Jandéla kagenep belas
Tartib sareng pangaturan dina nyiptakeun sareng ngurus mahluk anu dibaruan ti usum ka usum di raray bumi kalawan écés némbongkeun hikmah anu umum. Ku sabab sipat henteu aya tanpa nu gaduh sipat, tangtos hikmah umum éta kedah némbongkeun Gusti Hakîm. Ogé paésan anu matak héran dina tabir hikmah éta kalawan écés némbongkeun inayah anu sampurna. Sareng inayah anu sampurna éta kedah némbongkeun Gusti Khâliq Karîm anu maparin inayah. Sareng dina tabir inayah éta perhatian sareng paparin anu ngaliput sadayana kalawan écés némbongkeun rohmat anu lega. Sareng rohmat anu lega éta kedah némbongkeun Gusti Rahmân Rahîm. Sareng di luhur tabir rohmat éta ogé, dipiara sareng dipaparin rizkina sadaya mahluk hirup anu peryogi rizki dina cara anu layak tur sampurna, kalawan écés némbongkeun maparin rizki kalayan pangpiaraan sareng rububiyah anu pinuh ku welas asih. Sareng pangpiaraan sareng pangurusan éta kedah némbongkeun Gusti Razzâq Nu Maha Mulya. Leres, sakumaha sadaya mahluk di raray bumi, anu dipiara kalayan hikmah anu sampurna, dipapaés kalayan inayah anu sampurna, dipaparin perhatian kalayan rohmat anu sampurna, sarta dipiara kalayan welas asih anu sampurna, masing-masing nyaksian wajibna ayana Gusti Shâni' Hakîm, Karîm, Rahîm, Razzâq sareng nunjukkeun kaésaan-Na, tingali sakaligus hikmah umum anu némbongan dina sakumna raray bumi, katingal dina sadayana sarta kalawan écés némbongkeun maksud sareng kersa; inayah sampurna anu ogé ngandung hikmah sareng ngaliput sadaya mahluk hasil seni; rohmat lega anu ngandung inayah sareng hikmah sarta ngaliput sadaya mahluk bumi; sareng rizki sareng pangpiaraan umum anu ogé ngandung rohmat, hikmah sareng inayah, dina cara anu ngaliput sadaya anu hirup sarta kacida béréhanna. Sakumaha tujuh warna ngawangun pancaran cahya, sareng pancaran cahya anu nyaangan raray bumi éta tanpa mamang némbongkeun panonpoé, kitu ogé inayah dina hikmah, rohmat dina inayah, sarta pangpiaraan ku rizki dina rohmat, némbongkeun kaésaan sareng rububiyah anu sampurna Gusti Wâjibul Wujûd, anu kacida Maha Hakîm, Karîm, Rahîm, Razzâq, dina ukuran anu ageung, darajat anu luhur sareng cara anu mancorong. Tah, hé jalma ingkar anu linglung tur lalawora! Ku naon anjeun tiasa medar pangpiaraan anu pinuh ku hikmah, béréhan, rohmat sareng paparin rizki anu aya di hareupeun panon ieu, sarta kaayaan anu anéh, matak héran sareng mu'jizat ieu? Naha ku kabeneran anu henteu puguh sapertos anjeun? Naha ku kakuatan anu lolong sapertos manah anjeun? Naha ku tabiat anu torék sapertos sirah anjeun? Naha ku sabab-sabab anu henteu mampuh, kaku tur bodo sapertos anjeun? Atanapi anjeun hoyong ngalakukeun kalepatan anu taya watesna, ku masihan nami "tabiat", anu henteu mampuh, bodo, torék, lolong, mungkin aya atanapi henteu aya tur lemah dina darajat anu taya watesna, ka Zat Dzul-Jalâl, anu Suci, Beresih tina kakurangan, Bébas tina cacad tur Luhur dina darajat anu taya watesna, sarta Qadîr, 'Alîm, Samî', Bashîr dina darajat anu taya watesna? Ogé ku kakuatan mana anjeun tiasa mareuman hakékat anu mancorong sapertos panonpoé ieu? Dina tabir lalawora mana anjeun tiasa nyumputkeunana?
