Kalimah Kadua Puluh Tujuh
İçtihad Risalesi
Hiji pasualan anu sim kuring serat ngeunaan ijtihad dina risalah basa Arab lima atanapi genep taun kapengker; ku kahayang dua sadérék sim kuring, Kalimah ieu diserat ngeunaan éta pasualan ijtihad, pikeun ngajantenkeun anu ngalangkungan watesna dina pasualan éta uninga kana watesna. ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ ﻭَﻟَﻮْ ﺭَﺩُّﻭﻩُ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺮَّﺳُﻮﻝِ ﻭَ ﺍِﻟٰٓﻰ ﺍُﻭﻟِﻰ الْاَمْرِ ﻣِﻨْﻬُﻢْ ﻟَﻌَﻠِﻤَﻪُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻳَﺴْﺘَﻨْﺒِﻄُﻮﻧَﻪُ ﻣِﻨْﻬُﻢْ
Lawang ijtihad muka. Nanging dina jaman ieu aya genep panghalang pikeun lebet ka dinya.
Kahiji: Sakumaha dina usum tiris, nalika badai kacida kuatna, malah liang-liang anu heureut ogé ditutup. Muka lawang anyar tina jihat naon waé sanés padamelan anu bijaksana. Ogé sakumaha dina serangan caah gedé, muka liang dina témbok pikeun ngalereskeun téh sarana pikeun tilelep. Kitu ogé dina jaman kamungkaran ieu, nalika adat-adat bangsa asing ngarebut, nalika seueur bid'ah, sarta nalika karuksakan kasasaran, ku nami ijtihad muka lawang anyar tina karaton Islam sarta muka liang dina témbokna anu bakal janten sarana jalma-jalma anu ngaruksak lebet, téh kajahatan ngalawan Islam.
Kadua: Perkara-perkara agama anu mutlak, anu ijtihad henteu tiasa lebet kana éta. Sabab éta pasti tur tangtu. Ogé perkara-perkara mutlak éta ibarat kadaharan sareng gizi. Dina jaman ieu éta ditinggalkeun sarta oyag. Padahal kedah ngagunakeun sakumna perhatian sareng usaha pikeun ngadegkeun sareng ngahirupkeun deui éta, sarta dina bagian téoritis Islam, aya pamikiran para salaf ku ijtihadna anu murni tur ihlas, anu henteu heureut pikeun kabutuhan sadaya jaman; ngantunkeun éta sarta ngalakukeun ijtihad anyar kalayan nurutkeun kahayang téh hiji hianat anu ngadamel bid'ah.
Katilu: Sakumaha di pasar, dumasar kana usum, hiji barang janten dipikaresep. Ti waktu ka waktu, hiji barang janten laris. Kitu ogé dina paméran alam, dina pasar masarakat sareng peradaban manusa, dina unggal abad, hiji barang janten dipikaresep tur laris. Éta dipamérkeun dina pasarna, kahayang ditarik ka dinya, pandangan ditujukeun ka dinya, sarta pikiran kataji kana éta. Upamana, dina jaman ieu, sapertos barang pulitik, ngajamin kahirupan dunya, sarta larisna filsafat... Sedengkeun dina abad salaf soléh sareng pasar mangsa éta, barang anu pangdipikaresepna nyaéta ngaluarkeun perkara-perkara anu diridoan sareng Kersa Gusti Khâliq langit sareng bumi ti urang tina dawuhan-Na, sarta nyandak sarana anu masihan kabagjaan langgeng dina alam aherat anu parantos muka ku cahya kanabian sareng Al-Qur'an nepi ka henteu tiasa ditutup.
Tah dina mangsa éta, ku sabab pikiran, haté, sareng roh kalayan sakumna kakuatanana ditujukeun pikeun ngartos perkara-perkara anu diridoan Rabb bumi sareng langit, obrolan, paguneman, kajadian, sareng kaayaan masarakat manusa ningal kana éta. Ku lumangsung dumasar kana éta, saha waé anu ngagaduhan kamampuhan anu saé, haté sareng fitrahna nyandak hiji pangajaran makrifat tina unggal perkara tanpa sadar. Anjeunna diajar tina kaayaan, kajadian, sareng paguneman anu lumangsung dina mangsa éta. Saolah-olah unggal perkara janten hiji guru pikeun anjeunna, sarta nganteurkeun kana fitrah sareng kamampuhanana hiji kamampuhan pangsiapan pikeun ijtihad. Malah pangajaran fitri ieu nyaangan dina darajat anu sakitu luhur, nepi ka ampir anjeunna ngagaduhan kamampuhan ijtihad tanpa usaha, pinuh ku cahya tanpa seuneu... Tah hiji jalma anu ngagaduhan kamampuhan anu nyandak pangajaran fitri ku cara ieu, nalika ngamimitian usaha ijtihad, kamampuhanana anu ibarat korék api janten tempat katémbongna rusiah “nurun 'ala nur”; anjeunna gancang janten mujtahid dina waktu anu pondok.
Sedengkeun dina jaman ieu, ku kakawasaan peradaban Éropa, ku pangaruh filsafat alam, sarta ku beuratna sarat-sarat kahirupan dunya, pikiran sareng haté paburencay, perhatian sareng pitulung kabagi-bagi. Pikiran janten asing kana perkara maknawi.
Tah ku éta, upami dina jaman ieu aya saurang anu kacida pinterna sapertos hiji mujtahid Sufyan bin 'Uyaynah, anu hafal Al-Qur'an nalika yuswa opat taun sarta ngabahas sareng ulama, anjeunna peryogi waktu sapuluh kali langkung seueur tibatan waktu Sufyan ngahontal ijtihad. Upami Sufyan parantos ngahontal ijtihad dina sapuluh taun, jalma ieu peryogi saratus taun supados tiasa ngahontal éta. Sabab awal diajar fitri Sufyan ngamimitian ti yuswa tiasa ngabédakeun. Laun-laun kamampuhanana siap, nyaangan, nyandak pangajaran tina unggal perkara, sarta janten ibarat korék api.
Sedengkeun tandinganana dina jaman ieu, ku sabab pikiranna tilelep dina filsafat, akalna lebet kana pulitik, haténa linglung dina kahirupan dunya, kamampuhanana ngajauhan ijtihad. Tangtos, sabanding sareng sibukna dina widang-widang ayeuna, kamampuhanana ngajauhan kamampuhan ijtihad syariat; sarta sabanding sareng ahlina dina élmu-élmu bumi, anjeunna mundur tina nampi ijtihad. Ku éta, anjeunna henteu tiasa nyarios “Sim kuring ogé pinter sapertos anjeunna, kunaon henteu tiasa ngahontal anjeunna?”, henteu ngagaduhan hak nyarios, sarta henteu tiasa ngahontal.
Kaopat: Sakumaha dina hiji awak aya kacondongan ngalegaan pikeun tumuwuh, kacondongan ngalegaan éta, ku sabab asalna ti jero, téh hiji nyampurnakeun pikeun diri sareng awak. Nanging upami aya kacondongan pikeun ngalegaan ti luar, éta nyoéh kulit awak éta, ngaruksakna; sanés ngalegaan. Kitu ogé, upami dina jalma-jalma anu lebet kana lingkup Islam ku lawang takwa sampurna sarta jalan nuturkeun perkara-perkara agama anu mutlak, sapertos salaf soléh, aya kacondongan ngalegaan sareng kahoyong ijtihad, éta kasampurnaan sareng nyampurnakeun. Nanging kacondongan ngalegaan sareng kahoyong ijtihad dina jalma-jalma anu ngantunkeun perkara mutlak, langkung milih kahirupan dunya tibatan kahirupan aherat, sarta kacampur ku filsafat bahan, téh sarana ngaruksak awak Islam sarta ngaluarkeun ranté syariat dina beuheungna.
Kalima: Tilu jihat pandangan ngajantenkeun ijtihad-ijtihad jaman ieu janten bumi, ngaluarkeunana tina samawi. Padahal syariat téh samawi, sarta ijtihad-ijtihad syariat ogé samawi ku némbongkeun hukum-hukumna anu disumputkeun.
