KALIMAH KADUA PULUH DUA
Aya dua tingkat.
Tingkat Kahiji
ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ ﻭَﻳَﻀْﺮِﺏُ ﺍﻟﻠّٰﻪُ الْاَمْثَالَ ﻟِﻠﻨَّﺎﺱِ ﻟَﻌَﻠَّﻬُﻢْ ﻳَﺘَﺬَﻛَّﺮُﻭﻥَ ٭ ﻭَ ﺗِﻠْﻚَ الْاَمْثَالُ ﻧَﻀْﺮِﺑُﻬَﺎ ﻟِﻠﻨَّﺎﺱِ ﻟَﻌَﻠَّﻬُﻢْ ﻳَﺘَﻔَﻜَّﺮُﻭﻥَ
Dina hiji waktos, dua jalma mandi di hiji balong. Ku pangaruh anu luar biasa, duanana kaleungitan eling. Nalika muka panon, duanana ningali yén aranjeunna parantos dibawa ka hiji alam anu anéh. Hiji alam anu, ku sampurnana katartibanana, siga hiji nagara, malah siga hiji kota, malah siga hiji karaton. Kalayan kacida héranna, duanana ningali ka sabudeureunana. Aranjeunna ningali yén lamun ditingali tina hiji segi, katingali hiji alam anu kacida ageungna. Lamun ditingali tina hiji segi, éta hiji nagara anu tartib; tina hiji segi, hiji kota anu sampurna; tina segi séjén, hiji karaton anu ngawengku alam anu kacida megahna. Duanana leumpang-leumpang bari nengetan di alam anu anéh ieu. Aranjeunna ningali aya sababaraha mahluk anu nyarita ku hiji cara, nanging duanana henteu terang kana basana. Ngan tina isyarat-isyaratna kahartos yén maranéhna ngalaksanakeun padamelan anu penting sarta ngajalankeun pancén anu penting.
Salah sahiji tina dua jalma éta nyarios ka rerencanganna, “Alam anu anéh ieu tangtos miboga anu ngatur; nagara anu tartib ieu miboga anu ngawasaan; kota anu sampurna ieu miboga anu kagungan; karaton anu didamel kalayan seni ieu miboga ahli anu ngadamelna. Urang kedah narékahan, kedah wanoh ka anjeunna. Sabab kahartos yén anjeunna anu parantos nyandak urang ka dieu. Upami urang henteu wanoh ka anjeunna, saha anu bakal nulungan urang? Naon anu tiasa urang harepkeun ti mahluk-mahluk lemah ieu, anu basana teu urang terang sarta anu henteu ngadangukeun urang? Malah, hiji zat anu ngajantenkeun alam anu sakitu ageungna dina wangun hiji nagara, dina cara hiji kota, dina rupa hiji karaton, anu ngeusi ti tungtung ka tungtung ku hal-hal anu luar biasa, anu ngahias ku rupa-rupa hiasan, sarta anu ngalengkepan ku kaajaiban-kaajaiban anu mintonkeun pangajaran, tangtos ngagaduhan anu dipikahoyong ti urang sareng ti anu datang ka dieu. Urang kedah wanoh ka anjeunna. Malah, urang kedah terang naon anu dipikahoyongna.”
Jalma anu hiji deui nyarios, “Abdi henteu percanten yén aya hiji zat sapertos anu anjeun carioskeun, sarta anjeunna nyalira ngatur sakabéh alam ieu.”
Rerencanganna ngawaler, “Upami urang henteu wanoh ka anjeunna sarta teu maliré, teu aya mangpaatna pisan; upami aya karugianana, kacida ageungna. Upami urang narékahan pikeun wanoh ka anjeunna, kasusahna kacida hampangna; upami aya mangpaatna, kacida ageungna. Ku sabab éta, teu maliré ka anjeunna téh sanés padamelan anu asup akal.”
Jalma anu teu puguh tujuan éta nyarios, “Abdi ningali sakabéh katengtreman sareng kasenangan abdi dina henteu mikiran anjeunna. Malah, abdi moal ngurus hal-hal anu henteu kahontal ku akal abdi sapertos kieu. Sakabéh padamelan ieu téh padamelan kabeneran sarta pabaliut, ngider sorangan; naon patalina sareng abdi?”
Rerencanganna anu gaduh akal nyarios ka anjeunna, “Kakeukeuhan ngalawan anjeun ieu bakal nyilakakeun abdi ogé, malah panginten loba jalma. Sakapeung ku lantaran hiji jalma anu henteu sopan, hiji nagara janten ancur.”
Jalma anu teu puguh tujuan éta malik deui nyarios, “Buktikeun kalayan pasti ka abdi yén nagara anu sakitu ageungna ieu ngan ngagaduhan hiji anu ngawasaan, hiji anu ngadamel. Atawa ulah ngaganggu abdi.”