Jandéla katujuh belas
ﺍِﻥَّ ﻓِﻰ ﺍﻟﺴَّﻤﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ لَاٰيَاتٍ ﻟِﻠْﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ Nalika ningali raray bumi dina usum panas, urang ningali yén sipat béréhan anu taya watesna sareng paparin mutlak dina nyiptakeun barang, anu kedahna nimbulkeun kacau sarta janten sabab henteu tartib, katingal dina silih cocog sareng tartib anu kacida sampurnana. Tah, tingali sadaya pepelakan anu maparin paésan ka raray bumi. Ogé laju mutlak dina nyiptakeun barang, anu kedahna nimbulkeun henteu saimbang sareng kasar, katingal dina kasaimbangan anu sampurna. Tah, tingali sadaya buah anu maparin paésan ka raray bumi. Ogé lobana anu mutlak, anu kedahna nimbulkeun henteu dipentingkeun, malah goréng, katingal dina kaéndahan seni anu sampurna. Tah, tingali sadaya kembang anu ngagenclangkeun raray bumi. Ogé gampangna anu mutlak dina nyiptakeun barang, anu kedahna nimbulkeun taya seni sareng basajan, katingal dina seni, kamahéran sareng katelitian anu taya wates darajatna. Tah, tingali kalayan taliti sadaya siki sareng binih anu lir peti-peti sareng rancangan pakakas tangkal sareng pepelakan di raray bumi, sarta kotak-kotak riwayat hirupna. Ogé anggang sareng jauh anu mutlak, anu kedahna nimbulkeun bédana sareng papisah, katingal dina kasapukan anu mutlak. Tah, tingali unggal rupa sisikian anu dipelak di sadaya bagian bumi. Ogé pacampur anu sampurna, anu kedahna nimbulkeun campur sareng silih kacampuran, sabalikna katingal dina ngabédakeun sareng misahkeun anu sampurna. Tah, tingali bédana anu sampurna siki-siki anu dipelak pacampur handapeun taneuh sarta sarua tina jihat bahan nalika némbongan pucukna; misahkeun kalayan bédana anu sampurna rupa-rupa bahan anu lebet kana tangkal pikeun daun, kembang sareng buah; sarta misahkeun kalayan bédana anu sampurna tuangeun pacampur anu lebet kana burih numutkeun anggota sareng sél anu béda-béda. Tingali kawasa anu sampurna dina hikmah anu sampurna. Ogé kacida ngalimpahna sareng murahna, anu kedahna nimbulkeun henteu dipentingkeun sareng henteu luhur ajénna, dina mahluk hasil seni sareng seni di raray bumi katingal dina kaayaan anu kacida luhur ajénna tur mahalna. Tah, di tengah seni matak héran anu taya watesna éta, dina méja susuguh Gusti Rahmân di raray bumi, tingali ngan rupa-rupa buah murbei anu mangrupa permén kawasa. Tingali rohmat anu sampurna dina seni anu sampurna. Tah, dina sakumna raray bumi, murah anu taya watesna sareng luhur ajénna pisan; dina murah anu taya watesna, ngabédakeun sareng misahkeun anu taya watesna sareng pacampur sareng kacau anu taya watesna; dina ngabédakeun sareng misahkeun anu taya watesna, cocog sareng sarupana anu kacida sampurnana sareng jauh pisan; dina sarupana anu kacida sampurnana, didamel kalayan kacida talitina sareng gampang sareng hampang pisan; dina didamel kalayan kacida éndahna, saimbang, ditimbang tur henteu boros pisan sareng laju mutlak sareng gancang; dina henteu boros pisan, kaéndahan seni anu kacida sampurnana sareng jumlah sareng lobana anu kacida ageungna; dina kaéndahan seni anu kacida sampurnana, tartib mutlak sareng sipat béréhan anu taya wates darajatna, tangtos nyaksian wajibna ayana, kawasa anu sampurna, kaéndahan rububiyah, kaésaan dina sadayana sareng kaésaan dina unggal barang Gusti Qadîr Dzul-Jalâl, Gusti Hakîm Dzul-Kamâl, Gusti Rahîm Dzul-Jamâl, sakumaha siang némbongkeun cahya, cahya némbongkeun panonpoé. Éta némbongkeun rusiah ﻟَﻪُ الْاَسْمَٓاءُ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨٰﻰ. Ayeuna, hé jalma anu henteu mampuh, bodo, lalawora, keukeuh tur mu'attil! Ku naon anjeun tiasa nafsirkeun hakékat anu agung ieu? Ku naon anjeun tiasa medar kaayaan anu kacida mu'jizat tur matak héranna ieu? Ka naon anjeun tiasa nyandarkeun seni anu anéh dugi ka darajat anu taya watesna ieu? Tabir lalawora mana anu anjeun tiasa bentangkeun pikeun nutup jandéla anu salega raray bumi ieu? Di mana kabeneran anjeun; di mana sobat anjeun anu henteu sadar, anu anjeun sebat tabiat sarta diandelkeun, pangandelan sareng sobat anjeun dina kasasaran? Naha campurna kabeneran dina padamelan ieu sanés mustahil saratus darajat? Sareng naha nyerahkeun hiji tina sarébu padamelan anu matak héran ieu ka tabiat henteu janten mustahil sarébu darajat? Atanapi naha tabiat anu kaku tur henteu mampuh gaduh mesin sareng tempat nyitak ruhani dina unggal barang, saloba jumlah barang anu didamel tina éta?
