Jandéla kadua puluh tilu
ﺍَﻟَّﺬ۪ﻯ ﺧَﻠَﻖَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕَ ﻭَﺍﻟْﺤَﻴٰﻮﺓَ Hirup mangrupikeun anu pangpinuh ku cahyana sareng pangéndahna tina mu'jizat-mu'jizat kawasa rububiyah. Sareng anu pangkuatna sareng pangmancorongna tina dalil-dalil kaésaan. Sareng anu pangngawengku sadayana sareng pangbeningna tina eunteung-eunteung tajalli shamadiyah. Leres, hirup nyalira ngawartoskeun Gusti Hayy Qayyûm kalayan sadaya Asma sareng urusan-Na. Sabab hirup mangrupikeun pancaran cahya, panawar, lir adonan anu dicampur tina seueur sipat. Sakumaha tujuh warna aya pacampur dina pancaran cahya, sarta rupa-rupa ubar dina panawar, kitu ogé hirup mangrupa hakékat anu didamel tina seueur sipat. Sababaraha sipat dina hakékat éta ngalegaan, mekar sareng misah ngaliwatan indra. Kalolobaanana ngajantenkeun dirina karasa dina wujud pangrasa, sarta ngawartoskeun dirina dina cara ngagolak tina hirup. Ogé hirup ngandung rezeki, rohmat, inayah sareng hikmah anu ngawasaan pangaturan sareng pangurusan jagat raya. Saolah-olah hirup ngaitkeun éta sadayana di tukangeunna sarta nyered kana tempat anu dilebetanana. Contona, nalika hirup lebet kana hiji awak, hiji badan, Asma Gusti Hakîm ogé tajalli, ngadamel sareng ngatur sarangna kalayan éndah tur pinuh ku hikmah. Dina kaayaan anu sami Asma Gusti Karîm ogé tajalli, nyusun sareng ngahias tempat cicingna numutkeun kabutuhna. Dina kaayaan anu sami katingal deui tajalli Asma Gusti Rahîm, anu maparin perhatian kalayan rupa-rupa paparin pikeun terusna sareng kasampurnaan hirup éta. Dina kaayaan anu sami katingal deui tajalli Asma Gusti Razzâq, anu nyangking tuangeun lahir sareng batin anu diperyogikeun pikeun langgengna sareng mekarna hirup éta. Sareng sabagian disimpen dina awakna. Hartosna, hirup lir titik museur; rupa-rupa sipat silih lebet, malah janten sarua hiji sareng anu sanés. Saolah-olah hirup sadayana mangrupa élmu, dina kaayaan anu sami kawasa, dina kaayaan anu sami ogé hikmah sareng rohmat, sareng saterasna... Tah, tina jihat hakékatna anu ngawengku sadayana ieu, hirup mangrupikeun eunteung shamadiyah anu janten eunteung urusan-urusan Zat anu patali sareng rububiyah. Tah, ku rusiah ieu, Gusti Zat Wâjibul Wujûd, Gusti Hayy Qayyûm, nyiptakeun hirup dina jumlah anu kacida seueur tur ngalimpahna, teras nyebarkeun sareng mamerkeunana. Sareng Mantenna ngumpulkeun sadaya barang di sabudeureun hirup sarta ngajantenkeun éta palayan hirup. Sabab kawajiban hirup ageung. Leres, janten eunteung shamadiyah sanés hal anu gampang, sanés kawajiban anu biasa. Tah, hirup-hirup anyar anu henteu tiasa diwatesan sareng diitung ieu, anu urang tingali unggal waktos di hareupeun panon, sareng roh-roh anu mangrupa asal sareng inti hirup, muncul sakaligus tina teu aya sarta dikirim. Ieu némbongkeun wajibna ayana, sipat-sipat suci sareng Asma anu éndah Gusti Zat Wâjibul Wujûd, Gusti Hayy Qayyûm, sakumaha kilatan cahya némbongkeun panonpoé. Sakumaha jalma anu henteu mikawanoh sareng henteu nampi panonpoé kedah mungkir pancaran cahya anu ngeusian beurang, kitu ogé jalma anu henteu mikawanoh Panonpoé Kaésaan dina Unggal Barang, Gusti Hayy Qayyûm, Gusti Muhyî sareng Gusti Mumît, kedah mungkir ayana mahluk hirup anu ngeusian raray bumi, malah mangsa kaliwat sareng mangsa datang, sarta kedah murag saratus darajat leuwih handap ti sato. Anjeunna kedah murag tina darajat hirup, janten anu teu hirup sareng anu pangbodona tina jalma bodo.
