TAMBIHAN
ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ
[Tambihan nu kacida alitna ieu ngagaduhan pentingna nu ageung. Mangpaat kanggo sadayana.]
Jalan-jalan nu bakal ngahontal Gusti kacida seueurna. Sakabéh jalan nu leres dicandak tina Al-Qur'an. Nanging sabagéan tarekat langkung singget, langkung aman sareng langkung umum tibatan nu sanés. Di antawis éta jalan-jalan, ku pangartos abdi nu pondok, nu dicandak tina Al-Qur'an nyaéta jalan "kalemahan, fakir, welas asih sareng tafakur". Leres, kalemahan ogé sapertos cinta, malah jalan nu langkung aman, nu ngalangkungan jalan ubudiyah dugi ka dipikaasih. Fakir ogé nganteurkeun kana asma Gusti Rahmân. Sareng welas asih ogé sapertos cinta, malah jalan nu langkung seukeut sareng langkung lega, nu nganteurkeun kana asma Gusti Rahîm. Sareng tafakur ogé sapertos cinta, malah jalan nu langkung beunghar sareng langkung mancorong, nu nganteurkeun kana asma Gusti Hakîm. Jalan ieu sanés sapuluh léngkah sapertos "Sapuluh Daya Batin" dina tarekat nu rusiah; sareng sanés léngkah-léngkah nu ditincak kana tujuh darajat "Tujuh Nafsu" dina tarekat nu écés, nanging diwangun ku "opat léngkah". Langkung ti tarekat, éta hakékat sareng syariat. Ulah salah ngartos: Éta hartosna ningali kalemahan, fakir sareng kakurangan dirina payuneun Gusti. Upami henteu, sanés hartosna ngalakukeun éta atanapi némbongkeun éta ka manusa. Wirid-wirid jalan nu singget ieu: Ngiring sunnah, ngalaksanakeun nu fardu sareng ninggalkeun dosa-dosa ageung. Sareng hususna ngalaksanakeun solat kalayan ta'dilul arkan, sareng ngalaksanakeun tasbih saatos solat. Ayat فَلَا ﺗُﺰَﻛُّٓﻮﺍ ﺍَﻧْﻔُﺴَﻜُﻢْ nunjukkeun léngkah kahiji. Ayat وَلَا ﺗَﻜُﻮﻧُﻮﺍ ﻛَﺎﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻧَﺴُﻮﺍ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻓَﺎَﻧْﺴٰﻴﻬُﻢْ ﺍَﻧْﻔُﺴَﻬُﻢْ nunjukkeun léngkah kadua. Ayat ﻣَٓﺎ ﺍَﺻَﺎﺑَﻚَ ﻣِﻦْ ﺣَﺴَﻨَﺔٍ ﻓَﻤِﻦَ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻭَﻣَٓﺎ ﺍَﺻَﺎﺑَﻚَ ﻣِﻦْ ﺳَﻴِّﺌَﺔٍ ﻓَﻤِﻦْ ﻧَﻔْﺴِﻚَ nunjukkeun léngkah katilu. Ayat ﻛُﻞُّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻫَﺎﻟِﻚٌ اِلَّا ﻭَﺟْﻬَﻪُ nunjukkeun léngkah kaopat. Pedaran singget ngeunaan opat léngkah ieu nyaéta kieu: Dina léngkah kahiji, sakumaha nu diisyaratkeun ku ayat فَلَا ﺗُﺰَﻛُّٓﻮﺍ ﺍَﻧْﻔُﺴَﻜُﻢْ: Ulah nyucikeun diri ku nganggap diri beresih tina cacad. Sabab, lantaran tabiat sareng fitrahna, manusa mikanyaah nafsuna. Malah, mimitina sareng dina dirina sorangan, anjeunna ngan mikanyaah dirina; sagala nu séjén dikurbankeun pikeun nafsuna. Anjeunna muji nafsuna ku cara nu pantes pikeun Nu disembah. Anjeunna ngaberesihkeun sareng ngabébaskeun nafsuna tina cacad ku cara nyucikeun nu pantes pikeun Nu disembah. Sabisana, anjeunna henteu nganggap cacad téh pantes aya dina dirina sareng henteu narimana. Anjeunna ngabéla nafsuna kalawan rongkah, kawas nu nyembah ka éta nafsu. Malah, ku ngagunakeun pikeun nafsuna sorangan sagala alat sareng kamampuhan nu dititipkeun dina fitrahna sarta dipasihkeun ka anjeunna pikeun muji sareng ngagungkeun Gusti Nu saéstuna disembah, anjeunna jadi tempat katémbongna rusiah ﻣَﻦِ ﺍﺗَّﺨَﺬَ ﺍِﻟٰﻬَﻪُ ﻫَﻮٰﻳﻪُ. Anjeunna ngan ningali dirina, ngandelkeun dirina, sareng ngarasa reueus ku dirina. Tah, dina tingkatan ieu, dina léngkah ieu, éta nafsu disucikeun sareng diberesihan ku henteu nganggap éta beresih sarta henteu ngabébaskeunana tina cacad. Dina léngkah kadua, sakumaha pangajaran وَلَا ﺗَﻜُﻮﻧُﻮﺍ ﻛَﺎﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻧَﺴُﻮﺍ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻓَﺎَﻧْﺴٰﻴﻬُﻢْ ﺍَﻧْﻔُﺴَﻬُﻢْ: Anjeunna mopohokeun dirina, henteu sadar kana dirina. Upami anjeunna mikiran maot, éta dialamatkeun ka batur. Upami anjeunna ningali fana sareng sirnana hiji hal, éta henteu dilarapkeun ka dirina. Mopohokeun nafsuna dina mangsa nanggung kasusah sareng ngalaksanakeun pangabdian, nanging mikiran sarta pageuh ngutamakeun nafsuna dina mangsa narima upah sareng ngarasakeun kanikmatan, nyaéta tuntutan nafsu ammarah. Dina tingkatan ieu, éta nafsu disucikeun, diberesihan, sareng dididik ku ngalakukeun sabalikna tina kaayaan éta. Hartina, henteu mopohokeun diri dina kaayaan mopohokeun diri; nyaéta mopohokeun diri dina kanikmatan sareng kahayang nu sarakah, sarta mikiran diri dina maot sareng pangabdian. Dina léngkah katilu, sakumaha pangajaran ﻣَٓﺎ ﺍَﺻَﺎﺑَﻚَ ﻣِﻦْ ﺣَﺴَﻨَﺔٍ ﻓَﻤِﻦَ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻭَﻣَٓﺎ ﺍَﺻَﺎﺑَﻚَ ﻣِﻦْ ﺳَﻴِّﺌَﺔٍ ﻓَﻤِﻦْ ﻧَﻔْﺴِﻚَ: Tuntutan nafsu nyaéta salawasna nganggap kahadéan asalna ti dirina, tuluy asup kana kareueus sareng ujub. Dina léngkah ieu, anjeunna kedah ningali dina nafsuna ngan ukur cacad, kakurangan, kalemahan, sareng fakir; ngartos yén sagala kahadéan sareng kasampurnaanana nyaéta nikmat nu dipaparinkeun ku Gusti Fâthir Dzul-Jalâl; tuluy sukur gaganti reueus sareng muji Alloh gaganti muji dirina. Dina tingkatan ieu, éta nafsu disucikeun,
ku rusiah ﻗَﺪْ ﺍَﻓْﻠَﺢَ ﻣَﻦْ ﺯَﻛّٰﻴﻬَﺎ ku cara kieu: Ngartos yén kasampurnaanana aya dina henteuna kasampurnaan, kakuatanana dina kalemahan, sareng kakayaanana dina fakir. Dina léngkah kaopat, sakumaha pangajaran ﻛُﻞُّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻫَﺎﻟِﻚٌ اِلَّا ﻭَﺟْﻬَﻪُ: Nafsu nganggap dirina bébas, teu gumantung ka batur, sarta aya ku dirina sorangan. Tina ieu, anjeunna ngaku hiji rupa rububiyah. Anjeunna ngandung lampah baruntak nu pinuh ku mumusuhan ka Gusti Nu disembahna. Anjeunna tiasa leupas tina ieu ku ngartos hakékat nu bakal dipedar. Hakékat éta nyaéta kieu: Sagala hal, dina dirina sorangan sareng ditilik ku makna ismî, téh fana, leungit, dijadikeun, sareng taya. Nanging, ditilik ku makna harfî, minangka eunteung asma Gusti Shâni' Dzul-Jalâl sarta minangka nu ngalaksanakeun tugas, éta jadi