Jandéla kadalapan belas
ﺍَﻭَﻟَﻢْ ﻳَﻨْﻈُﺮُﻭﺍ ﻓ۪ﻰ ﻣَﻠَﻜُﻮﺕِ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ ﻭَ الْاَرْضِ Tingali ibarat anu dipedar dina Kalimah Kadua Puluh Dua ieu: Sakumaha hiji karya sapertos karaton, anu sampurna, tartib tur pinuh ku seni, kalawan écés nunjukkeun hiji lampah anu tartib. Hartina, hiji wangunan nunjukkeun padamelan tukang kai. Sareng lampah anu sampurna tur tartib kedah nunjukkeun palaku anu sampurna, tukang anu mahér, tukang kai. Sareng gelar tukang sareng tukang kai anu sampurna kalawan écés nunjukkeun sipat anu sampurna, nyaéta kamahéran seni. Sareng sipat anu sampurna sareng kamahéran seni anu sampurna éta kalawan écés nunjukkeun ayana bakat anu sampurna. Sareng bakat anu sampurna nunjukkeun ayana roh anu mulya sareng hiji pribadi anu luhur. Kitu ogé karya-karya anu dibaruan anu ngeusian raray bumi, malah jagat raya, kalawan écés némbongkeun Lampah-lampah anu aya dina darajat kasampurnaan anu kacida luhurna. Sareng Lampah-lampah dina lingkup tartib sareng hikmah anu kacida sampurnana ieu kalawan écés némbongkeun Palaku anu gelar sareng nami-Na sampurna. Sabab parantos dipikaterang kalayan pasti yén lampah anu tartib tur pinuh ku hikmah henteu aya tanpa palaku. Sareng gelar-gelar anu kacida sampurnana nunjukkeun sipat-sipat Palaku éta anu aya dina kasampurnaan anu kacida luhurna. Sabab sakumaha numutkeun élmu sharaf, ism fâ'il didamel tina mashdar, kitu ogé mashdar sareng asal gelar-gelar sareng nami-nami nyaéta sipat-sipat. Sareng sipat-sipat dina darajat kasampurnaan anu kacida luhurna tanpa mamang nunjukkeun urusan-urusan Zat anu kacida sampurnana. Sareng urusan-urusan Zat anu sampurna éta, anu ku urang henteu tiasa diébréhkeun ku sebutan kamampuh Zat, kalayan haqqal-yaqîn nunjukkeun hiji Zat anu aya dina kasampurnaan anu taya wates darajatna. Tah, ku sabab karya-karya seni dina sakumna alam sareng sadaya mahluk masing-masing mangrupa karya anu sampurna, sarta masing-masing nyaksian hiji lampah, lampah nyaksian nami, nami nyaksian sipat, sipat nyaksian urusan, urusan nyaksian Zat, sakumaha maranéhna saloba jumlah mahluk hasil seni nyaksian wajibna ayana hiji Gusti Shâni' Dzul-Jalâl sareng nunjukkeun kaésaan-Na dina unggal barang, sakumna éta ogé mangrupa mi'raj makrifat anu sakuat runtuyan mahluk. Mangrupa dalil hakékat anu sambung-sinambung, anu henteu tiasa dilebetan ku mamang tina jihat mana waé. Ayeuna, hé jalma ingkar anu henteu mampuh tur lalawora! Ku naon anjeun tiasa meupeuskeun dalil anu sakuat runtuyan jagat raya ieu? Ku naon anjeun tiasa nutup jandéla anu liang sareng kisi-kisina taya watesna, anu némbongkeun sorot hakékat saloba jumlah mahluk hasil seni ieu? Tabir lalawora mana anu anjeun tiasa tarik di luhurna?
Jandéla kasalapan belas
Dumasar kana rusiah ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕُ ﺍﻟﺴَّﺒْﻊُ وَالْاَرْضُ ﻭَﻣَﻦْ ﻓ۪ﻴﻬِﻦَّ ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻲْﺀٍ اِلَّا ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪, Gusti Shâni' Dzul-Jalâl parantos nempatkeun sakitu seueur hikmah sareng harti dina banda-banda langit, saolah-olah Mantenna ngajantenkeun langit nyarita ku kecap-kecap panonpoé, bulan sareng béntang pikeun medar kaagungan sareng kaéndahan-Na. Kitu ogé Mantenna parantos nempatkeun hikmah, harti sareng maksud dina mahluk anu aya dina rohangan langit, saolah-olah Mantenna ngajantenkeun rohangan langit éta nyarita ku kecap-kecap cahya kilat, kilat, guludug sareng tétés-tétés. Sareng Mantenna ngajarkeun hikmah-Na anu sampurna sareng kaéndahan rohmat-Na. Sareng sakumaha Mantenna ngajantenkeun sirah bumi nyarita ku kecap-kecap anu pinuh ku harti, anu disebut sasatoan sareng pepelakan, sarta némbongkeun kasampurnaan seni-Na ka jagat raya, kitu ogé Mantenna ngajantenkeun pepelakan sareng tangkal anu masing-masing hiji kecap sirah éta nyarita ku kecap-kecap daun, kembang sareng buah, sarta ogé ngumumkeun seni-Na anu sampurna