﻟِﻪ۪ ﻭَﺻَﺤْﺒِﻪ۪ ﺍَﺟْﻤَﻌ۪ﻴﻦَ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ لَا ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَٓﺎ اِلَّا ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَٓﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