Rerencanganna ngawaler, “Ku margi kakeukeuhan anjeun parantos naék nepi ka kadar gélo, ku kakeukeuhan éta anjeun bakal ngajantenkeun urang, malah panginten nagara ieu, katarajang ku hukuman anu ngancurkeun. Abdi ogé bakal némbongkeun ka anjeun ku dua belas bukti yén alam ieu anu sapertos hiji karaton, nagara ieu anu sapertos hiji kota, ngan ngagaduhan hiji ahli anu ngadamelna, sarta ahli anu ngadamel éta nyalira anu ngatur sagala hal. Anjeunna henteu ngagaduhan kakurangan tina segi naon waé. Ahli anu ngadamel, anu henteu katingali ku urang éta, ningali urang sareng sagala hal sarta nguping kana cariosanana. Sakabéh padamelanana mangrupa kaajaiban sareng hal anu luar biasa. Sakabéh mahluk anu urang tingali ieu, anu basana teu urang terang, téh para pagawéna.”
BUKTI KAHIJI
Hayu, tingali ka unggal arah, perhatoskeun unggal hal! Di jero sakabéh padamelan ieu, hiji leungeun anu nyumput nuju damel. Sabab tingali, hiji hal anu alitna saukuran siki, anu henteu ngagaduhan kakuatan sakadar hiji dirham {(Catetan handap): Ieu isyarat kana siki-siki anu mawa tangkal dina sirahna.}, ngangkat beban rébuan batman.
Anu henteu ngagaduhan kasadaran sakadar zarah {(Catetan handap): Ieu isyarat kana tutuwuhan anu lemes, sapertos dahan anggur anu henteu tiasa naék sorangan sarta henteu tiasa nahan beurat buahna, anu manjangkeun leungeun-leungeun lemesna ka tangkal séjén, ngabungkusna sarta nyandarkeun bebanana kana éta tangkal.}, ngalaksanakeun padamelan kalayan hikmah anu kacida luhurna. Hartosna, ieu sadayana henteu damel ku sorangan. Aya anu kagungan kakawasaan anu nyumput, anu ngajantenkeun éta sadayana damel. Upami éta damel ku sorangan, unggal padamelan di sakuliah nagara anu urang tingali ieu kedah mangrupa kaajaiban, unggal hal kedah mangrupa hal luar biasa anu ngadamel kaajaiban. Ieu téh pikiran anu palsu.
BUKTI KADUA
Hayu, perhatoskeun hal-hal anu ngahias sakabéh dataran, médan, sareng tempat-tempat ieu! Dina unggal-unggalna aya padamelan anu masihan béja ngeunaan zat anu nyumput éta. Saolah-olah unggal-unggalna, sapertos hiji tanda karajaan, hiji cap, masihan béja ngeunaan zat anu teu katingali éta. Ieu, tingali di payuneun panon anjeun; naon anu anjeunna damel tina hiji dirham kapas {(Catetan handap): Ieu isyarat kana siki. Upamana, kumaha siki poppy anu sapertos zarah, siki aprikot anu sapertos hiji dirham, siki melon, nyandak tina khazanah rohmat daun-daun anu ditenun langkung éndah tibatan kaén wol, kembang-kembang anu langkung bodas sareng konéng tibatan kaén katun, buah-buahan anu langkung amis tibatan permén sarta langkung lemes, langkung ngeunah, langkung amis tibatan bal-bal daging sareng tuangeun kaléng, tuluy ngahaturkeunana ka urang.}. Tingali, sabaraha gulung kaén wol, kaén katun, sareng kaén kembangan anu kaluar. Tingali, sakumaha seueur permén, bal-bal amis anu buleud didamel tina éta, nepi ka cekap upami rébuan jalma sapertos urang nganggo sareng ngatuangna. Malah tingali ogé, beusi, taneuh, cai, batu bara, tambaga, pérak, sareng emas ieu dicandak kana dampal leungeunna anu teu katingali, tuluy didamel janten sapotong daging {(Catetan handap): Ieu isyarat kana nyiptakeun awak sato tina unsur-unsur sarta ngayakeun mahluk hirup tina nutfah.}; tingali, perhatoskeun. Tah, hé jalma anu teu boga akal! Padamelan-padamelan ieu husus kagungan hiji zat anu sakabéh nagara ieu, kalayan sakabéh bagianana, aya di handapeun kaajaiban kakuatanana sarta tunduk kana unggal kahoyongna.