sareng kaéndahan rohmat-Na. Sareng Mantenna ngajantenkeun kembang sareng buah anu masing-masing hiji kecap ogé nyarita ku kecap-kecap siki alit, sarta ngajarkeun rincian-rincian lemes seni-Na sareng rububiyah-Na anu sampurna ka anu sadar. Tah, dina kecap-kecap tasbih anu taya watesna ieu, urang ngan bakal masang ceuli sareng ngadangukeun cara medar hiji pucuk sareng hiji kembang. Urang bakal uninga kumaha éta nyaksian. Leres, unggal pepelakan, unggal tangkal, némbongkeun Gusti Shâni'-na kalayan seueur basa dina cara anu ngajantenkeun ahli taliti héran, sarta ngajantenkeun anu ningali nyarios, "Subhanalloh! Kacida éndahna nyaksian!" Leres, tasbih unggal pepelakan nalika mekar kembangna sareng nalika némbongan pucukna, nalika nyarita sacara ruhani bari seuri, éndah tur écés sapertos dirina. Sabab tartib anu némbongkeun hikmah ku sungut éndah unggal kembang, ku basa pucuk anu tartib, sarta ku kecap-kecap siki anu saimbang sareng sisikian anu tartib éta aya dina timbangan anu némbongkeun élmu, anu katingal langsung. Sareng timbangan éta aya dina ukiran seni anu némbongkeun kamahéran seni. Sareng ukiran seni éta aya dina paésan anu némbongkeun paparin lemes sareng sipat béréhan. Sareng paésan éta ogé aya dina seungit lemes anu némbongkeun rohmat sareng paparin. Kaayaan-kaayaan anu silih lebet tur pinuh ku harti ieu mangrupa basa kasaksian anu ngenalkeun Gusti Shâni' Dzul-Jamâl-na kalayan Asma-Na, medar sipat-Na kalayan sipat-sipat-Na, nafsirkeun tajalli Asma-Na, sarta medar yén Mantenna ngajantenkeun diri-Na dipikanyaah sareng dipikawanoh. Tah, upami anjeun nguping kasaksian sapertos kitu tina hiji kembang, naha upami anjeun tiasa ngadangukeun sadaya kembang dina kebon-kebon rububiyah di raray bumi, sarta nguping sakumaha ku kakuatan anu luhurna maranéhna ngumumkeun wajibna ayana sareng kaésaan Gusti Shâni' Dzul-Jalâl, tiasa kénéh aya mamang, waswas sareng lalawora anjeun? Upami tetep aya, naha anjeun tiasa disebut manusa sareng mahluk anu sadar? Cobi, ayeuna tingali hiji tangkal kalayan taliti! Tah, tingali sungutna anu lemes dina kaluarna daun kalayan tartib dina usum semi, mekarna kembang kalayan saimbang, ngagedéanana buah kalayan hikmah sareng rohmat, sarta ulinna buah dina leungeun-leungeun dahan nalika ngahiliwir angin lemes, sapertos barudak anu henteu salah. Timbangan anu adil dina tartib anu pinuh ku hikmah, anu dipedar ku basa daun anu héjo ku leungeun béréhan, ku basa kembang anu seuri kalayan kagumbiraan paparin lemes, sareng ku kecap-kecap buah anu gumujeng ku tajalli rohmat; seni sareng ukiran anu taliti dina timbangan anu némbongkeun adil; rasa-rasa amis anu béda-béda anu némbongkeun rohmat sareng paparin dina ukiran sareng paésan anu mahér; sarta siki sareng binih anu masing-masing mu'jizat kawasa dina seungit éndah sareng rasa raos anu béda-béda, kacida écésna némbongkeun wajibna ayana, kaésaan, kaéndahan rohmat sareng rububiyah anu sampurna Gusti Shâni' Hakîm, Karîm, Rahîm, Muhsin, Mun'im, Mujammil, Mufadhdhil. Tah, upami anjeun tiasa ngadangukeun sakaligus basa kaayaan tangkal-tangkal dina sakumna raray bumi, anjeun bakal ningali sareng ngartos sakumaha seueur permata éndah dina khazanah ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻣَﺎ ﻓِﻰ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ ﻭَ الْاَرْضِ. Tah, hé jalma lalawora anu cilaka, anu di tengah henteu sukur nyangka dirina henteu kaiket ku kawajiban! Upami anjeun henteu hoyong mikawanoh Gusti Karîm Dzul-Jamâl anu ngenalkeun, ngawartoskeun sareng ngajantenkeun diri-Na dipikanyaah ku anjeun kalayan basa anu taya watesna sakieu, anjeun kedah ngajempékeun basa-basa ieu. Ku sabab henteu tiasa dijempékeun, anjeun kedah ngadangukeun. Upami anjeun nutup ceuli kalayan lalawora, anjeun henteu tiasa leupas. Sabab ku anjeun nutup ceuli, jagat raya henteu jempé, mahluk henteu cicing, saksi-saksi kaésaan henteu ngeureunkeun sorana. Tangtos maranéhna bakal ngahukum anjeun.
