TAMBIHAN KATILU – KALIMAH KADUA BELAS
ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ ﻭَﻣَﻦْ ﻳُﺆْﺕَ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔَ ﻓَﻘَﺪْ ﺍُﻭﺗِﻰَ ﺧَﻴْﺮًﺍ ﻛَﺜِﻴﺮًﺍ Ieu mangrupa babandingan sacara ringkes antara hikmah suci Al-Qur'an Al-Hakîm sareng hikmah filsafat; sareng hiji ringkesan anu kacida pondokna tina pangajaran atikan anu dipasihkeun ku hikmah Al-Qur'an pikeun kahirupan pribadi sareng kahirupan masarakat manusa; sareng hiji isyarat kana sisi kaunggulan Al-Qur'an tibatan kecap-kecap Ilahi anu sanés sareng sadaya cariosan. Tah, dina Kalimah ieu aya opat dasar. DASAR KAHIJI: Tingali bédana hikmah Al-Qur'an sareng hikmah élmu ngaliwatan taropong carita ibarat anu bakal sumping ieu: Dina hiji mangsa, hiji pangawasa anu kawéntar, anu boh taat kana agama boh kacida ahli dina karya, hoyong nyerat Al-Qur'an Al-Hakîm kalayan hiji tulisan anu pantes pikeun kasucian harti-hartina sareng i'jaz dina kecap-kecapna. Sangkan éta wujud anu némbongkeun mukjizat dipasihan hiji anggoan anu luar biasa. Tah, jalmi ahli ngahias éta nyerat Al-Qur'an dina hiji cara anu kacida ahéngna. Sadaya batu anu luhur ajénna dianggo ku anjeunna dina tulisanana. Pikeun masihan isyarat kana rupa-rupa hakékatna, anjeunna nyerat sawaréh hurup-hurupna anu timbul ku inten sareng zamrud, sareng sawaréhna ku mutiara sareng akik, sareng hiji golongan ku inten anu diasah sareng karang, sareng hiji jinis ku emas sareng pérak. Ogé anjeunna ngahias sareng ngadamel pola dina cara anu sapertos kitu, dugi ka unggal jalma anu tiasa maos sareng anu henteu tiasa maos kagum sareng nganggap saé ku ningalina. Utamina dina paningal ahli hakékat, kumargi kaéndahan lahir éta mangrupa isyarat-isyarat kaéndahan anu kacida caangna sareng hiasan anu kacida nikmatna dina hartina, éta parantos janten barang langka anu kacida luhur ajénna. Saenggeus éta, pangawasa éta némbongkeun Al-Qur'an anu digarap kalayan kaparigelan sareng dihias ku batu anu luhur ajénna ieu ka hiji filsuf asing sareng hiji ulama Muslim. Pikeun nguji sareng masihan ganjaran, anjeunna maréntah, "Aranjeun masing-masing, nyerat hiji karya ngeunaan hikmah ieu." Kahiji éta filsuf, teras éta ulama, masing-masing ngarang hiji kitab ngeunaan éta. Nanging kitab filsuf mung ngabahas pola-pola, hubungan-hubungan sareng perenah hurup-hurup, sareng sipat-sipat sareng pedaran ngeunaan batu-batu anu luhur ajénna éta. Henteu nyabak hartina pisan. Margi jalma asing éta henteu uninga pisan maos tulisan Arab. Malah anjeunna henteu uninga yén Al-Qur'an anu dihias éta mangrupa hiji kitab sareng hiji tulisan anu ngedalkeun harti. Sabalikna, anjeunna ningalina salaku hiji barang langka anu dipola. Nanging sanaos anjeunna henteu uninga basa Arab, anjeunna saurang insinyur anu kacida saéna, saurang juru gambar anu saé, saurang ahli kimia anu mahér sareng saurang ahli batu anu luhur ajénna anu tiasa ngukur ajén. Tah, éta jalma nyerat karyana dumasar kana kaparigelan-kaparigelan ieu. Ari ulama Muslim, nalika ningali éta, ngartos yén éta Kitab Mubin, Al-Qur'an Al-Hakîm. Tah, jalmi anu mikacinta bebeneran ieu henteu nengetan hiasan lahirna sareng henteu sibuk ku pola-pola hurupna. Sabalikna, anjeunna sibuk ku hiji hal anu sajuta tingkat langkung luhur, langkung luhur ajénna, langkung lemes, langkung mulya, langkung mangpaat sareng langkung jembar tibatan pasualan-pasualan anu disibukkeun ku jalma anu sanés éta... Margi ku ngabahas hakékat-hakékatna anu suci sareng cahya-cahya rusiahna, anu aya dina handapeun lalangsé pola-pola, anjeunna nyerat hiji tafsir anu mulya anu kacida saéna. Saenggeus éta, duanana nyandak karya-karyana sareng ngahaturkeunana ka pangawasa anu agung éta. Pangawasa éta kahiji nyandak karya filsuf. Anjeunna mariksa teras ningali yén jalma anu reueus ku dirina sareng nyembah tabiat éta parantos seueur damel, nanging henteu nyerat hikmah sajatina pisan. Anjeunna henteu ngartos harti naon waé, malah parantos nyampurkeunana. Anjeunna parantos henteu ngahormat kana éta, malah ngalakukeun teu sopan. Margi ku nganggap Al-Qur'an, anu mangrupa sumber hakékat-hakékat, salaku pola-pola anu henteu boga harti, anjeunna parantos ngahina tina sisi harti ku henteu masihan ajén, ku kituna pangawasa anu wijaksana éta ogé nyabetkeun karyana kana sirahna sareng ngaluarkeun anjeunna ti payuneunana. Saenggeus éta anjeunna mariksa karya ulama anu sanés, anu mikacinta bebeneran sareng taliti, teras ningali yén éta hiji tafsir anu kacida saé sareng mangpaatna, sareng hiji karangan anu kacida pinuh ku hikmah sareng pituduh. Anjeunna nyarios, "Saé pisan, bârakallâh." Tah, ieu nyaéta hikmah, sareng anu ngagaduhan ieu disebut ulama sareng ahli hikmah. Ari jalma anu sanés nyaéta ahli karya anu parantos ngalangkungan watesna. Saenggeus éta, salaku ganjaran pikeun karyana, pikeun unggal hurupna anjeunna maréntah, "Pasihan sapuluh emas," tina gudang bandana anu teu béak. Upami anjeun parantos ngartos ibarat, tingali, tingali ogé beungeut hakékat: Ari Al-Qur'an anu dihias éta nyaéta jagat raya ieu anu didamel kalayan kaparigelan. Ari pangawasa éta nyaéta Gusti Hakîm Nu Azali. Sareng tina dua jalma éta, hiji, nyaéta anu asing, nyaéta élmu filsafat sareng ahli-ahli hikmahna. Anu sanés nyaéta Al-Qur'an sareng murid-muridna. Leres, Al-Qur'an Al-Hakîm nyaéta juru tafsir anu pangluhurna sareng juru tarjamah anu pangéndahna sareng pangécésna basana tina Al-Qur'an Agung Jagat Raya ieu. Leres, éta Furqân anu ngajarkeun ka jin sareng manusa tanda-tanda ciptaan anu ditulis ku kalam kakawasaan dina kaca-kaca jagat raya ieu sareng dina lambar-lambar waktos. Ogé éta ningali mahluk-mahluk, anu masing-masing mangrupa hiji hurup anu pinuh ku harti, kalayan paningal "harti harfi", nyaéta ningalina pikeun Gusti Nu Ngadamelna, teras ngadawuh, "Sakitu éndahna didamel, sareng dina rupa anu sakitu éndahna nunjukkeun kaéndahan Gusti Nu Ngadamelna." Sareng ku ieu éta némbongkeun kaéndahan sajati jagat raya. Ari filsafat, anu disebut élmu hikmah, parantos tilelep sareng bingung dina hiasan sareng hubungan hurup-hurup mahluk, sareng parantos lepat jalan hakékat. Sanaos kedah ningali hurup-hurup kitab ageung ieu kalayan "harti harfi", nyaéta pikeun Alloh, éta henteu ngalakukeun kitu, sareng ningalina kalayan "harti ismi", nyaéta ningali mahluk pikeun mahluk sorangan, teras ngabahasna sapertos kitu. Gantina "Sakitu éndahna didamel", éta nyarios "Sakitu éndahna", teras ngajantenkeun awon. Ku ieu éta ngahina jagat raya sareng ngajantenkeun jagat raya ngawadul ngalawan dirina. Leres, filsafat anu tanpa agama mangrupikeun alesan anu nyasabkeun sareng henteu boga hakékat, sareng hiji panghinaan kana jagat raya. DASAR KADUA: Babandingan antara atikan ahlak anu dipasihkeun ku hikmah Al-Qur'an Al-Hakîm kana kahirupan pribadi, sareng pangajaran anu dipasihkeun ku hikmah filsafat: Murid murni filsafat nyaéta hiji fir'aun. Nanging hiji fir'aun anu hina, anu nyembah hal anu pangrendahna demi kapentinganana. Unggal hal anu mangpaat dianggapna rabb pikeun dirina. Ogé murid anu tanpa agama éta tukang ngabantah sareng keukeuh. Nanging pikeun hiji kanikmatan, anjeunna tukang ngabantah anu malang, anu nampi hina dina tingkat anu pangluhurna. Anjeunna jalma anu keukeuh anu handap, anu némbongkeun hina ku nyium suku jalma-jalma sapertos sétan pikeun hiji kapentingan anu handap. Ogé murid anu tanpa agama éta jalma anu nindes sareng sombong. Nanging kumargi henteu mendakan dasar pikeun ngandelkeun dina manahna, dina dirina anjeunna jalma anu nindes sareng ngagungkeun diri, anu kacida teu mampuhna. Ogé murid éta nyembah kapentingan sareng mung mikiran dirina; hiji anu mentingkeun diri sareng licik, anu tujuan usahana nyaéta nyugemakeun kahayang-kahayang nafsu, beuteung sareng alat kelamin, sareng milari kapentingan pribadina dina sawatara kapentingan bangsa. Ari murid murni hikmah Al-Qur'an nyaéta hiji abdi. Nanging anjeunna hiji abdi anu mulya, anu henteu nurunkeun diri pikeun nyembah mahluk anu pangageungna ogé, sareng henteu nampi hiji hal anu mangrupa mangpaat anu pangageungna sapertos sawarga salaku tujuan ibadah. Ogé murid sajatina handap asor, beresih manahna sareng sabar lemes. Nanging anjeunna henteu kersa nurunkeun diri ka salian ti Gusti Fâthirna, di luar lingkungan idin-Na. Ogé anjeunna miskin sareng lemah, uninga kana kamiskinan sareng kalemahanana. Nanging anjeunna beunghar ku kabeungharan aherat anu disimpen pikeun anjeunna ku Gusti Mâlikna Nu Maha Mulya, sareng kuat kumargi ngandelkeun kakawasaan Gustina anu teu aya watesna. Ogé anjeunna mung amal sareng damel demi Alloh, pikeun rido Ilahi sareng pikeun kautamaan. Tah, atikan anu dipasihkeun ku dua hikmah tiasa dipikaharti ku ngabandingkeun dua murid éta. DASAR KATILU: Atikan-atikan anu dipasihkeun ku hikmah filsafat sareng hikmah Al-Qur'an kana kahirupan masarakat manusa: Ari hikmah filsafat nampi "kakuatan" salaku dasar pikeun ngandelkeun dina kahirupan masarakat. Nganggap "kapentingan" salaku udagan. Mikawanoh "silih tarung" salaku aturan hirup. Ngagem "ras sareng kabangsaan négatif" salaku tali golongan-golongan. Ari buahna nyaéta "nyugemakeun kahayang-kahayang nafsu sareng nambahan kabutuhan manusa". Padahal sipat kakuatan nyaéta ngalanggar. Sipat kapentingan, kumargi henteu cekap pikeun unggal kahayang, nyaéta silih rebut pikeun éta. Sipat aturan silih tarung nyaéta silih bentrok. Sipat ras, kumargi nyuapan diri ku ngelek batur, nyaéta ngalanggar. Tah, ku hikmah ieu kabagjaan manusa parantos dicabut. Ari hikmah Al-Qur'an nampi "hak" salaku dasar pikeun ngandelkeun, gantina kakuatan. Dina tujuan, gantina kapentingan, nampi "kautamaan sareng rido Ilahi". Dina hirup, gantina aturan silih tarung, ngagem "aturan silih tulungan" salaku dasar. Dina tali golongan-golongan, gantina ras sareng kabangsaan, nampi "tali agama, golongan sareng lemah cai". Tujuan-tujuanna nyaéta ngahalangan kahayang-kahayang nafsu sangkan henteu ngalanggar, ngajurung roh kana perkara-perkara anu luhur sareng nyugemakeun rarasaan-rarasaanna anu luhur, sareng ngajurung manusa kana kasampurnaan-kasampurnaan kamanusaan, teras ngajantenkeun anjeunna manusa. Sipat hak nyaéta kasapukan. Sipat kautamaan nyaéta silih rojong. Sipat aturan silih tulungan nyaéta datang pikeun ngabantosan hiji sareng anu sanés. Sipat agama nyaéta duduluran sareng silih narik. Sipat nahan nafsu ku tali kadali sareng ngabeungkeutna, teras ngabébaskeun roh ku mecutna kana kasampurnaan, nyaéta kabagjaan dua nagri. DASAR KAOPAT: Upami anjeun hoyong ngartos sisi kaluhuran Al-Qur'an di antara sadaya kecap Ilahi sareng sisi kaunggulanana saluhureun sadaya cariosan, tingali dua ibarat ieu: Kahiji: hiji sultan ngagaduhan dua rupa paguneman, dua cara nyarios. Hiji nyaéta nyarios ngalangkungan hiji telepon anu husus sareng hiji rahayat biasa, pikeun hiji padamelan leutik ngeunaan hiji kabutuhan husus. Anu sanés nyaéta nyarios sareng hiji utusan atanapi hiji patugas ageung, kalayan gelar karajaan anu agung, sareng nami khilafah anu agung, sareng kalungguhan kakawasaan umum, kalayan maksud medarkeun sareng mamerkeun paréntah-paréntahna ka mana-mana; sareng paguneman kalayan hiji titah anu luhur anu némbongkeun kaagunganana. Ibarat Kadua: hiji jalma nyekel hiji eunteung dina leungeunna ka payuneun panonpoé. Anjeunna nampi cahya sajumlah éta eunteung, sareng cahya anu ngawengku tujuh warna; dina babandingan éta anjeunna ngagaduhan hubungan sareng panonpoé, sareng paguneman sareng éta. Sareng upami anjeunna ngarahkeun eunteung anu caang éta ka bumina anu poék atanapi ka kebonna dina handapeun hateup, anjeunna tiasa kéngingkeun mangpaat sanés dumasar kana ajén panonpoé, sabalikna sajumlah kamampuh éta eunteung. Ari anu sanés muka jandéla-jandéla anu lega tina bumina atanapi hateup kebonna. Anjeunna ngadamel jalan-jalan ka payuneun panonpoé di langit. Anjeunna paguneman sareng nyarios kalayan cahya anu tetep tina panonpoé sajati, sareng ku basa kaayaan anjeunna paguneman kalayan ngahaturkeun nuhun sapertos kieu. Anjeunna nyarios, "Hé panonpoé anu éndah, anu ngahias beungeut bumi ku cahyana sareng ngajantenkeun sadaya beungeut kembang mésem, anu éndah di dunya sareng dimanja ku langit! Sapertos éta sadayana, anjeun parantos ngangetkeun sareng nyaangan bumi alit sareng kebon alit abdi." Padahal anu ngagaduhan eunteung henteu tiasa nyarios sapertos kitu. Ari pantulan panonpoé anu aya dina éta wates, pangaruh-pangaruhna kawates. Dumasar kana éta wates. Tah, tingali Al-Qur'an ngaliwatan taropong dua ibarat ieu. Sangkan anjeun ningali i'jazna sareng ngartos kasucianna. Leres, Al-Qur'an ngadawuh, "Upami tangkal-tangkal di bumi janten kalam sareng laut-laut janten mangsi, teras nyerat kecap-kecap Gusti Nu Maha Haq, éta sadayana moal tiasa ngaréngsékeunana." Ayeuna, sabab kalungguhan anu pangageungna dipasihkeun ka Al-Qur'an di antara kecap-kecap anu teu aya watesna ieu nyaéta kieu: Al-Qur'an sumping tina Ismul A'zham sareng tina tingkat pangluhurna unggal Asma. Ogé éta dawuhan Alloh tina sisi Mantenna salaku Rabb sadaya alam. Ogé éta firman Alloh kalayan gelar Gusti anu disembah ku sadaya mahluk. Ogé éta panggero tina sisi Mantenna salaku Gusti Khâliq langit-langit sareng bumi. Ogé tina sisi rububiyah mutlak, éta hiji paguneman. Ogé pikeun karajaan umum Gusti Nu Maha Suci, éta hiji khutbah azali. Ogé tina sisi rohmat anu lega sareng ngawengku, éta hiji buku paparin-paparin Gusti Rahmân. Ogé tina sisi kaagungan sareng kamégahan kailahian, éta hiji kumpulan serat-serat anu kadang di awalna aya kode. Ogé éta hiji kitab suci anu nyebarkeun hikmah, anu diturunkeun tina lingkungan Ismul A'zham, anu ningali sareng mariksa sadaya lingkungan arsy anu pangagungna. Tah, tina rusiah ieu, gelar "Kalâmullâh" dipasihkeun ka Al-Qur'an kalayan kapantesan anu sampurna. Ari kecap-kecap Ilahi anu sanés, sawaréhna nyaéta dawuhan anu némbongan tina hiji sisi anu husus, sareng ku hiji gelar anu leutik, sareng ku hiji tajalli leutik tina hiji Asma anu husus, sareng ku hiji rububiyah anu husus, sareng ku hiji karajaan anu tangtu, sareng ku hiji rohmat anu husus. Tina sisi husus sareng jembar, darajat-darajatna béda-béda. Seuseueurna ilham kalebet golongan ieu. Nanging darajat-darajatna kacida bédana. Sapertos anu pangleutikna sareng pangbasajanna nyaéta ilham-ilham