PANUTUP
Lima paragraf anu ngaheningkeun nafsu Said Baheula anu bandel, ngagungkeun diri, sombong, ujub, sarta ria, tur maksa éta pasrah.
Paragraf Kahiji: Ku sabab perkara-perkara aya sareng didamel kalayan seni, tangtos aya anu ngadamelna. Sakumaha dibuktikeun kalayan kacida pastina dina Kalimah Kadua Puluh Dua, upami unggal perkara sanés kagungan hiji Zat, waktu éta masing-masing perkara janten sesah tur beurat sabanding sakumna perkara. Upami unggal perkara kagungan hiji Zat, waktu éta sakumna perkara janten hampang tur gampang sabanding hiji perkara. Ku sabab hiji Zat parantos Ngadamel sareng Nyiptakeun bumi sareng langit, tangtos Zat anu kacida pinuh ku hikmah sareng ahli seni éta moal Ngaruksak padamelan ku masrahkeun mahluk hirup anu janten buah, hasil, sareng tujuan bumi sareng langit ka anu sanés. Mantenna moal Masrahkeun ka panangan anu sanés sarta Ngajantenkeun sadaya padamelan-Na anu pinuh ku hikmah sia-sia, moal Nurunkeunana kana kosong, sarta moal Maparin sukur sareng ibadah aranjeunna ka anu sanés.
Paragraf Kadua: Hé nafsu sim kuring anu sombong! Anjeun sapertos tangkal anggur. Ulah reueus! Tangkal éta henteu ngagantungkeun sorangan beungkeutan buahna; anu sanés anu ngagantungkeunana kana éta.
Paragraf Katilu: Hé nafsu sim kuring anu ria! Ulah sombong ku nyarios “Sim kuring parantos ngalaksanakeun khidmah pikeun agama.” Ku rusiah ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻟَﻴُﺆَﻳِّﺪُ ﻫٰﺬَﺍ ﺍﻟﺪّ۪ﻳﻦَ ﺑِﺎﻟﺮَّﺟُﻞِ ﺍﻟْﻔَﺎﺟِﺮِ, ku sabab anjeun henteu disucikeun, malah anjeun kedah nganggap diri anjeun minangka jalma fajir éta. Anggap khidmah sareng ubudiyah anjeun minangka sukur pikeun ni'mat-ni'mat anu parantos kalangkung, pancén fitrah, kawajiban ciptaan, sareng hasil seni; salamet tina ujub sareng ria!
Paragraf Kaopat: Upami anjeun mikahayang élmu hakékat sareng hikmah sajati, raih makrifat ka Alloh. Sabab sakumna hakékat anu aya téh sorot-sorot Asma Haqq, némbongna Asma-Asma-Na, sareng tajalli Sifat-Sifat-Na. Hakékat unggal perkara sareng unggal manusa, boh bahan atanapi maknawi, boh inti atanapi sipat anu nempel, ngandelkeun cahya hiji asma sareng ngandelkeun hakékatna. Upami henteu, éta hiji gambar anu henteu ngagaduhan hakékat tur henteu penting. Dina tungtung Kalimah Kadua Puluh, parantos aya saeutik bahasan ngeunaan rusiah ieu.
Hé nafsu! Upami anjeun sono kana kahirupan dunya ieu sarta nyingkahan maot, uninga kalayan pasti yén kaayaan anu anjeun anggap kahirupan téh ngan menit anu ayeuna anjeun aya. Sakumna waktu sateuacan menit éta sareng perkara-perkara dunya dina waktu éta, dina menit éta parantos maot. Sakumna waktu saatos menit éta sareng eusina, dina menit éta henteu aya, kosong. Hartina, kahirupan bahan anu anjeun andelkeun téh ngan hiji menit. Malah sawatara ahli talungtik nyarios: “Hiji 'asyirah, malah hiji waktos anu ngalir.” Tah ku rusiah ieu, sawatara ahli kawalian mutuskeun yén dunya, tina jihat dunya, henteu aya.