Jandéla kadua puluh
{(Catetan handap): Hakékat Jandéla Kadua Puluh ieu kantos dugi kana manah dina basa Arab sapertos kieu: ﺗَﻠَﺌْﻞَﺀَ ﺍﻟﻀِّﻴَٓﺎﺀِ ﻣِﻦْ ﺗَﻨْﻮ۪ﻳﺮِﻙَ ﺗَﺸْﻬ۪ﻴﺮِﻙَ ٭ ﺗَﻤَﻮُّﺝُ الْاِعْصَارِ ﻣِﻦْ ﺗَﺼْﺮ۪ﻳﻔِﻚَ ﺗَﻮْﻇ۪ﻴﻔِﻚَ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَٓﺎ ﺍَﻋْﻈَﻢَ ﺳُﻠْﻄَﺎﻧَﻚَ ٭ﺗَﻔَﺠُّﺮُ الْاَنْهَارِ ﻣِﻦْ ﺗَﺪْﺧ۪ﻴﺮِﻙَ ﺗَﺴْﺨ۪ﻴﺮِﻙَ ﺗَﺰَﻳُّﻦُ الْاَحْجَارِ ﻣِﻦْ ﺗَﺪْﺑ۪ﻴﺮِﻙَ ﺗَﺼْﻮ۪ﻳﺮِﻙَ ٭ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَٓﺎ ﺍَﺑْﺪَﻉَ ﺣِﻜْﻤَﺘَﻚَ ﺗَﺒَﺴُّﻢُ الْاَزْهَارِ ﻣِﻦْ ﺗَﺰْﻳ۪ﻴﻨِﻚَ ﺗَﺤْﺴ۪ﻴﻨِﻚَ ٭ ﺗَﺒَﺮُّﺝُ الْاَثْمَارِ ﻣِﻦْ ﺍِﻧْﻌَﺎﻣِﻚَ ﺍِﻛْﺮَﺍﻣِﻚَ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَٓﺎ ﺍَﺣْﺴَﻦَ ﺻَﻨْﻌَﺘَﻚَ ٭ ﺗَﺴَﺠُّﻊُ الْاَطْيَارِ ﻣِﻦْ ﺍِﻧْﻄَﺎﻗِﻚَ ﺍِﺭْﻓَﺎﻗِﻚَ ﺗَﻬَﺰُّﺝُ الْاَمْطَارِ ﻣِﻦْ ﺍِﻧْﺰَﺍﻟِﻚَ ﺍِﻓْﻀَﺎﻟِﻚَ ٭ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَٓﺎ ﺍَﻭْﺳَﻊَ ﺭَﺣْﻤَﺘَﻚَ ٭ ﺗَﺤَﺮُّﻙُ الْاَقْمَارِ ﻣِﻦْ ﺗَﻘْﺪ۪ﻳﺮِﻙَ ﺗَﺪْﺑ۪ﻴﺮِﻙَ ﺗَﺪْﻭ۪ﻳﺮِﻙَ ﺗَﻨْﻮ۪ﻳﺮِﻙَ ٭ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَٓﺎ ﺍَﻧْﻮَﺭَ ﺑُﺮْﻫَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺍَﺑْﻬَﺮَ ﺳُﻠْﻄَﺎﻧَﻚَ } ﻓَﺴُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺑِﻴَﺪِﻩ۪ ﻣَﻠَﻜُﻮﺕُ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ٭ ﻭَﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻲْﺀٍ اِلَّا ﻋِﻨْﺪَﻧَﺎ ﺧَﺰَٓﺍﺋِﻨُﻪُ ﻭَﻣَﺎ ﻧُﻨَﺰِّﻟُﻪُٓ اِلَّا ﺑِﻘَﺪَﺭٍ ﻣَﻌْﻠُﻮﻡٍ ٭ ﻭَ ﺍَﺭْﺳَﻠْﻨَﺎ ﺍﻟﺮِّﻳَﺎﺡَ ﻟَﻮَﺍﻗِﺢَ ﻓَﺎَﻧْﺰَﻟْﻨَﺎ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻣَٓﺎﺀً ﴾ﻣُﺒَﺎﺭَﻛًﺎ﴿ ﻓَﺎَﺳْﻘَﻴْﻨَﺎﻛُﻤُﻮﻩُ ﻭَ ﻣَٓﺎ ﺍَﻧْﺘُﻢْ ﻟَﻪُ ﺑِﺨَﺎﺯِﻧ۪ﻴﻦَ Sakumaha hikmah anu sampurna sareng kaéndahan seni katingal dina bagian alit, hasil sareng rincian, kitu ogé kaayaan unsur-unsur umum sareng mahluk-mahluk ageung anu lahirna pacampur, anu disangka kabeneran sareng kacau, nyandak kaayaan kalayan hikmah sareng seni. Tah, mancorongna pancaran cahya, dumasar kana pituduh khidmah-khidmahna anu sanés, anu pinuh ku hikmah, nyaéta pikeun mamerkeun sareng ngumumkeun mahluk hasil seni Alloh di raray bumi kalayan idin rububiyah. Hartina, pancaran cahya dianggo ku Gusti Shâni' Hakîm. Ku éta Mantenna némbongkeun seni-Na anu luar biasa dina paméran-paméran pasar alam. Ayeuna tingali angin-angin, anu ku kasaksian mangpaat sareng kawajibanana anu sanés, anu pinuh ku hikmah tur béréhan, rurusuhan ngalaksanakeun kawajiban anu kacida penting tur seueur. Hartina, gerakna éta mangrupikeun dipaparin pancén, diatur sareng dianggo ku Gusti Shâni' Hakîm. Gerakna nyaéta digawé kalayan gancang pikeun geuwat ngalaksanakeun paréntah rububiyah. Ayeuna tingali cinyusu-cinyusu, walungan alit sareng walungan ageung... Ngocorna tina bumi sareng gunung sanés