sato. Saenggeus éta ilham-ilham jalma biasa. Saenggeus éta ilham-ilham malaikat biasa. Saenggeus éta ilham-ilham wali. Saenggeus éta ilham-ilham malaikat anu agung. Tah, tina rusiah ieu, hiji wali anu munajat tanpa perantara ngaliwatan telepon manah nyarios ﺣَﺪَّﺛَﻨﻰِ ﻗَﻠْﺒﻰِ ﻋَﻦْ ﺭَﺑِّﻰ, nyaéta "Manah sim kuring ngawartosan ti Gusti Rabb sim kuring." Anjeunna henteu nyarios, "Ngawartosan ti Gusti Rabbul-'Âlamîn." Ogé anjeunna nyarios, "Manah sim kuring eunteung sareng arsy Gusti Rabb sim kuring." Anjeunna henteu nyarios, "Arsy Gusti Rabbul-'Âlamîn." Margi anjeunna tiasa janten tempat némbongan panggero sajumlah kamampuhna sareng dumasar kana darajat dibukana ampir tujuh puluh rébu lalangsé. Tah, sabaraha luhur sareng agung titah hiji raja anu kaluar tina sisi karajaanna anu agung tibatan hiji paguneman leutikna sareng hiji jalma biasa, sareng sabaraha seueur sareng langkung unggul kéngingkeun mangpaat tina limpahan panonpoé di langit tibatan kéngingkeun mangpaat tina némbongan pantulanana dina eunteung; Al-Qur'an Nu Maha Agung ogé sakitu babandinganana saluhureun sadaya cariosan sareng sadaya kitab. Saenggeus Al-Qur'an, dina tingkat kadua, kitab-kitab suci sareng suhuf samawi ngagaduhan kaunggulan dumasar kana darajat-darajatna. Éta sadayana ngagaduhan bagéan tina éta rusiah kaunggulan. Upami sadaya cariosan anu saé ti sadaya jin sareng manusa, anu henteu kaluar tina Al-Qur'an, dikumpulkeun, tetep henteu tiasa ngahontal tingkat kasucian Al-Qur'an sareng nyarupaanana. Upami anjeun hoyong rada ngartos yén Al-Qur'an sumping tina Ismul A'zham sareng tina tingkat pangluhurna unggal Asma, tingali ungkara-ungkara anu jembar, umum sareng luhur tina ayat-ayat sapertos Ayatul-Kursî sareng ayat ﻭَﻋِﻨْﺪَﻩُ ﻣَﻔَﺎﺗِﺢُ ﺍﻟْﻐَﻴْﺐِ sareng ayat ﻗُﻞِ ﺍﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﻣَﺎﻟِﻚَ ﺍﻟْﻤُﻠْﻚِ sareng ayat ﻳُﻐْﺸِﻰ ﺍﻟَّﻴْﻞَ ﺍﻟﻨَّﻬَﺎﺭَ ﻳَﻄْﻠُﺒُﻪُ ﺣَﺜِﻴﺜًﺎ ﻭَﺍﻟﺸَّﻤْﺲَ ﻭَﺍﻟْﻘَﻤَﺮَ ﻭَﺍﻟﻨُّﺠُﻮﻡَ ﻣُﺴَﺨَّﺮَﺍﺕٍ ﺑِﺎَﻣْﺮِﻩِ sareng ayat ﻳَﺎ ﺍَﺭْﺽُ ﺍﺑْﻠَﻌِﻰ ﻣَﺎﺀَﻙِ ﻭَﻳَﺎ ﺳَﻤَﺎﺀُ ﺍَﻗْﻠِﻌِﻰ sareng ayat ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕُ ﺍﻟﺴَّﺒْﻊُ وَالْاَرْضُ ﻭَﻣَﻦْ ﻓِﻴﻬِﻦَّ sareng ayat ﻣَﺎ ﺧَﻠْﻘُﻜُﻢْ وَلَا ﺑَﻌْﺜُﻜُﻢْ اِلَّا ﻛَﻨَﻔْﺲٍ ﻭَﺍﺣِﺪَﺓٍ sareng ayat ﺍِﻧَّﺎ ﻋَﺮَﺿْﻨَﺎ الْاَمَانَةَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ ﻭَﺍﻟْﺠِﺒَﺎﻝِ sareng ayat ﻳَﻮْﻡَ ﻧَﻄْﻮِﻯ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀَ ﻛَﻄَﻰِّ ﺍﻟﺴِّﺠِﻞِّ ﻟِﻠْﻜُﺘُﺐِ sareng ayat ﻭَﻣَﺎ ﻗَﺪَﺭُﻭﺍ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﺣَﻖَّ ﻗَﺪْﺭِﻩِ وَالْاَرْضُ ﺟَﻤِﻴﻌًﺎ ﻗَﺒْﻀَﺘُﻪُ ﻳَﻮْﻡَ ﺍﻟْﻘِﻴَﺎﻣَﺔِ sareng ayat ﻟَﻮْ ﺍَﻧْﺰَﻟْﻨَﺎ ﻫٰﺬَﺍ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍٰﻥَ ﻋَﻠٰﻰ ﺟَﺒَﻞٍ ﻟَﺮَﺍَﻳْﺘَﻪُ. Ogé perhatoskeun awal surat-surat anu di awalna aya ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ atanapi ﺳَﺒَّﺢَ sareng ﻳُﺴَﺒِّﺢُ. Sangkan anjeun