Ku sabab sapertos kitu, tinggalkeun kahirupan bahan nafsu. Naék kana darajat-darajat kahirupan haté, roh, sareng sirr, teras tingali; sabaraha jembar lingkup kahirupanana. Mangsa katukang sareng mangsa nu bakal datang anu maot pikeun anjeun, pikeun aranjeunna hirup, pinuh ku kahirupan, sarta aya. Hé nafsu sim kuring! Ku sabab sapertos kitu, anjeun ogé ceurik sareng ngagorowok kawas haté sim kuring, sarta nyarios:
“Sim kuring fana, henteu mikahayang anu fana. Sim kuring henteu mampuh, henteu mikahayang anu henteu mampuh. Sim kuring masrahkeun roh sim kuring ka Gusti Rahmân, henteu mikahayang anu sanés. Sim kuring mikahayang, nanging mikahayang hiji kakasih anu langgeng. Sim kuring hiji zarah, nanging mikahayang hiji panonpoé anu langgeng salawasna. Sim kuring kosong dina kosong, nanging mikahayang sakumna anu aya ieu sakaligus.”
Paragraf Kalima: Ku sabab paragraf ieu sumping dina basa Arab, éta ditulis dina basa Arab. Ogé paragraf basa Arab ieu téh hiji isyarat kana hiji darajat tina tilu puluh tilu darajat tafakur dina zikir “Allohu akbar”. ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻘَﺪ۪ﻳﺮُ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﻜَﺮ۪ﻳﻢُ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺠَﻤ۪ﻴﻞُ ﺍﻟﻨَّﻘَّﺎﺵُ الْاَزَلِىُّ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﻣَﺎ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔُ ﻫٰﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ كُلًّا ﻭَ ﺟُﺰْﺀً ﻭَ ﺻَﺤَﺎﺋِﻒَ ﻭَ ﻃَﺒَﻘَﺎﺕٍ ﻭَ ﻣَﺎ ﺣَﻘَﺎﺋِﻖُ ﻫٰﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻛُﻠِّﻴًّﺎ ﻭَ ﺟُﺰْﺋِﻴًّﺎ ﻭَ ﻭُﺟُﻮﺩًﺍ ﻭَ ﺑَﻘَﺎﺀً اِلَّا ﺧُﻄُﻮﻁُ ﻗَﻠَﻢِ ﻗَﻀَﺎﺋِﻪ۪ ﻭَ ﻗَﺪَﺭِﻩ۪ ﻭَ ﺗَﻨْﻈ۪ﻴﻤِﻪ۪ ﻭَ ﺗَﻘْﺪ۪ﻳﺮِﻩ۪ ﺑِﻌِﻠْﻢٍ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺔٍ ﻭَ ﻧُﻘُﻮﺵُ ﭘَﺮْﻛَﺎﺭِ ﻋِﻠْﻤِﻪ۪ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪ۪ ﻭَ ﺗَﺼْﻮ۪ﻳﺮِﻩ۪ ﻭَ ﺗَﺪْﺑ۪ﻴﺮِﻩ۪ ﺑِﺼُﻨْﻊٍ ﻭَ ﻋِﻨَﺎﻳَﺔٍ ﻭَ ﺗَﺰْﻳ۪ﻴﻨَﺎﺕُ ﻳَﺪِ ﺑَﻴْﻀَﺎﺀِ ﺻُﻨْﻌِﻪ۪ ﻭَ ﻋِﻨَﺎﻳَﺘِﻪ۪ ﻭَ ﺗَﺰْﻳ۪ﻴﻨِﻪ۪ ﻭَ ﺗَﻨْﻮ۪ﻳﺮِﻩ۪ ﺑِﻠُﻄْﻒٍ ﻭَ ﻛَﺮَﻡٍ ﻭَ ﺍَﺯَﺍﻫ۪ﻴﺮُ ﻟَﻄَﺎﺋِﻒِ ﻟُﻄْﻔِﻪ۪ ﻭَ ﻛَﺮَﻣِﻪ۪ ﻭَ ﺗَﻮَﺩُّﺩِﻩ۪ ﻭَ ﺗَﻌَﺮُّﻓِﻪ۪ ﺑِﺮَﺣْﻤَﺔٍ ﻭَ ﻧِﻌْﻤَﺔٍ ﻭَ ﺛَﻤَﺮَﺍﺕُ ﻓَﻴَّﺎﺽِ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪ۪ ﻭَ ﻧِﻌْﻤَﺘِﻪ۪ ﻭَ ﺗَﺮَﺣُّﻤِﻪ۪ ﻭَ ﺗَﺤَﻨُّﻨِﻪ۪ ﺑِﺠَﻤَﺎﻝِ
ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻝِ ﻭَ ﻟَﻤَﻌَﺎﺕِ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺟَﻤَﺎﻟِﻪ۪ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪ۪ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﺗَﻔَﺎﻧِﻴَﺔِ ﺍﻟْﻤَﺮَﺍﻳَﺎ ﻭَ ﺳَﻴَّﺎﻟِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻤَﻈَﺎﻫِﺮِ ﻣَﻊَ ﺑَﻘَﺎﺀِ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟْﻤُﺠَﺮَّﺩِ ﺍﻟﺴَّﺮْﻣَﺪِﻯِّ ﺍﻟﺪَّﺍﺋِﻢِ ﺍﻟﺘَّﺠَﻠّ۪ﻰ ﻭَ ﺍﻟﻈُّﻬُﻮﺭِ ﻋَﻠٰﻰ ﻣَﺮِّ ﺍﻟْﻔُﺼُﻮﻝِ ﻭَ ﺍﻟْﻌُﺼُﻮﺭِ ﻭَ ﺍﻟﺪُّﻫُﻮﺭِ ﻭَ ﺍﻟﺪَّﺍﺋِﻢِ الْاِنْعَامِ ﻋَﻠٰﻰ ﻣَﺮِّ الْاَنَامِ ﻭَ الْاَيَّامِ ﻭَ الْاَعْوَامِ ﻧَﻌَﻢْ فَالْاَثَرُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻳَﺪُﻝُّ ﻟِﺬ۪ﻯ ﻋَﻘْﻞٍ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻔِﻌْﻞِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞِ ﺛُﻢَّ ﺍﻟْﻔِﻌْﻞُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻳَﺪُﻝُّ ﻟِﺬ۪ﻯ ﻓَﻬْﻢٍ ﻋَﻠَﻰ الْاِسْمِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞِ ﺛُﻢَّ الْاِسْمُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻳَﺪُﻝُّ ﺑِﺎﻟْﺒَﺪَﺍﻫَﺔِ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻮَﺻْﻒِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞِ ﺛُﻢَّ ﺍﻟْﻮَﺻْﻒُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻳَﺪُﻝُّ ﺑِﺎﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺓِ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﺸَّﺎْﻥِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞِ ﺛُﻢَّ ﺍﻟﺸَّﺎْﻥُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻳَﺪُﻝُّ ﺑِﺎﻟْﻴَﻘ۪ﻴﻦِ ﻋَﻠٰﻰ ﻛَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟﺬَّﺍﺕِ ﺑِﻤَﺎ ﻳَﻠ۪ﻴﻖُ ﺑِﺎﻟﺬَّﺍﺕِ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺤَﻖُّ ﺍﻟْﻴَﻘ۪ﻴﻦُ ﻧَﻌَﻢْ ﺗَﻔَﺎﻧِﻰ ﺍﻟْﻤِﺮْﺍٰﺓِ ﺯَﻭَﺍﻝُ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻣَﻊَ ﺍﻟﺘَّﺠَﻠِّﻰ ﺍﻟﺪَّﺍﺋِﻢِ ﻣَﻊَ ﺍﻟْﻔَﻴْﺾِ الْمُلَازِمِ ﻣِﻦْ ﺍَﻇْﻬَﺮِ ﺍﻟﻈَّﻮَﺍﻫِﺮِ ﺍَﻥَّ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﻝَ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮَ ﻟَﻴْﺲَ ﻣُﻠْﻚَ ﺍﻟْﻤَﻈَﺎﻫِﺮِ ﻣِﻦْ ﺍَﻓْﺼَﺢِ ﺗِﺒْﻴَﺎﻥٍ ﻣِﻦْ ﺍَﻭْﺿَﺢِ ﺑُﺮْﻫَﺎﻥٍ ﻟِﻠْﺠَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟْﻤُﺠَﺮَّﺩِ لِلْاِحْسَانِ ﺍﻟْﻤُﺠَﺪَّﺩِ ﻟِﻠْﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﻟِﻠْﺒَﺎﻗِﻰ ﺍﻟْﻮَﺩُﻭﺩِ ﺍَﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻋَﻠٰﻰ ﺳَﻴِّﺪِﻧَﺎ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻣِﻦَ الْاَزَلِ ﺍِﻟَﻰ الْاَبَدِ ﻋَﺪَﺩَ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻰ ﻋِﻠْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻭَ ﻋَﻠٰﻰ ﺍٰﻟِﻪ۪ ﻭَ ﺻَﺤْﺒِﻪ۪ ﻭَ ﺳَﻠِّﻢْ
--
TAMBIHAN
ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ
(Tambihan anu alit pisan ieu ngagaduhan pentingna anu agung. Aya mangpaatna pikeun sadayana.)
Jalan-jalan anu bakal ngahontal Alloh kacida seueur. Sakumna jalan anu leres dicandak tina Al-Qur'an. Nanging sawatara tarekat langkung pondok, langkung salamet, sarta langkung umum tibatan sawatara anu sanés. Di antara jalan-jalan éta, anu sim kuring candak mangpaatna tina Al-Qur'an ku pamahaman sim kuring anu kirang, nyaéta jalan henteu mampuh, fakir, welas, sareng tafakur.
Leres, henteu mampuh ogé sapertos cinta, malah hiji jalan anu langkung salamet, anu ku jalan ubudiyah dugi ka janten anu dipikaasih.
Fakir ogé nganteurkeun kana Asma Rahmân.
Ogé welas sapertos cinta, malah hiji jalan anu langkung seukeut sareng langkung jembar, anu nganteurkeun kana Asma Rahîm.
Ogé tafakur sapertos cinta, malah hiji jalan anu langkung beunghar, langkung mancorong, sareng langkung jembar, anu nganteurkeun kana Asma Hakîm.
Jalan ieu sanés sapuluh léngkah sapertos “Lathâ'if 'Asyrah” dina jalan-jalan khafi, sarta sanés léngkah-léngkah anu ditujukeun kana tujuh darajat “Nufûs Sab'ah” sapertos jalan jahri, nanging ngan opat léngkah. Langkung ti tarekat, éta hakékat sareng syariat. Ulah lepat ngartos, hartina ningali henteu mampuh, fakir, sareng kakurangan anjeun payuneun Alloh. Henteu hartina ngalakukeun éta atanapi némbongkeunana ka jalma-jalma.
Wirid jalan anu pondok ieu: Nuturkeun sunnah, ngalaksanakeun kawajiban-kawajiban, sareng ngantunkeun dosa-dosa gedé. Sarta hususna ngalaksanakeun solat kalayan ta'dil arkan, ngalakukeun tasbih-tasbih saatos solat.
Léngkah kahiji diisyaratkeun ku ayat فَلَا ﺗُﺰَﻛُّٓﻮﺍ ﺍَﻧْﻔُﺴَﻜُﻢْ.
Léngkah kadua diisyaratkeun ku ayat وَلَا ﺗَﻜُﻮﻧُﻮﺍ ﻛَﺎﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻧَﺴُﻮﺍ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻓَﺎَﻧْﺴٰﻴﻬُﻢْ ﺍَﻧْﻔُﺴَﻬُﻢْ.
Léngkah katilu diisyaratkeun ku ayat ﻣَٓﺎ ﺍَﺻَﺎﺑَﻚَ ﻣِﻦْ ﺣَﺴَﻨَﺔٍ ﻓَﻤِﻦَ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻭَﻣَٓﺎ ﺍَﺻَﺎﺑَﻚَ ﻣِﻦْ ﺳَﻴِّﺌَﺔٍ ﻓَﻤِﻦْ ﻧَﻔْﺴِﻚَ.
Léngkah kaopat diisyaratkeun ku ayat ﻛُﻞُّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻫَﺎﻟِﻚٌ اِلَّا ﻭَﺟْﻬَﻪُ.
Katerangan singget opat léngkah ieu nyaéta kieu:
Dina léngkah kahiji, sakumaha diisyaratkeun ku ayat فَلَا ﺗُﺰَﻛُّٓﻮﺍ ﺍَﻧْﻔُﺴَﻜُﻢْ: Henteu nganggap nafsu parantos suci. Sabab manusa, dumasar kana tabiat sareng fitrahna, mikacinta nafsuna. Malah pangheulana sareng langsung ngan mikacinta dirina sorangan, sarta ngorbankeun unggal perkara anu sanés pikeun nafsuna. Anjeunna muji nafsuna ku cara anu pantes pikeun Gusti Nu Disembah. Anjeunna nyucikeun sareng ngabébaskeun nafsuna tina kakurangan-kakurangan ku cara nyucikeun anu pantes pikeun Gusti Nu Disembah. Sabisa-bisa anjeunna henteu nganggap kakurangan pantes pikeun dirina sarta henteu nampi. Anjeunna ngabéla kalayan teges pisan, siga nyembah nafsuna. Malah ku ngagunakeun parabot sareng kamampuhan anu dititipkeun dina fitrahna sarta dipaparin ka anjeunna pikeun hamd sareng tasbih Gusti Nu Disembah Sajati, pikeun nafsuna sorangan, anjeunna janten tempat katémbongna rusiah ﻣَﻦِ ﺍﺗَّﺨَﺬَ ﺍِﻟٰﻬَﻪُ ﻫَﻮٰﻳﻪُ. Anjeunna ningali dirina, ngandelkeun dirina, sarta resep ka dirina.
Tah dina darajat sareng léngkah ieu, nyucikeun sareng ngaberesihanana téh henteu nganggap éta suci sarta henteu ngabébaskeunana tina kalepatan.
Dina léngkah kadua, sakumaha pangajaran anu dipaparin ku وَلَا ﺗَﻜُﻮﻧُﻮﺍ ﻛَﺎﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻧَﺴُﻮﺍ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻓَﺎَﻧْﺴٰﻴﻬُﻢْ ﺍَﻧْﻔُﺴَﻬُﻢْ: Anjeunna poho kana dirina, henteu ngagaduhan wartos ngeunaan dirina. Upami ngémutan maot, anjeunna masrahkeun ka anu sanés. Upami ningali fana sareng sirna, anjeunna henteu nyandak pikeun dirina. Sarta poho kana nafsuna dina tempat beban sareng khidmah, nanging ngémutan nafsuna sarta nyepeng kalayan teges pisan dina tempat nyandak bayaran sareng ngaraosan bagian nikmat, téh sarat nafsu ammara.
Dina tingkatan ieu, nyucikeun, ngaberesihan, sareng ngadidikna téh sabalikna kaayaan ieu. Hartina, henteu poho dina poho kana nafsu. Hartina, poho dina bagian nikmat sareng kahayang anu sarakah, sarta ngémutan dina maot sareng khidmah.
Dina léngkah katilu, sakumaha pangajaran anu dipaparin ku ﻣَٓﺎ ﺍَﺻَﺎﺑَﻚَ ﻣِﻦْ ﺣَﺴَﻨَﺔٍ ﻓَﻤِﻦَ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻭَﻣَٓﺎ ﺍَﺻَﺎﺑَﻚَ ﻣِﻦْ ﺳَﻴِّﺌَﺔٍ ﻓَﻤِﻦْ ﻧَﻔْﺴِﻚَ: Sarat nafsu salawasna nganggap kahadéan tina dirina, sarta asup kana reueus sareng ujub. Dina léngkah ieu, ngan ningali kalepatan, kakurangan, henteu mampuh, sareng fakir dina nafsuna, sarta ngartos yén sadaya kaéndahan sareng kasampurnaanana téh ni'mat-ni'mat anu dipaparin ka anjeunna ku Gusti Fâthir Dzul-Jalâl, tur sukur ngagentos reueus sareng hamd ngagentos muji diri.
Dina darajat ieu, nyucikeunana, ku rusiah ﻗَﺪْ ﺍَﻓْﻠَﺢَ ﻣَﻦْ ﺯَﻛّٰﻴﻬَﺎ, nyaéta uninga kasampurnaanana dina henteu sampurna, dayana dina henteu mampuh, sarta beungharna dina fakir.
Dina léngkah kaopat, sakumaha pangajaran anu dipaparin ku ﻛُﻞُّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻫَﺎﻟِﻚٌ اِلَّا ﻭَﺟْﻬَﻪُ: Nafsu nganggap dirina bébas, mandiri, sarta aya ku dirina sorangan. Tina éta, anjeunna ngaku hiji rupa rububiyah. Anjeunna nyangking hiji kabandelan anu pinuh ku mumusuhan ngalawan Gusti Nu Disembahna. Tah anjeunna salamet tina éta ku ngartos hakékat anu bakal sumping ieu.
