DALIL IMAN KATILU
LEM'A KADUA PULUH TILU
Maéhan pamikiran kufur nu sumping tina tabiat ku cara nu henteu bakal hirup deui, ngajungkirbalikkeun batu dasar kufur.
PÉPÉLING
Dina nota ieu, sakumaha jauhna hakékat jalan golongan nu ngagem tabiat tur nampik téh tina akal, sakumaha awonna sareng sakumaha tahayulna, dijelaskeun ku salapan perkara mustahil nu ngandung sahenteuna salapan puluh perkara mustahil. Margi perkara mustahil éta sabagéan dijelaskeun dina risalah séjén, di dieu lantaran kacida ringkesna, sababaraha léngkah diloncatan. Ku kituna ujug-ujug kaémut, kumaha para filsuf nu kawéntar tur boga akal ieu tiasa nampi tahayul nu sakitu écés tur katingal, teras lumampah dina jalan éta. Leres, aranjeunna henteu tiasa ningali hakékat jalanna. Abdi ogé siap ngajelaskeun kalayan jéntré sareng ngabuktikeun ka nu gaduh mamang, ku bukti-bukti nu kacida écés sareng pastina, yén hakékat jalanna sareng akibat tur tuntutan jalanna nyaéta ringkesan ajaran maranéhna nu awon, pikasebeleun sareng henteu luyu sareng akal {(Catetan handap): Sabab risalah ieu dikarang: ku cara nu kacida nyerang sareng awonna, hakékat-hakékat iman direndahkeun, perkara nu henteu kahontal ku akalna nu parantos ruksak disebat tahayul, teu ngagem agama ditumalikeun kana tabiat, teras Al-Qur'an diserang. Serangan éta maparin bendu nu sengit (kana manah) kana kalam, dugi ka maparin tamparan nu sengit sareng kasar ka jalma-jalma nu henteu percanten sareng nu ngagem ajaran batil nu ngabalikkeun rarayna tina haq. Padahal jalan Risale-i Nur nyaéta beresih, lemes sareng cariosan nu hipu.}, nu dijelaskeun dina tungtung unggal perkara mustahil nu ditulis, nyaéta akibat sareng tuntutan nu teu tiasa ditinggalkeun tina jalanna.
ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ ﻗَﺎﻟَﺖْ ﺭُﺳُﻠُﻬُﻢْ ﺍَﻓِﻰ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺷَﻚٌّ ﻓَﺎﻃِﺮِ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ Ayat nu mulya ieu, ku patarosan nu nampik, nyarios "Henteu aya sareng henteu kedah aya mamang ngeunaan Gusti," némbongkeun yén wujud sareng kaésaan Ilahi téh dugi ka darajat écés pisan.
Hiji pépéling sateuacan ngajelaskeun rusiah ieu
Dina 1338 abdi angkat ka Ankara. Di tengah pamikiran jalma-jalma nu iman nu kuat, nu kénging kabingahan tina meunangna tentara Islam ngalawan Yunani, abdi ningali hiji pamikiran zindik nu pikasieuneun pisan nuju usaha kalayan tipu daya pikeun asup, ngaruksak sareng ngaracun. Aduh, ceuk abdi, naga ieu bakal ngaganggu rukun-rukun iman! Harita, margi ayat nu mulya ieu ngajelaskeun wujud sareng kaésaan dugi ka darajat écés pisan, abdi nyuhunkeun pitulung ti dinya, nyerat dina risalah Arab hiji bukti kuat nu dicandak tina Al-Qur'an Al-Hakîm, sakadar tiasa ngancurkeun sirah zindik éta. Abdi parantos nyitakkeunana di tempat nyitak Yeni Gün, Ankara. Nanging hanjakal, nu uninga basa Arab sakedik sareng nu merhatikeun kalayan penting ogé jarang; ditambah éta bukti kuat nu kacida ringkes sareng padetna henteu némbongkeun pangaruhna. Hanjakal, pamikiran teu ngagem agama éta boh tumuwuh boh kénging kakuatan. Ku kapaksa, abdi bakal rada ngajelaskeun bukti éta dina basa Turki. Margi sababaraha bagéan bukti éta parantos dijelaskeun sapinuhna dina sababaraha risalah, di dieu bakal ditulis kalayan ringkes. Bukti-bukti nu sababaraha, nu kabagi dina risalah-risalah sanés, sabagéan ngahiji dina bukti ieu; masing-masing janten sapertos hiji bagéan tina ieu.