kabeneran. Sabab ku kasaksian mangpaat sareng buah anu mangrupa tapak rohmat anu muncul tina éta, ku pedaran disimpenna dina gunung kalayan timbangan kabutuh, sarta ku pituduh dikirimna kalayan timbangan hikmah, ditingalikeun yén éta ku ditundukkeun sareng disimpen ku Gusti Rabb Hakîm. Ngocorna nyaéta nurut kalayan sumanget kana paréntah-Na. Ayeuna tingali rupa-rupa sadaya batu, permata sareng mineral di bumi! Mangpaat anu pinuh ku hikmah anu patali sareng éta, sarta disiapkeunana dina cara anu cocog sareng mangpaat hirup, kabutuh manusa sareng kabutuh sasatoan, némbongkeun yén paésan sareng sipatna anu aya mangpaatna nyaéta ku dipapaés, disusun, diurus sareng dipaparin rupa ku Gusti Shâni' Hakîm. Ayeuna tingali kembang sareng buah! Seurina, rasa, kaéndahan, ukiran sareng seungitna dipaparin kalayan rupa-rupa warna, seungit sareng rasa, masing-masing salaku katerangan sareng ondangan pikeun unggal jinis, lir katerangan sareng ondangan dina méja susuguh Gusti Shâni' Karîm, Gusti Mun'im Rahîm. Ayeuna tingali manuk-manuk! Dalil anu pasti yén paguneman sareng cicipitanana nyaéta dijantenkeun nyarita ku Gusti Shâni' Hakîm, nyaéta maranéhna ku sora-sora éta silih tukeur pangrasa sareng medar maksud dina cara anu matak héran. Ayeuna tingali méga-méga! Dalil anu pasti yén sora titisan hujan sanés sora anu taya hartina, sarta kilat sareng guludug sanés sora kosong, nyaéta nyiptakeun perkara-perkara anéh éta dina rohangan kosong, meres tina éta tétés-tétés anu lir cai hirup, sarta nyusukeunana ka mahluk hirup anu peryogi tur mikahayang di raray bumi. Ieu némbongkeun yén sora cai sareng guludug éta kacida pinuh ku harti tur hikmah; ku paréntah Gusti Rabb Karîm hujan éta ngageroan ka anu mikahayang, medar harti, "Wartos gumbira pikeun aranjeun, urang nuju sumping!" Ayeuna tingali langit! Tina banda-banda anu taya watesna dina langit, perhatikeun ngan bulan! Hikmah-hikmah anu penting anu patali sareng bulan sarta bumi némbongkeun yén gerakna ku paréntah Gusti Qadîr Hakîm. Ku sabab urang parantos medar di tempat sanés, urang pondokkeun. Tah, unsur-unsur umum anu urang itung ti pancaran cahya dugi ka bulan ngabuka hiji jandéla dina cara anu kacida legana sareng dina ukuran anu ageung. Éta némbongkeun sareng ngumumkeun kaésaan, kawasa anu sampurna sareng karajaan anu agung Gusti Wâjibul Wujûd. Tah, hé jalma lalawora! Upami anjeun tiasa ngajempékeun sora anu sapertos guludug ieu sareng mareuman pancaran cahya anu mancorong sapertos cahya panonpoé éta, pék hilap ka Alloh! Upami henteu, élingkeun akal anjeun! Ucapkeun ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕُ ﺍﻟﺴَّﺒْﻊُ وَالْاَرْضُ ﻭَﻣَﻦْ ﻓ۪ﻴﻬِﻦَّ.