BUKTI KATILU
Hayu, tingali karya-karya seni anu unik anu gerak ieu {(Catetan handap): Ieu isyarat kana sato-sato sareng manusa. Sabab sato téh hiji daptar alit tina alam ieu, sarta hakékat manusa téh conto alit tina jagat raya ieu; saolah-olah naon waé anu aya dina alam, contona aya dina manusa.}! Unggal-unggalna didamel ku cara anu saolah-olah mangrupa salinan alit tina karaton anu sakitu ageungna ieu. Naon waé anu aya dina sakabéh karaton ieu, kapanggih dina mesin-mesin alit anu gerak éta. Naha mungkin pisan yén aya anu sanés ahli anu ngadamel karaton ieu sumping tuluy ngalebetkeun karaton anu anéh ieu kana hiji mesin alit? Malah, naha mungkin pisan yén hiji mesin saukuran kotak, bari ngawengku sakabéh hiji alam, aya dina hiji padamelan kabeneran atawa tanpa tujuan? Hartosna, sakabéh mesin unik anu katingali ku panon téh masing-masing siga hiji cap tina zat anu nyumput éta. Malah, masing-masing siga hiji juru béwara, hiji surat béwara. Ku basa kaayaanana, sadayana nyarios, “Urang téh karya seni hiji zat anu tiasa ngadamel sakabéh alam urang ieu kalayan gampil, sakumaha anjeunna parantos ngadamel urang sareng ngayakeun urang kalayan gampil.”
BUKTI KAOPAT
Hé rerencangan anu keukeuh ngalawan! Hayu, abdi bakal némbongkeun anu langkung anéh ka anjeun. Tingali, di nagara ieu sakabéh padamelan sareng hal-hal ieu parantos robah, nuju robah, henteu cicing dina hiji kaayaan. Perhatoskeun yén benda-benda anu teu hirup, kotak-kotak anu henteu ngagaduhan rasa anu urang tingali ieu, parantos nyandak rupa masing-masing hiji pangawasa mutlak. Saolah-olah unggal hal maréntah ka sakabéh hal. Tah tingali mesin di gigireun urang ieu {(Catetan handap): Mesin téh isyarat kana tangkal-tangkal anu buahan. Sabab saolah-olah mawa ratusan alat tenun sareng pabrik dina dahan-dahanna anu ipis, éta ninun, ngahias, ngasakkeun daun-daun, kembang-kembang, buah-buahan anu matak hémeng, tuluy nyodorkeunana ka urang. Padahal tangkal-tangkal anu megah sapertos pinus sareng sidar parantos nempatkeun alat tenunna dina batu garing, tuluy terus damel.}, saolah-olah maréntah. Tah, kabutuhan sareng bahan-bahan anu diperyogikeun pikeun hiasan sarta padamelanana lumpat sumping ti tempat-tempat anu tebih. Tah tingali ka ditu, benda anu teu ngagaduhan kasadaran éta {(Catetan handap): Ieu isyarat kana sisikian, siki-siki, sareng siki-siki alit laleur. Upamana, hiji laleur ngendog dina daun tangkal elm. Sakedapan, tangkal elm anu ageung éta ngarobih daun-daunna janten rahim indung, ayunan, sareng gudang anu pinuh ku kadaharan sapertos madu pikeun endog-endog éta. Saolah-olah tangkal anu henteu buahan éta, ku cara kitu, ngahasilkeun buah-buahan anu ngagaduhan roh.}, saolah-olah masihan hiji isyarat, ngajantenkeun benda anu pangageungna janten palayanna, ngadamelkeunana dina urusan-urusanna. Bandingkeun hal-hal séjén sareng ieu. Saolah-olah unggal hal ngajantenkeun sakabéh ciptaan di alam ieu tunduk ka dirina.
Upami anjeun henteu nampi zat anu nyumput éta, anjeun kedah masihan sakabéh kaparigelan, seni, sareng kasampurnaan zat éta, hiji-hiji, ka batu, taneuh, sato, sareng mahluk-mahluk anu sapertos manusa di sakuliah nagara ieu. Tah, minangka gaganti hiji zat anu mintonkeun kaajaiban, anu dianggap jauh ku akal anjeun, kedah aya milyaran anu sapertos anjeunna anu mintonkeun kaajaiban, anu silih ngalawan, anu sarua sareng sasamana, sarta anu aya di jero sasamana; katartiban ieu ulah ruksak, sadayana ulah ngacaukeun kaayaan.
Padahal, upami dua ramo milu campur dina nagara anu sakitu ageungna ieu, bakal ngacaukeunana. Sabab upami aya dua kapala di hiji désa, dua gubernur di hiji kota, dua raja di hiji nagara, bakal ngacaukeunana. Kumaha deui upami pangawasa-pangawasa mutlak anu teu aya watesna aya babarengan!
BUKTI KALIMA
Hé rerencangan anu waswas! Hayu, perhatoskeun pola-pola karaton anu ageung ieu, tingali hiasan-hiasan sakabéh kota ieu, tingali pangaturan sakabéh nagara ieu, sareng pikirkeun karya-karya seni sakabéh alam ieu! Tah tingali, upami pena hiji zat anu nyumput, anu ngagaduhan kaajaiban sareng kaparigelan anu teu aya tungtungna, henteu damel, sarta pola-pola ieu dipasrahkeun ka sabab-sabab séjén anu teu ngagaduhan kasadaran, ka kabeneran anu lolong, ka tabiat anu torek, waktu éta unggal batu, unggal jukut di nagara ieu kedah janten juru ngahias anu mintonkeun kaajaiban sareng panulis anu luar biasa, nepi ka tiasa nyerat sarébu buku dina hiji aksara, tiasa ngalebetkeun jutaan seni dina hiji pola. Sabab tingali pola dina batu-batu ieu {(Catetan handap): Ieu isyarat kana manusa anu mangrupa buah tangkal ciptaan, sarta kana buah anu mawa rancangan sareng daptar tangkalna sorangan. Sabab naon waé anu diserat ku pena kakawasaan dina buku ageung alam, ringkesanana parantos diserat dina hakékat manusa. Naon waé anu diserat ku pena takdir dina tangkal anu sapertos gunung, ogé parantos dilebetkeun dina buahna anu sapertos kuku.}; dina unggal-unggalna aya pola-pola sakabéh karaton, aya hukum-hukum pangaturan sakabéh kota, aya rancangan-rancangan susunan sakabéh nagara. Hartosna, ngadamel pola-pola ieu téh sakumaha luar biasana ngadamel sakabéh nagara. Ku kituna, unggal pola, unggal seni, mangrupa hiji béwara, hiji cap tina zat anu nyumput éta.
Ku margi hiji aksara henteu mungkin henteu némbongkeun panulisna, hiji pola anu didamel kalayan seni henteu mungkin henteu ngenalkeun juru ngahiasna, kumaha mungkin juru ngahias anu nyerat hiji buku ageung dina hiji aksara, anu ngagambar sarébu pola dina hiji pola, henteu dipikawanoh ku bukuna sareng ku polana sorangan?
BUKTI KAGENEP
Hayu, urang bakal angkat ka dataran anu lega ieu {(Catetan handap): Ieu isyarat kana beungeut bumi dina usum semi sareng usum panas. Sabab ratusan rébu golongan mahluk anu béda-béda diayakeun babarengan, silih lebetan, diserat dina beungeut bumi. Sadayana dirobih tanpa kalepatan, tanpa kakurangan, kalayan katartiban anu sampurna. Rébuan méja susuguh Gusti Rahmân dibuka, diangkat, sumping deui anu seger-seger. Unggal tangkal janten siga anu mawa baki, unggal kebon janten siga hiji panci.}. Tah di jero dataran éta aya gunung anu luhur. Urang bakal naék ka luhurna, supados sakabéh sabudeureunana katingali. Malah urang ogé bakal nyandak taropong-taropong anu saé anu bakal ngadeukeutkeun sagala hal. Sabab di nagara anu anéh ieu, aya padamelan-padamelan anu anéh. Unggal jam aya padamelan anu henteu kantos kapikir ku urang. Tah tingali, gunung-gunung, dataran-dataran, sareng kota-kota ieu sakedapan robah. Malah kumaha robahna: ku cara anu jutaan padamelan anu silih lebetan robah kalayan kacida tartibna. Saolah-olah jutaan kaén anu rupa-rupa ditenun babarengan, silih lebetan, lumangsung parobahan-parobahan anu kacida anéhna. Tingali, hal-hal anu kembangan sareng sagala rupana, anu sakitu dalitna sareng sakitu wanohna ka urang, parantos ngaleungit. Kalayan tartib, anu sanés parantos sumping ngagantikeunana, anu dina hakékatna sarupa sareng éta, nanging béda rupana. Saolah-olah dataran sareng gunung-gunung ieu masing-masing hiji kaca; di jerona diserat ratusan rébu buku anu béda-béda. Malah diserat tanpa kalepatan, tanpa kakurangan. Tah, padamelan-padamelan ieu saratus kali mustahil kajadian ku sorangan.
Leres, padamelan-padamelan ieu anu kacida pinuh ku seni sareng kacida talitina, sarébu kali mustahil kajadian ku sorangan; padamelan éta langkung némbongkeun ahli anu ngadamelna tibatan dirina sorangan. Malah, anu ngalaksanakeunana téh hiji zat anu mintonkeun kaajaiban, anu teu aya hiji padamelan ogé anu beurat pikeun anjeunna. Nyerat sarébu buku téh gampil pikeun anjeunna sakumaha hiji aksara. Salian ti éta, tingali ka unggal arah: anjeunna nempatkeun unggal hal dina tempatna kalayan hikmah anu luhur, sarta masihan kahadéan anu pantes ka unggal jalma kalayan kacida béréhanana. Malah, anjeunna muka tabir-tabir sareng lawang-lawang umum kalayan kacida mikaresep masihan kahadéan, nepi ka nyumponan kahoyong unggal jalma. Malah, anjeunna nyayagikeun méja-méja susuguh kalayan sipat béréhan anu luhur, nepi ka masarakat, sato-sato, unggal golongan di sakabéh nagara ieu, dipasihan hiji baki ni'mat anu husus sareng pantes pikeunna, malah husus pikeun unggal diri, kalayan nami sareng rupana.
Tah, naha di dunya aya hal anu langkung mustahil tibatan yén dina padamelan-padamelan anu urang tingali ieu aya padamelan kabeneran, atawa tanpa tujuan sareng teu aya mangpaatna, atawa seueur leungeun milu campur, atawa ahli anu ngadamelna henteu mampuh kana sagala hal, atawa sagala hal henteu tunduk ka anjeunna! Tah, hé rerencangan! Upami anjeun sanggup, panggihan hiji alesan pikeun ngalawan ieu!
BUKTI KATUJUH
Hé rerencangan! Hayu, ayeuna urang ngantunkeun hal-hal rinci ieu, tuluy perhatoskeun hubungan antara bagian-bagian alam anu anéh ieu, anu wangunna karaton. Tah tingali, di alam ieu padamelan-padamelan anu ngawengku sakabéhna dilaksanakeun kalayan katartiban anu luhur, sarta parobahan-parobahan umum lumangsung, nepi ka saolah-olah sakabéh batu, taneuh, tangkal, unggal hal anu aya di sakabéh karaton ieu, masing-masing sapertos palaku anu bébas milih, nengetan aturan-aturan anu ngawengku sakabéh alam ieu sarta nyaluyukeun gerakna kana éta. Hal-hal anu pangjauhna ti sasamana lumpat silih tulungan.
Tah tingali, ti anu teu katingali, hiji rombongan anu anéh muncul sumping {(Catetan handap): Éta rombongan tutuwuhan sareng tangkal anu mawa bekel kadaharan sakabéh sato.}. Kaldé-kaldéna sapertos tangkal, tutuwuhan, sareng gunung. Dina sirahna masing-masing mawa hiji baki bekel kadaharan. Tah tingali, sadayana nyandak bekel kadaharan pikeun rupa-rupa sato anu ngantosan di sisi ieu. Malah tingali ogé, lampu listrik anu ageung dina kubah ieu {(Catetan handap): Lampu listrik anu ageung éta isyarat kana Panonpoé.}, sakumaha masihan cahya ka aranjeunna, ogé ngasakkeun sakabéh kadaharanana kalayan kacida saéna; ngan kadaharan anu bakal diasak, ku hiji leungeun anu teu katingali, masing-masing dipasang dina tali {(Catetan handap): Tali sareng kadaharan anu dipasang dina tali téh dahan-dahan ipis tangkal sareng buah-buahanana anu ngeunah.}, tuluy disanghareupkeun ka lampu éta. Tingali ogé ka sisi ieu, anak-anak sato anu malang, lemah, ipis, teu ngagaduhan kakuatan ieu; kumaha di payuneun sirahna dipasang dua pompa alit anu pinuh ku kadaharan anu lemes {(Catetan handap): Dua pompa alit téh isyarat kana buah dada para indung.}, sapertos dua pancuran; mahluk anu teu ngagaduhan kakuatan éta ngan cekap napelkeun sungutna kana éta.
Cindekna, sakabéh hal di sakabéh alam ieu silih tulungan saolah-olah silih nengetan. Silih gandeng leungeun saolah-olah silih ningali. Silih rojong ku taktak pikeun nyampurnakeun padamelan sasamana. Silih rojong ku tonggong sarta damel babarengan. Bandingkeun sagala hal sareng ieu; ku diitung ogé moal béak.
Tah, sakabéh kaayaan ieu némbongkeun kalayan pasti, sakadar pasti dua kali dua janten opat, yén sagala hal tunduk ka ahli anu ngadamel karaton anu anéh ieu, nyaéta ka anu kagungan alam anu ahéng ieu. Sagala hal damel pikeun anjeunna. Sagala hal siga hiji prajurit anu nurut kana paréntahna. Sagala hal ngider ku kakuatanana. Sagala hal gerak ku paréntahna. Sagala hal diatur ku hikmahna. Sagala hal silih tulungan ku sipat béréhanana. Sagala hal lumpat pikeun nulungan anu sanés ku welas asihna, nyaéta dijantenkeun lumpat. Hé rerencangan! Upami anjeun sanggup, ucapkeun hiji cariosan pikeun ngalawan ieu!
BUKTI KADALAPAN
Hayu, hé rerencangan anu teu boga akal, anu nyangka dirina gaduh akal sapertos nafsu sim kuring! Anjeun henteu hoyong wanoh ka anu kagungan karaton anu megah ieu! Padahal sagala hal némbongkeun anjeunna, nunjukkeun ka anjeunna, masihan kasaksian ngeunaan anjeunna. Kumaha anjeun ngabohongkeun kasaksian sakabéh hal ieu? Upami kitu, ingkari karaton ieu ogé, ucapkeun, “Teu aya alam, teu aya nagara,” sareng ingkari diri anjeun sorangan ogé, tuluy ngaleungit. Atawa anggo akal anjeun, dangukeun abdi!
Tah tingali, aya unsur-unsur sareng mineral-mineral anu saragam, anu aya di jero karaton ieu sarta ngaliput nagara {(Catetan handap): Unsur-unsur sareng mineral-mineral téh isyarat kana unsur hawa, cai, cahya, sareng taneuh, anu ngagaduhan seueur pancén anu tartib, anu kalayan idin Gusti lumpat pikeun nulungan unggal anu peryogi, anu kalayan paréntah Alloh lebet ka unggal tempat, nulungan, nyumponan kabutuhan hirup, nyusuan mahluk hirup, sarta janten asal, anu ngahasilkeun, sareng ayunan pikeun tenunan sareng pola karya-karya Alloh.}. Saolah-olah sagala hal anu kaluar ti nagara didamel tina bahan-bahan éta. Hartosna, saha waé anu kagungan bahan-bahan éta, sakabéh hal anu didamel tina éta ogé kagungan anjeunna. Saha anu kagungan kebon, hasilna ogé kagungan anjeunna. Saha anu kagungan laut, anu aya di jerona ogé kagungan anjeunna.
Malah tingali, hal-hal anu ditenun ieu, kaén-kaén anu boga pola anu ditenun ieu, didamel tina hiji bahan. Anu nyandak, nyayagikeun, sareng ngajantenkeun bahan éta jadi benang, tangtos écés ngan hiji. Sabab padamelan éta henteu nampi aya nu milu campur. Ku kituna, sakabéh hal anu didamel kalayan seni anu ditenun téh husus kagungan anjeunna. Malah tingali ogé, unggal jinis hal anu ditenun sareng didamel ieu aya di sakuliah nagara; sumebar kitu kalayan sakabéh anggota sajenisna; didamel, ditenun babarengan, silih lebetan, ku hiji cara, dina hiji waktos. Hartosna, ieu padamelan hiji zat, gerak ku hiji paréntah. Upami henteu, sauyunan sareng cocogna dina hiji waktos, dina hiji cara, dina hiji kaayaan, dina hiji wangun sapertos kieu téh mustahil. Ku kituna, unggal hal anu didamel kalayan seni ieu némbongkeun zat anu nyumput éta, siga hiji béwarana.
Saolah-olah unggal kaén kembangan, unggal mesin anu didamel kalayan seni, unggal huap anu amis téh masing-masing siga hiji cap, hiji segel, hiji tanda, hiji tanda karajaan zat anu mintonkeun kaajaiban éta. Ku basa kaayaan, unggal-unggalna nyarios, “Sim kuring karya seni saha, peti-peti sareng toko-toko tempat sim kuring aya ogé kagungan anjeunna.” Unggal pola nyarios, “Saha anu ninun sim kuring, gulungan tempat sim kuring aya ogé tenunan anjeunna.” Unggal huap anu amis nyarios, “Saha anu ngadamel sareng ngasakkeun sim kuring, panci tempat sim kuring aya ogé kagungan anjeunna.” Unggal mesin nyarios, “Saha anu parantos ngadamel sim kuring, anjeunna ogé ngadamel sakabéh anu sarupa sareng sim kuring anu sumebar di nagara, sarta anjeunna anu ngagedékeun urang di sakuliah nagara. Hartosna, anu kagungan nagara ogé anjeunna. Ku kituna, saha anu kagungan sakabéh nagara ieu, karaton ieu, anjeunna anu tiasa kagungan urang.” Upamana, kumaha pikeun kagungan hiji sabuk amunisi atawa hiji kancing anu husus kagungan nagara, kedah kagungan sakabéh pabrik anu ngadamel éta, supados janten anu kagungan éta sacara sajati. Upami henteu, éta bakal dicandak tina leungeun jalma anu loba omong sarta teu tartib éta kalayan nyarios, “Ieu barang nagara,” tuluy anjeunna dihukum.
Cindekna, sakumaha unsur-unsur nagara ieu masing-masing mangrupa bahan anu ngaliput nagara, anu ngawasaanana ogé ngan tiasa hiji zat anu ngawasaan sakabéh nagara. Kitu ogé, ku sabab karya-karya seni anu sumebar di sakabéh nagara silih sarupa sarta mintonkeun hiji cap, karya-karya anu sumebar di sakuliah beungeut nagara némbongkeun yén éta téh karya-karya seni hiji zat anu maréntah kana unggal hal.
Tah, hé rerencangan! Ku margi di nagara ieu, nyaéta di karaton anu megah ieu, aya tanda ngahiji, aya cap katunggalan. Sabab sababaraha hal, bari hiji, ngaliput sadayana. Sababaraha anu sanés, sanaos seueur, nanging ku sabab silih sarupa sarta aya di unggal arah, némbongkeun katunggalan jinis. Katunggalan mah némbongkeun hiji anu tunggal. Hartosna, ahli anu ngadamelna, anu ngawasaanana, anu kagunganana, sareng anu ngawangunna, kedah hiji.
Salian ti éta, perhatoskeun ieu: hiji tali anu kandel kaluar tina tabir anu teu katingali {(Catetan handap): Tali anu kandel isyarat kana tangkal anu buahan; rébuan tali isyarat kana dahan-dahanna; inten, tanda, paparin, sareng hadiah di tungtung tali-tali isyarat kana bagian-bagian kembang sareng rupa-rupa buah.}. Tingali, teras rébuan tali manjang tina éta. Tingali tungtung unggal tali, masing-masing dipasang hiji inten, hiji tanda, hiji paparin, hiji hadiah. Éta masihan hiji hadiah anu saluyu sareng unggal jalma. Naha anjeun uninga, sakumaha gélona lampah henteu wanoh ka zat anu nyodorkeun paparin sareng hadiah anu sakitu anéhna ka mahluk-mahluk ieu tina tabir anu teu katingali anu sakitu ahéngna, henteu ngahaturkeun nuhun ka anjeunna? Sabab upami anjeun henteu wanoh ka anjeunna, anjeun kapaksa kedah nyarios, “Tali-tali ieu ngadamel sareng masihan ku sorangan inten-inten sareng hadiah-hadiah séjén di tungtungna.” Waktu éta kedah masihan harti karajaan ka unggal tali. Padahal di payuneun panon urang, hiji leungeun anu teu katingali ngadamel tali-tali éta ogé sarta masangkeun hadiah-hadiah éta kana éta.
Hartosna, di sakabéh karaton ieu, unggal hal langkung némbongkeun zat anu mintonkeun kaajaiban éta tibatan dirina sorangan. Upami anjeun henteu wanoh ka anjeunna, ku ngingkari sakabéh hal ieu anjeun bakal ragrag saratus darajat langkung handap tibatan sato.
BUKTI KASALAPAN
Hayu, hé rerencangan anu henteu nimbang ku akal! Anjeun henteu wanoh ka anu kagungan karaton ieu sarta henteu hoyong wanoh ogé. Sabab anjeun nganggapna jauh tina kamungkinan. Lantaran anjeun henteu tiasa ngahontal karya-karya seni sareng kaayaanana anu anéh ku akal, anjeun nyimpang kana pangingkaran. Padahal anu saéstuna jauh tina kamungkinan, anu saéstuna rumit, sareng kasusah anu nyata sarta beban anu matak sieun, aya dina henteu wanoh ka anjeunna.
Sabab upami urang wanoh ka anjeunna, sakabéh karaton ieu, alam ieu, janten gampil sapertos hiji hal, janten hampang; ieu janten dasar pikeun murahna sareng seueur pisanana anu aya di dieu.
Upami urang henteu wanoh ka anjeunna sarta anjeunna henteu aya, waktu éta unggal hal janten rumit sakumaha sakabéh karaton ieu. Sabab unggal hal pinuh ku seni sakumaha karaton ieu. Waktu éta moal aya deui anu murah, moal aya deui anu seueur pisan. Malah, hiji ogé tina hal-hal anu urang tingali ieu moal aya anu tiasa ngahontal kana leungeun saha waé, sumawona kana leungeun urang. Anjeun cukup tingali kaléng kadaharan amis anu dipasang dina tali ieu {(Catetan handap): Kaléng kadaharan isyarat kana hadiah-hadiah rohmat sapertos melon, samangka, dalima, sareng kaléng susu kalapa, anu mangrupa kadaharan awét tina kakawasaan.}. Upami éta henteu kaluar tina dapurna anu nyumput anu mintonkeun kaajaiban, bari ayeuna urang mésérna ku opat puluh para, urang moal tiasa mésérna ku saratus lira.
Leres, sakabéh anu dianggap jauh tina kamungkinan, karumitan, kasusah, karuksakan, malah perkara anu mustahil, aya dina henteu wanoh ka anjeunna. Sabab kumaha hiji tangkal dipasihan kahirupan dina hiji akar, ku hiji hukum, di hiji puseur, kabentukna rébuan buah janten gampil sapertos hiji buah. Upami buah-buahan tangkal éta masing-masing dihubungkeun kana puseur sareng akar anu béda, ku hukum anu béda, unggal buah janten rumit sakumaha sakabéh tangkal.