Jandéla kadua puluh opat
لَٓا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﻫُﻮَ ﻛُﻞُّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻫَﺎﻟِﻚٌ اِلَّا ﻭَﺟْﻬَﻪُ ﻟَﻪُ ﺍﻟْﺤُﻜْﻢُ ﻭَ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ Maot mangrupikeun dalil rububiyah sapertos hirup. Mangrupa bukti kaésaan anu kacida kuatna. Dumasar kana pituduh ﺍَﻟَّﺬ۪ﻯ ﺧَﻠَﻖَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕَ ﻭَﺍﻟْﺤَﻴٰﻮﺓَ, maot; sanés teu aya, dipupus, sirna, kosong, atanapi musna tanpa palaku; nanging ku Gusti Palaku Nu Hakîm mangrupa dibébaskeun tina khidmah, ngalih tempat, ngagentos awak, ngeureunkeun kawajiban, dibébaskeun tina panjara awak, sarta hiji karya hikmah anu tartib, sakumaha parantos ditingalikeun dina Mektup Kahiji. Leres, sakumaha mahluk hasil seni sareng mahluk hirup di raray bumi, sarta raray bumi anu hirup, nyaksian wajibna ayana sareng kaésaan Gusti Shâni' Hakîm, kitu ogé mahluk hirup éta ku maotna nyaksian langgeng salawasna sareng kaésaan dina sadayana Gusti Hayy Bâqî. Ku sabab maot parantos dibuktikeun sareng dipedar salaku dalil kaésaan sareng bukti langgeng salawasna anu kacida kuatna dina Kalimah Kadua Puluh Dua, urang nyerahkeun bahasan ieu ka Kalimah éta sarta ngan bakal medar hiji pangajaran lemesna anu penting. Kieu: Sakumaha mahluk hirup nunjukkeun ayana Gusti Wâjibul Wujûd ku ayana, kitu ogé mahluk hirup éta nyaksian langgeng salawasna sareng kaésaan dina sadayana Gusti Hayy Bâqî ku maotna. Contona, raray bumi, anu mangrupa ngan hiji mahluk hirup, némbongkeun Gusti Shâni' ku tartib sareng kaayaanana. Kitu ogé nalika maot, nyaéta ku usum tiris nutupan raray bumi anu maot éta ku kafan bodas, éta ngajantenkeun paningal manusa ngalih ti dirina. Atawa paningal angkat kana mangsa kaliwat di tukangeun layon mangsa semi anu angkat éta, teras némbongkeun tetempoan anu langkung lega. Hartosna, sapertos sadaya mangsa semi kaliwat anu pinuh ku mahluk saageung bumi, anu masing-masing mu'jizat kawasa, maranéhna ngajantenkeun ngaraos datangna mahluk-mahluk bumi anu hirup, anu ngeusian mangsa semi, anu masing-masing hiji kaajaiban kawasa sareng bumi anu hirup anu bakal sumping deui, sarta nyaksian ayana. Ku sabab kitu, maranéhna nyaksian wajibna ayana, kaésaan, langgengna sareng langgeng salawasna Gusti Shâni' Dzul-Jalâl, Gusti Qadîr Dzul-Kamâl, Gusti Qayyûm Bâqî, Panonpoé Nu Langgeng Salawasna, dina ukuran anu sakitu legana, cara anu sakitu mancorongna sareng darajat anu sakitu kuatna. Maranéhna némbongkeun dalil anu sakitu mancorongna, sahingga, boh hoyong boh henteu, ngajantenkeun ngucapkeun ﺍٰﻣَﻨْﺖُ ﺑِﺎﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪِ الْاَحَدِ dina darajat anu écés. Cindekna, dumasar kana rusiah ﻭَ ﻳُﺤْﻴِﻰ الْاَرْضَ ﺑَﻌْﺪَ ﻣَﻮْﺗِﻬَﺎ, sakumaha bumi anu hirup ieu nyaksian Gusti Shâni' dina hiji mangsa semi, ku maotna éta ogé ngarahkeun paningal kana mu'jizat-mu'jizat kawasa-Na anu disusun dina dua jangjang waktos, mangsa kaliwat sareng mangsa datang. Éta némbongkeun rébuan mangsa semi pikeun ngagentos hiji mangsa semi. Éta nunjukkeun rébuan mu'jizat kawasa-Na pikeun ngagentos hiji mu'jizat. Sareng unggal mangsa semi éta nyaksian langkung pasti ti mangsa semi anu ayeuna. Sabab anu parantos angkat ka sisi mangsa kaliwat angkat sareng sabab-sabab lahirna; di tukangeunana anu sanés, anu sami sapertos dirina, parantos sumping ngagentosna. Hartosna, sabab-sabab lahir téh henteu nanaon. Éta némbongkeun yén ngan Gusti Qadîr Dzul-Jalâl anu nyiptakeun maranéhna, ngaitkeun kana sabab-sabab kalayan hikmah-Na, teras ngirimna. Sareng raray-raray bumi anu hirup anu disusun dina waktos anu bakal datang nyaksian langkung mancorong. Sabab bakal didamel anyar tina teu aya, tina kosong, teras dikirim, ditempatkeun di bumi, dijantenkeun ngalaksanakeun kawajiban, teras dikirim angkat. Tah, hé jalma lalawora anu nyangkut dina tabiat sareng dugi ka ampir kakeueum dina ranca! Kumaha hiji barang anu henteu gaduh leungeun ruhani anu pinuh ku hikmah tur kawasa, anu tiasa ngahontal sakumna mangsa kaliwat sareng mangsa datang, tiasa campur dina hirup bumi ieu? Naha kabeneran sareng tabiat, anu kosong dina kosong sapertos anjeun, tiasa campur dina ieu? Upami anjeun hoyong salamet, ucapkeun, "Tabiat, pangpangna, mangrupikeun buku kawasa Alloh. Kabeneran nyaéta tabir hikmah Alloh anu disumputkeun, anu nutupan kabodoan urang", sareng deukeutan hakékat.