Jandéla kadua puluh hiji
ﻭَ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲُ ﺗَﺠْﺮ۪ﻯ ﻟِﻤُﺴْﺘَﻘَﺮٍّ ﻟَﻬَﺎ ﺫٰﻟِﻚَ ﺗَﻘْﺪ۪ﻳﺮُ ﺍﻟْﻌَﺰ۪ﻳﺰِ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢِ Panonpoé, anu mangrupa lampu jagat raya ieu, mangrupikeun jandéla anu mancorong tur pinuh ku cahya sapertos panonpoé ka ayana sareng kaésaan Gusti Shâni' jagat raya. Leres, dua belas planét, kaasup bumi urang, anu disebut susunan panonpoé, sanaos awakna béda-béda pisan tina jihat alit sareng ageung, tempatna béda-béda pisan dina jihat anggang sareng caket, sarta laju gerakna kacida rupa-rupana, gerak sareng puteranana kalayan tartib sareng hikmah anu sampurna, kalayan timbangan anu sampurna, tanpa kasasar sanajan sadetik, sarta kaiketna sareng panonpoé ku hukum Alloh anu disebut hukum daya tarik, nyaéta nuturkeun imamna, némbongkeun kaagungan kawasa Alloh sareng kaésaan rububiyah dina ukuran anu ageung. Sabab ukur sakumaha kawasa sareng hikmah anu dibuktikeun ku muterkeun sareng ngagunakeun awak anu kaku, kumpulan ageung anu henteu sadar éta, dina rupa anu béda-béda, jarak anu béda-béda sareng gerak anu béda-béda, dina tartib sareng timbangan hikmah anu kacida sampurnana. Upami kabeneran saageung partikel campur kana padamelan anu ageung tur beurat ieu, bakal nimbulkeun bitu anu ngancurkeun jagat raya. Sabab upami kabeneran ngeureunkeun salah sahijina salami samenit, éta nyababkeun kaluar tina sumbuna, sarta muka jalan pikeun tumbukan sareng anu sanés. Anjeun tiasa ngukur sakumaha pikagigireun tumbukan sareng banda-banda anu sarébu kali langkung ageung ti buleudan bumi. Urang nyerahkeun perkara-perkara anéh susunan panonpoé, nyaéta dua belas planét anu mangrupa makmum sareng buah panonpoé, ka élmu Alloh anu ngaliput sadayana; sarta urang ngan ningali bumi, planét urang anu aya di hareupeun panon. Urang ningali yén planét urang ieu dijantenkeun ngalakukeun lalampahan panjang ngurilingan panonpoé ku paréntah rububiyah, pikeun hiji khidmah anu kacida ageungna, sakumaha dipedar dina Mektup Katilu, dina cara anu némbongkeun kaagungan kakuatan rububiyah, kaagungan karajaan kailahian, sarta rohmat sareng hikmah anu sampurna. Salaku kapal rububiyah, éta dieusian ku mahluk hasil seni Alloh anu matak héran, sarta dipaparin kaayaan tempat cicing anu ngalih, lir tempat lalajo pikeun abdi-abdi Alloh anu sadar. Sareng bulan ogé dipasangkeun kana éta kalayan itungan anu taliti sareng hikmah anu agung, sapertos jarum jam anu ngawartoskeun waktos sareng itungan; sarta bulan éta dipaparin lalampahan anu béda dina tempat-tempat sanés. Tah, kaayaan-kaayaan planét urang anu dipaparin berkah ieu ngabuktikeun wajibna ayana sareng kaésaan Gusti Qadîr Mutlak, kalayan kasaksian anu sakuat buleudan bumi. Ku sabab planét urang ieu sapertos kitu, anjeun tiasa ngabandingkeun susunan panonpoé sareng éta. Ogé muterkeun panonpoé anu lir roda sareng alat ngagulung, ku paréntah Gusti Qadîr Dzul-Jalâl, sangkan panonpoé ngagulung tali-tali ruhani anu disebut daya tarik dina sumbuna sorangan; ngabeungkeut sareng ngatur planét-planét éta ku tali-tali ruhani éta; sarta nungtun panonpoé sareng sadaya planétna kalayan laju anu tiasa ngalangkungan jarak lalampahan lima jam dina sadetik, numutkeun hiji perkiraan ka arah "Rasi Hérkules" atanapi ka arah Panonpoé para Panonpoé, tangtos ku kawasa sareng paréntah Zat Dzul-Jalâl, Nu Janten Sultan ti azali dugi ka langgeng salawasna. Saolah-olah Mantenna ngajantenkeun balad susunan panonpoé, anu lir prajurit taat kana paréntah-Na, ngalakukeun hiji latihan perang pikeun némbongkeun kaagungan rububiyah-Na. Hé ahli kosmografi! Kabeneran mana anu tiasa campur dina padamelan ieu? Leungeun sabab mana anu tiasa ngahontal ieu? Kakuatan mana anu tiasa ngadeukeutan ieu? Cobi, anjeun carioskeun. Naha Gusti Sultan Dzul-Jalâl sapertos kitu némbongkeun henteu mampuh-Na sarta ngantep anu sanés campur kana karajaan-Na? Utamina, naha Mantenna nyerahkeun mahluk hirup, anu mangrupa buah, hasil, tujuan sareng ringkesan jagat raya, kana leungeun sanés? Naha Mantenna ngajantenkeun anu sanés campur? Utamina, naha Mantenna ngantep manusa henteu kaiket ku kawajiban, padahal manusa téh anu pangngawengku sadayana tina buah-buah éta, anu pangsampurnana tina hasil-hasil éta, khalifah bumi sareng sémah anu jadi eunteung pikeun Sultan éta? Sareng naha Mantenna nyerahkeun maranéhna ka tabiat sareng kabeneran, ngaleungitkeun kaagungan karajaan-Na, sarta ngajantenkeun hikmah-Na anu sampurna murag?
