KALIMAH KASAPULUH
ﻭَ ﻫُﻮَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ Hartosna, teu aya hiji ogé nu tiasa ngabeuratkeun Mantenna. Sakumaha seueur barang nu aya dina lingkup nu mungkin aya, Mantenna tiasa nganggéan wujud ka éta barang kalayan gampil pisan. Sareng sakitu gampil sareng entengna pikeun Mantenna, dugi ka ku rusiah ﺍِﻧَّﻤَٓﺎ ﺍَﻣْﺮُﻩُٓ ﺍِﺫَٓﺍ ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺷَﻴْﺌًﺎ ﺍﻟﺦ, saolah-olah Mantenna ngan ukur maréntah, teras éta didamel. Sakumaha hiji ahli seni nu kacida parigelna, ku cara nu gampil pisan, pas leungeunna nyabak pagawean, langsung milampah lir mesin. Sareng pikeun ngedalkeun éta kagancangan sareng kaparigelan, diucapkeun yén éta pagawean sareng seni sakitu tumutna ka anjeunna, dugi ka saolah-olah ku paréntah sareng cabakanna, pagawean lumangsung sareng karya-karya seni ngawujud. Kitu deui, pikeun nunjukkeun tumut sareng taatna barang-barang ka kudrat Gusti Qadîr Dzul-Jalâl dina darajat nu pangluhurna, sareng yén éta kudrat milampah kalayan tanpa beban sareng gampil dina darajat nu pangluhurna, Mantenna ngadawuh ﺍِﻧَّﻤَٓﺎ ﺍَﻣْﺮُﻩُٓ ﺍِﺫَٓﺍ ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺷَﻴْﺌًﺎ ﺍَﻥْ ﻳَﻘُﻮﻝَ ﻟَﻪُ ﻛُﻦْ ﻓَﻴَﻜُﻮﻥُ. Urang bakal nerangkeun lima rusiah tina rusiah-rusiah ieu hakékat nu agung nu teu aya watesna dina lima pangajaran lemes: KAHIJI: Dina babandingan sareng kudrat Ilahi, barang nu pangageungna sagampil barang nu pangleutikna. Nyiptakeun hiji jinis kalayan sadaya anggotana, tanpa beban sareng enteng lir hiji anggota. Nyiptakeun sawarga sagampil hiji usum semi. Nyiptakeun hiji usum semi saenteng hiji kembang. Genep rusiah, nyaéta "rusiah cahya", "rusiah transparan", "rusiah nyanghareupan", "rusiah saimbang", "rusiah katartiban" sareng "rusiah taat", nu disebutkeun di tungtung Kalimah Kasapuluh ngeunaan hasyr, nu ngajelaskeun sareng ngabuktikeun ieu rusiah, sareng dina katerangan Dasar Kadua tina pasualan hasyr dina Kalimah Kadua Puluh Salapan ngeunaan malaikat, langgengna roh sareng hasyr, parantos dibuktikeun ku genep gambaran; sareng parantos ditunjukkeun yén dina babandingan sareng kudrat Ilahi, béntang-béntang sagampil zarah-zarah; anggota nu teu aya watesna diciptakeun tanpa beban sareng saenteng hiji anggota. Ku margi genep rusiah ieu parantos dibuktikeun dina dua Kalimah éta, urang nyanggakeun ka ditu sareng nyinggetkeun di dieu. KADUA: Dalil nu pasti sareng bukti nu caang yén sadayana sami dina babandingan sareng kudrat Ilahi nyaéta kieu: Dina nyiptakeun sasatoan sareng tutuwuhan, urang ningali ku panon sorangan yén dina sipat béréhan sareng kasrah nu teu aya watesna, aya kasampurnaan ngadamel sareng éndahna seni dina darajat nu pangluhurna. Sareng dina pacampur sareng paselang-seling nu kacida gedéna, katingal ciri nu ngabédakeun sareng misahkeun dina darajat nu pangluhurna. Sareng dina lobana sareng legana nu kacida gedéna, aya ajén seni sareng éndahna ciciptan dina darajat nu pangluhurna. Sareng sanaos didamel kalayan pinuh seni sareng peryogi seueur pakakas sareng seueur waktos, aranjeunna diciptakeun kalayan gampil sareng gancang dina darajat nu pangluhurna. Saolah-olah sakaligus sareng tina teu aya, mu'jizat-mu'jizat seni éta ngawujud. Tah, kagiatan kudrat ieu nu urang saksian langsung dina beungeut bumi unggal usum, sacara pasti nunjukkeun yén dina babandingan sareng kudrat nu janten sumber lampah-lampah ieu, barang nu pangageungna sagampil barang nu pangleutikna; sareng nyiptakeun sareng ngatur anggota nu teu aya watesna, dilaksanakeun saenteng nyiptakeun sareng ngatur hiji anggota. KATILU: Dina babandingan sareng kudrat Gusti Nu Ngadamel Nu Qadîr, nu ngawasaan ieu jagat raya ku pangaturan sareng lampah-lampah nu katingal ieu, sakabéhna nu pangageungna sagampil hiji bagéan nu pangleutikna. Nyiptakeun hiji nu nyakup seueur anggota sagampil nyiptakeun hiji nu juz'i. Sareng dina hiji nu juz'i nu pangbasajanna, tiasa ditunjukkeun ajén seni nu pangluhurna. Rusiah hikmah ieu hakékat asalna tina tilu sumber: Kahiji: Tina pitulung wâhidiyah. Kadua: Tina gampilna katunggalan. Katilu: Tina tajalli ahadiyah. Pitulung wâhidiyah, nu janten sumber kahiji: Nyaéta, upami unggal barang sareng sadaya barang janten milik hiji zat, harita tina jihat wâhidiyah, anjeunna tiasa ngahimpun kakuatan sadaya barang di tukangeun unggal barang. Sareng sadaya barang diatur kalayan gampil lir hiji barang. Pikeun ngadeukeutkeun ieu rusiah kana pamahaman ku hiji gambaran, urang nyarios: Contona, sakumaha upami hiji nagri kagungan hiji raja, ku hukum katunggalan karajaan éta, raja tiasa ngahimpun kakuatan batin hiji pasukan di tukangeun unggal prajurit; sareng margi anjeunna tiasa kitu, hiji prajurit éta tiasa nyandak tawanan hiji syah sareng ngawasaan langkung luhur tibatan syah kalayan nami rajana. Sareng ku rusiah wâhidiyah karajaan, raja éta tiasa ngatur sadaya pasukan sareng sadaya pajabatna, sakumaha anjeunna migawékeun sareng ngatur hiji prajurit sareng hiji pajabat. Saolah-olah ku rusiah wâhidiyah karajaan, anjeunna tiasa ngintunkeun sadaya jalma sareng sadaya barang pikeun nulungan hiji jalma. Sareng unggal jalma tiasa ngandelkeun kakuatan nu sakitu gedéna lir sadaya jalma, nyaéta tiasa nampi pitulung ti éta kakuatan. Upami tali wâhidiyah karajaan éta leupas sareng janten tanpa aturan, harita unggal prajurit sakaligus kaleungitan kakuatan nu teu aya watesna, lungsur tina kalungguhan pangaruh nu luhur sareng janten kalungguhan jalma biasa. Sareng ngatur sareng migawékeun aranjeunna nimbulkeun kasusah saloba jumlah anggotana. Persis kitu deui, ﻭَﻟِﻠّٰﻪِ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ الْاَعْلٰى, ku margi Gusti Nu Ngadamel ieu jagat raya téh Wâhid, Mantenna ngahimpun Asma-asma nu nyanghareupan sadaya barang pikeun unggal barang. Sareng Mantenna nyiptakeunana kalayan seni nu teu aya tungtungna, dina wangun nu luhur ajénna. Upami perlu, Mantenna merhatikeun hiji barang kalayan sadaya barang, ngajantenkeun aranjeunna merhatikeunana, maparin pitulung sareng ngajantenkeunana kuat. Sareng ku rusiah wâhidiyah éta, Mantenna ogé nyiptakeun, ngatur sareng miara sadaya barang lir hiji barang. Tah, ku rusiah pitulung wâhidiyah ieu, dina lobana sareng murahna nu kacida gedéna dina ieu jagat raya, katingal sipat nu luhur sareng mulya pisan dina jihat seni sareng ajénna. Gampilna katunggalan, nu janten sumber kadua: Nyaéta, pagawean-pagawean nu lumangsung ku cara katunggalan, di hiji puseur, tina hiji leungeun sareng ku hiji hukum, maparin gampil dina darajat nu pangluhurna. Upami disebarkeun ka seueur puseur, seueur hukum sareng seueur leungeun, bakal nimbulkeun kasusah. Contona, sakumaha upami dasar-dasar pakakas sadaya prajurit hiji pasukan didamel ti hiji puseur, ku hiji hukum sareng ku paréntah hiji panglima utama, éta sagampil hiji prajurit. Upami pakakasna didamel di pabrik-pabrik nu béda-béda sareng puseur-puseur nu béda-béda, sadaya pabrik militér nu diperyogikeun pikeun ngalengkepan hiji pasukan bakal diperyogikeun pikeun pakakas hiji prajurit. Hartosna, upami ngandelkeun katunggalan, hiji pasukan sagampil hiji prajurit. Upami teu aya katunggalan, hiji prajurit bakal nimbulkeun kasusah lir hiji pasukan dina jihat dasar-dasar pakakasna. Sareng upami zat kahirupan dipaparin ka bubuahan hiji tangkal, tina jihat katunggalan, kalayan ngandelkeun hiji puseur, hiji hukum sareng hiji akar, mangrébu buah sagampil hiji buah. Upami unggal buah dipatalikeun ka puseur nu béda-béda sareng zat-zat kahirupanana dikintun ti tempat nu béda-béda, unggal buah bakal nimbulkeun kasusah lir sakabéh tangkal. Margi zat-zat kahirupan nu diperyogikeun ku sakabéh tangkal ogé diperyogikeun ku unggal buah. Tah, sapertos dua gambaran ieu, ﻭَﻟِﻠّٰﻪِ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ الْاَعْلٰى, ku margi Gusti Nu Ngadamel ieu jagat raya téh Wâhid sareng Ahad, Mantenna milampah kalayan katunggalan; sareng margi Mantenna milampah kalayan katunggalan, sadaya barang sagampil hiji barang. Sareng Mantenna tiasa ngadamel hiji barang saajénna sadaya barang dina jihat seni. Sareng ku nyiptakeun anggota nu teu aya watesna kalayan cara nu luhur pisan ajénna, Mantenna nunjukkeun sipat béréhan-Na nu mutlak ku basa lobana nu teu aya watesna sareng murahna nu teu aya tungtungna nu katingal ieu, sareng némbongkeun sipat béréhan-Na nu teu aya watesna sareng panyiptaan-Na nu teu aya tungtungna. Tajalli ahadiyah, nu janten sumber katilu: Nyaéta, ku margi Gusti Nu Ngadamel Nu Dzul-Jalâl sanés jasad atanapi nu sipatna jasmani, waktos sareng tempat teu tiasa ngawatesan Mantenna. Sareng alam sareng tempat teu tiasa ngaganggu paningal sareng ayana Mantenna dina payuneun sadayana. Sareng parantara sareng jasad-jasad teu tiasa nutupan lampah-Na ku tabir. Dina nyanghareupan-Na teu aya pegat janten bagian atanapi kabagi. Hiji barang teu ngahalangan barang sanés. Mantenna ngalaksanakeun lampah nu teu aya watesna lir hiji lampah. Ku kituna, sakumaha Mantenna nempatkeun hiji tangkal nu ageung sacara batiniah dina hiji siki, Mantenna tiasa nempatkeun hiji alam dina hiji jalma. Sakabéh alam diputer dina kakawasaan-Na lir hiji jalma. Sakumaha urang parantos ngajelaskeun ieu rusiah dina Kalimah-kalimah sanés, urang nyarios kieu: Sakumaha gambaran panonpoé, nu tina jihat cahayana rada teu kabeungkeut, némbongkeun diri dina unggal barang nu herang sareng mancorong. Upami mangrébu sareng jutaan eunteung nyanghareupan cahayana, lir hiji eunteung, tanpa kabagi, tajalli gambaranana aya langsung dina unggal eunteung. Upami eunteung kagungan kamampuh, panonpoé tiasa nunjukkeun pangaruhna kalayan kaagunganana dina éta eunteung. Hiji barang teu tiasa ngahalangan barang sanés. Mangrébu sapertos hiji, sareng asup ka mangrébu tempat sagampil ka hiji tempat. Unggal tempat janten wadah tajalli éta panonpoé sasami mangrébu tempat. Tah, ﻭَﻟِﻠّٰﻪِ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ الْاَعْلٰى, Gusti Nu Ngadamel ieu jagat raya Nu Dzul-Jalâl kagungan tajalli kalayan sadaya sipat-Na nu cahya sareng sadaya Asma-Na nu pinuh cahya, ku rusiah nyanghareupan ahadiyah, dugi ka sanaos Mantenna teu aya dina hiji tempat mana baé, Mantenna hadir sareng merhatikeun di unggal tempat. Dina nyanghareupan-Na teu aya kabagi. Dina waktos nu sami, di unggal tempat, Mantenna ngalaksanakeun unggal pagawean tanpa beban sareng tanpa silih ngadesek. Tah, ku rusiah pitulung wâhidiyah, gampilna katunggalan sareng tajalli ahadiyah ieu, nalika sadaya nu aya disanggakeun ka hiji Gusti Nu Ngadamel, sadaya nu aya éta sagampil sareng saenteng hiji nu aya. Sareng unggal nu aya tiasa saajénna sadaya nu aya dina jihat éndahna seni. Sakumaha, dina lobana sadaya nu aya nu teu aya watesna, ayana rincian-rincian seni nu teu aya watesna dina unggal anggota nunjukkeun ieu hakékat. Upami sadaya nu aya éta teu disanggakeun langsung ka hiji Gusti Nu Ngadamel, harita unggal nu aya bakal sasusah sadaya nu aya; sareng sadaya nu aya bakal lungsur kana ajén hiji nu aya. Dina kaayaan ieu, boh teu aya hiji ogé nu bakal ngawujud, boh sanaos ngawujud, bakal teu aya ajénna sareng lungsur janten euweuh. Tah, ku ieu rusiah, kaum sofis, nu paling jauh ngaléngkah di antara ahli filsafat, margi parantos malik tina jalan bebeneran, merhatikeun jalan kufur sareng kasasaran; sareng ningali yén jalan syirik téh saratus rébu kali langkung susah tibatan jalan bebeneran sareng jalan tauhid, sareng kacida teu asup akalna. Ku kituna, aranjeunna kapaksa mungkir wujud sagala rupa sareng mundur tina akal. KAOPAT: Dina babandingan sareng kudrat Gusti Zat Nu Qadîr, nu ngatur ieu jagat raya ku lampah-lampah nu katingal ieu, nyiptakeun sawarga sagampil hiji usum semi, sareng nyiptakeun hiji usum semi sagampil hiji kembang. Sareng éndahna seni sareng lemesna ciciptan hiji kembang tiasa saéndah sareng saajénna hiji usum semi. Rusiah ieu hakékat téh tilu perkara: Kahiji: Wajib ayana sareng bébasna tina matéri dina Gusti Nu Ngadamel. Kadua: Béda hakékat-Na sareng teu kabeungkeutna. Katilu: Teu nyicingan rohangan sareng teu pegat janten bagian. Rusiah Kahiji: Wajib ayana sareng bébasna tina matéri janten sabab gampil nu teu aya watesna sareng enteng nu teu aya tungtungna, téh hiji rusiah nu kacida jerona. Urang bakal ngadeukeutkeunana kana pamahaman ku hiji gambaran. Kieu: Tingkatan-tingkatan wujud béda-béda. Sareng alam-alam wujud béda-béda. Margi béda-béda, hiji zarah tina lapisan wujud nu ajeg dina ayana, sarua sareng hiji gunung tina lapisan wujud nu langkung hampang tibatan éta lapisan, sareng tiasa ngawengku éta gunung. Contona, daya inget nu sageung siki sawi dina mastaka, nu asalna tina alam nu katingal, tiasa ngawengku wujud sageung hiji perpustakaan tina alam makna. Sareng hiji eunteung nu sageung kuku, nu asalna tina alam luar, tiasa ngawengku hiji dayeuh nu ageung tina lapisan alam gambaran dina wujud. Sareng upami eunteung tina alam luar éta sareng daya inget éta kagungan kasadaran sareng kakuatan nyiptakeun, ku kakuatan wujud luarna nu ngan saukur sazarah, aranjeunna tiasa ngalaksanakeun pangaturan sareng parobahan nu teu aya watesna dina wujud batin sareng gambaran éta. Hartosna, beuki ajeg wujud, beuki nambahan kakuatan; nu saeutik janten sarua sareng nu seueur. Utamina, upami sanggeus wujud ngahontal ajeg nu sampurna, éta bébas tina matéri sareng teu kabeungkeut; harita hiji tajallina nu juz'i tiasa ngagerakkeun seueur alam tina lapisan-lapisan wujud sanés nu hampang. Tah, ﻭَﻟِﻠّٰﻪِ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ الْاَعْلٰى, Gusti Nu Ngadamel ieu jagat raya Nu Dzul-Jalâl téh Wâjibul Wujûd. Nyaéta, wujud-Na sipat Zat, azali sareng langgeng salawasna; teu ayana Mantenna mustahil, sirnana Mantenna mustahil; sareng wujud-Na nu pangajegna, nu paling dasar, nu pangkuatna sareng nu pangsampurnana tina lapisan-lapisan wujud. Lapisan-lapisan wujud sanés, dina babandingan sareng wujud-Na, lir kalangkang nu kacida lemahna. Sareng sakitu ajeg sareng saéstuna wujud Nu Wajib, sareng sakitu hampang sareng lemahna wujud nu mungkin aya, dugi ka seueur ahli panalungtik bebeneran sapertos Muhyiddin-i Arabî, parantos nurunkeun lapisan-lapisan wujud sanés kana darajat sangkaan sareng hayal; aranjeunna ngucapkeun لَا ﻣَﻮْﺟُﻮﺩَ اِلَّا ﻫُﻮَ. Nyaéta, aranjeunna parantos netepkeun yén dina babandingan sareng wujud Nu Wajib, barang-barang sanés ulah disebat wujud; aranjeunna teu pantes pikeun sebutan wujud. Tah, dina nyanghareupan kudrat Wâjibul Wujûd nu wajib sareng sipat Zat, wujud sadaya nu aya nu aya sanggeus teu aya sareng ngaliwat, sareng ayana nu mungkin aya nu teu ajeg sareng teu kuat, tangtos kacida gampil sareng hampangna. Ngahirupkeun sareng ngadili sadaya roh dina hasyr pangagungna, sagampil daun, kembang sareng buah nu dihudangkeun sareng disebarkeun ku Mantenna dina hiji usum semi, malah dina hiji kebon, malah dina hiji tangkal. Rusiah Kadua: Béda hakékat sareng teu kabeungkeut janten sabab gampil, nyaéta kieu: Gusti Nu Ngadamel jagat raya tangtos sanés tina jinis jagat raya. Hakékat-Na teu sapertos hakékat mana baé. Ku kituna, panghalang sareng wates-wates dina lingkup jagat raya teu tiasa ngahalangan Mantenna; teu tiasa ngawatesan lampah-Na. Mantenna tiasa ngatur sareng ngagerakkeun sakabéh jagat raya sakaligus. Upami pangaturan sareng lampah nu katingal dina beungeut jagat raya disanggakeun ka jagat raya, éta bakal nimbulkeun kasusah sareng pacampur dugi ka sanés ngan ukur teu aya katartiban, nanging teu aya hiji ogé nu tetep aya, malah teu tiasa ngawujud. Contona, sakumaha upami seni kaparigelan tukang dina kubah nu maké lengkungan disanggakeun ka batu-batu dina éta kubah, sareng pangaturan hiji batalion nu janten tugas perwira dipasrahkeun ka prajurit, éta boh teu tiasa ngawujud, boh bakal janten kaayaan nu teu tartib dina seueur kasusah sareng pacampur. Padahal upami pikeun nempatkeun batu-batu dina éta kubah disanggakeun ka hiji tukang nu sanés tina jinis batu, sareng pangaturan prajurit dina batalion disanggakeun ka hiji perwira nu dina tingkatanana kagungan sipat kaparwiraan, seni janten gampil sareng pangaturan sareng pangurusan janten enteng. Margi batu-batu sareng prajurit silih ngahalangan; ari tukang sareng perwira merhatikeun sareng ngatur unggal titik tanpa panghalang. Tah, ﻭَﻟِﻠّٰﻪِ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ الْاَعْلٰى, hakékat Wâjibul Wujûd nu suci sanés tina jinis hakékat-hakékat nu mungkin aya. Sabalikna, sadaya hakékat jagat raya téh sorot-sorot Asma Haq, nu mangrupa salah sahiji Asma nu éndah tina éta hakékat. Ku margi hakékat-Na nu suci téh Wâjibul Wujûd, bébas tina matéri sareng béda ti sadaya hakékat; Mantenna teu kagungan nu sarua, gambaran nu nyaruakeun atanapi nu sapadan. Tangtos dina babandingan sareng kudrat azali Zat Dzul-Jalâl éta, ngatur sareng ngariksa sakabéh jagat raya sagampil hiji usum semi, malah hiji tangkal. Nyiptakeun hasyr pangagungna sareng nagri aherat, sawarga sareng naraka, sagampil ngahirupkeun deui dina hiji usum semi tangkal-tangkal nu paéh dina hiji usum gugur. Rusiah Katilu: Rusiah yén teu nyicingan rohangan sareng teu pegat janten bagian janten sabab gampil dina darajat nu pangluhurna, nyaéta kieu: Ku margi Gusti Nu Ngadamel Nu Qadîr suci tina tempat, tangtos ku kudrat-Na Mantenna dianggap hadir di unggal tempat. Sareng ku margi teu aya pegat janten bagian atanapi kabagi, tangtos Mantenna tiasa nyanghareupan unggal barang kalayan sadaya Asma-Na. Sareng ku margi Mantenna hadir di unggal tempat sareng nyanghareupan unggal barang; ku kituna, sadaya nu aya, parantara sareng jasad-jasad teu ngahalangan sareng teu ngalambatkeun lampah-Na; sabalikna, sanaos teu aya kabutuhan pisan, upami dianggép perlu, lir kawat-kawat listrik, dahan-dahan tangkal sareng urat-urat manusa, barang-barang janten jalan nu ngagampilkeun, parantara pikeun kahontalna kahirupan sareng sabab kagancangan lampah. Jangankan ngalambatkeun, ngawatesan, nyegah sareng ngaganggu; sabalikna, aranjeunna janten jalan nu ngagampilkeun, ngagancangkeun sareng nganteurkeun. Hartosna, dina jihat taat sareng tumut ka pangaturan kudrat Gusti Qadîr Dzul-Jalâl, sadaya barang, sanaos teu aya kabutuhan, upami aya kabutuhan, janten jalan nu ngagampilkeun. ~Cindekna:
Gusti Nu Ngadamel Nu Qadîr nyiptakeun sagala rupa ku cara nu luyu sareng éta barang, tanpa beban, tanpa kedah diolah, kalayan gancang sareng gampil. Mantenna nyiptakeun nu nyakup sakabéhna sagampil nu juz'i. Mantenna nyiptakeun nu juz'i kalayan seni lir nu nyakup sakabéhna. Leres, saha baé Nu Nyiptakeun nu nyakup sakabéhna, langit-langit sareng bumi, tangtos Mantenna kénéh Nu Nyiptakeun nu juz'i sareng anggota-anggota mahluk hirup dina langit-langit sareng bumi; teu tiasa nu sanés Mantenna. Margi nu juz'i nu alit éta téh buah-buah, siki-siki sareng gambaran nu dileutikan tina nu nyakup sakabéhna éta. Sareng saha baé Nu Nyiptakeun nu juz'i éta, Mantenna ogé Nu Nyiptakeun unsur-unsur nu ngawengku nu juz'i, sareng langit-langit sareng bumi. Margi urang ningali yén nu juz'i dina babandingan sareng nu nyakup sakabéhna, lir masing-masing siki sareng salinan nu alit. Ku kituna, unsur-unsur nu nyakup sakabéhna sareng langit-langit sareng bumi kedah aya dina kakawasaan Zat Nu Nyiptakeun nu juz'i éta; supados ku kaidah-kaidah hikmah-Na sareng timbangan-timbangan élmu-Na, Mantenna tiasa nempatkeun inti-inti, makna-makna sareng conto-conto sadaya nu aya nu nyakup sareng ngawengku éta, dina nu juz'i nu lir gambaran-gambaran nu kacida alitna éta. Leres, tina jihat kaajaiban seni sareng ahéngna ciciptan, nu juz'i henteu tinggaleun tina nu nyakup sakabéhna; kembang-kembang henteu handapeun béntang-béntang; siki-siki henteu leuwih handap tibatan tangkal-tangkal; malah tangkal batin nu mangrupa ukiran takdir dina siki langkung ahéng tibatan tangkal jasmani nu mangrupa anyaman kudrat dina kebon. Sareng ciciptan manusa langkung ahéng tibatan ciciptan alam. Sakumaha upami dina hiji zarah tunggal ditulis hiji Qur'an hikmah ku zarah-zarah éter, éta tiasa langkung penting dina ajénna tibatan hiji Qur'an kaagungan nu ditulis ku béntang-béntang dina beungeut langit. Kitu deui aya seueur nu juz'i nu kacida alitna, nu langkung luhur tibatan nu nyakup sakabéhna dina jihat mu'jizat-mu'jizat seni. KALIMA: Dina katerangan urang nu tadi, urang parantos nunjukkeun sawaréh rusiah sareng hikmah gampil nu teu aya watesna, gancang pisan, kagancangan lampah nu teu aya tungtungna sareng nyiptakeun barang-barang kalayan enteng nu teu aya tungtungna, nu katingal dina nyiptakeun mahluk. Tah, ngawujudna barang-barang kalayan kagancangan nu teu aya tungtungna sareng gampil nu teu aya watesna ieu, maparin kayakinan nu pasti ka jalma-jalma nu kénging hidayah kieu: Dina babandingan sareng kudrat Zat Nu Nyiptakeun mahluk, sawarga-sawarga sagampil usum-usum semi, usum-usum semi sagampil kebon-kebon sareng kebon-kebon sagampil kembang-kembang. Ku rusiah ﻣَﺎ ﺧَﻠْﻘُﻜُﻢْ وَلَا ﺑَﻌْﺜُﻜُﻢْ اِلَّا ﻛَﻨَﻔْﺲٍ ﻭَﺍﺣِﺪَﺓٍ, ngahudangkeun sareng ngahirupkeun deui umat manusa sagampil ngamaotkeun sareng ngahirupkeun hiji jiwa. Ku katerangan écés ﺍِﻥْ ﻛَﺎﻧَﺖْ اِلَّا ﺻَﻴْﺤَﺔً ﻭَﺍﺣِﺪَﺓً ﻓَﺎِﺫَﺍﻫُﻢْ ﺟَﻤ۪ﻴﻊٌ ﻟَﺪَﻳْﻨَﺎ ﻣُﺤْﻀَﺮُﻭﻥَ, ngahirupkeun sadaya manusa dina hasyr sagampil ngahimpun hiji pasukan nu parantos mencar kanggo reureuh, ku hiji sora tarompét. Tah, sanaos kagancangan nu teu aya watesna sareng gampil nu teu aya tungtungna ieu sacara écés mangrupa dalil nu pasti sareng bukti nu ngayakinkeun ngeunaan sampurnana kudrat Gusti Nu Ngadamel sareng yén sagala rupa gampil dina babandingan sareng Mantenna; dina paningal jalma-jalma nu sasar, diwangun sareng diciptakeunana barang-barang ku kudrat Gusti Nu Ngadamel, nu gampil dina darajat wajib, parantos janten sabab kacampur sareng anggapan kawangun sorangan, nu sarébu darajat mustahil. Nyaéta, margi aranjeunna ningali yén ngawujudna sawatara barang nu basajan kacida gampilna, aranjeunna nganggap diwangunna barang éta téh kawangun sorangan. Nyaéta, barang-barang éta henteu diciptakeun, nanging ngawujud ku sorangan. Tah, hayu tingali darajat-darajat kabodoan nu teu aya tungtungna; manéhna ngajantenkeun dalil kudrat nu teu aya tungtungna jadi dalil yén éta kudrat teu aya, sareng muka panto perkara-perkara mustahil nu teu aya tungtungna. Margi dina kaayaan éta, sipat-sipat kasampurnaan sapertos kudrat nu teu aya tungtungna sareng élmu nu ngawengku sadayana, nu kedah aya dina Gusti Nu Ngadamel alam, kedah dipaparin ka unggal zarah unggal mahluk, supados éta tiasa kawangun sorangan.
KALIMAH KASABELAS
ﻭَ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺍﻟْﻤَﺼ۪ﻴﺮُ Hartosna, ti nagri nu fana bakal mulih ka nagri nu langgeng, sareng bakal angkat ka puseur karajaan langgeng Gusti Nu Qadîm tur Bâqî; sareng tina lobana sabab-sabab bakal angkat ka lingkup kudrat Gusti Wâhid Dzul-Jalâl, ti dunya bakal ngalih ka aherat. Tempat mulih aranjeun téh payuneun Mantenna, panyalindungan aranjeun téh rohmat-Na, sareng kitu deui... Aya seueur hakékat nu diungkabkeun ku ieu kalimah sapertos kitu. Di antara ieu hakékat, hakékat nu ngungkabkeun yén aranjeun bakal mulih ka sawarga kalayan kabagjaan langgeng, parantos dibuktikeun sakitu pastina ku dua belas bukti nu pasti sareng ngayakinkeun tina Kalimah Kasapuluh, sareng ku genep dasar Kalimah Kadua Puluh Salapan nu ngawengku seueur dalil nu pasti, dugi ka teu peryogi katerangan sanés. Sapasti panonpoé nu surup bakal terbit deui énjingna, dua Kalimah éta parantos ngabuktikeun yén: Kahirupan nu janten panonpoé batin dunya ieu ogé, sanggeus surup ku ancuranana dunya, bakal terbit dina énjing hasyr kalayan langgeng. Sareng sawatara jin sareng manusa bakal dipaparin kabagjaan langgeng, sareng sawatara deui bakal dipaparin sangsara langgeng. Ku margi Kalimah Kasapuluh sareng Kalimah Kadua Puluh Salapan parantos ngabuktikeun ieu hakékat kalayan sampurna, urang nyanggakeun katerangan ka ditu sareng ngan ukur nyarios: Sakumaha parantos dibuktikeun sacara pasti dina katerangan tadi, Gusti Nu Ngadamel ieu jagat raya Nu Hakîm sareng Gusti Khâliq Nu Rahîm pikeun ieu manusa, Nu Kagungan élmu nu ngawengku sadayana nu teu aya tungtungna, kersa nu nyakup sadayana nu teu aya watesna sareng kudrat mutlak nu teu aya tungtungna, parantos ngajangjikeun sawarga sareng kabagjaan langgeng ka ahli iman tina umat manusa, ku sadaya kitab sareng dawuhan samawi-Na. Ku margi Mantenna parantos ngajangjikeun, tangtos Mantenna bakal ngalaksanakeunana. Margi ingkar kana jangji-Na téh mustahil pikeun Mantenna. Margi henteu nyumponan jangji-Na téh kakurangan nu kacida awonana. Gusti Nu Maha Sampurna Mutlak suci sareng bersih tina kakurangan. Teu ngalaksanakeun nu parantos dijangjikeun, nyaéta teu tiasa ngalaksanakeunana boh margi henteu uninga, boh margi lemah. Padahal ku margi henteu uninga sareng lemah téh mustahil pikeun Gusti Qadîr Mutlak sareng Gusti 'Alîm kana sagala rupa, ingkar kana jangji ogé mustahil. Sareng sadaya nabi, wali, jalma-jalma nu suci sareng ahli iman, kalayan dipingpin ku Kangjeng Nabi ﷺ, nu janten kareueus sakumna alam, terus neda kalayan handap asor sareng neneda ka Gusti Rahîm Nu Karîm pikeun kabagjaan langgeng nu parantos dijangjikeun ku Mantenna. Sareng aranjeunna neda babarengan sareng sadaya Asma nu éndah. Margi utamina kanyaah sareng rohmat-Na, kaadilan sareng hikmah-Na, sareng Asma Rahmân sareng Rahîm, 'Âdil sareng Hakîm, sareng pangriksa sareng karajaan-Na, sareng seuseueurna Asma-Na nu éndah, sapertos Asma Rabb sareng Alloh, meryogikeun sareng ngajadikeun kedah ayana lingkup aherat sareng kabagjaan langgeng, sareng nyaksian sareng nunjukkeun yén éta bakal ngawujud. Malah, sakumaha dibuktikeun dina Kalimah Kasapuluh, sadaya nu aya kalayan sadaya hakékatna nunjukkeun nagri aherat. Sareng Al-Qur'an Al-Hakîm, nu mangrupa dawuhan pangagungna, kalayan mangrébu ayat sareng bukti nu écés sareng bukti-bukti nu leres sareng pasti, nunjukkeun sareng ngajarkeun éta hakékat. Sareng Kangjeng Nabi ﷺ, Kakasih nu paling mulya, nu janten kareueus umat manusa, kalayan ngandelkeun mangrébu mu'jizat nu caang, sapanjang hirupna kalayan sadaya kakuatanana, parantos ngajarkeun éta hakékat, ngabuktikeun, ngembarkeun, ningali sareng nunjukkeunana. ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻭَ ﺳَﻠِّﻢْ ﻭَ ﺑَﺎﺭِﻙْ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻭَ ﻋَﻠٰﻰ ﺍٰﻟِﻪ۪ ﻭَ ﺻَﺤْﺒِﻪ۪ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺍَﻧْﻔَﺎﺱِ ﺍَﻫْﻞِ ﺍﻟْﺠَﻨَّﺔِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﺠَﻨَّﺔِ ﻭَ ﺍﺣْﺸُﺮْﻧَﺎ ﻭَ ﻧَﺎﺷِﺮَﻩُ ﻭَ ﺭُﻓَﻘَﺎﺋَﻪُ ﻭَ ﺻَﺎﺣِﺒَﻪُ ﺳَﻌ۪ﻴﺪًﺍ ﻭَ ﻭَﺍﻟِﺪ۪ﻳﻨَﺎ ﻭَ ﺍِﺧْﻮَﺍﻧَﻨَﺎ ﻭَ ﺍَﺧَﻮَﺍﺗِﻨَﺎ ﺗَﺤْﺖَ ﻟِﻮَﺍﺋِﻪ۪ ﻭَﺍﺭْﺯُﻗْﻨَﺎ ﺷَﻔَﺎﻋَﺘَﻪُ ﻭَ ﺍَﺩْﺧِﻠْﻨَﺎ ﺍﻟْﺠَﻨَّﺔَ ﻣَﻊَ ﺍٰﻟِﻪ۪ ﻭَ ﺍَﺻْﺤَﺎﺑِﻪ۪ ﺑِﺮَﺣْﻤَﺘِﻚَ ﻳَﺎ ﺍَﺭْﺣَﻢَ ﺍﻟﺮَّﺍﺣِﻤ۪ﻴﻦَ ﺍٰﻣ۪ﻴﻦَ ﺍٰﻣ۪ﻴﻦَ ﺭَﺑَّﻨَﺎ لَا ﺗُﺆَﺍﺧِﺬْﻧَٓﺎ ﺍِﻥْ ﻧَﺴ۪ﻴﻨَٓﺎ ﺍَﻭْ ﺍَﺧْﻄَﺎْﻧَﺎ ٭ ﺭَﺑَّﻨَﺎ لَا ﺗُﺰِﻍْ ﻗُﻠُﻮﺑَﻨَﺎ ﺑَﻌْﺪَ ﺍِﺫْ ﻫَﺪَﻳْﺘَﻨَﺎ ﻭَﻫَﺐْ ﻟَﻨَﺎ ﻣِﻦْ ﻟَﺪُﻧْﻚَ ﺭَﺣْﻤَﺔً ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻮَﻫَّﺎﺏُ ﺭَﺏِّ ﺍﺷْﺮَﺡْ ﻟ۪ﻰ ﺻَﺪْﺭ۪ﻯ ٭ ﻭَﻳَﺴِّﺮْ ﻟ۪ٓﻰ ﺍَﻣْﺮ۪ﻯ ٭ ﻭَﺍﺣْﻠُﻞْ ﻋُﻘْﺪَﺓً ﻣِﻦْ ﻟِﺴَﺎﻧ۪ﻰ ٭ ﻳَﻔْﻘَﻬُﻮﺍ ﻗَﻮْﻟ۪ﻰ ﺭَﺑَّﻨَﺎ ﺗَﻘَﺒَّﻞْ ﻣِﻨَّﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟﺴَّﻤ۪ﻴﻊُ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ٭ ﻭَ ﺗُﺐْ ﻋَﻠَﻴْﻨَﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟﺘَّﻮَّﺍﺏُ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢُ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ لَا ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَٓﺎ اِلَّا ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَٓﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ
TAMBIHAN KANA KALIMAH KASAPULUH TINA MEKTUP KADUA PULUH
ﺑِﺎﺳْﻤِﻪ۪ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻪُ ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻰْﺀٍ اِلَّا ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪ ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ اَلَا ﺑِﺬِﻛْﺮِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺗَﻄْﻤَﺌِﻦُّ ﺍﻟْﻘُﻠُﻮﺏُ ٭ ﺿَﺮَﺏَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ مَثَلًا رَجُلًا ﻓ۪ﻴﻪِ ﺷُﺮَﻛَٓﺎﺀُ ﻣُﺘَﺸَﺎﻛِﺴُﻮﻥَ ~Patarosan:
Anjeun parantos nyarios di seueur tempat yén: "Dina katunggalan aya gampil dina darajat nu pangluhurna, dina kasrah sareng syirik aya kasusah dina darajat nu pangluhurna. Dina katunggalan aya enteng dina darajat wajib, dina syirik aya susah dina darajat mustahil." Padahal kasusah sareng perkara-perkara mustahil nu ku anjeun ditunjukkeun ogé lumangsung dina sisi katunggalan. Contona, anjeun nyarios: "Upami zarah-zarah henteu janten nu ditugaskeun, dina unggal zarah kedah aya boh élmu nu ngawengku sadayana, boh kudrat mutlak, boh mesin-mesin sareng percetakan batin nu teu aya watesna. Ieu saratus darajat mustahil." Padahal sanaos zarah-zarah éta janten nu ditugaskeun ku Ilahi, tetep kedah janten wadah sapertos kitu supados tiasa ngalaksanakeun tugas-tugasna nu tartib nu teu aya watesna. Abdi neda ieu pasualan diréngsékeun. ~Waleran:
Urang parantos ngajelaskeun sareng ngabuktikeun dina seueur Kalimah yén: Upami sadaya nu aya disanggakeun ka hiji Gusti Nu Ngadamel, éta sagampil sareng saenteng hiji nu aya. Upami disanggakeun ka seueur sabab sareng tabiat, hiji laleur sasusah sareng sabeurat langit-langit; hiji kembang lir hiji usum semi; hiji buah lir hiji kebon. Ku margi ieu pasualan parantos dijelaskeun sareng dibuktikeun dina Kalimah-kalimah sanés, urang nyanggakeun ka ditu; sareng di dieu ngan ukur bakal nerangkeun tilu gambaran kalayan tilu isyarat nu bakal ngajantenkeun nafsu tengtrem kana éta hakékat: Gambaran Kahiji: Contona, hiji zarah nu transparan sareng herang, upami cicing ku nyalira, cahya nu sageung hulu korek seuneu moal tiasa nyicingan éta zarah, sareng éta zarah teu tiasa janten sumberna. Tina dirina sorangan, éta ngan ukur tiasa kagungan cahya nu juz'i lir zarah, saukuran awakna sareng sabanding sareng hakékatna. Nanging upami zarah éta ngahubungkeun diri ka panonpoé, sareng muka panonna pikeun ningali ka panonpoé, harita éta tiasa ngawengku panonpoé nu ageung kalayan cahyana, tujuh warnana, panasna, malah jarakna; sareng janten wadah hiji rupa tajallina nu pangagungna. Hartosna, upami zarah éta cicing ku sorangan, éta ngan ukur tiasa milampah saukuran zarah. Upami dianggap nu ditugaskeun, nu patali sareng nu janten eunteung pikeun panonpoé, éta tiasa nunjukkeun sawatara conto nu juz'i tina lampah panonpoé, sapertos panonpoé. Tah, ﻭَﻟِﻠّٰﻪِ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ الْاَعْلٰى, upami unggal nu aya, malah unggal zarah, disanggakeun ka kasrah, syirik, sabab-sabab, tabiat sareng dirina sorangan; harita unggal zarah sareng unggal nu aya kedah kagungan élmu nu ngawengku sadayana sareng kudrat mutlak, atanapi kedah kawangun di jerona mesin sareng percetakan batin nu teu aya watesna, supados tiasa ngalaksanakeun tugas-tugas nu ahéng nu dipasrahkeun ka éta. Upami zarah-zarah éta disanggakeun ka Gusti Wâhid tur Ahad, harita unggal ciciptan sareng unggal zarah patali ka Mantenna, janten nu ditugaskeun ku Mantenna. Patali ieu ngajantenkeun éta wadah tajalli. Ku janten wadah sareng patali ieu, éta ngandelkeun élmu sareng kudrat nu teu aya tungtungna. Ku kakuatan Gusti Khâliqna, sareng ku rusiah patali sareng ngandelkeun éta, éta ngalaksanakeun pagawean sareng tugas jutaan kali langkung ti kakuatan dirina sorangan. Gambaran Kadua: Contona, aya dua sadérék. Hiji wanian sareng ngandelkeun diri sorangan. Hiji deui kagungan sumanget nyaah ka bangsana sareng mikanyaah bangsana. Dina hiji mangsa perang, jalma nu ngandelkeun diri sorangan henteu ngahubungkeun diri ka nagara, anjeunna hoyong milampah ku sorangan. Anjeunna kapaksa nyandak sumber-sumber kakuatanana dina cangkéngna. Anjeunna kedah mawa pakakas sareng amunisina sabanding sareng kakuatanana sorangan. Saukuran kakuatan pribadi nu alit éta, anjeunna ngan ukur tiasa ngalawan hiji kopral tina pasukan musuh; anjeunna teu tiasa ngalakukeun langkung ti éta. Sadérék nu sanés henteu ngandelkeun diri sorangan sareng ngartos yén dirina lemah sareng teu kuat; anjeunna ngahubungkeun diri ka raja sareng kadaptar salaku prajurit. Ku patali éta, hiji pasukan nu ageung janten titik pananggeuhan pikeun anjeunna. Sareng ku ngandelkeun éta, anjeunna maju perang kalayan kakuatan batin, nu ku pitulung raja tiasa ngahimpun kakuatan batin hiji pasukan di tukangeunna. Dugi ka anjeunna patepang sareng hiji marsekal agung syah di antara pasukan musuh nu parantos éléh, anjeunna nyarios kalayan nami rajana sorangan, "Anjeun ku abdi ditawan, hayu!" Anjeunna nyandak tawanan sareng nganteurkeunana. Rusiah sareng hikmah ieu kaayaan nyaéta kieu: Nu kahiji nu teu kabeungkeut ku aturan, margi kedah nyandak sumber kakuatan sareng pakakasna sorangan, anjeunna ngan ukur tiasa ngalaksanakeun pagawean nu juz'i pisan. Ari nu ditugaskeun ieu henteu kedah nyandak sumber kakuatanana sorangan; pasukan sareng raja nu nyandakna. Lir ngahubungkeun mesin ka kawat telegraf sareng telepon nu parantos aya ku hiji kawat nu alit, ku patali ieu anjeunna ngahubungkeun dirina ka kakuatan nu teu aya watesna éta. Tah, ﻭَﻟِﻠّٰﻪِ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ الْاَعْلٰى, upami unggal mahluk sareng unggal zarah disanggakeun langsung ka Gusti Wâhid tur Ahad, sareng aranjeunna ngahubungkeun diri ka Mantenna; harita ku kakuatan patali éta sareng ku daya sareng paréntah Gustina, sireum ngancurkeun karaton Fir'aun ka mastakana sareng ngalungkeunana tibalik. Laleur ngamaotkeun Nemrut sareng ngalungkeunana ka naraka. Hiji mikroba ngalebetkeun nu zalim nu panggalakna kana kubur. Hiji siki pinus nu sageung siki gandum janten lir pakakas sareng mesin pikeun hiji tangkal pinus nu sageung gunung. Hiji zarah hawa tiasa milampah kalayan tartib sareng saé dina pagawean sareng wangun kembang-kembang sareng bubuahan nu béda-béda. Sadaya gampil ieu sacara écés asalna tina ditugaskeun sareng patali. Upami pagawean janten tanpa aturan, dipasrahkeun ka sabab-sabab, kasrah sareng diri sorangan, sareng ngaléngkah dina jalan syirik, harita unggal barang ngan ukur tiasa milampah saukuran awakna sareng sabanding sareng kasadaranna. Gambaran Katilu: Contona, aya dua réncang. Aranjeunna hoyong nyerat hiji rupa géografi nu ngawengku statistik ngeunaan kaayaan hiji nagri nu teu acan kantos aranjeunna tingali. Hiji ngahubungkeun diri ka raja nagri éta sareng lebet ka kantor telegraf sareng telepon. Ku hiji kawat nu ajénna sapuluh para, anjeunna ngahubungkeun mesin teleponna sorangan ka kawat nagara. Anjeunna tiasa nyarios sareng unggal tempat, silih béja sareng nampi katerangan. Anjeunna ngadamel hiji karya kalayan pinuh kaparigelan ngeunaan statistik géografi nu kacida tartib sareng sampurnana. Ari réncang nu sanés kedah boh terus ngumbara salami lima puluh taun, ningali unggal tempat kalayan kasusah sareng ngadangu unggal kajadian; boh ngaluarkeun jutaan lira sareng kagungan sambungan telegraf sareng telepon sasami nagara, sareng janten nu kagungan telegraf sapertos raja, supados tiasa ngadamel karya nu sampurna éta sapertos réncang nu kahiji. Kitu deui, ﻭَﻟِﻠّٰﻪِ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ الْاَعْلٰى, upami barang sareng mahluk nu teu aya watesna disanggakeun ka Gusti Wâhid tur Ahad, harita ku patali éta, unggal barang janten masing-masing wadah. Ku janten wadah tajalli Gusti Panonpoé Azali éta, éta ngagaduhan patali sareng hukum-hukum hikmah-Na, kaidah-kaidah élmu-Na sareng aturan-aturan kudrat-Na. Harita ku daya sareng kakuatan Ilahi, éta janten wadah tajalli Rabb, nu lir hiji panon nu ningali sagala rupa, hiji raray nu merhatikeun unggal tempat sareng hiji ucapan nu lumaku dina unggal pagawean. Upami patali éta diputus, barang éta ogé pegat ti sadaya barang, sareng ngan ukur tiasa ngeusian alit saukuran awakna. Dina kaayaan éta, éta kedah kagungan kailahian mutlak, supados tiasa ngalaksanakeun pagawean-pagawean nu ku éta dilaksanakeun dina kaayaan tadi. Cindekna,
dina jalan katunggalan sareng iman aya gampil sareng enteng dina darajat wajib. Dina syirik sareng sabab-sabab aya kasusah sareng beurat dina darajat mustahil. Margi hiji nu tunggal, tanpa beban, maparin hiji kaayaan ka seueur barang sareng ngahasilkeun hiji hasil. Upami ngahontal éta kaayaan sareng ngahasilkeun éta hasil dipasrahkeun ka seueur barang éta, harita ngan ukur ku seueur beban sareng seueur gerakan, éta kaayaan tiasa kahontal sareng éta hasil tiasa dihasilkeun. Contona, sakumaha diucapkeun dina Mektup Katilu, kaayaan langit nu pikaresepeun sareng dipikaasih, nyaéta ngagerakkeun pasukan béntang dina médan langit di handapeun paréntah panonpoé sareng bulan, sareng maparin lalampahan sareng aliran nu mancorong kalayan tasbih unggal wengi sareng unggal taun; sareng hasil bumi nu luhur sareng pinuh hikmah, nyaéta ngawujudna mangpaat-mangpaat nu ageung sapertos silih gantina usum, upami disanggakeun ka katunggalan, Gusti Sultan Azali éta kalayan gampil ngangkat hiji prajurit sapertos bumi pikeun janten panglima jasad-jasad langit, pikeun éta kaayaan sareng éta hasil. Harita, sanggeus bumi nampi paréntah, ku kabingah tina tugasna, bumi ngamimitian zikir sareng sema lir hiji darwis Mevlevî; ku waragad nu saeutik, éta kaayaan nu éndah kahontal sareng éta hasil nu penting ngawujud. Upami bumi diparéntah, "Anjeun cicing, ulah milu campur!", sareng ngahasilkeun éta hasil sareng kaayaan ogé dipasrahkeun ka langit-langit, sareng ngalih tina katunggalan kana kasrah sareng syirik; kedah ngagerakkeun jutaan béntang nu mangrébu darajat langkung ageung tibatan bumi unggal dinten sareng unggal taun, sareng kedah ngaliwatan jarak milyaran taun dina dua puluh opat jam sareng dina hiji taun. ~Cindek Tujuan:
Al-Qur'an sareng ahli iman nyanggakeun ciciptan nu teu aya watesna ka Gusti Nu Ngadamel Nu Wâhid. Aranjeunna nyanggakeun unggal pagawean langsung ka Mantenna. Aranjeunna ngaléngkah sareng nganteurkeun kana jalan nu gampil dina darajat wajib. Sareng jalma-jalma nu syirik sareng ngalawan, ku nyanggakeun hiji ciciptan ka sabab-sabab nu teu aya watesna, ngaléngkah dina jalan nu susah dina darajat mustahil. Dina kaayaan ieu, dina jalan Al-Qur'an sadaya ciciptan, sareng dina jalan kasasaran hiji ciciptan, sarua. Malah, kaluarna sadaya barang tina hiji nu tunggal langkung enteng sareng gampil mangpirang darajat tibatan kaluarna hiji nu tunggal tina barang-barang nu teu aya watesna. Sakumaha hiji perwira ngatur sarébu prajurit sagampil hiji prajurit; sareng upami ngatur hiji prajurit dipasrahkeun ka sarébu perwira, éta bakal sasusah sarébu prajurit sareng nimbulkeun kacau. Tah, ayat nu agung ieu nimpakeun ieu hakékat kana mastaka jalma-jalma nu syirik sareng ngaburak-barikkeun aranjeunna: ﺿَﺮَﺏَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ مَثَلًا رَجُلًا ﻓ۪ﻴﻪِ ﺷُﺮَﻛَٓﺎﺀُ ﻣُﺘَﺸَﺎﻛِﺴُﻮﻥَ وَرَجُلًا ﺳَﻠَﻤًﺎ ﻟِﺮَﺟُﻞٍ ﻫَﻞْ ﻳَﺴْﺘَﻮِﻳَﺎﻥِ مَثَلًا ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﺑَﻞْ ﺍَﻛْﺜَﺮُﻫُﻢْ لَا ﻳَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ لَا ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَٓﺎ اِلَّا ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَٓﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻭَ ﺳَﻠِّﻢْ ﻋَﻠٰﻰ ﺳَﻴِّﺪِﻧَﺎ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺫَﺭَّﺍﺕِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻭَ ﻋَﻠٰﻰ ﺍٰﻟِﻪ۪ ﻭَ ﺻَﺤْﺒِﻪ۪ ﺍَﺟْﻤَﻌ۪ﻴﻦَ ﺍٰﻣ۪ﻴﻦَ ﻭَﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﺭَﺏِّ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻤ۪ﻴﻦَ ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﻳَﺎ ﺍَﺣَﺪُ ﻳَﺎ ﻭَﺍﺣِﺪُ ﻳَﺎ ﺻَﻤَﺪُ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﻫُﻮَ ﻭَﺣْﺪَﻩُ لَا ﺷَﺮ۪ﻳﻚَ ﻟَﻪُ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﻟَﻪُ ﺍﻟْﻤُﻠْﻚُ ﻭَ ﻟَﻪُ ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻭَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﻳُﺤْﻴ۪ﻰ ﻭَ ﻳُﻤ۪ﻴﺖُ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺑِﻴَﺪِﻩِ ﺍﻟْﺨَﻴْﺮُ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﻫُﻮَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺍﻟْﻤَﺼ۪ﻴﺮُ ﺑِﺤَﻖِّ ﺍَﺳْﺮَﺍﺭِ ﻫٰﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺍِﺟْﻌَﻞْ ﻧَﺎﺷِﺮَ ﻫٰﺬِﻩِ ﺍﻟﺮِّﺳَﺎﻟَﺔِ ﻭَ ﺭُﻓَﻘَﺎﺋَﻪُ ﻭَ ﺻَﺎﺣِﺒَﻬَﺎ ﺳَﻌ۪ﻴﺪًﺍ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤُﻮَﺣِّﺪ۪ﻳﻦَ ﺍﻟْﻜَﺎﻣِﻠ۪ﻴﻦَ ﻭَ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺼِّﺪّ۪ﻳﻘ۪ﻴﻦَ ﺍﻟْﻤُﺤَﻘِّﻘ۪ﻴﻦَ ﻭَ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ ﺍﻟْﻤُﺘَّﻘ۪ﻴﻦَ ﺍٰﻣ۪ﻴﻦَ ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﺑِﺤَﻖِّ ﺳِﺮِّ ﺍَﺣَﺪِﻳَّﺘِﻚَ ﺍِﺟْﻌَﻞْ ﻧَﺎﺷِﺮَ ﻫٰﺬَﺍ ﺍﻟْﻜِﺘَﺎﺏِ ﻧَﺎﺷِﺮًﺍ لِاَسْرَارِ ﺍﻟﺘَّﻮْﺣ۪ﻴﺪِ ﻭَ ﻗَﻠْﺒَﻪُ ﻣَﻈْﻬَﺮًﺍ لِاَنْوَارِ الْا۪يمَانِ ﻭَ ﻟِﺴَﺎﻧَﻪُ ﻧَﺎﻃِﻘًﺎ ﺑِﺤَﻘَﺎﺋِﻖِ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍٰﻥِ ﺍٰﻣ۪ﻴﻦَ ﺍٰﻣ۪ﻴﻦَ ﺍٰﻣ۪ﻴﻦَ