Jandéla kadua puluh lima
Sakumaha anu diteunggeul tangtos nunjukkeun anu neunggeul, karya anu pinuh ku seni merlukeun ahli seni, anak merlukeun bapa, aya di handap merlukeun aya di luhur, sareng saterasna... Saperti sadaya sipat anu patali anu henteu aya salah sahijina tanpa anu sanés, anu disebut urusan-urusan relatif, mungkin ayana atanapi henteu ayana anu katingal dina bagian-bagian alit sareng sakumna jagat raya ieu ogé némbongkeun wajibna ayana. Sareng anu katarajang ku lampah anu katingal dina sadayana némbongkeun hiji lampah. Sareng janten mahluk anu katingal dina sadayana némbongkeun nyiptakeun. Sareng lobana sareng susunan anu katingal dina sadayana merlukeun kaésaan. Sareng wajibna ayana, lampah, nyiptakeun sareng kaésaan, kalawan écés sareng pasti, merlukeun Nu Kagungan sipat-sipat éta, anu sanés mungkin aya atanapi henteu aya, sanés anu katarajang ku lampah, sanés seueur, sanés disusun, sanés mahluk; nanging Nu Wajib Aya, Nu Ngalaksanakeun, Nu Tunggal sareng Nu Nyiptakeun. Ku kituna, kalawan écés sadaya mungkin aya atanapi henteu aya, sadaya anu katarajang ku lampah, sadaya anu janten mahluk, sadaya lobana sareng susunan dina sakumna jagat raya, nyaksian Gusti Zat Wâjibul Wujûd, Gusti Fa'âlun limâ yurîd, Gusti Khâliq sadaya barang, Gusti Wâhid Ahad. Cindekna, sakumaha wajibna ayana katingal tina mungkin aya atanapi henteu aya, lampah tina anu katarajang ku lampah, kaésaan tina lobana, ayana ieu sadayana kalayan pasti nunjukkeun ayana anu sanés éta. Kitu ogé sipat-sipat sapertos janten mahluk sareng dipaparin rezeki anu katingal dina mahluk, kalayan pasti nunjukkeun ayana urusan-urusan sapertos nyiptakeun seni sareng maparin rezeki. Ayana sipat-sipat ieu ogé kalayan pasti sareng kalawan écés nunjukkeun ayana Gusti Khallâq, Gusti Razzâq, Gusti Shâni' Rahîm. Hartosna, unggal mahluk kalayan basa ratusan sipat sapertos ieu anu disandangna nyaksian ratusan Asma anu éndah Gusti Zat Wâjibul Wujûd. Upami kasaksian-kasaksian ieu henteu ditampi, kedah mungkir sadaya sipat sapertos ieu dina mahluk.
Jandéla kadua puluh genep
{(Catetan handap): Jandéla ieu henteu umum. Husus kanggo ahli haté sareng ahli kanyaah.} Kaéndahan-kaéndahan anu dibaruan, sumping sareng angkat dina raray mahluk jagat raya ieu, némbongkeun yén éta mangrupa hiji rupa kalangkang tajalli kaéndahan anu langgeng salawasna. Leres, sakumaha sanggeus gelembung dina raray walungan mancorong teras leungit, anu sumping ti tukang mancorong sapertos anu leungit, némbongkeun yén éta eunteung sorot panonpoé anu terus aya, kitu ogé kilatan-kilatan kaéndahan anu mancorong di luhur mahluk anu ngalih dina walungan waktos anu ngalir, nunjukkeun kaéndahan anu langgeng salawasna sarta mangrupa sababaraha tandana. Ogé asih anu daria dina haté jagat raya némbongkeun Gusti Nu Dipikaasih anu teu kantos ical. Leres, dumasar kana pituduh yén hiji hal anu henteu aya dina hakékat tangkal henteu aya sacara dasar dina buahna, asih ilahi anu daria dina jinis manusa, anu mangrupa buah tangkal jagat raya anu peka, némbongkeun yén dina sakumna jagat raya aya asih sareng kanyaah anu leres, nanging dina wangun anu sanés. Ku kituna, kanyaah sareng asih anu leres dina haté jagat raya ieu némbongkeun Gusti Nu Dipikanyaah Nu Azali. Ogé katarikna, tarikan sareng daya tarik anu némbongan dina seueur wangun dina dada jagat raya némbongkeun ka haté anu éling yén éta ku tarikan hakékat anu narik ati anu azali. Ogé ahli paningal batin sareng wali, anu mangrupa golongan mahluk anu pangpeka sareng pangpinuh ku cahyana, kalayan sapuk, dumasar kana rasa ruhani sareng nyaksian langsung, ngawartoskeun yén maranéhna janten tempat némbongna sareng tajalli Gusti Jamîl Dzul-Jalâl, sarta kalayan rasa ruhani uninga ngeunaan Gusti Jalîl Dzul-Jamâl ngajantenkeun (diri-Na) dipikawanoh sareng dipikanyaah. Béja anu sapuk ieu ogé nyaksian kalayan pasti ayana Gusti Zat Wâjibul Wujûd, Gusti Jamîl Dzul-Jalâl, sareng ngajantenkeun diri-Na dipikawanoh ku manusa. Ogé kalam anu ngéndahkeun sareng ngahias anu dianggo dina raray jagat raya sareng di luhur mahluk, kalayan écés némbongkeun kaéndahan Asma Gusti Zat anu kagungan kalam éta. Tah, kaéndahan dina raray jagat raya, asih dina haténa, katarikna dina dadana, paningal batin sareng nyaksian langsung dina panonna, sarta kaéndahan sareng hiasan dina wangunna, ngabuka hiji jandéla anu kacida lemesna tur pinuh ku cahya. Ku éta jandéla, maranéhna némbongkeun ka akal sareng haté anu éling Gusti Jamîl Dzul-Jalâl anu sadaya Asma-Na éndah, Gusti Nu Dipikaasih nu teu kantos ical, sarta Gusti Ma'bûd nu teu kantos sirna. Tah, hé jalma lalawora anu ngaronta dina poékna bahan, poékna sangkaan sareng mamang anu nyekek! Élingkeun diri anjeun. Naék dina cara anu layak pikeun kamanusaan. Tingali ngaliwatan opat liang ieu; tingali kaéndahan kaésaan, pikagaduh iman anu sampurna, janten manusa anu leres!