Jandéla kadua puluh dua
ﺍَﻟَﻢْ ﻧَﺠْﻌَﻞِ الْاَرْضَ ﻣِﻬَﺎﺩًﺍ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﺠِﺒَﺎﻝَ ﺍَﻭْﺗَﺎﺩًﺍ ٭ ﻭَﺧَﻠَﻘْﻨَﺎﻛُﻢْ ﺍَﺯْﻭَﺍﺟًﺎ ٭ ﻓَﺎﻧْﻈُﺮْ ﺍِﻟٰٓﻰ ﺍٰﺛَﺎﺭِ ﺭَﺣْﻤَﺖِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻛَﻴْﻒَ ﻳُﺤْﻴِﻰ الْاَرْضَ ﺑَﻌْﺪَ ﻣَﻮْﺗِﻬَﺎ Buleudan bumi mangrupikeun sirah anu gaduh saratus rébu sungut. Dina unggal sungutna aya saratus rébu létah. Dina unggal létahna aya saratus rébu dalil, anu masing-masing tina seueur jihat nyaksian wajibna ayana, kaésaan, sipat-sipat suci sareng Asma anu éndah Gusti Zat Dzul-Jalâl, Gusti Wâjibul Wujûd, Gusti Wâhid Ahad, Nu Kawasa kana sadaya barang, Nu Maha Uninga kana sadaya barang. Leres, urang ningali awal diciptakeunana bumi: tina bahan anu ngalir anu janten cair, diciptakeun batu, sareng tina batu diciptakeun taneuh. Upami tetep cair, henteu tiasa dicicingan. Sanggeus cair éta janten batu, upami teuas sapertos beusi, henteu tiasa dimangpaatkeun. Tangtos anu maparin kaayaan ieu nyaéta hikmah Gusti Shâni' Hakîm anu ningali kabutuh pangeusi bumi. Teras lapisan taneuh ditempatkeun dina tihang gunung, sangkan lini anu muncul tina parobihan di jerona tiasa ngaluarkeun napas ku gunung-gunung, sarta henteu nyasabkeun bumi tina gerak sareng kawajibanana. Ogé sangkan nyalametkeun taneuh tina diserang ku laut. Ogé sangkan janten khasanah pikeun kabutuh hirup mahluk hirup. Ogé sangkan nyisiran hawa sarta ngabersihkeunana tina gas-gas anu ngabahayakeun, sangkan tiasa dihirupan ku napas. Ogé sangkan ngumpulkeun sareng nyimpen cai. Ogé sangkan janten sumber sareng dasar pikeun mineral-mineral sanés anu diperyogikeun ku anu hirup. Tah, kaayaan ieu nyaksian wajibna ayana sareng kaésaan Gusti Qadîr Mutlak sareng Gusti Hakîm Rahîm kalayan kacida pasti tur kuatna. Hé ahli géografi! Ku naon anjeun medar ieu? Kabeneran mana anu ngajantenkeun kapal rububiyah anu pinuh ku mahluk hasil seni matak héran ieu janten tempat paméran hal-hal anéh, teras dina sataun muterkeunana kalayan gancang dina jarak lalampahan dua puluh opat rébu taun, tanpa ngajantenkeun hiji barang ogé tina barang anu disusun dina rarayna murag? Ogé tingali seni-seni anu matak héran dina raray bumi! Sakumaha pinuh ku hikmah unsur-unsur éta ditugaskeun. Ku paréntah Gusti Qadîr Hakîm, kumaha hadéna maranéhna miara sémah-sémah Gusti Rahmân di raray bumi, sarta rurusuhan ngalaksanakeun khidmahna. Ogé tingali garis-garis anu diukir dina raray bumi ieu, anu warna-warni, matak héran sareng pinuh ku hikmah dina seni-seni anu anéh tur matak héran! Kumaha Mantenna ngajantenkeun walungan ageung sareng alit, laut sareng walungan, gunung sareng pasir pikeun pangeusina, masing-masing janten tempat cicing sareng sarana pangangkutan anu layak pikeun mahluk sareng abdi-abdi-Na anu béda-béda. Teras ngeusian ku ratusan rébu jinis pepelakan sareng rupa sasatoan kalayan hikmah sareng tartib anu sampurna, ngajantenkeun rame ku maparin hirup, sarta ti waktos ka waktos ngosongkeun kalayan ngabébaskeun tina tugas ku maot sacara tartib, teras ngeusian deui kalayan tartib dina cara "Ba'tsu ba'dal-maut", nyaksian wajibna ayana sareng kaésaan Gusti Qadîr Dzul-Jalâl sareng Gusti Hakîm Dzul-Kamâl kalayan ratusan rébu basa. Cindekna: Bumi, anu rarayna mangrupa tempat paméran seni matak héran, tempat ngumpul mahluk anéh, jalan liwat rombongan mahluk, masjid sareng tempat cicing barisan abdi-abdi-Na, ku sabab lir haté sakumna jagat raya, némbongkeun cahya kaésaan saageung jagat raya. Tah, hé ahli géografi! Upami sirah bumi ieu ngenalkeun Alloh kalayan saratus rébu sungut, masing-masing gaduh saratus rébu basa, teras anjeun henteu mikawanoh Mantenna, nyelapkeun sirah anjeun kana ranca tabiat, pikirkeun darajat kalepatan anjeun. Kedah uninga sakumaha pikagigireun hukuman anu anjeun layak tampi; éling, sareng kaluarkeun sirah anjeun tina ranca. Ucapkeun ﺍٰﻣَﻨْﺖُ ﺑِﺎﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺑِﻴَﺪِﻩ۪ ﻣَﻠَﻜُﻮﺕُ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ.