NUR KATILU TINA SOROT CAHYA KADUA
Nyaéta: Al-Qur'an henteu tiasa dibandingkeun sareng kecap-kecap sanés. Margi tingkatan kecap kagungan opat sumber tina jihat luhur, kuat sareng éndah. Hiji nu nyarios, hiji nu diajak nyarios, hiji tujuan sareng hiji kaayaan. Henteu sapertos sastrawan nu salah ngan némbongkeun kaayaan. Upami kitu, dina kecap tingali "Saha nu nyarios? Ka saha? Kanggo naon? Dina kaayaan naon?" Ulah ngan ningali kecapna wungkul. Ku margi kecap nyandak kakuatan sareng éndahna tina opat sumber ieu, upami sumber Al-Qur'an diperhatoskeun, darajat balaghah, luhur sareng éndahna Al-Qur'an bakal kahartos.
Leres, ku margi kecap nujul ka nu nyarios, upami éta kecap mangrupa paréntah sareng larangan, éta kecap ogé ngandung kahoyong sareng kakuatan dumasar kana darajat nu nyarios. Dina éta waktos, kecap janten nu henteu tiasa dilawan; mangaruhan saperti listrik material, sareng luhur sareng kuatna kecap nambahan sakitu éta.
Upamina ﻳَٓﺎ ﺍَﺭْﺽُ ﺍﺑْﻠَﻌ۪ﻰ ﻣَٓﺎﺀَﻙِ ﻭَﻳَﺎ ﺳَﻤَٓﺎﺀُ ﺍَﻗْﻠِﻌ۪ﻰ, hartosna "Hé bumi! Tugas anjeun parantos réngsé, leueut cai anjeun. Hé langit! Henteu diperlukeun deui, eureunkeun hujan."
Upamina ﻓَﻘَﺎﻝَ ﻟَﻬَﺎ ﻭَ لِلْاَرْضِ ﺍﺋْﺘِﻴَﺎ ﻃَﻮْﻋًﺎ ﺍَﻭْ ﻛَﺮْﻫًﺎ ﻗَﺎﻟَﺘَٓﺎ ﺍَﺗَﻴْﻨَﺎ ﻃَٓﺎﺋِﻌ۪ﻴﻦَ, hartosna "Hé bumi! Hé langit! Kersa atanapi henteu, sumping, tunduk kana Hikmah sareng Kudrat Kami. Kaluar tina henteu aya sareng sumping kana wujud, ka tempat paméran Seni Kami." Éta dawuhan-Na. Maranéhna ogé nyaur: "Abdi sadaya sumping kalayan taat nu sampurna. Sadaya pancén nu Gusti Témbongkeun ka abdi sadaya bakal dilakukeun ku Kakuatan Gusti."
Tah tingali kuat sareng luhurna paréntah-paréntah nu sajati sareng laksana ieu, nu ngandung kakuatan sareng kahoyong. Teras, naha paguneman manusa sareng barang-barang nu henteu hirup, nu mangrupa omongan ngaco dina wangun paréntah saperti ﺍُﺳْﻜُﻨ۪ﻰ ﻳَﺎ ﺍَﺭْﺽُ ﻭَﺍﻧْﺸَﻘّ۪ﻰ ﻳَﺎ ﺳَﻤَﺎﺀُ ﻭَﻗُﻮﻣ۪ﻰ ﺍَﻳَّﺘُﻬَﺎ ﺍﻟْﻘِﻴَﺎﻣَﺔُ, tiasa dibandingkeun sareng dua paréntah éta? Leres, di mana kahayang-kahayang nu lahir tina angan-angan sareng paréntah-paréntah sia-sia nu lahir tina kahayang éta? Di mana hakékat paréntah hiji pamingpin nu leres-leres kagungan kakawasaan maréntah nalika ngajalankeun padamelan? Leres, di mana paréntah "Maju!" hiji panglima agung nu paréntahna laksana ka tentarana nu agung tur taat? Sareng upami paréntah sapertos kitu kadangu ti hiji prajurit biasa, sanaos lahirna dua paréntah sarua, dina hartina béda sakitu prajurit sareng panglima tentara.
Contona ﺍِﻧَّﻤَٓﺎ ﺍَﻣْﺮُﻩُٓ ﺍِﺫَٓﺍ ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺷَﻴْﺌًﺎ ﺍَﻥْ ﻳَﻘُﻮﻝَ ﻟَﻪُ ﻛُﻦْ ﻓَﻴَﻜُﻮﻥُ
Ogé contona ﻭَﺍِﺫْ ﻗُﻠْﻨَﺎ ﻟِﻠْﻤَﻠٰٓﺌِﻜَﺔِ ﺍﺳْﺠُﺪُﻭﺍ لِاٰدَمَ
Tingali kuat sareng luhurna dua paréntah dina dua ayat ieu, teras tingali kecap manusa dina rupa paréntah. Naha éta henteu tetep saperti babandingan cika-cika sareng panonpoé? Leres, hiji gambaran nu dipasihkeun ku nu kagungan sajati nalika ngajalankeun padamelan, katerangan ngeunaan seni nu dipasihkeun ku ahli seni sajati nalika damel, sareng kasaéan paparin nu dijelaskeun ku nu maparin ni'mat sajati nalika nuju masihan kasaéan; nyaéta ngahijikeun kecap sareng pagawéan, pikeun ngagambarkeun pagawéanana sorangan ka panon sareng ceuli, upami anjeunna nyaur sapertos kieu: "Tingali! Tah ieu parantos ku abdi didamel, abdi ngadamel sapertos kieu. Tah ieu didamel ku abdi kanggo ieu. Ieu bakal sapertos kieu, ku margi éta tah ieu didamel ku abdi sapertos kieu."
Contona ﺍَﻓَﻠَﻢْ ﻳَﻨْﻈُﺮُٓﻭﺍ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻓَﻮْﻗَﻬُﻢْ ﻛَﻴْﻒَ ﺑَﻨَﻴْﻨَﺎﻫَﺎ ﻭَ ﺯَﻳَّﻨَّﺎﻫَﺎ ﻭَﻣَﺎ ﻟَﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﻓُﺮُﻭﺝٍ ٭ وَالْاَرْضَ ﻣَﺪَﺩْﻧَﺎﻫَﺎ ﻭَ ﺍَﻟْﻘَﻴْﻨَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﺭَﻭَﺍﺳِﻰَ ﻭَ ﺍَﻧْﺒَﺘْﻨَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺯَﻭْﺝٍ ﺑَﻬ۪ﻴﺞٍ ٭ ﺗَﺒْﺼِﺮَﺓً ﻭَ ﺫِﻛْﺮٰﻯ ﻟِﻜُﻞِّ ﻋَﺒْﺪٍ ﻣُﻨ۪ﻴﺐٍ ٭ ﻭَ ﻧَﺰَّﻟْﻨَﺎ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻣَٓﺎﺀً ﻣُﺒَﺎﺭَﻛًﺎ ﻓَﺎَﻧْﺒَﺘْﻨَﺎ ﺑِﻪ۪ ﺟَﻨَّﺎﺕٍ ﻭَ ﺣَﺐَّ ﺍﻟْﺤَﺼ۪ﻴﺪِ ٭ ﻭَﺍﻟﻨَّﺨْﻞَ ﺑَﺎﺳِﻘَﺎﺕٍ ﻟَﻬَﺎ ﻃَﻠْﻊٌ ﻧَﻀ۪ﻴﺪٌ ٭ ﺭِﺯْﻗًﺎ ﻟِﻠْﻌِﺒَﺎﺩِ ﻭَ ﺍَﺣْﻴَﻴْﻨَﺎ ﺑِﻪ۪ ﺑَﻠْﺪَﺓً ﻣَﻴْﺘًﺎ ﻛَﺬٰﻟِﻚَ ﺍﻟْﺨُﺮُﻭﺝُ
Di mana gambar-gambar ieu, saperti buah sawarga, nu mancorong saperti béntang dina buruj surah ieu di langit Al-Qur'an, nu ku katartiban balaghah dina pagawéan-pagawéan ieu nyebat seueur tingkatan dalil hasyr, ngabuktikeun hasyr nu mangrupa hasilna ku ungkara ﻛَﺬٰﻟِﻚَ ﺍﻟْﺨُﺮُﻭﺝُ, sareng maksa nampi bukti jalma-jalma nu mungkir hasyr dina awal surah? Di mana bahasan-bahasan sia-sia manusa ngeunaan pagawéan nu patalina sakedik sareng aranjeunna? Gambar kembang dina wangun tiruan henteu tiasa ngahontal darajat babandinganana sareng kembang nu sajati tur hirup. Ngajelaskeun kalayan saé harti ti ﺍَﻓَﻠَﻢْ ﻳَﻨْﻈُﺮُﻭﺍ dugi ka ﻛَﺬٰﻟِﻚَ ﺍﻟْﺨُﺮُﻭﺝُ bakal panjang pisan. Urang ngan masihan isyarat teras ngalangkunganana. Nyaéta:
Dina awal surah, ku margi jalma-jalma kafir mungkir hasyr, Al-Qur'an ngahamparkeun bubuka-bubuka sapertos kieu pikeun maksa aranjeunna nampi hasyr. Dawuhanana:
"Naha aranjeun henteu ningali langit di luhur aranjeun, ku cara naon sareng sakumaha tartib tur agungna Kami parantos Ngawangunana.
Ogé naha aranjeun henteu ningali kumaha Kami parantos Ngahiasana ku béntang-béntang, bulan sareng panonpoé, sareng henteu Ngantepkeun hiji cacad sareng kakirangan.
Ogé naha aranjeun henteu ningali ku cara naon Kami parantos Ngahamparkeun bumi pikeun aranjeun sareng kalayan sakumaha hikmahna Kami parantos Nyiapkeunana. Di bumi éta Kami parantos Netepkeun gunung-gunung sareng Ngajagana tina serbuan laut.
Ogé naha aranjeun henteu ningali sakumaha éndah tur warna-warnina pasangan tutuwuhan héjo sareng pepelakan tina unggal jinis nu Kami parantos Nyiptakeun di bumi éta; Kami Ngéndahkeun unggal penjuru bumi ku perkara-perkara nu éndah éta.
Ogé naha aranjeun henteu ningali ku cara naon Kami Ngirim cai nu diberkahan ti jihat langit. Ku cai éta, Kami Nyiptakeun kebon-kebon buah sareng kebon-kebon sayuran, séréal sareng tatangkalan nu jangkung tur bubuahan nikmat saperti kurma, sareng ku éta Kami Ngirim sareng Nganteurkeun rejeki ka abdi-abdi Kami.
Ogé naha aranjeun henteu ningali, ku cai éta Kami Ngahirupkeun nagri nu parantos paéh. Kami Nyiptakeun rébuan hasyr di dunya. Sapertos Kami Ngaluarkeun tutuwuhan ieu ku Kudrat Kami tina nagri nu parantos paéh ieu, kaluarna aranjeun dina hasyr ogé sapertos kitu. Dina kiamat bumi bakal paéh sareng aranjeun bakal kaluar bari hirup."
Tah di mana luhung tur padetna katerangan ieu ayat dina ngabuktikeun hasyr —nu urang ngan tiasa masihan isyarat kana hiji tina sarébuna— sareng di mana kecap-kecap manusa nu dipasihkeun pikeun hiji pangakuan?
Ti awal risalah ieu dugi ka ayeuna, pikeun ngajantenkeun musuh nu bedegong nampi i'jaz Al-Qur'an, urang parantos ngantepkeun seueur hak Al-Qur'an buni, kalayan nimbangkeun tanpa mihak kalayan nami tahqiq. Urang nempatkeun panonpoé éta dina jajaran lilin-lilin sareng ngabandingkeunana. Ayeuna pancén tahqiq parantos dilaksanakeun sareng i'jazna parantos dibuktikeun kalayan caang. Ayeuna sanés kalayan nami tahqiq, nanging kalayan nami hakékat, urang badé masihan isyarat ku hiji atanapi dua kecap kana kalungguhan sajati Al-Qur'an nu henteu tiasa dibandingkeun:
Leres, babandingan kecap-kecap sanés sareng ayat-ayat Al-Qur'an saperti babandingan bayangan béntang nu alit pisan nu katingal dina botol-botol sareng béntang éta sorangan. Leres, di mana kecap-kecap Al-Qur'an nu masing-masing ngagambarkeun sareng némbongkeun hiji hakékat nu tetep? Di mana harti-harti nu digambarkeun ku manusa ku kecap-kecapna dina eunteung-eunteung alit pikiran sareng rasana?