Jandéla kadua puluh tujuh
ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﺧَﺎﻟِﻖُ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَﻫُﻮَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَﻛ۪ﻴﻞٌ Urang ningali barang anu katingal salaku "sabab sareng anu disababkeun" dina jagat raya, sarta urang ningali yén sabab anu pangluhurna henteu cekap kakuatanana pikeun anu disababkeun anu pangbiasana. Hartosna sabab-sabab mangrupa tabir, anu ngadamel anu disababkeun nyaéta anu sanés. Contona, salaku ngan hiji conto alit tina mahluk hasil seni anu taya watesna, urang ningali daya émutan anu ditempatkeun dina tempat anu saalit siki mostar dina sirah manusa. Urang ningali yén éta lir buku, malah perpustakaan anu sakitu ngaliput sadayana, sahingga sakumna riwayat hirup ditulis di jerona tanpa pacampur. Naha sabab mana anu tiasa dituduhkeun pikeun mu'jizat kawasa ieu? Lipetan-lipetan uteuk? Partikel-partikel sél anu basajan tur teu sadar? Angin-angin kabeneran? Padahal mu'jizat seni éta ngan tiasa mangrupa seni Gusti Zat anu tiasa nyalin sareng nyerat hiji bukti alit tina buku amal ageung manusa anu bakal dipedar nalika hudang deui, sangkan diélingkeun nalika itungan sarta ngawartoskeun yén unggal lampah anu dilakukeunana parantos ditulis, teras masrahkeunana kana leungeun akalna; nyaéta seni Gusti Shâni' Hakîm. Tah, salaku conto daya émutan manusa, bandingkeun sadaya endog, binih sareng siki; sarta bandingkeun anu disababkeun sanés sareng mu'jizat-mu'jizat alit anu ngaliput sadayana ieu. Sabab anu disababkeun sareng mahluk hasil seni mana waé anu anjeun tingali, aya seni anu sakitu matak héranna, sahingga sanés ngan sababna anu biasa tur basajan, malah upami sadaya sabab ngumpul, maranéhna bakal némbongkeun teu dayana di payuneun éta. Contona, upami panonpoé anu disangka sabab ageung dianggap gaduh kahoyong sareng kasadaran, teras ditaros, "Naha anjeun tiasa ngadamel awak hiji laleur?", tangtos bakal nyarios, "Ku paparin Gusti Khâliq sim kuring, di toko sim kuring seueur pancaran cahya, warna sareng panas. Nanging dina awak laleur aya barang-barang sapertos panon, ceuli sareng hirup, anu henteu aya di toko sim kuring sarta henteu aya dina kamampuh sim kuring." Ogé sakumaha seni sareng hiasan anu matak héran dina anu disababkeun ngaleupaskeun sabab-sabab, nunjukkeun Gusti Wâjibul Wujûd, Nu Nyababkeun sabab-sabab, sarta dumasar kana rusiah ﻭَ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻳُﺮْﺟَﻊُ الْاَمْرُ ﻛُﻠُّﻪُ nyerahkeun urusan ka Mantenna, kitu ogé hasil, tujuan sareng mangpaat anu dipasang dina anu disababkeun kalawan écés némbongkeun yén éta padamelan Gusti Rabb Karîm, Gusti Hakîm Rahîm, di tukangeun tabir sabab-sabab. Sabab sabab-sabab anu teu sadar tangtos henteu digawé bari mikirkeun hiji tujuan. Padahal urang ningali yén unggal mahluk anu muncul, muncul bari nuturkeun sanés ngan hiji tujuan, nanging seueur tujuan, seueur mangpaat sareng seueur hikmah. Hartosna Gusti Rabb Hakîm sareng Karîm ngadamel sareng ngirim barang-barang éta. Mantenna ngajantenkeun mangpaat-mangpaat éta tujuan ayana maranéhna. Contona, hujan sumping. Parantos dipikaterang sakumaha jauhna sabab-sabab anu lahirna ngahasilkeun hujan tina mikirkeun sasatoan, ngarasa karunya sareng welas asih ka maranéhna. Hartosna, hujan dikirim pikeun nulungan kalayan hikmah Gusti Khâliq Rahîm anu nyiptakeun sasatoan sareng ngajamin rezekina. Malah hujan disebut "rohmat". Sabab ku ngandung seueur tapak rohmat sareng mangpaat, saolah-olah rohmat ngawujud dina wangun hujan, janten tétés-tétés, teras sumping satétés-satétés. Ogé hiasan sareng kaéndahan anu ditémbongkeun dina sadaya pepelakan sareng sasatoan anu pinuh ku hiasan, anu seuri ka raray sadaya mahluk, kalawan écés nunjukkeun wajibna ayana sareng kaésaan Gusti Zat Dzul-Jalâl, anu di tukangeun tabir gaib kersa ngajantenkeun diri-Na dipikawanoh, dipikanyaah sareng dipikaterang ku seni-seni anu dihias tur éndah ieu. Hartosna kaayaan anu dihias sareng sipat anu narik panon dina barang-barang kalayan pasti nunjukkeun sipat ngajantenkeun dipikawanoh sareng dipikanyaah. Sipat ngajantenkeun dipikanyaah sareng dipikawanoh kalawan écés nyaksian wajibna ayana sareng kaésaan Gusti Shâni' Qadîr, Gusti Wadûd, Gusti Ma'rûf. Cindekna: Ku sabab sabab kacida biasa tur teu dayana, sareng anu disababkeun anu disandarkeun ka éta kacida pinuh ku seni tur berharga, anu disababkeun ngaleupaskeun sabab. Ogé tujuan sareng mangpaat anu disababkeun miceun sabab-sabab anu bodo tur teu hirup tina tengah, teras nyerahkeun kana leungeun Gusti Shâni' Hakîm. Ogé hiasan sareng kamahéran dina raray anu disababkeun nunjukkeun Gusti Shâni' Hakîm, anu kersa ngawartoskeun kawasa-Na ka anu sadar sareng ngajantenkeun diri-Na dipikanyaah. Hé jalma anu teu daya anu nyembah sabab-sabab! Ku naon anjeun tiasa medar tilu hakékat penting ieu? Kumaha anjeun tiasa ngabobodo diri anjeun? Upami anjeun gaduh akal, soéhkeun tabir sabab-sabab. Ucapkeun "Wahdahu lâ syarîka lah", teras leupas tina sangkaan anu taya watesna.
Jandéla kadua puluh dalapan
ﻭَﻣِﻦْ ﺍٰﻳَﺎﺗِﻪ۪ ﺧَﻠْﻖُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ ﺍَﻟْﺴِﻨَﺘِﻜُﻢْ ﻭَ ﺍَﻟْﻮَﺍﻧِﻜُﻢْ ﺍِﻥَّ ﻓ۪ﻰ ﺫٰﻟِﻚَ لَاٰيَاتٍ ﻟِﻠْﻌَﺎﻟِﻤ۪ﻴﻦَ Urang ningali jagat raya ieu sareng ningali yén aya hikmah sareng pangaturan anu ngaliput ti sél-sél awak dugi ka sakumna alam. Urang ningali sél-sél awak sareng ningali yén dina sél alit éta aya pangurusan penting ku paréntah sareng hukum Nu Ningali sarta Ngurus mangpaat awak. Sakumaha sababaraha rezeki disimpen dina burih dina wujud gajih jero, teras dianggo nalika peryogi, kitu pisan ogé dina sél-sél alit éta aya ngagunakeun sareng nyimpen. Urang ningali pepelakan, katingal pangpiaraan sareng pangurusan anu kacida pinuh ku hikmah. Urang ningali sasatoan; urang ningali pangpiaraan sareng paparin tuangeun anu kacida béréhanna. Urang ningali bagian-bagian ageung jagat raya, urang ningali muterkeun sareng nyaangan kalayan kaagungan pikeun tujuan-tujuan penting. Urang ningali sakumna alam, urang ningali pangaturan anu sampurna pikeun hikmah anu luhur sareng tujuan anu mulya, lir hiji nagri, kota sareng karaton anu tartib. Sakumaha dipedar sareng dibuktikeun dina Bagéan Kahiji Kalimah Katilu Puluh Dua, ti hiji partikel dugi ka béntang-béntang henteu nyésakeun tempat pikeun syirik sanajan saageung partikel. Éta silih patali sacara ruhani dina cara anu sakitu kuatna, sahingga anu henteu nundukkeun sareng nyepeng sadaya béntang henteu tiasa ngajantenkeun hiji partikel ngadangukeun rububiyahna. Pikeun janten Rabb anu sajati pikeun hiji partikel, kedah kagungan sadaya béntang. Ogé sakumaha dipedar sareng dibuktikeun dina Bagéan Kadua Kalimah Katilu Puluh Dua, anu henteu kawasa nyiptakeun sareng nyusun langit-langit henteu tiasa ngadamel ciri husus dina raray manusa. Hartosna, anu sanés Rabb sadaya langit henteu tiasa ngadamel ukiran raray anu mangrupa tanda pangbéda dina raray hiji manusa. Tah, ieu hiji jandéla anu saageung jagat raya; upami ditingali ngalangkunganana, panon akal ogé bakal ningali ayat-ayat ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﺧَﺎﻟِﻖُ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَﻫُﻮَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَﻛ۪ﻴﻞٌ ﻟَﻪُ ﻣَﻘَﺎﻟ۪ﻴﺪُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ ﻭَ الْاَرْضِ ditulis kalayan aksara ageung dina kaca-kaca jagat raya. Ku kituna anu henteu ningali boh henteu gaduh akal, boh henteu gaduh haté, atanapi mangrupa sato dina rupa manusa.