BUBUKA
Hé manusa! Sing kauninga yén aya kecap-kecap nu pikasieuneun nu kaluar tina baham manusa, nu ngaluarkeun bau teu ngagem agama. Jalma-jalma nu iman nganggo tanpa uninga. Urang bakal ngajelaskeun tilu nu penting: Kahiji: ﺍَﻭْﺟَﺪَﺗْﻪُ الْاَسْبَابُ. Nyaéta, sabab-sabab nyiptakeun ieu perkara. Kadua: ﺗَﺸَﻜَّﻞَ ﺑِﻨَﻔْﺴِﻪ۪. Nyaéta, kawangun, janten sareng réngsé ku dirina sorangan. Katilu: ﺍِﻗْﺘَﻀَﺘْﻪُ ﺍﻟﻄَّﺒ۪ﻴﻌَﺔُ. Nyaéta, alami, tabiat meryogikeun sareng nyiptakeun. Leres, ku margi sagala nu aya téh aya sareng moal tiasa ditampik. Ogé masing-masing ngawujud kalayan seni sareng hikmah. Sareng ku margi henteu qadim, nanging janten deui ti anyar. Hé nu nampik! Pasti pikeun nu aya ieu, contona sato ieu, anjeun bakal nyarios boh sabab-sabab alam nyiptakeunana, nyaéta nalika sabab-sabab ngahiji, nu aya éta ngawujud; atanapi éta kawangun ku dirina sorangan; atanapi salaku tuntutan tabiat, éta hadir ku pangaruh tabiat; atanapi diciptakeun ku kudrat Gusti Qadîr Dzul-Jalâl. Ku margi sacara akal henteu aya jalan salian opat ieu, upami tilu jalan nu kahiji kabuktian kalayan pasti mustahil, teu aya dasarna, teu mungkin sareng teu tiasa ditarima; mangka kalayan écés pisan sareng moal tiasa sanés, jalan kaopat, nyaéta jalan kaésaan, pasti kabuktian tanpa mamang sareng tanpa cangcaya. ARI JALAN KAHIJI NYAÉTA: Kabentukna barang sareng wujud mahluk ku ngahijina sabab-sabab alam. Tina seueur pisan perkara mustahilna, urang ngan nyebat tilu. Kahiji: dina hiji apoték aya ratusan botol wadah nu dieusi ku bahan nu kacida béda-bédana. Tina ubar-ubar éta dipikahayang hiji ramuan nu hirup. Ogé kedah diadamel tina éta hiji panawar luar biasa nu gaduh hirup. Urang sumping, di apoték éta urang ningali seueur masing-masing ramuan nu hirup sareng panawar nu gaduh hirup éta. Urang mariksa unggal ramuan éta. Urang ningali yén tina unggal botol wadah éta, ku timbangan nu husus, dicandak bahan dina jumlah nu béda: hiji dua dirham tina ieu, tilu opat dirham tina nu sanés, genep tujuh dirham tina nu séjén, sareng saterasna. Upami tina salah sahiji dicandak kirang atanapi langkung hiji dirham, ramuan éta henteu tiasa hirup, henteu tiasa némbongkeun sipatna. Urang ogé mariksa panawar nu gaduh hirup éta. Tina unggal wadah dicandak hiji bahan ku timbangan nu husus, dugi ka upami kirang atanapi langkung sakadar zarah, panawar kaleungitan sipatna. Sanaos wadah-wadah éta langkung ti lima puluh, bahan dicandak dina jumlah nu béda-béda, saolah-olah tina masing-masing ku hiji timbangan nu béda. Naha aya kamungkinan sareng kasanggupan dina jihat mana waé yén jumlah-jumlah nu béda nu dicandak tina botol-botol éta, ku botol-botol rubuh lantaran hiji kabeneran nu anéh atanapi katabrak ku hawa ribut, tina masing-masing ngan ngalir sakadar jumlah nu kedah dicandak éta, angkat babarengan teras ngahiji ngawangun ramuan éta? Naha aya perkara nu leuwih tahayul, mustahil sareng batil tibatan ieu? Upami hiji kalde ngagaduhan kabodoan kalde nu dua kali lipet, teras janten manusa, éta bakal nyingkah ku nyarios, "Abdi henteu nampi pamikiran ieu!" Sapertos conto ieu, unggal mahluk hirup tangtos hiji ramuan nu hirup, sareng unggal pepelakan sapertos hiji panawar nu gaduh hirup, nu dirangkep tina seueur bahan, tina zat-zat nu kacida béda-bédana, nu dicandak ku ukuran nu kacida talitina. Upami disandarkeun kana sabab-sabab sareng unsur-unsur, teras disarioskeun "Sabab-sabab nyiptakeun," persis sapertos ramuan di apoték hadir tina botol-botol rubuh, saratus darajat jauh tina akal, mustahil sareng batil. Cindekna, dina apoték ageung alam ieu, bahan-bahan hirup nu dicandak ku timbangan qada sareng papasten Gusti Hakîm Nu Azali tiasa hadir ku hikmah nu teu aya watesna, élmu nu teu aya tungtungna sareng kersa nu ngawengku sagala perkara. Jalma cilaka nu nyarios, "Éta pagawéan unsur-unsur, tabiat-tabiat sareng sabab-sabab umum nu lolong, torek, tanpa wates, ngalir sapertos caah," langkung bodo tibatan jalma bodo nu mabok, gélo bari ngaracapruk, nu nyarios, "Panawar nu anéh éta kaluar sareng janten ku dirina sorangan tina botol-botol rubuh." Leres, kufur éta hiji racapruk nu bodo, mabok sareng gélo. Perkara Mustahil Kadua: upami