Kahiji: Hikmah hiji hukum béda sareng 'illat-na. Hikmah sareng mangpaat téh sabab pikeun milih, sanés dasar pikeun ngawajibkeun sareng ngadamel. Sedengkeun 'illat téh dasar pikeun ayana. Upamana, dina lalampahan solat diqashar, dilaksanakeun dua rakaat. 'Illat idin syariat ieu téh lalampahan, sedengkeun hikmahna téh kasusah. Upami aya lalampahan, sanaos henteu aya kasusah pisan, solat diqashar. Sabab aya 'illat. Nanging upami henteu aya lalampahan, sanaos aya saratus kasusah, éta henteu tiasa janten 'illat pikeun diqasharna solat. Tah sabalikna hakékat ieu, pandangan jaman ieu nempatkeun mangpaat sareng hikmah ngagentos 'illat, sarta mutuskeun dumasar kana éta. Tangtos ijtihad-ijtihad sapertos kitu téh bumi, sanés samawi.
Kadua: Pandangan jaman ieu pangheulana sareng langsung ningal kana kabagjaan dunya, sarta ngarahkeun hukum-hukum ka dinya. Padahal pandangan syariat pangheulana sareng langsung ningal kana kabagjaan aherat, sarta dina darajat kadua, ku sabab janten sarana ka aherat, ningal kana kabagjaan dunya. Hartina, pandangan jaman ieu asing ti roh syariat. Upami kitu, éta henteu tiasa ngalakukeun ijtihad kalayan nami syariat.
Katilu: Aturan ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺍﺕِ ﺗُﺒ۪ﻴﺢُ ﺍﻟْﻤَﺤْﻈُﻮﺭَﺍﺕِ, nyaéta “Kaayaan darurat ngajantenkeun haram dugi ka darajat halal.” Tah aturan ieu henteu ngawengku sadayana. Upami darurat henteu kajantenan ku jalan haram, éta nyababkeun haram janten halal. Nanging upami darurat kajantenan ku pilihan anu goréng sareng sabab-sabab anu henteu sah, éta henteu tiasa ngajantenkeun haram halal, henteu tiasa janten dasar hukum-hukum anu dipaparin idin, sarta henteu tiasa janten alesan hampura.
Upamana, upami saurang jalma ku pilihanana anu goréng ngajantenkeun dirina mabok ku cara haram, numutkeun ulama syariat, lampah-lampahna lumaku ngalawan anjeunna, henteu dianggap ngagaduhan alesan hampura. Upami anjeunna talak, talakna kajantenan. Upami ngalakukeun kajahatan, anjeunna nampi hukuman. Nanging upami henteu ku pilihanana anu goréng, talak henteu kajantenan, hukuman ogé henteu ditampi. Ogé, upamana, sanaos jalma anu kacida kecanduan inuman anu matak mabok dugi ka darajat darurat, anjeunna henteu tiasa nyarios: “Ieu darurat, halal pikeun sim kuring.”
Tah dina jaman ieu aya seueur perkara anu dugi ka darajat darurat sarta janten hiji balai umum anu nyandu manusa. Ku sabab lahir tina pilihan anu goréng, kacondongan anu henteu sah, sareng muamalah haram, éta henteu tiasa janten dasar hukum-hukum anu dipaparin idin sarta dasar pikeun ngajantenkeun haram halal. Padahal ku sabab ahli ijtihad jaman ieu ngajantenkeun darurat-darurat éta minangka dasar hukum syariat, ijtihadna téh bumi, nurutkeun kahayang, sareng filsafat; henteu tiasa samawi, sanés syariat. Padahal ngatur hukum-hukum Alloh ti Gusti Khâliq langit sareng bumi sarta campur kana ibadah abdi-abdi-Na, upami henteu aya idin maknawi ti Gusti Khâliq éta, éta pangaturan sareng campur téh ditolak.
Upamana, sawatara jalma lalawora nganggap saé sawatara syiar Islam sapertos khutbah kaluar tina basa Arab sarta diucapkeun ku basa unggal bangsa, pikeun dua sabab:
Kahiji: “Supados pulitik ayeuna ogé dijantenkeun kahartos ku jalma Muslim awam ku cara éta.” Padahal pulitik ayeuna parantos asup kana seueur bohong, tipu daya, sareng kalakuan sétan, nepi ka janten ibarat bisikan sétan-sétan. Padahal ku sabab mimbar téh tempat nepikeun wahyu Alloh, bisikan pulitik éta henteu ngagaduhan hak naék ka tempat luhur éta.
Sabab kadua: “Khutbah kanggo ngartos naséhat-naséhat sawatara surah Al-Qur'an.” Leres, upami umat Islam seuseueurna nuturkeun sareng ngalaksanakeun perkara mutlak, perkara anu diaku, sareng hukum-hukum Islam anu parantos dipikanyaho, waktu éta maca khutbah ku basa anu dipikanyaho pikeun ngartos perkara téoritis syariat, pasualan-pasualan lemes, sareng naséhat-naséhat anu disumputkeun, sarta tarjamah surah-surah Al-Qur'an, upami mungkin, {Catetan handap: Kalimah Kadua Puluh Lima ngeunaan i'jaz parantos némbongkeun yén tarjamah Al-Qur'an anu sajati henteu mungkin.} panginten janten perkara anu saé.
Nanging hukum-hukum Islam anu pasti tur parantos dipikanyaho, sapertos wajibna solat, zakat, sareng saum, sarta haramna maéhan, zina, sareng inuman anu matak mabok, tetep henteu dipaliré. Jalma-jalma awam henteu peryogi pangajaran wajibna sareng haramna éta. Malah aranjeunna peryogi dorongan, pangéling, sareng pépéling pikeun nuturkeunana, ku ngélingkeun hukum-hukum suci éta kalayan dorongan sareng pépéling, sarta ngagerakkeun urat Islam sareng rasa iman.
Padahal sanaos saurang jalma awam kacida jahilna, tina Al-Qur'an sareng khutbah basa Arab anjeunna ngartos harti ringkes ieu, nyarios: “Khatib sareng hafiz ngélingkeun, ngajarkeun, sareng maca rukun-rukun iman sarta dasar-dasar Islam anu parantos dipikanyaho ku sadayana sareng sim kuring”; dina haténa lahir hiji sono kana éta. Naha di jagat raya aya ungkara naon waé anu tiasa nandingan pépéling, pangéling, sareng dorongan Al-Qur'an Al-Hakîm anu sumping ti arsy anu agung, anu pinuh ku i'jaz sarta ngajantenkeun ngartos?
Kagenep: Para mujtahid agung ti salaf soléh, ku sabab caket kana abad sahabat anu janten abad cahya sareng abad hakékat, tiasa nyandak cahya murni sarta ngalakukeun ijtihad anu ihlas. Sedengkeun ahli ijtihad jaman ieu ningali kitab hakékat di tukangeun tabir anu sakitu seueur sareng jarak anu sakitu jauhna, nepi ka malah aksarana anu pangécésna ogé sesah katingal ku aranjeunna.
Upami anjeun nyarios: Sahabat ogé manusa, henteu leupas tina kasalahan sareng kaliru. Padahal dasar ijtihad sareng hukum syariat téh adil sareng jujurna para sahabat, nepi ka malah umat parantos sapuk yén “Sakumna sahabat téh adil, nyarios leres.”
Waleran: Leres, dina seuseueurna anu mutlak, para sahabat mikacinta kabeneran, sono kana kajujuran, sarta mikahayang kaadilan. Sabab goréngna bohong sareng dusta kalayan sakumna kagorénganana, sarta éndahna jujur sareng leres, kalayan sakumna kaéndahanana, dina abad éta parantos ditémbongkeun ku cara anu ngajantenkeun jarak di antarana muka ti arsy dugi ka bumi. Katingal hiji papisah ti darajat handap Musailimah tukang bohong dina tempat anu panghandapna dugi ka darajat kajujuran Nabi 'alaihis-solatu was-salam anu aya dina tempat anu pangluhurna.
Leres, sakumaha anu ngalungkeun Musailimah kana tempat anu panghandapna téh dusta, anu ngangkat Muhammad Al-Amin 'alaihis-solatu was-salam kana tempat anu pangluhurna téh kajujuran sareng kabeneran.
Tah para sahabat anu nyangking rasa-rasa luhur, mikacinta kaéndahan ahlak, sarta pinuh ku cahya ku cahya paguneman Panonpoé Kanabian, pasti, kedah, sarta tanpa ragu henteu ngulurkeun panangan ku pilihanana kana dusta anu sakitu goréngna, anu nyababkeun murag sarta aya dina warung runtah Musailimah anu pinuh ku olok-olok. Sakumaha nyingkahan kufur, aranjeunna nyingkahan dusta anu janten sobat kufur; sarta aranjeunna pasti sabisa-bisa mikahayang, cocog sareng, sarta mikacinta kajujuran, kabeneran, sareng hak, hususna dina ngariwayatkeun sareng nepikeun hukum syariat, anu sakitu éndahna, janten dasar reueus sareng kamulyaan, tangga naék sareng maju, anu panglarisna dina harta luhur Kangjeng Nabi Nu Janten Kamulyaan Kerasulan, sarta nyaangan masarakat manusa ku pancaran kaéndahanana.
Padahal dina jaman ieu, jarak di antara dusta sareng jujur parantos sakitu pondokna, nepi ka saolah-olah taktakna padeukeut. Tina jujur kana bohong gampang pisan dilangkungan. Malah ku sarana propaganda pulitik, bohong langkung dipilih tibatan jujur. Tah upami perkara anu panggoréngna dijual dina hiji warung kalayan hiji harga babarengan sareng perkara-perkara anu pangéndahna, tangtos intan kajujuran sareng hak anu kacida luhurna tur nuju ka permata hakékat, henteu dipésér kalayan lolong ku ngandelkeun kapinteran sareng ucapan nu ngagaduhan warung éta.
--
PANUTUP
Syariat-syariat robah dumasar kana abad. Malah dina hiji abad, dumasar kana kaum-kaum, syariat-syariat sareng nabi-nabi anu béda-béda tiasa sumping sarta parantos sumping. Saparantos Panutup Para Nabi, ku sabab syariatna anu agung cekap pikeun unggal kaum dina unggal abad, henteu aya deui kabutuhan kana syariat anu béda-béda. Nanging dina rincian, dina hiji darajat, tetep aya kabutuhan kana mazhab anu béda-béda.
Leres, sakumaha pakéan robah ku robahna usum, ubar-ubar robah dumasar kana kaayaan awak, kitu ogé syariat robah dumasar kana abad, hukum-hukum robah dumasar kana kamampuhan bangsa-bangsa. Sabab bagian rincian hukum-hukum syariat ningal kana kaayaan manusa. Éta sumping dumasar kana éta, janten ubar.
Dina mangsa para nabi baheula, ku sabab lapisan-lapisan manusa kacida jauhna hiji sareng nu sanés, watekna rada kasar tur galak, sarta pamikiranna masih dina tahap dasar tur caket kana hirup Badui, syariat-syariat dina mangsa éta sumping béda-béda ku cara anu cocog sareng kaayaanana. Malah dina hiji buana dina hiji abad, aya nabi sareng syariat anu béda-béda.
Teras ku sumpingna Nabi Ahir Zaman, manusa saolah-olah maju tina darajat dasar kana darajat pangsiapan sakola luhur. Ku seueur parobahan sareng campuran, kaum-kaum manusa dugi kana kaayaan tiasa nyandak hiji pangajaran, ngadangukeun hiji guru, sarta ngalaksanakeun hiji syariat; ku éta henteu aya deui kabutuhan kana syariat anu béda-béda, sarta guru anu béda-béda ogé henteu diperyogikeun.
Nanging ku sabab henteu dugi lengkep kana hiji darajat sarta henteu nganggo hiji cara kahirupan masarakat, mazhab janten seueur.
Upami seuseueurna manusa anu mutlak nganggo hiji cara kahirupan masarakat sarta asup kana hiji darajat sapertos murid-murid hiji sakola luhur, waktu éta mazhab tiasa dihijikeun. Nanging sakumaha kaayaan alam ayeuna henteu ngamungkinkeun kaayaan éta, mazhab ogé henteu janten hiji.
Upami anjeun nyarios: Kabeneran téh hiji, kumaha hukum-hukum anu béda-béda tina opat sareng dua belas mazhab sapertos kitu tiasa leres?
Waleran: Sakumaha hiji cai nyandak lima hukum dumasar kana lima jalma gering anu kaayaan awakna béda-béda, kieu: Pikeun salah saurang, dumasar kana kaayaan panyakitna, cai téh ubar, sacara médis wajib. Pikeun anu sanés, éta cilaka kawas racun pikeun panyakitna, sacara médis haram pikeun anjeunna. Pikeun anu sanés, éta masihan saeutik cilaka, sacara médis makruh pikeun anjeunna. Pikeun anu sanés, éta masihan mangpaat tanpa cilaka, sacara médis sunnah pikeun anjeunna. Pikeun anu sanés, éta henteu cilaka sareng henteu mangpaat; mangga leueut kalayan séhat, sacara médis mubah pikeun anjeunna. Tah kabeneran di dieu janten seueur. Kalimana ogé leres. Naha anjeun tiasa nyarios: “Cai ngan ubar, ngan wajib, henteu aya hukum anu sanés”?
Tah sapertos kitu, hukum-hukum Alloh robah dumasar kana jalma-jalma anu nuturkeun mazhab ku dorongan hikmah Alloh; ogé robah salaku kabeneran, sarta masing-masing leres tur janten mangpaat.
Upamana, ku pamilihan hikmah Alloh, jalma-jalma anu nuturkeun Imam Syafi'i, seuseueurna langkung caket kana hirup désa sareng Badui tibatan jalma Hanafi. Ku sabab kahirupan masarakat anu ngajantenkeun jamaah ibarat hiji awak ogé kirang, masing-masing maca Al-Fatihah hiji-hiji di tukangeun imam pikeun langsung nyarioskeun kasusahna sareng nyuhunkeun kahayang hususna dina lawang Gusti Qâdhiyul Hâjât. Éta kabeneran éta sorangan sareng hikmah murni.
Jalma-jalma anu nuturkeun Imam A'zham, dina seuseueurna anu mutlak, ku sabab seuseueurna pamaréntahan Islam nyepeng mazhab éta, langkung caket kana peradaban sareng hirup kota sarta ngagaduhan kamampuhan kana kahirupan masarakat. Hiji jamaah janten ibarat hiji jalma, sarta hiji jalma nyarios pikeun ngawakilan sadayana; sadayana ngabenerkeun anjeunna dina haté sarta ngahubungkeun haténa. Ku sabab ucapanana janten ibarat ucapan sadayana, numutkeun mazhab Hanafi, Al-Fatihah henteu dibaca di tukangeun imam. Henteu dibacana téh kabeneran éta sorangan sareng hikmah murni.
Ogé, upamana, ku sabab syariat nyaimbangkeun tabiat ku ngahalangan lampahna anu ngalangkungan wates sarta ngadidik nafsu ammara, tangtos numutkeun mazhab Syafi'i anu seuseueurna pangikutna urang désa, satengah Badui, sarta sibuk ku padamelan buruh, “Nyabak awéwé ngabatalkeun wudu, saeutik najis masihan cilaka.” Sedengkeun jalma-jalma anu seuseueurna asup kana kahirupan masarakat sarta nyandak wangun satengah beradab, numutkeun mazhab Hanafi anu dituturkeunana, “Nyabak awéwé henteu ngabatalkeun wudu, aya fatwa pikeun najis sabanding hiji dirham.”