Jandéla kadua puluh salapan
ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻲْﺀٍ اِلَّا ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪ Dina hiji mangsa semi, abdi nuju mios dina lalampahan kalayan nyorangan bari tafakur. Nalika ngalangkungan suku hiji pasir alit, hiji kembang konéng anu mancorong katéwak ku paningal abdi. Éta ngingetkeun kembang-kembang konéng tina jinis éta anu baheula katingal di lemah cai abdi sareng nagri-nagri sanés. Hiji harti dugi kana haté sapertos kieu: Kembang ieu tanda karajaan saha, cap saha, segel saha sareng ukiran saha, tangtos sadaya kembang jinis éta dina sakumna raray bumi mangrupikeun segel sareng cap-Na. Sanggeus lamunan ngeunaan segel ieu, muncul gambaran sapertos kieu: Sakumaha serat anu disegel ku hiji segel, segel éta némbongkeun nu gaduh serat, kitu ogé kembang ieu hiji segel Gusti Rahmân. Pasir alit ieu, anu ditulis ku rupa-rupa ukiran sareng barisan pepelakan anu pinuh ku harti, ogé serat Gusti Shâni' kembang ieu. Ogé pasir alit ieu hiji segel. Dataran sareng lahan datar ieu nyandak wangun serat Gusti Rahmân. Tina gambaran ieu, hiji hakékat dugi kana pikiran sapertos kieu: Unggal barang, lir segel rububiyah, nyandarkeun sadaya barang ka Gusti Khâliq-na. Éta ngabuktikeun yén dirina mangrupa serat Nu Nyeratna. Tah, unggal barang mangrupakeun jandéla tauhid anu sapertos kitu, anu nyerahkeun sadaya barang ka Gusti Wâhid Ahad. Hartosna, dina unggal barang, utamina anu hirup, aya ukiran anu sakitu matak héranna, seni anu sakitu mu'jizatna, sahingga Nu Ngadamel éta sapertos kitu sarta Ngukirna kalayan sakitu pinuh ku harti tiasa ngadamel sadaya barang; sareng Nu Ngadamel sadaya barang tangtos Mantenna. Hartosna, anu henteu tiasa ngadamel sadaya barang henteu tiasa nyiptakeun hiji barang. Tah, hé jalma lalawora! Tingali raray jagat raya ieu: kaca-kaca mahluk anu lir serat-serat shamadiyah anu taya watesna silih lebet, sarta unggal serat disegel ku cap-cap tauhid anu taya watesna. Saha anu tiasa nyebut palsu kasaksian sadaya segel ieu? Kakuatan mana anu tiasa ngajempékeunana? Mana waé anu anjeun dangukeun ku ceuli haté, anjeun bakal nguping éta nyarios ﺍَﺷْﻬَﺪُ ﺍَﻥْ لَٓا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ.
Jandéla katilu puluh
ﻟَﻮْ ﻛَﺎﻥَ ﻓ۪ﻴﻬِﻤَٓﺎ ﺍٰﻟِﻬَﺔٌ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻟَﻔَﺴَﺪَﺗَﺎ ٭ ﻛُﻞُّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻫَﺎﻟِﻚٌ اِلَّا ﻭَﺟْﻬَﻪُ ﻟَﻪُ ﺍﻟْﺤُﻜْﻢُ ﻭَ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ Jandéla ieu mangrupikeun jandéla sadaya ahli kalam, anu dumasar kana imkân sareng hudûts, sarta jalan-jalan maranéhna pikeun ngabuktikeun Gusti Wâjibul Wujûd. Urang nyerahkeun rincianana kana kitab-kitab ageung para ahli tahqiq, sapertos "Şerhü'l-Mevakıf" sareng "Şerhü'l-Makasıd", sarta ngan bakal némbongkeun hiji dua sorot anu dugi kana roh tina limpahan Al-Qur'an sareng jandéla ieu. Kieu: Anu dipikahoyong ku kapamimpinan sareng kakawasaan nyaéta henteu nampi saingan, nampik babagi kakawasaan, sarta ngaleungitkeun campur leungeun. Ku sabab kitu, upami dina désa alit aya dua kapala désa, maranéhna ngarusak katengtreman sareng aturan désa. Upami dina hiji kacamatan aya dua kapala, dina hiji propinsi aya dua gubernur, maranéhna ngacak-ngacak. Upami dina hiji nagri aya dua raja, maranéhna nyababkeun kacau anu lir ribut. Ku sabab kalangkang anu lemah tina kalangkang kakawasaan sareng kapamimpinan, sarta conto alitna, henteu nampi campur leungeun saingan, lawan sareng sasamana dina manusa anu teu daya tur peryogi pitulung sapertos kitu, pék ukur sakumaha dasarna hukum nampik campur leungeun éta ngalaksanakeun putusanna dina Gusti Qadîr Mutlak, dina kakawasaan anu wangunna karajaan mutlak sareng kapamimpinan anu darajatna