Leres, di mana kecap-kecap Al-Qur'an nu hirup saperti malaikat, nu ngilhamkeun cahya-cahya hidayah sareng mangrupa dawuhan Gusti Khâliq Dzul-Jalâl panonpoé sareng bulan? Di mana kecap-kecap manusa nu ngégél, ku nafsuna nu nyihir sareng rincian lemesna nu palsu, pikeun ngahudangkeun kahoyong-kahoyong manusa? Leres, kumaha babandingan hama sareng serangga nu ngégél sareng malaikat nu diberkahan sareng mahluk ruhani nu caang, kitu babandingan kecap-kecap manusa sareng kecap-kecap Al-Qur'an. Hakékat-hakékat ieu parantos dibuktikeun ku dua puluh opat Kalimah nu parantos kaliwat, babarengan sareng Kalimah Kadua Puluh Lima. Ieu pangakuan urang henteu ukur pangakuan; buktina nyaéta hasil nu parantos kaliwat.
Leres, di mana lafaz-lafaz Al-Qur'an nu masing-masing mangrupa cangkang permata hidayah, sumber hakékat iman sareng tempat simpenan dasar-dasar Islam; nu langsung sumping ti arsy Gusti Rahmân, nu ningali sareng lungsur ka manusa ti saluhureun sareng ti luar alam, nu ngandung Élmu, Kudrat sareng Kersa, sareng nu mangrupa dawuhan azali? Di mana lafaz-lafaz manusa nu ngawang-ngawang, nyembah hawa nafsu, lemah sareng miara kahoyong?
Leres, di mana Al-Qur'an nu janten saperti tangkal Tuba, nu nyebarkeun alam Islam ieu kalayan sadaya batin, syiar, sampurna, kaidah sareng hukumna dina wangun daun; nu némbongkeun jalma-jalma suci sareng wali-walina seger tur éndah saperti kembang ku cai kahirupan éta tangkal; nu ngahasilkeun sadaya sampurna sareng hakékat alam sareng Ilahi minangka buah; nu seueur siki dina buahna janten hiji-hiji kaidah amal sareng rarancang, teras némbongkeun deui hakékat-hakékat nu silih runtuy saperti tangkal nu bubuahan? Di mana kecap manusa nu dipikawanoh ku urang? ﺍَﻳْﻦَ ﺍﻟﺜَّﺮَﺍ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺜُّﺮَﻳَّﺎ
Salami sarébu tilu ratus lima puluh taun, nalika Al-Qur'an Al-Hakîm muka sareng midangkeun sadaya hakékatna di pasar alam, unggal jalma, unggal bangsa sareng unggal nagri parantos sareng masih nyandak tina permata sareng hakékatna. Nanging boh biasa ningalina, boh seueur pisan sumebarna, boh kaliwatna waktos, boh parobahan-parobahan nu agung éta, henteu tiasa ngaruksak hakékat-hakékatna nu ajén sareng gaya-gayana nu éndah, henteu ngajantenkeun sepuh, henteu ngagaringkeun, henteu ngirangan ajén sareng henteu mareuman éndahna. Kaayaan ieu ku dirina sorangan mangrupa i'jaz.
Ayeuna upami aya saurang nu kaluar, teras masihan aturan saperti murangkalih, dumasar kana kahayangna sorangan, kana sawaréh hakékat nu disumpingkeun Al-Qur'an, teras ngabandingkeunana pikeun nandingan sawaréh ayat Al-Qur'an sareng nyaur "Abdi parantos nyarios kecap nu caket sareng Al-Qur'an", éta omongan nu sakitu bodona, dugi ka saperti babandingan seni hiji jalma palsu nu ngedalkeun omongan ngaco jalma gélo; upamina sareng seni saurang ahli nu ngawangun karaton agung tina batu-batu nu mangrupa rupa-rupa permata, sareng ngahias posisi éta batu ku ukiran-ukiran nu saimbang nu nujul kana ukiran-ukiran luhur sakumna karaton; saurang jalma biasa nu pamahamanana henteu ngahontal éta ukiran luhur, nu henteu kagungan bagian tina sadaya permata sareng hiasan éta karaton, tukang imah-imah biasa, lebet ka éta karaton, ngaruksak ukiran-ukiran luhur dina batu-batu nu ajén éta, masihan aturan sareng wangun dumasar kana kaayaan imah biasa nurutkeun kahayangna saperti murangkalih, sareng ngagantungkeun sababaraha manik-manik nu matak raos dina paningal murangkalih; teras nyaur "Tingali, abdi kagungan kaparigelan sareng harta nu langkung seueur tibatan ahli éta karaton, sareng kagungan hiasan-hiasan nu ajén."
SOROT CAHYA KATILU
Aya tilu pancaran cahya.
PANCARAN CAHYA KAHIJI
Hiji sisi i'jaz nu agung tina Al-Qur'an Nu Dawuhanana Mangrupa Mu'jizat parantos dipedar dina Kalimah Katilu Belas. Sangkan lebet kana runtuyan sisi-sisi i'jaz sanés nu mangrupa sadérék-sadérékna, ieu dicandak ka tempat ieu. Tah upami anjeun mikersa ningali sareng ngaraos kumaha unggal ayat Al-Qur'an, saperti béntang nu nembus, nyebarkeun cahya i'jaz sareng hidayah, teras ngaleungitkeun poékna kufur sareng lalawora; bayangkeun anjeun aya dina jaman jahiliah sareng gurun kahirupan Badui sateuacan Al-Qur'an lungsur; nalika sagala rupa aya dina poékna henteu gaduh élmu sareng lalawora, dibungkus ku tabir tabiat nu kaku, ujug-ujug dangukeun ayat-ayat saperti ﺳَﺒَّﺢَ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻣَﺎ ﻓِﻰ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌَﺰ۪ﻳﺰُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ ٭ ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻣَﺎ ﻓِﻰ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ ﻭَﻣَﺎ ﻓِﻰ الْاَرْضِ ﺍﻟْﻤَﻠِﻚِ ﺍﻟْﻘُﺪُّﻭﺱِ ﺍﻟْﻌَﺰ۪ﻳﺰِ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢِ tina basa Al-Qur'an nu luhung, sareng tingali: Ku sora ﺳَﺒَّﺢَ ﻳُﺴَﺒِّﺢُ, kumaha mahluk-mahluk alam nu paéh atanapi saré éta hirup deui dina pikiran jalma-jalma nu ngadangukeun, janten awas, gugah sareng zikir.
Ogé béntang-béntang nu mangrupa potongan-potongan seuneu nu henteu hirup dina langit nu poék éta, sareng mahluk-mahluk nu paburencay di bumi, ku panggero ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕُ ﺍﻟﺴَّﺒْﻊُ وَالْاَرْضُ, kumaha dina paningal nu ngadangukeun, langit janten sungut; sadaya béntang masing-masing janten kecap nu némbongkeun hikmah sareng cahya nu ngedalkeun hakékat; bumi janten sirah, darat sareng laut masing-masing janten létah, sareng sadaya sato sareng tutuwuhan masing-masing janten kecap nu nyebarkeun tasbih, teras némbongkeun rarayna. Upami henteu, ku ningali ti jaman ieu ka éta jaman, anjeun henteu tiasa ningali rincian lemes éta kanikmatan.
Leres, upami anjeun ningali ku hiji kaayaan nu ti éta jaman parantos nyebarkeun cahyana, nu ku kaliwatna waktos parantos janten saperti élmu nu umum dipikawanoh, nu mancorong ku cahya-cahya Islam sanés sareng nu ku panonpoé Al-Qur'an parantos nyandak warna siang, atanapi ku hiji tabir biasa nu dangkal tur basajan; tangtos anjeun henteu tiasa ningali sakumaha pantesna, dina lantunan i'jaz nu sakitu amisna, unggal ayat ngaleungitkeun rupa poék naon; sareng dina seueur rupa i'jazna, anjeun henteu tiasa ngaraos ieu rupa i'jaz.
Upami anjeun mikersa ningali darajat i'jaz Al-Qur'an Nu Dawuhanana Mangrupa Mu'jizat nu pangluhurna, tingali ku taropong ibarat ieu. Nyaéta:
Hayu urang bayangkeun tangkal nu kacida ageungna, unik sareng kacida legana, nu buni di handapeun tabir gaib nu lega dina lapisan nu ditutupan. Dipikawanoh yén di antawis sadaya anggota hiji tangkal, saperti dahan, buah, daun sareng kembangna, kedah aya patalian, saimbang sareng timbangan, saperti anggota awak manusa. Unggal bagian nyandak wangun sareng dipaparin rupa dumasar kana hakékat éta tangkal. Tah upami aya saurang nu kaluar sareng ngeunaan éta tangkal nu henteu kantos katingal —sareng ayeuna ogé henteu katingal— ngagambar hiji gambar dina luhur tabir pikeun unggal anggotana, ngagaris hiji wates; ngagambarkeun hiji rupa kalayan saimbang ti dahan ka buah, ti buah ka daun; sareng ngeusian rohangan di antawis awal sareng ahirna nu kacida silih jauhna ku gambar-gambar nu luyu, nu némbongkeun wangun sareng rupa anggota-anggotana nu sami; tangtos henteu aya deui rasa mamang yén éta juru gambar ningali sareng ngaliputan sakumna tangkal gaib éta ku paningal nu terang gaib, teras ngagambarkeunana.
Kitu pisan Al-Qur'an Nu Dawuhanana Mangrupa Mu'jizat ogé, ngeunaan hakékat sagala nu mungkin aya —nyaéta hakékat tangkal panyiptaan nu manjang ti awal dunya dugi ka tungtung aherat nu pangahirna, sareng sumebar ti arsy dugi ka bumi, ti zarah dugi ka panonpoé— katerangan Al-Qur'an parantos miara saimbang sakitu saé sareng masihan rupa nu luyu ka unggal anggota sareng buah, dugi ka sadaya ahli tahqiq, dina ahir panalungtikanana, nyaur "Mâsyâalloh, Bârakalloh" kana gambaran Al-Qur'an, sareng "Nu muka sareng ngébréhkeun rusiah alam sareng mamanahan panyiptaan ngan anjeun, hé Al-Qur'an Al-Karim!"
ﻭَ ﻟِﻠّٰﻪِ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ الْاَعْلٰى —henteu aya cacad dina ibarat— Asma sareng Sifat Ilahi sareng Syuun sareng pagawéan Rabb, nalika diibaratkeun minangka tangkal Tuba cahya, bunderan agung tangkal nu caang éta ti azali dugi ka abadi manjang teras. Wates Kaagungan-Na sumebar sareng ngaliputan rohangan mutlak nu henteu aya tungtungna. Wates lampah-Na parantos sumebar ti wates ﻳَﺤُﻮﻝُ ﺑَﻴْﻦَ ﺍﻟْﻤَﺮْﺀِ ﻭَﻗَﻠْﺒِﻪ۪ ٭ ﻓَﺎﻟِﻖُ ﺍﻟْﺤَﺐِّ ﻭَﺍﻟﻨَّﻮٰﻯ dugi ka wates ﻭَﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕُ ﻣَﻄْﻮِﻳَّﺎﺕٌ ﺑِﻴَﻤ۪ﻴﻨِﻪ۪ ٭ ﺧَﻠَﻖَ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضَ ﻓ۪ﻰ ﺳِﺘَّﺔِ ﺍَﻳَّﺎﻡٍ; Al-Qur'an ngajelaskeun hakékat nu caang éta, kalayan sadaya dahan sareng régang, tujuan sareng buahna, sareng hakékat-hakékat Asma, Sifat, Syuun sareng pagawéan éta, kalayan saimbang, silih cocog, silih pantes, henteu silih megatkeun, henteu ngaruksak hukum hiji sareng nu sanés sareng henteu silih ngajauhan; dugi ka sadaya ahli paningal batin sareng hakékat, sareng sadaya ahli makrifat sareng hikmah nu ngider dina bunderan alam batin, di payuneun katerangan Al-Qur'an éta nyaur "Subhanalloh", teras ngabenerkeunana ku nyaur "Sakumaha leresna, sakumaha cocogna, sakumaha éndahna, sakumaha pantesna."
Upamina, Al-Qur'an ngagambarkeun genep rukun iman, nu nujul ka sakumna bunderan mungkin sareng bunderan Nu Wajib Aya, ogé nu mangrupa hiji dahan wungkul tina dua tangkal agung éta; sareng buah sareng kembang nu panglemesna di antawis dahan sareng régang éta rukun; kalayan miara saimbang nu sapertos kitu, ngajelaskeunana dina wangun timbangan nu sakitu hadéna sareng ngébréhkeunana dina cara patalian nu sakitu luhur darajatna, dugi ka akal manusa henteu mampuh ngartos sagemblengna sareng hélok ku éndahna. Ogé bukti yén Al-Qur'an miara saimbang nu éndah, patalian nu sampurna sareng timbangan nu gembleng di antawis lima rukun Islam nu mangrupa régang tina dahan iman éta, sareng di antawis éta rukun dugi ka rincian nu panglemesna, adab nu pangleutikna, tujuan nu pangjauhna, hikmah nu pangjerona sareng buah nu panghususna; nyaéta katartiban nu sampurna, timbangan, éndahna saimbang sareng kuatna syariat agung Islam nu medal tina nash, jihat, isyarat sareng tanda Al-Qur'an nu nyakup sadayana éta; ieu saksi adil nu henteu tiasa dibantah, bukti pasti nu henteu matak mamang.
Ku kituna, katerangan Al-Qur'an henteu tiasa dumasar kana élmu manusa nu ngan sabagian, hususna élmu hiji ummi. Malah dumasar kana Élmu Nu Ngaliputan Sadayana, sareng mangrupa dawuhan hiji Zat Nu tiasa Ningali sadaya perkara sakaligus, Nu Nénjo sadaya hakékat dina hiji waktos di antawis azali sareng abadi. Âmennâ...
PANCARAN CAHYA KADUA
Ku margi dina Kalimah Kadua Belas urang parantos ngagambarkeun kalayan katerangan sareng ibarat sakumaha handapna filsafat manusa, nu maju ka médan nandingan hikmah Al-Qur'an, di payuneun hikmah Al-Qur'an, sareng parantos ngabuktikeunana dina Kalimah-Kalimah sanés; urang ngarujuk ka éta Kalimah-Kalimah, sareng kanggo ayeuna ngadamel babandingan alit tina jihat sanés. Nyaéta:
Filsafat sareng hikmah manusa ningali dunya minangka nu tetep; medar kalayan jéntré hakékat sareng sipat-sipat sagala nu aya. Sanaos medar tugas-tugasna ka Gusti Nu Ngadamel, éta dipedar sacara gurat badag. Saolah-olah filsafat sareng hikmah manusa ngan medar ukiran sareng aksara kitab alam, sareng henteu masihan pentingna kana hartina.
Sedengkeun Al-Qur'an ningali dunya minangka nu ngalangkungan, ngalir, nipu, ngider, henteu tetep sareng robih. Al-Qur'an medar hakékat, sipat-sipat lahiriah sareng material sagala nu aya sacara gurat badag. Nanging Al-Qur'an nyebat kalayan jéntré tugas-tugas ubudiyah nu ditugaskeun ku Gusti Nu Ngadamel, tina jihat naon sareng kumaha éta mahluk nunjukkeun Asma-Asma Gusti Nu Ngadamel, sareng tundukna kana paréntah-paréntah panyiptaan Ilahi.
Tah urang badé ningali béda filsafat manusa sareng hikmah Al-Qur'an dina perkara jéntré sareng gurat badag ieu, teras badé ningali nu mana nu murni leres sareng hakékat sorangan.
Tah saperti jam dina panangan urang, lahirna katingal tetep. Nanging ku gerakan roda-roda di jerona, salawasna aya oyag sareng gerakan pakakas sareng roda-rodana. Kitu pisan dunya ieu, nu mangrupa jam agung kudrat Ilahi, babarengan sareng tetepna nu lahiriah, salawasna ngaguling dina oyag sareng parobahan, dina fana sareng leungit.
Leres, ku sabab waktu asup kana dunya, peuting sareng beurang téh ibarat hiji jarum anu dua tungtungna, nu ngitung detik-detik dina éta jam anu kacida gedéna.
Taun téh kawas jarum nu ngitung menit-menit dina éta jam.
Sedengkeun abad téh jarum nu ngitung jam-jamna. Tah waktu ngalungkeun dunya kana ombak-ombak sirna. Sadaya mangsa katukang sareng mangsa nu bakal datang dipasrahkeun ka henteu aya, sarta ngan mangsa ayeuna nu ditinggalkeun dina ayana.
Ayeuna, babarengan sareng wangun anu dipasihkeun ku waktu ka dunya ieu, tina jihat tempat ogé dunya téh tetep ibarat jam anu oyag tur henteu maneuh. Sabab tempat lapisan hawa téh gancang robah, kalayan gancang ngalih tina hiji kaayaan kana kaayaan séjén; dina sawatara poé, sababaraha kali ku méga eusian sareng dikosongkeun, nepi ka méré parobahan anu ibarat robahna jarum nu ngitung detik.
Ayeuna, tempat bumi anu janten dasar imah dunya, ku sabab beungeutna gancang pisan robah dina maot sareng hirup, dina tutuwuhan sareng sasatoan, ibarat jarum nu ngitung menit, nuduhkeun yén dunya tina jihat ieu téh samentara.
Sakumaha kitu tina jihat beungeut bumi, ku robahna jero bumi sareng lini, sarta ku munculna gunung-gunung sareng kajadian amblasna taneuh minangka hasilna, ibarat jarum nu ngitung jam, nuduhkeun yén dunya tina jihat ieu ngaliwat kalayan rada lalaunan.
Sedengkeun tempat langit anu janten lalangit imah dunya, kalayan gerakan benda-benda langit, munculna béntang buntut, kajadian samagaha panonpoé sareng bulan, sarta parobahan sapertos ragragna béntang-béntang, nuduhkeun yén langit-langit ogé henteu maneuh; nuju kana kolot sareng ruksak. Parobahanana, kawas jarum nu ngitung poé dina jam mingguan, memang lalaunan tur lami. Nanging dina sagala kaayaan, éta nuduhkeun yén langit téh samentara sarta nuju kana sirna sareng ruksak.
Tah dunya, tina jihat dunya, diadegkeun dina tujuh pilar ieu. Pilar-pilar ieu salawasna ngoyagkeunana. Nanging, nalika dunya anu oyag sareng gerak ieu ningal ka Gusti Nu Ngadamelna, éta gerakan sareng parobahan téh gerakna kalam kakawasaan pikeun nyerat serat-serat Gusti Shamad. Sedengkeun robahna kaayaan-kaayaan éta téh eunteung-eunteung anu dianyarkeun, nu némbongkeun tajalli urusan-urusan Asma Alloh ku rupa-rupa katerangan anu béda-béda.
Tah dunya, tina jihat dunya, boh nuju kana fana, boh lumpat kana maot, boh aya dina oyag. Sanaos dina hakékatna ngalih kawas cai nu ngalir, ku lalawora wangunna siga ngabeku; ku pamikiran tabiat, éta janten padet sareng kiruh, tur janten panghalang kana aherat.
Tah filsafat anu gering, ku nalungtik filsafat, ku hikmah tabiat, sarta ku hiburan-hiburan matak kataji sareng kahayang-kahayang nu mabok tina peradaban anu hirup nurut kana hawa nafsu, boh nambahan sipat kaku dunya éta sareng ngajantenkeun lalawora beuki kandel, boh ngalipetkeun kiruhna, nepi ka ngajantenkeun poho ka Gusti Nu Ngadamel sareng aherat.
Sedengkeun Al-Qur'an, ku ayat-ayat ﺍَﻟْﻘَﺎﺭِﻋَﺔُ ﻣَﺎ ﺍﻟْﻘَﺎﺭِﻋَﺔُ ٭ ﺍِﺫَﺍ ﻭَﻗَﻌَﺖِ ﺍﻟْﻮَﺍﻗِﻌَﺔُ ٭ ﻭَ ﺍﻟﻄُّﻮﺭِ ﻭَ ﻛِﺘَﺎﺏٍ ﻣَﺴْﻄُﻮﺭٍ, ngarombak sareng ngabeberkeun dunya anu hakékatna sapertos kitu, tina jihat dunya, kawas katun anu diurai ku tukang ngolah katun.
Ku katerangan-katerangan sapertos ﺍَﻭَﻟَﻢْ ﻳَﻨْﻈُﺮُﻭﺍ ﻓ۪ﻰ ﻣَﻠَﻜﻮُﺕِ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ ﻭَ الْاَرْضِ ٭ ﺍَﻓَﻠَﻢْ ﻳَﻨْﻈُﺮُٓﻭﺍ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻓَﻮْﻗَﻬُﻢْ ﻛَﻴْﻒَ ﺑَﻨَﻴْﻨَﺎﻫَﺎ ٭ ﺍَﻭَﻟَﻢْ ﻳَﺮَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻛَﻔَﺮُٓﻭﺍ ﺍَﻥَّ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضَ ﻛَﺎﻧَﺘَﺎ ﺭَﺗْﻘًﺎ, éta masihan kajernihan ka dunya éta sareng ngaleungitkeun kiruhna. Ku cahya-cahya anu nyebarkeun sinar sapertos ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﻧُﻮﺭُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ ٭ ﻭَﻣَﺎ ﺍﻟْﺤَﻴٰﻮﺓُ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَٓﺎ اِلَّا ﻟَﻌِﺐٌ ﻭَ ﻟَﻬْﻮٌ, éta ngalemberehkeun dunya anu kaku. Ku ungkara-ungkara pinuh ku maot ﺍِﺫَﺍ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲُ ﻛُﻮِّﺭَﺕْ, ﺍِﺫَﺍ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀُ ﺍﻧْﻔَﻄَﺮَﺕْ, sareng ﺍِﺫَﺍ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀُ ﺍﻧْﺸَﻘَّﺖْ ٭ ﻭَﻧُﻔِﺦَ ﻓِﻰ ﺍﻟﺼُّﻮﺭِ ﻓَﺼَﻌِﻖَ ﻣَﻦْ ﻓِﻰ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ ﻭَﻣَﻦْ ﻓِﻰ الْاَرْضِ اِلَّا ﻣَﻦْ ﺷَٓﺎﺀَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ, éta ngarecah anggapan yén dunya téh langgeng salawasna. ﻳَﻌْﻠَﻢُ ﻣَﺎ ﻳَﻠِﺞُ ﻓِﻰ الْاَرْضِ ﻭَﻣَﺎ ﻳَﺨْﺮُﺝُ ﻣِﻨْﻬَﺎ ﻭَﻣَﺎ ﻳَﻨْﺰِﻝُ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻭَﻣَﺎ ﻳَﻌْﺮُﺝُ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻭَﻫُﻮَ ﻣَﻌَﻜُﻢْ ﺍَﻳْﻦَ ﻣَﺎ ﻛُﻨْﺘُﻢْ ﻭَﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻤَﺎ ﺗَﻌْﻤَﻠُﻮﻥَ ﺑَﺼ۪ﻴﺮٌ ٭ ﻭَﻗُﻞِ ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﺳَﻴُﺮ۪ﻳﻜُﻢْ ﺍٰﻳَﺎﺗِﻪ۪ ﻓَﺘَﻌْﺮِﻓُﻮﻧَﻬَﺎ ﻭَﻣَﺎ ﺭَﺑُّﻚَ ﺑِﻐَﺎﻓِﻞٍ ﻋَﻤَّﺎ ﺗَﻌْﻤَﻠُﻮﻥَ ٭
Ku panggero-panggerona anu kawas guludug, éta ngabuyarkeun lalawora anu ngalahirkeun pamikiran tabiat.
Tah sakumna ayat Al-Qur'an anu ditujukeun ka jagat raya, ti awal dugi ka ahir, nuturkeun dasar ieu. Éta muka sareng némbongkeun hakékat dunya sakumaha ayana. Ku némbongkeun sabaraha goréngna dunya anu goréng, éta ngabalikeun raray manusa ti dinya, sarta némbongkeun raray éndah dunya anu éndah anu ningal ka Gusti Nu Ngadamel. Éta ngajantenkeun panon manusa museur ka dinya. Éta ngajarkeun hikmah sajati. Éta ngajarkeun harti-harti kitab jagat raya. Éta kirang nengetan kana aksara-aksara sareng ukiran-ukiranana. Éta henteu sapertos filsafat anu mabok, nu mikacinta nu goréng, ngajantenkeun poho kana harti, sarta ku ukiran aksara-aksara ngajantenkeun manusa nyéépkeun waktuna dina perkara-perkara nu henteu aya gunana.
PANCARAN CAHYA KATILU
Dina Pancaran Cahya Kadua, urang parantos masihan isyarat kana ragragna hikmah manusa payuneun hikmah Al-Qur'an sareng kana i'jaz hikmah Al-Qur'an. Ayeuna, dina pancaran cahya ieu, urang bakal némbongkeun darajat hikmah para asfiya sareng wali anu janten murid Al-Qur'an, sarta para ahli hikmah isyraq anu janten golongan ahli hikmah anu kasorot ku cahya, dibandingkeun sareng hikmah Al-Qur'an, tur masihan isyarat singget kana i'jaz Al-Qur'an tina jihat ieu:
Tah dalil anu pangsatia pikeun luhurna Al-Qur'an Al-Hakîm, bukti anu pangécésna pikeun kabeneranana, sareng tanda anu pangkuatna pikeun i'jaz-na nyaéta kieu:
Al-Qur'an nerangkeun sadaya darajat tina sakumna bagian tauhid bari ngajaga sadaya saratna, sarta henteu ngaruksak saimbangna, malah ngajagana. Ogé ngajaga saimbang sadaya hakékat Alloh anu luhur. Ogé ngahijikeun hukum-hukum anu diperyogikeun ku sakumna Asmaul Husna, sarta ngajaga cocogna hukum-hukum éta. Ogé ngahijikeun urusan-urusan rububiyah sareng kailahian kalayan saimbang anu sampurna.
Tah ngajaga, nyaimbangkeun, sareng ngahijikeun ieu téh hiji sipat husus. Pasti henteu aya dina karya manusa sarta henteu kapendak dina hasil pamikiran tokoh-tokoh manusa anu agung. Henteu kapendak dina karya para wali anu ngalanglang malakut, henteu dina kitab para ahli isyraq anu ngalanglang batin perkara-perkara, sarta henteu dina élmu para ruhani anu nembus alam gaib. Siga dina hiji babagian pancén, masing-masing golongan ngan nyepeng hiji atanapi dua dahan tina tangkal hakékat anu kacida gedéna. Ngan sibuk ku buah sareng daunna. Kana nu sanés, boh henteu ngagaduhan wartos, boh henteu nengetan.
Leres, hakékat mutlak henteu tiasa dilingkup ku pandangan-pandangan anu kawates. Diperyogikeun hiji pandangan anu ngawengku sadayana, sapertos Al-Qur'an, supados tiasa ngalingkupna. Anu sanés ti Al-Qur'an, sanaos ogé nyandak pangajaran tina Al-Qur'an, ku pikiran anu sawaréh ngan ningali hiji atanapi dua jihat hakékat anu ngawengku sadayana kalayan lengkep, sibuk ku éta, sarta kakurung di dinya. Ku kaleuleuwihi atanapi kakurangan, aranjeunna ngaruksak saimbang hakékat-hakékat tur ngaleungitkeun cocogna hiji sareng nu sanés.
Hakékat ieu parantos dipedar ku hiji ibarat anu ahéng dina Dahan Kadua Kalimah Kadua Puluh Opat. Ayeuna ogé urang masihan isyarat kana pasualan ieu ku ibarat anu sanés. Upamana:
Urang anggap aya hiji harta karun dina sagara, pinuh ku rupa-rupa permata anu henteu kaétang. Para juru teuleum nyilem pikeun milarian permata-permata harta karun éta. Ku sabab panonna peureum, aranjeunna ku ngarampa ngartosna. Salah saurang mendakan hiji intan anu panjang. Juru teuleum éta mutuskeun yén sakumna harta karun téh mangrupa hiji intan kawas tihang anu panjang. Nalika ngadangu permata-permata anu sanés ti réréncanganana, anjeunna ngabayangkeun yén permata-permata éta ngiring kana intan anu dipendakanana, janten mata-mata sareng ukiranana. Aya ogé anu mendakan hiji batu yakut buleud, nu sanés mendakan batu amber pasagi, sareng saterasna... Masing-masing yakin yén permata anu katingal ku leungeunna téh inti sareng bagian panggedéna harta karun éta, sarta nganggap naon anu kadangu minangka tambahan sareng rincian harta karun éta. Waktu éta saimbangna hakékat-hakékat ruksak. Cocogna hiji sareng nu sanés ogé leungit. Warna seueur hakékat robah. Pikeun ningali warna hakékat anu sajati, anjeunna kapaksa ngalakukeun rupa-rupa ta'wil sareng usaha anu dipaksakeun. Malah kadang aranjeunna dugi kana mungkir sareng ta'til. Anu ngalenyepan kitab-kitab ahli hikmah isyraq sarta kitab-kitab ahli tasawuf anu ngandelkeun paningal batin sareng naon anu disaksianana bari henteu ditimbang ku timbangan sunnah, pasti bakal ngabenerkeun putusan urang ieu. Hartina, sanaos tina golongan hakékat Al-Qur'an sarta dicandak tina pangajaran Al-Qur'an, ku sabab aranjeunna sanés Al-Qur'an, hasilna kirang sapertos kieu.
Ayat-ayat Al-Qur'an anu janten sagara hakékat ogé juru teuleum pikeun harta karun di jero sagara éta. Nanging panonna muka sarta ngalingkup harta karun éta. Naon waé nu aya sareng henteu aya dina harta karun katingali. Éta ngajelaskeun sareng nerangkeun harta karun kalayan cocog, tartib, sareng runtuy nepi ka némbongkeun kaéndahanana anu sajati. Upamana, sakumaha ningali agungna rububiyah anu dinyatakeun ku ayat وَالْاَرْضُ ﺟَﻤ۪ﻴﻌًﺎ ﻗَﺒْﻀَﺘُﻪُ ﻳَﻮْﻡَ ﺍﻟْﻘِﻴَﺎﻣَﺔِ ﻭَﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕُ ﻣَﻄْﻮِﻳَّﺎﺕٌ ﺑِﻴَﻤ۪ﻴﻨِﻪ۪ ٭ ﻳَﻮْﻡَ ﻧَﻄْﻮِﻯ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀَ ﻛَﻄَﻰِّ ﺍﻟﺴِّﺠِﻞِّ ﻟِﻠْﻜُﺘُﺐِ, éta ningali tur némbongkeun rohmat anu ngawengku sadayana anu dinyatakeun ku ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ لَا ﻳَﺨْﻔٰﻰ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺷَﻰْﺀٌ ﻓِﻰ الْاَرْضِ وَلَا ﻓِﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﻳُﺼَﻮِّﺭُﻛُﻢْ ﻓِﻰ الْاَرْحَامِ ﻛَﻴْﻒَ ﻳَﺸَٓﺎﺀُ ٭ ﻣَﺎ ﻣِﻦْ ﺩَٓﺍﺑَّﺔٍ اِلَّا ﻫُﻮَ ﺍٰﺧِﺬٌ ﺑِﻨَﺎﺻِﻴَﺘِﻬَﺎ ٭ ﻭَﻛَﺎَﻳِّﻦْ ﻣِﻦْ ﺩَٓﺍﺑَّﺔٍ لَا ﺗَﺤْﻤِﻞُ ﺭِﺯْﻗَﻬَﺎ ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﻳَﺮْﺯُﻗُﻬَﺎ ﻭَﺍِﻳَّﺎﻛُﻢْ. Ogé, sakumaha ningali tur némbongkeun jembarna daya nyiptakeun anu dinyatakeun ku ﺧَﻠَﻖَ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضَ ﻭَﺟَﻌَﻞَ ﺍﻟﻈُّﻠُﻤَﺎﺕِ ﻭَﺍﻟﻨُّﻮﺭَ, éta ningali tur némbongkeun ngawengku sadayana pangaturan sareng rububiyah anu dinyatakeun ku ﺧَﻠَﻘَﻜُﻢْ ﻭَﻣَﺎ ﺗَﻌْﻤَﻠُﻮﻥَ.