Tah urang bakal nengetan saurang buruh sareng saurang ménak. Ku sabab buruh, tina jihat cara pangupa jiwana, biasa campur sareng nyabak awéwé anu sanés mahram, cicing di gigireun tungku, sarta campur kana perkara-perkara anu kotor, tina jihat padamelan sareng pangupa jiwa, tabiat sareng nafsu ammarana tiasa mendakan médan anu kosong sarta ngalangkungan wates. Ku éta, pikeun ngahalangan lampah anu ngalangkungan wates éta, syariat ngajantenkeun hiji sora samawi ngagerentes dina ceuli maknawina: “Wudu batal, ulah nyabak! Éta ngabatalkeun solat anjeun, ulah kacampur!” Sedengkeun ménak éta, kalayan sarat ngajaga kahormatan, tina jihat adat masarakatna, kalayan nami ahlak umum, henteu biasa nyabak awéwé anu sanés mahram; kalayan nami kaberesihan peradaban, anjeunna henteu sakitu ngotoran dirina ku perkara-perkara anu kotor. Ku éta, syariat, ku nami mazhab Hanafi, henteu némbongkeun sikep teges sareng 'azimah pikeun anjeunna; némbongkeun sisi idin sarta ngampangkeun. Éta nyarios: “Upami panangan anjeun nyabak, wudu anjeun henteu batal. Henteu aya cilakana henteu istinja ku cai di tengah balaréa lantaran isin. Aya fatwa sabanding hiji dirham,” sarta nyalametkeun anjeunna tina waswas.
Tah dua tétés tina sagara janten conto pikeun anjeun, bandingkeun kana éta. Upami ku timbangan Mizan Sya'rani anjeun tiasa nyaimbangkeun timbangan-timbangan syariat ku cara ieu, laksanakeun. ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ لَا ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَٓﺎ اِلَّا ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَٓﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻭَ ﺳَﻠِّﻢْ ﻋَﻠٰﻰ ﻣَﻦْ ﺗَﻤَﺜَّﻞَ ﻓ۪ﻴﻪِ ﺍَﻧْﻮَﺍﺭُ ﻣَﺤَﺒَّﺘِﻚَ ﻟِﺠَﻤَﺎﻝِ ﺻِﻔَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻚَ ﺑِﻜَﻮْﻧِﻪ۪ ﻣِﺮْﺍٰﺓً ﺟَﺎﻣِﻌَﺔً ﻟِﺘَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻚَ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨٰﻰ ﻭَ ﻣَﻦْ ﺗَﻤَﺮْﻛَﺰَ ﻓ۪ﻴﻪِ ﺷُﻌَﺎﻋَﺎﺕُ ﻣَﺤَﺒَّﺘِﻚَ ﻟِﺼَﻨْﻌَﺘِﻚَ ﻓ۪ﻰ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﺑِﻜَﻮْﻧِﻪ۪ ﺍَﻛْﻤَﻞَ ﻭَ ﺍَﺑْﺪَﻉَ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﺻَﻴْﺮُﻭﺭَﺗِﻪ۪ ﺍَﻧْﻤُﻮﺫَﺝَ كَمَالَاتِ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻚَ ﻭَ ﻓِﻬْﺮِﺳْﺘَﺔَ ﻣَﺤَﺎﺳِﻦِ ﻧُﻘُﻮﺷِﻚَ ﻭَ ﻣَﻦْ ﺗَﻈَﺎﻫَﺮَ ﻓ۪ﻴﻪِ ﻟَﻄَﺎﺋِﻒُ ﻣَﺤَﺒَّﺘِﻚَ ﻭَ ﺭَﻏْﺒَﺘِﻚَ لِاِسْتِحْسَانِ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻚَ ﺑِﻜَﻮْﻧِﻪ۪ ﺍَﻋْﻠٰﻰ دَلَّال۪ى ﻣَﺤَﺎﺳِﻦِ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻚَ ﻭَ ﺍَﺭْﻓَﻊَ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﺤْﺴِﻨ۪ﻴﻦَ ﺻَﻮْﺗًﺎ ﻓ۪ﻰ اِعْلَانِ ﺣُﺴْﻦِ ﻧُﻘُﻮﺷِﻚَ ﻭَ ﺍَﺑْﺪَﻋِﻬِﻢْ ﻧَﻌْﺘًﺎ لِكَمَالَاتِ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻚَ ﻭَ ﻣَﻦْ ﺗَﺠَﻤَّﻊَ ﻓ۪ﻴﻪِ ﺍَﻗْﺴَﺎﻡُ ﻣَﺤَﺒَّﺘِﻚَ ﻭَ ﺍِﺳْﺘِﺤْﺴَﺎﻧِﻚَ ﻟِﻤَﺤَﺎﺳِﻦِ اَخْلَاقِ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﻟَﻄَﺎﺋِﻒِ ﺍَﻭْﺻَﺎﻑِ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﺑِﻜَﻮْﻧِﻪ۪ ﺟَﺎﻣِﻌًﺎ ﻟِﻤَﺤَﺎﺳِﻦِ الْاَخْلَاقِ ﻛَﺎﻓَّﺔً ﺑِﺎِﺣْﺴَﺎﻧِﻚَ ﻭَ ﻟِﻠَﻄَﺎﺋِﻒِ الْاَوْصَافِ ﻗَﺎﻃِﺒَﺔً ﺑِﻔَﻀْﻠِﻚَ
ﻭَ ﻣَﻦْ ﺻَﺎﺭَ ﻣِﺼْﺪَﺍﻗًﺎ ﺻَﺎﺩِﻗًﺎ ﻭَ ﻣِﻘْﻴَﺎﺳًﺎ ﻓَﺎﺋِﻘًﺎ ﻟِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﻦْ ﺫَﻛَﺮْﺕَ ﻓ۪ﻰ ﻓُﺮْﻗَﺎﻧِﻚَ ﺍِﻧَّﻚَ ﺗُﺤِﺒُّﻬُﻢْ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤُﺤْﺴِﻨ۪ﻴﻦَ ﻭَ ﺍﻟﺼَّﺎﺑِﺮ۪ﻳﻦَ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺘَّﻘ۪ﻴﻦَ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻮَّﺍﺑ۪ﻴﻦَ ﻭَ الْاَوَّاب۪ينَ ﻭَ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ الْاَصْنَافِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍَﺣْﺒَﺒْﺘَﻬُﻢْ ﻭَ ﺷَﺮَﻓْﺘَﻬُﻢْ ﻟِﻤَﺤَﺒَّﺘِﻚَ ﻓ۪ﻰ ﻓُﺮْﻗَﺎﻧِﻚَ ﺣَﺘّٰﻰ ﺻَﺎﺭَ ﺍِﻣَﺎﻡَ ﺍﻟْﺤَﺒ۪ﻴﺒ۪ﻴﻦَ ﻟَﻚَ ﻭَ ﺳَﻴِّﺪَ ﺍﻟْﻤَﺤْﺒُﻮﺑ۪ﻴﻦَ ﻟَﻚَ ﻭَ ﺭَﺋ۪ﻴﺲَ ﺍَﻭِﺩَّﺍﺋِﻚَ ﻭَ ﻋَﻠٰﻰ ﺍٰﻟِﻪ۪ ﻭَ ﺍَﺻْﺤَﺎﺑِﻪ۪ ﻭَ ﺍِﺧْﻮَﺍﻧِﻪ۪ ﺍَﺟْﻤَﻌ۪ﻴﻦَ ﺍٰﻣ۪ﻴﻦَ ﺑِﺮَﺣْﻤَﺘِﻚَ ﻳَﺎ ﺍَﺭْﺣَﻢَ ﺍﻟﺮَّﺍﺣِﻤ۪ﻴﻦَ
--
TAMBIHAN KALIMAH KADUA PULUH TUJUH
Ngeunaan para sahabat
Sim kuring nyarios sapertos anu disebatkeun ku Maulana Jami: ﻳَﺎ ﺭَﺳُﻮﻝَ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﭼِﻪ ﺑَﺎﺷَﺪْ ﭼُﻮﻥْ ﺳَﮓِ ﺍَﺻْﺤَﺎﺏِ ﻛَﻬْﻒْ ﺩَﺍﺧِﻞِ ﺟَﻨَّﺖْ ﺷَﻮَﻡْ ﺩَﺭْ ﺯُﻣْﺮَﻩِ ﺍَﺻْﺤَﺎﺏِ ﺗُﻮ ﺍُﻭ ﺭَﻭَﺩْ ﺩَﺭْ ﺟَﻨَّﺖْ ﻣَﻦْ ﺩَﺭْ ﺟَﻬَﻨَّﻢْ ﻛَﻰْ ﺭَﻭَﺍﺳْﺖْ ﺍُﻭ ﺳَﮓِ ﺍَﺻْﺤَﺎﺏِ ﻛَﻬْﻒْ ﻣَﻦْ ﺳَﮓِ ﺍَﺻْﺤَﺎﺏِ ﺗُﻮ ﺑِﺎﺳْﻤِﻪ۪ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻪُ ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻰْﺀٍ اِلَّا ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪ ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٌ ﺭَﺳُﻮﻝُ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻭَﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻣَﻌَﻪُٓ ﺍَﺷِﺪَّٓﺍﺀُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻜُﻔَّﺎﺭِ ﺭُﺣَﻤَٓﺎﺀُ ﺑَﻴْﻨَﻬُﻢْ
ﺍِﻟٰﻰ ﺍٰﺧِﺮِ الْاٰيَة
Anjeun naros: Dina sawatara riwayat aya yén “Nalika bid'ah sumebar, sawatara jalma soléh tina ahli iman sareng takwa tiasa aya dina darajat sahabat atanapi langkung utama.” Naha riwayat-riwayat ieu sahih? Upami sahih, naon hakékatna?
Waleran: Ijma Ahlus Sunnah wal Jamaah yén saatos para nabi, anu pangutamana tina umat manusa téh sahabat, mangrupa bukti anu pasti yén bagian sahih tina riwayat-riwayat éta ngeunaan kautamaan sawaréh. Sabab dina kautamaan sawaréh sareng hiji kasampurnaan husus, anu kirang utama tiasa langkung utama tibatan anu diutamakeun. Nanging sahabat anu janten tempat katémbongna katerangan Rabb anu pinuh ku pujian dina tungtung Surah Al-Fath, sarta janten tempat katémbongna pujian Taurat, Injil, sareng Al-Qur'an, henteu tiasa dihontal tina jihat kautamaan anu ngawengku sadayana.
Tina seueur pisan sabab sareng hikmah hakékat ieu, ayeuna urang bakal nerangkeun tilu hikmah anu ngandung tilu sabab:
HIKMAH KAHIJI: Paguneman sareng Kangjeng Nabi téh hiji iksir anu ngajantenkeun saurang jalma anu ngiringna dina hiji menit ngahontal cahya-cahya hakékat, sabanding taun-taun lalampahan suluk. Sabab dina paguneman aya nyerep warna sareng pantulan. Parantos dipikanyaho yén ku pantulan sareng ngiring, anjeunna tiasa naék kana darajat anu pangagungna babarengan sareng cahya kanabian anu pangagungna éta. Sakumaha palayan hiji sultan, ku ngiring anjeunna, naék kana hiji tempat anu hiji raja henteu tiasa ngahontal. Tah ku rusiah ieu, para wali anu pangagungna henteu tiasa naék kana darajat sahabat.
Malah para wali sapertos Jalaluddin Suyuthi, anu sering ngiring paguneman Nabi nalika hudang, sanaos patepung sareng Kangjeng Rosul Nu Mulya ﷺ dina kaayaan hudang sarta dimulyakeun ku pagunemanana di alam ieu, tetep henteu tiasa ngahontal sahabat. Sabab paguneman para sahabat ku cahya kanabian Ahmad ﷺ, nyaéta aranjeunna ngiring paguneman sareng anjeunna salaku Nabi. Sedengkeun para wali, ningali Kangjeng Rosul Nu Mulya ﷺ saparantos pupusna Nabi, téh paguneman ku cahya kawalian Ahmad ﷺ. Hartina, Kangjeng Rosul Nu Mulya ﷺ ngawujud sareng némbongan dina pandangan aranjeunna tina jihat kawalian Ahmad ﷺ, sanés tina jihat kanabian. Ku sabab sapertos kitu, sabaraha luhurna darajat kanabian tibatan darajat kawalian, dua paguneman éta ogé kedah béda dina darajat anu sabanding.
Sakumaha paguneman sareng Kangjeng Nabi mangrupa iksir anu pinuh ku cahya tiasa kahartos ku ieu: Saurang jalma Badui, sanaos aya dina teuasna haté anu liar nepi ka bakal ngubur putrina hirup-hirup, sumping sarta dimulyakeun ku paguneman sareng Kangjeng Nabi salami hiji jam, teras ngahontal welas anu pinuh ku rohmat nepi ka henteu tiasa napak kana sireum. Ogé saurang jalma jahil tur liar ngiring paguneman sareng Kangjeng Nabi dina hiji poé; teras angkat ka nagri-nagri sapertos Cina sareng India, janten guru hakékat sareng panungtun kasampurnaan pikeun kaum-kaum anu beradab éta.
SABAB KADUA: Sakumaha dipedar sareng dibuktikeun dina bahasan ijtihad dina Kalimah Kadua Puluh Tujuh, para sahabat, dina seuseueurna anu mutlak, aya dina darajat kasampurnaan manusa anu pangluhurna. Sabab dina mangsa éta, dina parobahan Islam anu agung éta, kahadéan sareng hak katingal kalayan sakumna kaéndahanana, sarta kajahatan sareng batil kalayan sakumna kagorénganana, tur karasa sacara nyata. Antara kajahatan sareng kahadéan muka hiji papisah, sarta antara dusta sareng jujur muka hiji jarak, nepi ka jauhna di antarana sabanding kufur sareng iman, malah naraka sareng sawarga.
Ku sabab pangajak sareng conto dusta, kajahatan, sareng batil téh Musailimah tukang bohong sareng kecap-kecapna anu pikaseurieun, para sahabat anu sacara fitri ngagaduhan rasa-rasa luhur, mikaresep luhurna ahlak, sarta condong kana kamulyaan sareng reueus, tangtos henteu ngulurkeun pananganana kana dusta sareng kajahatan ku pilihanana, nepi ka henteu murag kana darajat handap Musailimah.
Ningali kalungguhan Habibulloh ﷺ, anu janten pangajak sareng conto kajujuran, kahadéan, sareng hak, dina tempat kasampurnaan anu pangluhurna, lumpat ka dinya kalayan sakumna kakuatan sareng perhatianana téh sarat watekna.
Upamana, sakumaha aya mangsa, dina pasar peradaban manusa sarta warung kahirupan masarakat manusa, hasil-hasil pikasieuneun sareng tapak-tapak goréng anu dipaparin ku sawatara perkara ngajantenkeun sadayana, tibatan mésér, malah ngabenci sareng nyingkahan éta kalayan sakumna kakuatan kawas racun anu maéhan. Sarta hasil-hasil éndah sareng tapak-tapak ajén anu dipaparin ku sawatara perkara sareng barang maknawi narik pandangan kahayang sadayana ka éta, kawas ubar pikeun ngalawan racun anu aya mangpaatna sareng hiji intan. Sadayana usaha mésér éta sabisa-bisa.
Kitu ogé dina abad kabagjaan, dina pasar kahirupan masarakat manusa, perkara-perkara sapertos dusta, kajahatan, sareng kufur, ku ngalahirkeun hasil-hasil sapertos sangsara anu langgeng salawasna sarta tukang olok-olok anu hina sapertos Musailimah tukang bohong, écés yén para sahabat anu mikaresep watek luhur sarta mikacinta perkara-perkara anu luhur, nyingkahan sareng ngabenci éta kawas nyingkahan racun anu maéhan. Sarta para sahabat anu fitrahna murni sareng watekna luhur, kedah janten nu mésér sareng sono kana kajujuran, hak, sareng iman anu ngahasilkeun kabagjaan langgeng sarta némbongkeun buah-buah anu pinuh ku cahya sapertos Kangjeng Rosul Nu Mulya ﷺ, kawas hiji ubar pikeun ngalawan racun anu pangmangpaatna sarta hiji intan anu pangajénna, kalayan sakumna kakuatan, rasa, sareng daya lemesna.
Padahal saparantos mangsa éta, laun-laun, jarak di antara jujur sareng dusta beuki ngurangan, nepi ka taktakna padeukeut. Sakumaha duanana ngamimitian dijual babarengan dina hiji warung, ahlak masarakat ogé ruksak. Propaganda pulitik ngajantenkeun bohong langkung laris. Goréngna bohong anu pikasieuneun disumputkeun sarta kaéndahan kajujuran anu mancorong ngamimitian henteu katingal; dina mangsa éta, saha anu ngagaduhan daya ngahontal kakuatan, katéguhan, sareng takwa para sahabat dina kaadilan, kajujuran, luhurna, sareng kabeneran, atanapi ngalangkungan darajatna?
Sim kuring nerangkeun hiji kaayaan anu kantos tumiba ka sim kuring, anu bakal nyaangan pasualan tadi dina hiji darajat. Kieu:
Hiji mangsa kaémut dina haté sim kuring: Kunaon tokoh-tokoh luar biasa sapertos Muhyiddin 'Arabi henteu tiasa ngahontal sahabat? Teras nalika ngucapkeun ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺭَﺑِّﻰَ الْاَعْلٰى dina solat, harti kecap ieu muka. Henteu kalayan hartina anu lengkep, nanging sapotong hakékatna katingal. Dina haté sim kuring nyarios: “Upami baé sim kuring tiasa hasil dina hiji solat sapertos dina kecap ieu, éta langkung saé tibatan sataun ibadah.” Saparantos solat, sim kuring ngartos yén lintasan sareng kaayaan éta téh hiji pituduh yén darajat sahabat dina ibadah henteu tiasa dihontal.
Leres, dina parobahan masarakat anu agung anu lahir tina cahya Al-Qur'an Al-Hakîm éta, nalika perkara-perkara anu sabalikna kaluar sarta papisah hiji sareng nu sanés, kajahatan kalayan sakumna anu ngiring, poék, sareng rincianana, sarta kahadéan sareng kasampurnaan kalayan sakumna cahya sareng hasilna, patepung nyanghareupan dina hiji kaayaan sareng waktu anu ngagerakkeun rasa. Sakumaha unggal zikir sareng tasbih ngungkabkeun sadaya lapisan hartina ku cara anu anyar, seger, hirup, sareng ngora, éta ogé ngahudangkeun sadaya rasa sareng daya lemes maknawi manusa anu aya di handapeun guludug parobahan agung éta. Malah rasa-rasa sapertos wahm, hayal, sareng sirr, kalayan hudang tur waspada, nyandak sarta nyerep sababaraha harti dina zikir sareng tasbih éta dumasar kana nikmatna masing-masing. Tah dumasar kana hikmah ieu, para sahabat anu sadaya rasana hudang sareng daya lemesna waspada, nalika ngucapkeun kecap-kecap anu diberkahan anu ngahimpun cahya iman sareng tasbih, nyarios kalayan sakumna harti kecapna sarta nyandak bagian kalayan sakumna daya lemesna.
Padahal saparantos ledakan sareng parobahan éta, laun-laun daya lemes murag kana kulem sarta indra kana lalawora ngeunaan hakékat-hakékat éta; kecap-kecap anu diberkahan éta, kawas buah, laun-laun leungit lemes sareng segerna ku tabir biasa. Siga garing ku hawa deet, ngan aya saeutik baseuh, anu kaayaan awalna ngan tiasa dipulangkeun ku hiji usaha tafakur anu kuat. Tah ku ieu, kautamaan sareng tingkatan anu dihontal ku hiji sahabat dina opat puluh menit, anu sanés ngan tiasa ngahontal dina opat puluh dinten, malah opat puluh taun.
SABAB KATILU: Sakumaha dibuktikeun dina Kalimah Kadua Belas, Kadua Puluh Opat, sareng Kadua Puluh Lima, hubungan kanabian sareng kawalian téh kawas panonpoé ku zatna sorangan dibandingkeun sareng gambar panonpoé anu katingal dina eunteung-eunteung. Tah lingkup kanabian, sabaraha luhurna tibatan lingkup kawalian, para sahabat anu janten palayan lingkup kanabian sareng béntang-béntang panonpoé éta ogé kedah langkung luhur dina darajat anu sabanding tibatan jalma-jalma soléh dina lingkup kawalian. Malah upami hiji wali ngahontal warisan kanabian sareng shiddiqiyah anu janten kawalian agung, nyaéta kawalian sahabat, tetep henteu ngahontal tingkatan para sahabat barisan kahiji. Tina sababaraha jihat sabab katilu ieu, urang nerangkeun tilu jihat:
Jihat Kahiji: Dina ijtihad, nyaéta ngaluarkeun hukum-hukum, nyaéta ngartos perkara-perkara anu dirido Alloh tina dawuhan-Na, para sahabat henteu tiasa dihontal.
Sabab parobahan Alloh anu agung dina mangsa éta ngurilingan ngartos perkara-perkara anu dirido Rabb sareng hukum-hukum Alloh. Sadaya pikiran ditujukeun kana ngaluarkeun hukum. Sadaya haté panasaran “Naon anu dipikahayang Rabb urang ti urang?” Kaayaan mangsa lumangsung ku cara anu nyirikeun sareng ngajantenkeun karasa kaayaan ieu. Paguneman kajantenan kalayan ngandung harti-harti ieu. Tah ku ieu, unggal perkara, unggal kaayaan, paguneman, obrolan, sareng carita lumangsung ku cara anu dina hiji darajat ngajarkeun sadaya harti éta, nyampurnakeun kamampuhan sahabat sarta nyaangan pikiranana; kamampuhanana dina ijtihad sareng ngaluarkeun hukum siap nyaangan dina darajat korék api. Darajat ngaluarkeun hukum sareng ijtihad anu dihontalna dina hiji poé atanapi hiji bulan, hiji jalma anu gaduh darajat kapinteran sareng kamampuhan sabanding sahabat éta, dina jaman ieu moal ngahontal dina sapuluh taun, malah saratus taun.
Sabab ayeuna, kabagjaan dunya janten sasaran pandangan ngagentos kabagjaan langgeng. Perhatian manusa ditujukeun kana maksud anu sanés. Ku sabab kasusah pangupa jiwa dina henteu tawakal masihan linglung ka roh, sarta filsafat tabiat sareng matéri masihan lolong ka akal, lingkungan masarakat manusa henteu masihan kakuatan kana pikiran sareng kamampuhan jalma éta ngeunaan ijtihad, malah masihan paburencay sarta ngabuyarkeun. Dina bahasan ijtihad Kalimah Kadua Puluh Tujuh, dina ngabandingkeun Sufyan bin 'Uyaynah sareng hiji jalma anu darajat kapinteranana sabanding anjeunna, urang parantos ngabuktikeun yén anu dihontal ku Sufyan dina sapuluh taun, anu sanés henteu tiasa ngahontal dina saratus taun.
Jihat Kadua: Tingkatan-tingkatan para sahabat dina caket ka Alloh henteu tiasa dihontal ku léngkah kawalian.
Sabab Alloh kacida caketna ka urang sarta langkung caket tibatan unggal perkara. Sedengkeun urang kacida jauhna ti Mantenna tanpa tungtung. Ngahontal caket ka Mantenna ku dua cara.
Hiji: Ku némbongna kacida caketna Mantenna, anu caket dina kanabian ningal kana éta, sarta para sahabat janten tempat katémbongna rusiah éta tina jihat warisan kanabian sareng pagunemanana.
Cara kadua: Tina jihat jauhna urang, ngalangkungan darajat-darajat sarta dimulyakeun ku caket dina hiji darajat; seuseueurna lalampahan suluk kawalian dumasar kana éta, sarta lalampahan dina diri sareng lalampahan di luar lumangsung ku cara ieu.