rububiyah. Hartosna, anu paling pasti tur salawasna diperyogikeun ku kailahian sareng rububiyah nyaéta kaésaan sareng tunggal nyalira. Dalil anu écés sareng saksi anu pasti pikeun ieu nyaéta tartib anu pangsampurnana sareng silih cocog anu pangéndahna dina jagat raya. Ti jangjang laleur dugi ka lampu-lampu langit, aya aturan anu sapertos kitu, sahingga di payuneunna akal, ku héran sareng mikagum kaéndahanana, nyarios, "Subhanalloh, masyaalloh, barakalloh", teras sujud. Upami aya tempat pikeun sekutu sanajan saageung partikel, upami aya campur leungeunna, dumasar kana pituduh ayat mulya ﻟَﻮْ ﻛَﺎﻥَ ﻓ۪ﻴﻬِﻤَٓﺎ ﺍٰﻟِﻬَﺔٌ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻟَﻔَﺴَﺪَﺗَﺎ, aturan bakal rusak, rupa bakal robah, tapak karuksakan bakal katingal. Padahal ﻓَﺎﺭْﺟِﻊِ ﺍﻟْﺒَﺼَﺮَ ﻫَﻞْ ﺗَﺮٰﻯ ﻣِﻦْ ﻓُﻄُﻮﺭٍ ٭ ﺛُﻢَّ ﺍﺭْﺟِﻊِ ﺍﻟْﺒَﺼَﺮَ ﻛَﺮَّﺗَﻴْﻦِ ﻳَﻨْﻘَﻠِﺐْ ﺍِﻟَﻴْﻚَ ﺍﻟْﺒَﺼَﺮُ ﺧَﺎﺳِﺌًﺎ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺣَﺴ۪ﻴﺮٌ ٭ Dumasar kana pituduh éta sareng pedaran ieu, sabaraha waé paningal manusa narékahan milari cacad, éta henteu tiasa mendakan cacad di tempat mana waé; teras kalayan capé mulih ka panon anu mangrupa tempatna, sarta bakal nyarios ka akal anu mariksa anu ngirimna, "Sim kuring capé taya gunana, teu aya cacad." Ku nyarios kitu, éta némbongkeun yén aturan sareng tartib kacida sampurnana. Hartosna, tartib jagat raya mangrupakeun saksi anu pasti pikeun kaésaan. Ayeuna urang dugi kana "hudûts". Para ahli kalam parantos nyarios: "Alam robah. Unggal anu robah aya sanggeus teu aya. Unggal anu aya sanggeus teu aya gaduh anu ngajantenkeun ayana, nyaéta anu nyiptakeun. Ku kituna jagat raya ieu gaduh Gusti Nu Nyiptakeun anu qadim." Urang ogé nyarios: Leres, jagat raya aya sanggeus teu aya. Sabab urang ningali dina unggal abad, malah unggal taun, malah unggal usum, hiji jagat raya, hiji alam angkat, hiji sumping. Hartosna aya Gusti Qadîr Dzul-Jalâl, anu nyiptakeun jagat raya ieu tina teu aya, sarta unggal taun, malah unggal usum, malah unggal dinten nyiptakeun salah sahijina, némbongkeun ka anu sadar, teras nyandak éta, nyangking anu sanés. Mantenna ngaitkeun hiji di tukangeun anu sanés sarta ngagantungkeun dina pita waktos dina wangun runtuyan. Tangtos, dina unggal mangsa semi anu lir jagat raya anu dibaruan sapertos alam ieu, jagat-jagat raya anu sumping tina teu aya sarta angkat di payuneun panon urang mangrupa mu'jizat kawasa Gusti Zat Qadîr anu nyiptakeunana. Tangtos Gusti Zat anu unggal waktos nyiptakeun sareng ngagentos alam-alam dina alam, pasti Mantenna ogé anu nyiptakeun alam ieu. Sareng Mantenna ngajantenkeun alam ieu sareng raray bumi minangka panginepan pikeun sémah-sémah ageung éta. Urang dugi kana bahasan "imkân". Para ahli kalam parantos nyarios: "Imkân, mutasâwî ath-tharafain." Hartosna, upami teu aya sareng aya duanana sami, diperyogikeun Nu Nangtukeun, Nu Milih sareng Nu Nyiptakeun. Sabab barang-barang anu mungkin aya atanapi henteu aya henteu tiasa silih nyiptakeun dina runtuyan anu taya tungtungna. Atawa anu ieu nyiptakeun anu éta, sarta anu éta nyiptakeun anu ieu dina puteran ogé henteu tiasa. Ku kituna aya Gusti Wâjibul Wujûd anu nyiptakeun éta sadayana. Maranéhna parantos ngabatalkeun puteran sarta némbongkeun mustahilna runtuyan anu taya tungtungna ku dua belas dalil, nyaéta dua belas bukti anu kasohor tur pasti anu disebat ku nami-nami sapertos 'arsyî sareng sullamî. Maranéhna megatkeun runtuyan sabab-sabab sarta ngabuktikeun ayana Gusti Wâjibul Wujûd. Urang ogé nyarios: Tinimbang megatkeun sabab-sabab di tungtung alam ku dalil-dalil runtuyan anu taya tungtungna, némbongkeun cap anu husus pikeun Gusti Khâliq sadaya barang dina unggal barang langkung pasti sareng langkung gampang. Ku limpahan Al-Qur'an, sadaya