Hakékatna nyaéta kieu: Unggal perkara dina dirina ku harti ismi téh fana, leungit, nembé aya, sarta henteu aya. Nanging ku harti harfi, tina jihat janten eunteung Asma-Asma Gusti Nu Ngadamel Dzul-Jalâl sarta tina jihat ngagaduhan pancén, éta saksi, disaksian, mendakan, sarta aya.
Dina tingkatan ieu, nyucikeun sareng ngaberesihanana nyaéta kieu: Dina ayana aya henteu aya, dina henteu ayana aya ayana. Hartina, upami anjeunna ningali dirina sarta masihan ayana, anjeunna aya dina poék henteu aya sagede jagat raya. Hartina, upami ngandelkeun ayana pribadina sarta lalawora ti Gusti Nu Nyiptakeun Sajati, cahya ayana pribadina anu kawas cika-cika aya dina poék henteu aya sareng papisah anu henteu aya tungtungna, sarta tilelep. Nanging nalika anjeunna ngantunkeun ego, ningali yén nafsuna sorangan kosong sarta janten hiji eunteung tajalli Gusti Nu Nyiptakeun Sajati, anjeunna ngahontal sakumna anu aya sareng hiji ayana anu henteu aya tungtungna. Sabab anu mendakan Zat Wâjibul Wujûd, anu sakumna anu aya janten tempat katémbongna tajalli Asma-Asma-Na, mendakan unggal perkara.
PANUTUP
Katerangan opat léngkah dina jalan henteu mampuh, fakir, welas, sareng tafakur ieu parantos aya dina dua puluh genep Kalimah anu patali sareng élmu hakékat, hakékat syariat, sareng hikmah Al-Qur'an. Di dieu urang ngan bakal masihan isyarat singget kana hiji atanapi dua titik. Kieu:
Leres, jalan ieu langkung pondok. Sabab opat léngkah. Upami kaayaan henteu mampuh nyabut pananganana ti nafsu, éta langsung masrahkeun ka Gusti Qadîr Dzul-Jalâl. Padahal cinta anu janten jalan pangseukeutna nyabut pananganana ti nafsu, nanging nyepeng kakasih majasi. Saparantos mendakan sirnana, éta angkat ka Gusti Nu Dipikaasih Sajati.
Ogé jalan ieu langkung salamet. Sabab henteu aya syathahat sareng pangakuan nafsu anu ngalayang ka luhur. Sabab dina nafsuna, anjeunna henteu mendakan salian henteu mampuh, fakir, sareng kakurangan, nepi ka henteu ngalangkungan watesna.
Ogé jalan ieu langkung umum sarta jalan agung. Sabab anjeunna henteu kapaksa nganggap jagat raya dihukum musnah pikeun ngahontal hudhur salawasna sapertos ahli wahdatul wujud, sarta mutuskeun ٔلَا ﻣَﻮْﺟُﻮﺩَ اِلَّا ﻫُﻮَٔ, atanapi ngabayangkeun jagat raya dihukum panjara dina panjara poho mutlak pikeun hudhur salawasna sapertos ahli wahdatusy syuhud, sarta nyarios ٔلَا ﻣَﺸْﻬُﻮﺩَ اِلَّا ﻫُﻮَ. Malah ku sabab Al-Qur'an parantos ngahampura tina musnah sareng panjara kalayan kacida écésna, anjeunna ogé ngantunkeun pandangan éta, ngabébaskeun sakumna anu aya tina khidmah pikeun dirina sorangan, ngagunakeunana pikeun Gusti Fâthir Dzul-Jalâl, sarta ngagunakeunana dina pancén janten tempat katémbongna sareng eunteung Asmaul Husna-Na. Ku ningali éta ku pandangan harti harfi, anjeunna salamet tina lalawora mutlak sarta lebet kana hudhur salawasna; mendakan hiji jalan ka Alloh dina unggal perkara.
Cindekna: Ngabébaskeun sakumna anu aya tina khidmah pikeun sakumna anu aya, sarta henteu ningali ku harti ismi.
--