ningali sorot cahya rusiah anu agung ieu. Ogé tingali bubuka-bubuka anu dimimitian ku ﺍﻟٓﻢٓ sareng ﺍﻟٓﺮٰ sareng ﺣٰﻢٓ; sangkan anjeun uninga pentingna Al-Qur'an di payuneun Gusti Nu Maha Haq. Upami anjeun parantos ngartos rusiah anu luhur ajénna tina "Dasar Kaopat" ieu, anjeun ngartos yén seuseueurna wahyu anu sumping ka para nabi ngaliwatan malaikat, sareng seuseueurna ilham tanpa perantara. Ogé anjeun ngartos rusiah yén wali anu pangageungna henteu ngahontal darajat nabi mana waé. Ogé anjeun ngartos kaagungan Al-Qur'an, kamulyaan kasucianna sareng rusiah kaluhuran i'jazna. Ogé anjeun ngartos rusiah diperyogikeunana mi'raj, nyaéta rusiah angkat dugi ka langit-langit, dugi ka Sidratul-Muntahâ, dugi ka Qâba Qausain, teras munajat sareng Gusti Zat Dzul-Jalâl anu mangrupa ﺍَﻗْﺮَﺏُ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻣِﻦْ ﺣَﺒْﻞِ ﺍﻟْﻮَﺭِﻳﺪِ, teras mulih ka tempatna dina sakilat panon. Leres, sakumaha meulah bulan mangrupa hiji mukjizat karosulan anjeunna; éta némbongkeun kanabian anjeunna ka jin sareng manusa. Kitu ogé mi'raj mangrupa hiji mukjizat ubudiyah anjeunna; éta némbongkeun kalungguhan anjeunna salaku kakasih ka roh-roh sareng malaikat. ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻭَﺳَﻠِّﻢْ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻭَﻋَﻠٰﻰ ﺍٰﻟِﻪِ ﻛَﻤَﺎ ﻳَﻠِﻴﻖُ ﺑِﺮَﺣْﻤَﺘِﻚَ ﻭَﺑِﺤُﺮْﻣَﺘِﻪِ ﺍٰﻣِﻴﻦَ
(Ieu bagéan dicandak tina Lem’a Kagenep Belas.)
Sadérék-sadérék abdi ti Senirkent anu dipikaasih sarta satia, İbrahim, Şükrü, Hâfız Bekir, Hâfız Hüseyin jeung Hâfız Receb Efendi! Tilu pasualan anu ku aranjeun dikirim ngaliwatan Hâfız Tevfik geus ti baheula diprotes ku jalma-jalma anu mungkir ka Alloh. Kahiji: nurutkeun harti lahir anu diungkabkeun ku ayat ﺣَﺘّٰﻰ ﺍِﺫَ ﺍﺑَﻠَﻎَ ﻣَﻐْﺮِﺏَ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲِ ﻭَﺟَﺪَﻫَﺎ ﺗَﻐْﺮُﺏُ ﻓِﻰ ﻋَﻴْﻦٍ ﺣَﻤِﺌَﺔٍ, disebut yén anjeunna ningali panonpoé surup dina cai hiji cinyusu anu panas jeung leutak. Kadua: di mana témbok Zülkarneyn? Katilu: ngeunaan datangna Hazret İsa, mugia kasalametan dilimpahkeun ka anjeunna, dina ahir jaman sarta maéhan Deccal. Waleran ieu patarosan-patarosan panjang. Ku hiji isyarat anu ringkes abdi sadaya ngan nyebut: Lantaran ayat-ayat Al-Qur’an ngungkabkeun nurutkeun gaya basa Arab jeung paningal lahir ku hiji cara anu bisa kahartos ku umum, remen pisan éta ngajelaskeun dina rupa babandingan jeung ibarat. Tah, ﺗَﻐْﺮُﺏُ ﻓِﻰ ﻋَﻴْﻦٍ ﺣَﻤِﺌَﺔٍ, hartina Zülkarneyn ningali panonpoé surup di basisir Bahr-i Muhit-i Garbî, anu katémbong siga hiji cinyusu anu panas jeung leutak, atawa dina liang gunung seuneu anu ngandung hurung jeung haseup. Hartina, dina paningal lahir di basisir Bahr-i Muhit-i Garbî, dina hiji waktu nalika rawa di sakurilingna panas sarta nguap ku usum panas anu kacida panasna, anjeunna ningali surup lahir panonpoé dina hiji bagian éta sagara anu ti