Jandéla sareng sadaya Kalimah parantos nuturkeun dasar éta. Salian kitu, pokok imkân gaduh lega anu taya watesna. Éta némbongkeun ayana Gusti Wâjibul Wujûd tina jihat anu taya watesna. Éta henteu diwatesan ngan dina jalan para ahli kalam pikeun megatkeun runtuyan, jalan anu saéstuna lega tur ageung éta. Malah éta ngabuka jalan kana makrifat Gusti Wâjibul Wujûd ku jalan-jalan anu henteu tiasa diwatesan sareng diitung. Kieu: Nalika unggal barang can tangtu di tengah kamungkinan anu taya watesna, nyaéta jalan sareng jihat anu kacida seueurna dina ayana, sipatna sareng lilana tetep aya, urang ningali yén dina jihat-jihat anu taya watesna éta, tina jihat ayana éta nuturkeun jalan anu tartib. Mantenna ogé maparin unggal sipatna dina cara anu husus. Sadaya sipat sareng kaayaan anu digentos salami tetep aya ogé dipaparin kalayan katangtuan sapertos kitu. Hartosna, ku kersa Gusti Nu Nangtukeun, ku pilihan Gusti Nu Milih, ku ciptaan Gusti Nu Nyiptakeun Nu Hakîm, Mantenna nungtun éta dina jalan anu pinuh ku hikmah di tengah jalan anu taya watesna, sarta nganggékeun sipat sareng kaayaan anu tartib ka éta. Teras Mantenna ngaluarkeun tina nyorangan sareng ngajantenkeun éta bagian hiji awak anu disusun; kamungkinan nambahan. Sabab éta tiasa aya dina awak éta dina rébuan cara. Padahal dina kaayaan-kaayaan anu taya hasil éta, dipaparin hiji kaayaan anu husus tur aya hasilna, sangkan hasil sareng mangpaat anu penting, sarta kawajiban dina awak éta dilaksanakeun. Teras awak éta ogé dijantenkeun bagian awak sanés. Kamungkinan langkung nambahan. Sabab éta tiasa aya dina rébuan cara. Tah, dina rébuan cara éta dipaparin hiji kaayaan. Ku kaayaan éta kawajiban anu penting dilaksanakeun, sareng saterasna... Beuki maju, éta langkung pasti némbongkeun wajibna ayana Gusti Hakîm Mudabbir. Éta ngawartoskeun yén dirina ditungtun ku paréntah Gusti Âmir 'Alîm. Dina sadaya susunan ieu, awak dina awak, silih janten bagian dina anu sanés, sakumaha hiji prajurit dina regu, kompi, batalyon, resimen, divisi sareng baladna gaduh kawajiban anu husus, hubungan anu pinuh ku hikmah, sareng khidmah anu tartib pikeun unggal kumpulan anu silih lebet éta. Ogé sakumaha hiji sél tina pupil panon anjeun gaduh hubungan sareng kawajiban dina panon anjeun. Patali sareng sakumna sirah anjeun ogé aya kawajiban sareng khidmah anu pinuh ku hikmah. Upami kasasar saageung partikel, kaséhatan sareng pangurusan awak rusak. Patali sareng urat getih, saraf indra sareng gerak, malah dina sakumna awak, aya kawajiban anu husus sareng kaayaan anu pinuh ku hikmah masing-masing. Dina rébuan kamungkinan, kaayaan anu tangtu éta dipaparin ku hikmah Gusti Shâni' Hakîm. Kitu ogé mahluk-mahluk dina jagat raya ieu, masing-masing ku dirina sareng sipatna, ku ayana anu husus, rupa anu pinuh ku hikmah sareng sipat anu aya mangpaatna dina seueur jalan kamungkinan, nyaksian Gusti Wâjibul Wujûd. Kitu ogé nalika lebet kana susunan-susunan, dina unggal susunan éta ogé ngumumkeun Gusti Shâni'-na kalayan basa anu sanés deui. Beuki maju, dugi ka susunan anu pangageungna, tina jihat hubungan, kawajiban sareng khidmahna, éta nyaksian wajibna ayana, pilihan sareng kersa Gusti Shâni' Hakîm. Sabab Nu Nempatkeun hiji barang dina sadaya susunan ku ngajaga hubungan anu pinuh ku hikmah ngan tiasa mangrupa Gusti Khâliq sadaya susunan éta. Hartosna, hiji barang lir nyaksian Mantenna kalayan rébuan basa. Tah, tina pokok kamungkinan ogé kasaksian ka ayana Gusti Wâjibul Wujûd dugi, sanés ngan saloba mahluk jagat raya, nanging saloba jumlah sipat sareng susunan mahluk. Tah, hé jalma lalawora! Sakumaha torék sareng teu akalna anu diperyogikeun pikeun henteu nguping kasaksian sareng sora anu ngeusian jagat raya ieu? Cobi, anjeun carioskeun...