Tah cara kahiji murni paparin, sanés usaha; éta kataji, tarikan Gusti Rahmân, sarta janten anu dipikaasih. Jalanna pondok, nanging kacida kuatna, kacida luhurna, kacida murnina, sarta tanpa kalangkang. Anu sanés ku usaha, panjang, sareng ngagaduhan kalangkang. Sanaos seueur kaahéngan luar biasa, tina jihat ajén sareng caketna, henteu tiasa ngahontal anu kahiji.
Upamana, sakumaha aya dua jalan pikeun ngahontal dinten kamari dina dinten ayeuna:
Kahiji: Henteu nuturkeun ngalirna waktu, ku hiji kakuatan suci naék ka saluhureun waktu sarta ningali kamari hadir sapertos ayeuna.
Kadua: Ngalangkungan jarak sataun, mulih ngurilingan sarta sumping ka kamari. Nanging tetep henteu tiasa nyepeng kamari dina panangan, ngantunkeun éta sarta angkat.
Kitu ogé, ngalih tina lahir ka hakékat ku dua cara:
Hiji: Langsung kataji ku tarikan hakékat, sarta mendakan hakékat dina lahir éta sorangan tanpa lebet kana barzakh tarekat.
Kadua: Ngalangkungan seueur darajat ku cara lalampahan suluk. Ahli kawalian, sanaos hasil dina fana nafsu sarta maéhan nafsu ammara, tetep henteu tiasa ngahontal sahabat. Sabab ku nafsu para sahabat disucikeun sareng diberesihan, aranjeunna langkung seueur janten tempat katémbongna rupa-rupa ubudiyah sarta bagian-bagian sukur sareng hamd, ku seueur parabot dina hakékat nafsu. Saparantos fana nafsu, ubudiyah para wali janten basajan.
Jihat Katilu: Tina jihat kautamaan amal, pahala lampah, sareng kautamaan aherat, para sahabat henteu tiasa dihontal.
Sabab sakumaha saurang prajurit, dina sawatara sarat, dina hiji tempat anu penting tur pikasieuneun, tiasa ngahontal kautamaan sabanding sataun ibadah ku hiji jam jaga, sarta ku katembak hiji pélor dina hiji menit, naék kana hiji tingkatan sapertos darajat kawalian anu ngan tiasa dihontal sahenteuna dina opat puluh dinten.
Kitu ogé, khidmah para sahabat dina ngadegkeun Islam sareng nyebarkeun hukum Al-Qur'an, sarta ngumumkeun perang ka sakumna dunya pikeun Islam, sakitu luhurna nepi ka anu sanés henteu tiasa ngahontal hiji menitna dina sataun.
Malah tiasa disebatkeun yén sadaya menitna dina khidmah suci éta kawas menit prajurit anu syahid éta. Sadaya jamna kawas jagana saurang prajurit anu ngorbankeun diri, anu jaga hiji jam dina hiji tempat pikasieuneun, anu amalna saeutik, bayaranna seueur, sarta ajénna luhur.
Leres, ku sabab para sahabat ngawangun barisan kahiji dina ngadegkeun Islam sareng nyebarkeun cahya Al-Qur'an, ku rusiah ﺍَﻟﺴَّﺒَﺐُ ﻛَﺎﻟْﻔَﺎﻋِﻞِ, aranjeunna nyandak bagian tina kahadéan sakumna umat. Umat nyarios ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻋَﻠٰﻰ ﺳَﻴِّﺪِﻧَﺎ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻭَﻋَﻠٰﻰ ﺍٰﻟِﻪ۪ ﻭَﺍَﺻْﺤَﺎﺑِﻪ۪ némbongkeun yén para sahabat ngagaduhan bagian tina kahadéan sakumna umat. Ogé sakumaha hiji kaunggulan alit dina akar tangkal nyandak wangun gedé dina dahan-dahan tangkal, sarta langkung gedé tibatan hiji dahan gedé; ogé sakumaha saeutik luhurna dina awal laun-laun ngawangun hiji jumlah; ogé sakumaha tambahan sabanding tungtung jarum anu caket kana titik puseur, dina bunderan luar sakapeung sabanding tambahan saméter.
Persis sapertos opat conto ieu, ku sabab para sahabat janten akar sareng dasar tangkal Islam anu pinuh ku cahya, aya dina awal garis-garis cahya wangunan Islam, janten imam-imam jamaah Islam sareng anu pangheulana tina jumlahna, sarta caket kana puseur Panonpoé Kanabian sareng Lampu Hakékat, amalna anu saeutik janten seueur, khidmahna anu alit janten agung. Pikeun ngahontal aranjeunna, kedah janten sahabat sajati. ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻋَﻠٰﻰ ﺳَﻴِّﺪِﻧَﺎ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﻗَﺎﻝَ:ﺍَﺻْﺤَﺎﺑ۪ﻰ ﻛَﺎﻟﻨُّﺠُﻮﻡِ ﺑِﺎَﻳِّﻬِﻢْ ﺍِﻗْﺘَﺪَﻳْﺘُﻢْ ﺍِﻫْﺘَﺪَﻳْﺘُﻢْ ﻭَ ﺧَﻴْﺮُ ﺍﻟْﻘُﺮُﻭﻥِ ﻗَﺮْﻧ۪ﻰ ﻭَ ﻋَﻠٰﻰ ﺍٰﻟِﻪ۪ ﻭَ ﺻَﺤْﺒِﻪ۪ ﻭَ ﺳَﻠِّﻢْ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ لَا ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَٓﺎ اِلَّا ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَٓﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ
Patarosan: Disarioskeun yén: Para sahabat ningali Kangjeng Rosul Nu Mulya ﷺ, teras iman. Sedengkeun urang iman tanpa ningali. Upami kitu, iman urang langkung kuat. Ogé aya riwayat anu nuduhkeun kakuatan iman urang?
Waleran: Dina mangsa éta, nalika pamikiran umum sakumna alam ngalawan sareng sabalikna hakékat-hakékat Islam, para sahabat ngan ningali Kangjeng Rosul Nu Mulya ﷺ dina wangun manusa, sakapeung tanpa mu'jizat, sarta iman kalayan hiji iman anu sakumna pamikiran umum alam henteu tiasa ngoyagkeunana. Malah henteu masihan waswas ka sawatara di antarana, langkung-langkung karaguan.
Sedengkeun anjeun ngabandingkeun iman anjeun sorangan sareng iman para sahabat. Sanaos sakumna pamikiran umum Islam janten kakuatan sareng sandaran pikeun iman anjeun, sarta anjeun ningali ku panon akal, sanés kamanusaan sareng wangun jasmani Kangjeng Rosul Nu Mulya ﷺ anu janten siki tangkal Tuba kanabianana, nanging kapribadian maknawina anu pinuh ku cahya tur megah kalayan sakumna cahya Islam sareng hakékat Al-Qur'an, dikurilingan ku sarébu mu'jizat, di mana iman anjeun anu murag kana waswas sareng ragu ku ucapan saurang filsuf Éropa? Di mana iman para sahabat anu henteu oyag ngalawan serangan sakumna alam kufur, Nasrani, Yahudi, sareng para filsuf? Ogé di mana takwana anu kuat sareng kasoléhanana anu sampurna anu némbongkeun kakuatan iman para sahabat sarta janten limpahan imanna? Hé nu ngaku! Di mana iman anjeun anu henteu mancorong, anu ku kacida lemahna henteu némbongkeun kawajiban-kawajiban kalayan lengkep tina anjeun?
Sedengkeun riwayat anu sumping dina hadis kalayan harti “Dina ahir zaman, anu henteu ningali sim kuring sarta iman, langkung ditampi,” téh ngeunaan kautamaan husus. Éta ngeunaan sawatara jalma husus. Sedengkeun bahasan urang téh tina jihat kautamaan anu ngawengku sadayana sareng seuseueurna.