saksi, kasaksian, manggihan, sareng aya. Dina tingkatan ieu, éta nafsu disucikeun sareng diberesihan ku cara kieu: Dina ayana aya katayaan; dina katayaanana aya ayana. Hartina, upami anjeunna ngan mikawanoh dirina sarta masihan ayana ka dirina sorangan, anjeunna aya dina poékna katayaan nu saageung jagat raya. Hartina, upami anjeunna ngandelkeun ayana dirina pribadi sarta lalawora ka Gusti Nu saéstuna ngayakeun, cahya ayana dirina pribadi, kawas cahya cika-cika, aya sarta tilelep dina poékna katayaan sareng papisahan nu teu aya tungtungna. Nanging, nalika anjeunna ngantunkeun kaakuan sarta ningali yén nafsuna, dina dirina sorangan, téh taya nanaon sareng mangrupa eunteung tajalli Gusti Nu saéstuna ngayakeun, anjeunna kéngingkeun sakabéh nu aya sarta ayana nu teu aya tungtungna. Sabab, haté nu manggihan Gusti Zat Wâjibul Wujûd, Nu sakabéh nu aya jadi tempat katémbongna pancaran asma-Na, téh manggihan sagala hal.
PANUTUP
Pedaran opat léngkah dina jalan kalemahan, fakir, welas asih, sareng tafakur ieu parantos kapedar dina dua puluh genep Kalimah nu ngeunaan élmu hakékat, hakékat syariat, sareng hikmah Qur'an. Di dieu, abdi sadaya ngan bakal masihan isyarat singget kana hiji-dua perkara. Kieu: Leres, jalan ieu langkung pondok, sabab ngan opat léngkah. Nalika kalemahan narik leungeunna tina nafsu, langsung dipasrahkeun ka Gusti Qadîr Dzul-Jalâl. Ari cinta nu mangrupa jalan pangseukeutna mah narik leungeunna tina nafsu, nanging ngagantung ka nu dipikanyaah sacara majazi. Sanggeus manggihan sirnana nu dipikanyaah éta, kakara anjeunna sumping ka Gusti Nu saéstuna dipikanyaah. Jalan ieu ogé langkung salamet, sabab teu aya ucapan nafsu nu ngaliwatan wates atawa pangakuan nu ngawang-ngawang. Sabab, dina nafsuna anjeunna henteu manggihan nanaon salian ti kalemahan, fakir, sareng cacad, nepi ka anjeunna henteu ngaliwatan watesna. Jalan ieu ogé langkung umum sarta mangrupa jalan raya nu agung. Sabab, pikeun ngahontal kasadaran salawasna aya di payuneun Alloh, anjeunna henteu kedah nganggap jagat raya dihukum musnah, kawas ahli wahdatul wujud, tuluy netepkeun "Lâ mevcude illâ Hû"; atanapi pikeun kasadaran éta, ngabayangkeun jagat raya dihukum dipanjara dina poho nu mutlak, kawas ahli wahdatus syuhud, tuluy nyarios "Lâ meşhude illâ Hû". Malah, lantaran Qur'an écés pisan ngabébaskeun jagat raya tina musnah sareng panjara, anjeunna ogé nyingkirkeun paningal éta; ngabebaskeun sakabéh nu aya tina ngalayanan dirina sorangan, tuluy ngagunakeunana pikeun Gusti Fâthir Dzul-Jalâl; ngagunakeunana dina tugas jadi tempat katémbongna sarta eunteung asma-Na nu éndah; ningalina ku paningal makna harfî; leupas tina lalawora nu mutlak sarta asup kana kasadaran salawasna aya di payuneun Alloh. Nyaéta manggihan jalan ka Alloh dina sagala hal. Cindekna: ngabebaskeun sakabéh nu aya tina ngalayanan sakabéh nu aya sorangan, sarta henteu ningalina ku makna ismî.
--