kajauhan, di balik éta uap, katémbong ku Zülkarneyn minangka wadah cinyusu anu gedé. Atawa anjeunna ningali panonpoé, anu jadi panon langit, nyumput dina liang anu nembé muka jeung hurung dina puncak hiji gunung seuneu anu nyemburkeun campuran batu, taneuh jeung cai mineral. Leres, balagah ungkara Al-Qur’an Nu Hakîm anu mukjizat ngajarkeun loba pasualan ku ieu kalimah. Kahiji, ku ngajelaskeun yén lalampahan Zülkarneyn ka sisi kulon kabeneran lumangsung dina waktu anu kacida panasna, ka sisi rawa, dina waktu panonpoé surup sarta dina waktu gunung seuneu nyembur, éta nunjukkeun loba pasualan anu ngandung pangajaran, saperti ngawasaan Afrika sacara lengkep. Geus dipikanyaho yén gerak panonpoé anu katémbong téh lahiriah sarta jadi dalil pikeun gerak bal bumi anu nyumput; éta ngawartosan gerak bumi. Anu dimaksud lain surup dina hakékatna. Ogé, cinyusu téh babandingan. Ti kajauhan, laut anu gedé katémbong siga balong leutik. Ngabandingkeun laut anu katémbong di balik halimun, uap jeung rawa anu muncul tina panas jeung hiji cinyusu dina leutak, sarta kecap ﻋَﻴْﻦٍ anu dina basa Arab hartina cinyusu, panonpoé jeung panon, téh kacida ngandung harti jeung luyuna tina sisi rusiah balagah. {(Catetan handap): Dina ﻓِﻰ ﻋَﻴْﻦٍ ﺣَﻤِﺌَﺔٍ, ungkara ﻋَﻴْﻦٍ ku tanda nunjukkeun hiji harti anu lemes tina sisi rusiah balagah. Kieu: “Sanggeus langit jeung rarayna ningali kaéndahan rohmat dina beungeut bumi ku panon panonpoé, sarta sanggeus bumi ogé nyaksian kaagungan Alloh di luhur ku panon laut, nalika dua panon éta silih nutup ka jerona, éta nutup panon-panon dina beungeut bumi.” Ku hiji kecap anu mukjizat, éta ngingetkeun ieu sarta nunjukkeun tanda eureunna tugas panon-panon.} Sakumaha éta katémbong kitu dina paningal Zülkarneyn lantaran kajauhan, dawuhan Al-Qur’an ti langit anu datang ti arsy pangagungna sarta maréntah jasad-jasad langit nyebut yén panonpoé anu ditundukkeun, anu ngalakukeun tugas lampu dina hiji panginepan Gusti Rahmân, nyumput dina hiji cinyusu Gusti Rabb saperti Bahr-i Muhit-i Garbî. Ieu pantes pikeun kaagungan jeung kaluhuranana, sarta ku gaya anu mukjizat némbongkeun laut minangka cinyusu anu panas jeung hiji panon anu pinuh ku haseup. Éta ogé katémbong kitu pikeun panon-panon langit. Cindekna: Ungkara yén Bahr-i Muhit-i Garbî téh hiji cinyusu anu leutak, tina sisi kajauhan anu patali jeung Zülkarneyn, hartina anjeunna ningali laut anu gedé téa siga cinyusu. Ari paningal Al-Qur’an, lantaran caket ka sagala hal, henteu bisa ningali nurutkeun paningal Zülkarneyn anu mangrupa kasalahan rasa. Malah, lantaran Al-Qur’an datang bari ningali langit sarta ningali bal bumi sakapeung siga lapangan, sakapeung siga karaton, sakapeung siga ayunan, sakapeung siga kaca, nyebut Bahr-i Muhit-i Atlas-ı Garbî anu gedé, pinuh ku halimun jeung uap, minangka hiji cinyusu némbongkeun kaagungan kaluhuranana.