Patarosan Kadua: Aranjeunna nyarios: Ahli kawalian sareng anu gaduh kasampurnaan parantos ngantunkeun dunya. Malah aya dina hadis yén “Kacinta ka dunya téh awal sakumna kasalahan.” Padahal para sahabat parantos lebet seueur pisan kana dunya; sanés ngantunkeun dunya, malah sawatara sahabat langkung maju tibatan ahli peradaban mangsa éta. Kumaha anjeun nyarios yén sahabat anu panghandapna sapertos kitu ngagaduhan ajén sabanding wali anu pangagungna?
Waleran: Dina Mevkıf Kadua sareng Katilu Kalimah Katilu Puluh Dua parantos dibuktikeun kalayan kacida pastina yén mikacinta raray dunya anu ningal ka aherat sarta rarayna anu nyanghareupan asma-asma Alloh, sanés sabab kakurangan, nanging dasar kasampurnaan; sarta beuki maju dina dua raray éta, beuki langkung maju dina ibadah sareng makrifat ka Alloh. Sedengkeun dunya para sahabat téh dina dua raray éta. Aranjeunna ningali dunya minangka ladang aherat, teras melak sarta panén. Aranjeunna ningali sakumna anu aya minangka eunteung asma-asma Alloh, teras nyaksian sareng ningali kalayan sono. Sedengkeun fana dunya téh rarayna anu fana, anu ningal kana kahayang manusa.
Patarosan Katilu: Tarekat-tarekat téh jalan-jalan hakékat. Ngeunaan jalan Naqsyabandi anu diaku janten anu pangsohorna, pangluhurna, sareng jalan agung di antara tarekat-tarekat, sawatara pahlawan sareng imam tarekat éta parantos nerangkeun dasarna sapertos kieu. Aranjeunna nyarios: ﺩَﺭْ ﻃَﺮ۪ﻳﻖِ ﻧَﻘْﺸِﺒَﻨْﺪ۪ﻯ لَازِمْ ﺍٰﻣَﺪْ ﭼَﺎﺭْ ﺗَﺮْﻙْ: ﺗَﺮْﻙِ ﺩُﻧْﻴَﺎ ﺗَﺮْﻙِ ﻋُﻘْﺒٰﻰ ﺗَﺮْﻙِ ﻫَﺴْﺘ۪ﻰ ﺗَﺮْﻙِ ﺗَﺮْﻙْ
Hartina, dina jalan Naqsyi kedah ngantunkeun opat perkara. Boh dunya, boh aherat ogé henteu dijantenkeun maksud sajati pikeun nafsu; boh poho kana ayana sorangan; boh henteu ngémutan perkara-perkara anu ditinggalkeun ieu supados henteu asup kana ujub sareng reueus. Hartina, makrifat ka Alloh anu sajati sareng kasampurnaan manusa ku ngantunkeun sadayana salian Alloh?
Waleran: Upami manusa ngan mangrupa hiji haté, kedah ngantunkeun sadayana salian Alloh, malah asma sareng sipat ogé ditinggalkeun, sarta ngan ngahubungkeun haté kana Zat Alloh. Nanging manusa ngagaduhan seueur pisan daya lemes sareng indra anu gaduh pancén, sapertos akal, roh, sirr, sareng nafsu.
Manusa sampurna nyaéta anu ngarahkeun sakumna daya lemes éta ka jihat hakékat dina jalan ubudiyah anu béda-béda anu husus pikeun masing-masing, sarta dina lingkup anu jembar tur kalayan beunghar sapertos sahabat, haté salaku panglima maju kalayan gagah ka maksud babarengan sareng prajurit-prajurit daya lemes. Upami henteu, haté ngantunkeun prajuritna sarta angkat nyalira ngan pikeun nyalametkeun dirina, sanés dasar reueus, nanging hasil kapaksa.
Patarosan Kaopat: Ti mana asalna pangakuan langkung unggul ngalawan para sahabat? Saha anu ngaluarkeunana? Kunaon dina jaman ieu pasualan ieu dijantenkeun bahan bahasan? Ogé, ti mana asalna pangakuan sami sareng para mujtahid agung?
Waleran: Anu nyarios pasualan ieu aya dua golongan:
Hiji golongan téh ahli agama sareng ahli élmu anu murni, anu parantos ningali sawatara hadis, sarta muka bahasan sapertos kitu pikeun ngadorong sareng ngajak ahli takwa sareng kasoléhan dina jaman ieu. Urang henteu ngagaduhan ucapan ngalawan golongan ieu. Éta ogé saeutik, sarta gancang sadar.
Golongan anu sanés téh jalma-jalma sombong anu kacida pikasieuneunana, anu hoyong nyebarkeun sikep henteu nuturkeun mazhabna dina pangakuan sami sareng para mujtahid agung, sarta hoyong ngalaksanakeun sikep henteu agamana dina pangakuan sami sareng para sahabat. Sabab:
Kahiji: Ahli kasasaran éta parantos lebet kana hirup nurut kana hawa nafsu, kecanduan hirup nurut kana hawa nafsu; henteu tiasa ngalaksanakeun kawajiban-kawajiban syariat anu ngahalangan hirup nurut kana hawa nafsu. Pikeun mendakan hiji alesan pikeun dirina, anjeunna nyarios: “Pasualan-pasualan ieu ijtihadi. Dina pasualan-pasualan éta, mazhab-mazhab béda hiji sareng nu sanés. Ogé aranjeunna manusa sapertos urang, tiasa lepat. Upami kitu, urang ogé ngalakukeun ijtihad sapertos aranjeunna, ngalaksanakeun ibadah sakahayang urang. Naon anu ngawajibkeun urang nuturkeun aranjeunna?” Tah jalma-jalma malang ieu, ku siasat sétan ieu, ngaluarkeun sirahna tina ranté mazhab. Ku sabab sabaraha rapuh sareng tanpa dasarna pangakuan aranjeunna ieu parantos ditémbongkeun kalayan pasti dina Kalimah Kadua Puluh Tujuh, urang masrahkeun ka dinya.
Kadua: Golongan ahli kasasaran éta ningali yén padamelan henteu réngsé dina para mujtahid. Dina taktak aranjeunna ngan perkara-perkara téoritis agama. Padahal golongan ahli kasasaran ieu hoyong ngantunkeun sareng ngarobah perkara-perkara agama anu pokok. Upami nyarios “Urang langkung saé tibatan aranjeunna,” pasualanana henteu réngsé. Sabab para mujtahid tiasa campur kana perkara téoritis sareng rincian anu henteu pasti.
Padahal ahli kasasaran anu henteu nuturkeun mazhab ieu hoyong nyampurkeun pikiranana malah dina perkara-perkara agama anu pokok, ngarobah pasualan-pasualan anu henteu tiasa dirobah, sarta ngalawan rukun Islam anu pasti; tangtos aranjeunna bakal nyabak para sahabat anu nyangking sareng janten pilar perkara-perkara agama anu pokok.
Hanjakal pisan! Henteu ngan sasatoan dina wangun manusa sapertos ieu, malah manusa sajati sareng para wali agung anu janten manusa sajati anu pangsampurnana, henteu tiasa meunang pangakuan sami sareng para sahabat anu alit; ieu parantos dibuktikeun kalayan kacida pastina dina Kalimah Kadua Puluh Tujuh. ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻭَ ﺳَﻠِّﻢْ ﻋَﻠٰﻰ ﺭَﺳُﻮﻟِﻚَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﻗَﺎﻝَ: لَاتَسُبُّوا ﺍَﺻْﺤَﺎﺑ۪ﻰ ﻟَﻮْ ﺍَﻧْﻔَﻖَ ﺍَﺣَﺪُﻛُﻢْ ﻣِﺜْﻞَ ﺍُﺣُﺪٍ ﺫَﻫَﺒًﺎ ﻣَﺎ ﺑَﻠَﻎَ ﻧِﺼْﻒَ ﻣُﺪٍّ ﻣِﻦْ ﺍَﺻْﺤَﺎﺑ۪ﻰ ﺻَﺪَﻕَ ﺭَﺳُﻮﻝُ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ لَا ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَٓﺎ اِلَّا ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَٓﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ
--