Éta ningali tur némbongkeun hakékat anu agung anu dinyatakeun ku ﻳُﺤْﻴِﻰ الْاَرْضَ ﺑَﻌْﺪَ ﻣَﻮْﺗِﻬَﺎ, hakékat anu mulya anu dinyatakeun ku ﻭَ ﺍَﻭْﺣٰﻰ ﺭَﺑُّﻚَ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﻨَّﺤْﻞِ, sarta hakékat anu agung, pinuh ku hikmah sareng maréntah anu dinyatakeun ku ﻭَ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲَ ﻭَﺍﻟْﻘَﻤَﺮَ ﻭَﺍﻟﻨُّﺠُﻮﻡَ ﻣُﺴَﺨَّﺮَﺍﺕٍ ﺑِﺎَﻣْﺮِﻩ۪. Hakékat nu pinuh ku rohmat sareng ngatur anu dinyatakeun ku ﺍَﻭَ ﻟَﻢْ ﻳَﺮَﻭْﺍ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﻄَّﻴْﺮِ ﻓَﻮْﻗَﻬُﻢْ ﺻَٓﺎﻓَّﺎﺕٍ ﻭَﻳَﻘْﺒِﻀْﻦَ ﻣَﺎ ﻳُﻤْﺴِﻜُﻬُﻦَّ اِلَّا ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦُ ﺍِﻧَّﻪُ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﺑَﺼ۪ﻴﺮٌ, hakékat anu agung anu dinyatakeun ku ﻭَﺳِﻊَ ﻛُﺮْﺳِﻴُّﻪُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضَ وَلَا ﻳَﺆُﺩُﻩُ ﺣِﻔْﻈُﻬُﻤَﺎ, hakékat ngawaskeun anu dinyatakeun ku ﻭَﻫُﻮَ ﻣَﻌَﻜُﻢْ ﺍَﻳْﻦَ ﻣَﺎ ﻛُﻨْﺘُﻢْ, hakékat anu ngalingkup anu dinyatakeun ku ﻫُﻮَ الْاَوَّلُ وَالْاٰخِرُ ﻭَﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮُ ﻭَﺍﻟْﺒَﺎﻃِﻦُ ﻭَﻫُﻮَ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻋَﻠ۪ﻴﻢٌ, sapertos deukeutna pisan anu dinyatakeun ku ﻭَﻟَﻘَﺪْ ﺧَﻠَﻘْﻨَﺎ الْاِنْسَانَ ﻭَﻧَﻌْﻠَﻢُ ﻣَﺎ ﺗُﻮَﺳْﻮِﺱُ ﺑِﻪ۪ ﻧَﻔْﺴُﻪُ ﻭَ ﻧَﺤْﻦُ ﺍَﻗْﺮَﺏُ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻣِﻦْ ﺣَﺒْﻞِ ﺍﻟْﻮَﺭ۪ﻳﺪِ, hakékat anu luhur anu diisyaratkeun ku ﺗَﻌْﺮُﺝُ ﺍﻟْﻤَﻠٰٓﺌِﻜَﺔُ ﻭَﺍﻟﺮُّﻭﺡُ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻓ۪ﻰ ﻳَﻮْﻡٍ ﻛَﺎﻥَ ﻣِﻘْﺪَﺍﺭُﻩُ ﺧَﻤْﺴ۪ﻴﻦَ ﺍَﻟْﻒَ ﺳَﻨَﺔٍ, ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻳَﺎْﻣُﺮُ ﺑِﺎﻟْﻌَﺪْﻝِ وَالْاِحْسَانِ ﻭَﺍ۪ﻳﺘَٓﺎﺉِ ﺫِﻯ ﺍﻟْﻘُﺮْﺑٰﻰ ﻭَﻳَﻨْﻬٰﻰ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻔَﺤْﺸَٓﺎﺀِ ﻭَﺍﻟْﻤُﻨْﻜَﺮِ ﻭَﺍﻟْﺒَﻐْﻰِ sapertos hakékat anu ngahimpun anu dinyatakeunana, éta ningali tur némbongkeun masing-masing tina genep rukun iman, boh anu patali sareng aherat atanapi dunya, boh élmu atanapi amal, kalayan rinci; masing-masing tina lima rukun Islam kalayan maksud anu écés tur saleres-leresna; sarta sadaya dasar anu ngajamin kabagjaan di dunya sareng aherat. Ku ngajaga saimbangna sarta ngalanggengkeun cocogna hiji sareng nu sanés, hiji i'jaz maknawi Al-Qur'an tumuwuh tina sumber kaéndahan anu lahir tina cocogna sakabéh hakékat éta babarengan.
Tah ku rusiah anu agung ieu, para ulama élmu kalam, sanaos janten murid Al-Qur'an sarta sanaos nyerat rébuan karya ngeunaan rukun iman, anu sawaréhna masing-masing sapuluh jilid, ku sabab langkung ngutamakeun akal tibatan dalil naqli sapertos Mu'tazilah, henteu tiasa ngungkabkeun kalayan écés, ngabuktikeun kalayan pasti, sarta ngayakinkeun kalayan saleres-leresna sakumaha sapuluh ayat Al-Qur'an. Saolah-olah aranjeunna ngadamel torowongan handapeun gunung-gunung anu jauh, teras ku pipa-pipa ngalangkungan runtuyan sabab dugi ka tungtung alam, tuluy megatkeun runtuyan éta di dinya. Sanggeus éta aranjeunna ngabuktikeun makrifat ka Alloh anu ibarat cai kahirupan, sareng ayana Wâjibul Wujûd.
Sedengkeun masing-masing ayat anu mulya, kawas iteuk Musa, tiasa ngaluarkeun cai di mana waé, muka hiji jandéla tina unggal hal, sareng ngenalkeun Gusti Nu Ngadamel Dzul-Jalâl. Dina “Katre Risalesi” basa Arab anu nyérélék tina sagara Al-Qur'an, sareng dina Kalimah-kalimah anu sanés, hakékat ieu parantos dibuktikeun dina prakna sarta parantos urang témbongkeun.
Ogé ku rusiah ieu, sadaya imam golongan anu sasar, anu ngalanglang batin perkara, mulih ti satengah jalan kalayan ngandelkeun naon anu disaksianana bari henteu nuturkeun sunnah anu mulya, teras mingpin hiji jamaah sarta ngawangun hiji golongan, henteu tiasa ngajaga cocogna sareng saimbang hakékat-hakékat. Ku éta aranjeunna murag kana bid'ah sareng kasasaran sapertos kitu, sarta ngarahkeun hiji jamaah manusa kana jalan anu salah. Tah sadaya henteu mampuhna aranjeunna ieu némbongkeun i'jaz ayat-ayat Al-Qur'an.