Malahan, kumaha upami pakakas sakabéh pasukan kaluar di hiji puseur, dina hiji hukum, tina hiji pabrik, tina segi jumlahna janten gampil sakumaha pakakas hiji prajurit. Upami pakakas unggal prajurit didamel sareng dipésér di tempat-tempat anu béda, pikeun pakakas unggal prajurit kedah aya pabrik-pabrik anu diperyogikeun pikeun pakakas sakabéh pasukan.
Luyu pisan sareng dua conto ieu, di karaton anu tartib ieu, di kota anu sampurna ieu, di nagara anu maju ieu, di alam anu megah ieu, nalika ngayakeun sakabéh hal ieu dipasrahkeun ka hiji zat, éta janten sakitu gampilna, sakitu hampangna, nepi ka nyababkeun murahna, seueur pisanana, sareng sipat béréhan anu teu aya tungtungna anu urang tingali. Upami henteu, unggal hal bakal sakitu mahalna, sakitu rumitna, nepi ka sanajan dunya dipasrahkeun ogé, hiji ogé moal kahontal.
BUKTI KASAPULUH
Hayu, hé rerencangan anu parantos rada daék adil! Urang parantos lima belas dinten aya di dieu {(Catetan handap): Lima belas dinten isyarat kana lima belas taun anu mangrupa umur mimiti ngagaduhan kawajiban agama.}. Upami urang henteu uninga aturan-aturan alam ieu, henteu wanoh ka rajana, urang pantes dihukum. Urang teu ngagaduhan alesan deui. Sabab salami lima belas dinten, saolah-olah urang dipasihan tenggang waktos, aranjeunna henteu ngaganggu urang. Tangtos urang henteu diantep tanpa pancén. Di antara karya-karya anu sakitu lemes senina, anu saimbang, anu éndah, anu pinuh ku pangajaran ieu, urang henteu tiasa leumpang-leumpang sapertos sato tuluy ngarusakna; urang moal dipasihan ngarusakna. Anu ngawasaan nagara ieu kalayan kaagungan tangtos hukumanana ogé matak sieun.
Sing kahartos ku aranjeun sakumaha kawasana, sakumaha agungna zat éta ku ieu: anjeunna ngatur alam anu sakitu ageungna ieu sapertos hiji karaton, ngiderkeunana sapertos hiji roda. Anjeunna ngatur nagara anu ageung ieu sapertos hiji bumi, tanpa ngantep hiji hal ogé kakurangan. Tah tingali, ti waktos ka waktos, sapertos ngeusian sareng ngosongkeun hiji wadah, anjeunna ngeusian karaton ieu, nagara ieu, kota ieu kalayan katartiban anu sampurna, sarta ngajantenkeunana dikosongkeun kalayan hikmah anu sampurna. Sapertos ngangkat sareng nempatkeun hiji méja susuguh, di nagara anu sakitu ageungna ti tungtung ka tungtung, rupa-rupa méja susuguh {(Catetan handap): Méja-méja susuguh isyarat kana beungeut bumi dina usum panas; saratus-saratus méja susuguh Gusti Rahmân anu seger-seger sarta béda-béda, anu kaluar tina dapur rohmat, digelar sareng silih ganti. Unggal kebon hiji panci, unggal tangkal anu mawa baki.} saolah-olah diangkat sareng ditempatkeun ku hiji leungeun anu teu katingali; anjeunna nyandak rupa-rupa kadaharan sacara runtuy tuluy masihan kanggo didahar. Anjeunna ngangkat éta tuluy nyandak anu sanés. Anjeun ogé ningali, sareng upami anjeun ngagaduhan akal, anjeun ngartos yén di jero kaagungan anu matak sieun éta aya sipat béréhan anu teu aya watesna.
Malahan tingali ogé, sakumaha sakabéh hal ieu masihan kasaksian kana karajaan sareng katunggalan zat anu teu katingali éta, kitu ogé parobahan-parobahan ageung sareng silih gantian ieu, anu sumping sareng ngalangkung rombongan demi rombongan, anu muka sareng nutup tabir demi tabir anu nyata, masihan kasaksian kana teras ayana sareng langgengna zat éta. Sabab sareng hal-hal anu sirna, sabab-sababna ogé ngaleungit. Padahal saatosna, padamelan-padamelan anu urang pasrahkeun ka éta muncul deui. Hartosna, karya-karya éta sanés kagungan aranjeunna; malah éta karya-karya hiji anu henteu sirna.
Sakumaha gelembung-gelembung hiji walungan ngalangkung, sarta lantaran gelembung-gelembung anu sumping saatosna ngagenclang sapertos anu parantos ngalangkung, kahartos yén anu ngajantenkeunana ngagenclang téh anu kagungan cahya anu tetep sareng luhur. Kitu ogé, gancangna parobahan padamelan-padamelan ieu, sareng anu sumping saatosna nyandak warna anu sarua, némbongkeun yén éta sadayana mangrupa tajalli, pola, eunteung, sareng karya-karya seni hiji zat anu tunggal, anu henteu sirna sarta tetep aya.