sadaya perkara henteu disanggakeun ka Gusti Qadîr Dzul-Jalâl Nu Wâhid tur Ahad, nanging disandarkeun kana sabab-sabab, kedahna seueur pisan unsur sareng sabab alam gaduh campur dina awak unggal mahluk hirup. Padahal ngahijina sabab-sabab nu béda, silih lalawanan sareng béda sipatna dina awak hiji mahluk alit sapertos laleur, dina tartib nu sampurna, timbangan nu kacida talitina sareng pasatujuan nu lengkep, téh perkara mustahil nu sakitu écésna, dugi ka nu ngagaduhan kasadaran sakadar jangjang laleur bakal nyarios, "Ieu mustahil, henteu tiasa aya!" Leres, awak laleur nu alit pisan patali sareng kalolobaan unsur sareng sabab jagat, malah hiji ringkesanana. Upami henteu disanggakeun kana kudrat azali, sabab-sabab bahan éta kedah hadir ku dirina nyalira di gigireun awakna; malah kedah asup kana awakna nu alit pisan. Malah kedah asup kana hiji sél dina panonna, nu mangrupikeun conto alit awakna. Margi upami sabab téh bahan, kedah aya di gigireun sareng di jero nu disababkeun. Ku kituna, kedah ditarima yén dina sél alit éta, nu henteu cekap kanggo ramo dua laleur nu sapertos tungtung jarum, tihang-tihang alam, unsur-unsur sareng tabiat-tabiat aya di jero sacara bahan, damel di dinya sapertos tukang. Malah nu pangbodona di antara kaum sofis ogé isin kana jalan sapertos ieu. Perkara Mustahil Katilu: ku kaidah nu parantos tetep ﺍَﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ لَا ﻳَﺼْﺪُﺭُ اِلَّا ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪِ: "Upami nu aya ngagaduhan katunggalan, tangtos tiasa kaluar ti hiji nu tunggal, tina hiji leungeun." Utamina upami nu aya éta kénging hirup nu ngawengku seueur dina tartib nu kacida sampurnana sareng timbangan nu taliti, éta kalayan écés némbongkeun yén henteu kaluar tina seueur leungeun, nu jadi sabab béda pamadegan sareng kacau; nanging kaluar tina hiji leungeun Nu Qadîr sareng Hakîm pisan. Padahal kitu, nyandarkeun nu aya nu tartib, saimbang sareng tunggal éta kana leungeun-leungeun sabab alam nu kacau, nu jumlahna teu kaétang, kaku, teu uninga, nyerang, teu ngagaduhan kasadaran, dina kacau, lolong sareng torek, di tengah jalan kamungkinan nu teu aya watesna, sarta lolong sareng torekna sabab-sabab éta beuki nambihan ku ngahiji sareng campur, téh jauh tina akal sapertos nampi saratus perkara mustahil sakaligus. Hayu, sanajan perkara mustahil ieu ditinggalkeun, pangaruh sabab-sabab bahan tangtos ku langsung ngalakukeun sareng nyabak. Padahal sabab-sabab alam éta ngan nyabak bagéan luar mahluk hirup. Urang ningali yén bagéan jero mahluk hirup éta, nu henteu kahontal ku leungeun sabab-sabab bahan sareng henteu tiasa disabak, sapuluh kali langkung tartib, langkung lemes sareng langkung sampurna senina tibatan bagéan luarna. Mahluk hirup nu alit pisan, sato-sato nu alit pisan, nu dina jihat mana waé henteu tiasa ditempatan ku leungeun sareng pakakas sabab-sabab bahan, malah henteu tiasa disabak sagemblengna bagéan luarna, senina langkung anéh sareng panyiptaanana langkung éndah tibatan mahluk nu pangageungna; padahal kitu, nyandarkeunana kana sabab-sabab nu kaku, teu uninga, kasar, tebih, ageung, silih lalawanan, torek sareng lolong éta, ngan tiasa ku janten lolong saratus darajat sareng torek sarébu darajat! ARI PASUALAN KADUA: Nyaéta ﺗَﺸَﻜَّﻞَ ﺑِﻨَﻔْﺴِﻪ۪. Nyaéta, kawangun ku dirina sorangan. Ungkara ieu ogé ngagaduhan seueur perkara mustahil. Batil sareng mustahil tina seueur jihat. Kanggo conto, urang ngajelaskeun tilu perkara mustahilna. Kahiji: hé nu nampik tur bedegong! Ananiyah anjeun parantos ngajantenkeun anjeun sakitu bodona, dugi ka anjeun nangtoskeun dugi ka darajat nampi saratus perkara mustahil sakaligus. Margi anjeun aya. Sareng anjeun sanés hiji bahan basajan, kaku tur henteu robah. Nanging sapertos hiji mesin nu kacida tartibna sareng hiji karaton luar biasa nu salawasna dianyarkeun sareng terus robah. Dina awak anjeun, zarah-zarah damel unggal waktos. Awak anjeun ngagaduhan patalian sareng silih tukeur sareng jagat, utamina dina patalina sareng rejeki, utamina tina jihat tetep ayana rupa mahluk. Zarah-zarah nu damel dina awak anjeun ati-ati sangkan henteu ngaruksak patalian sareng henteu megatkeun patalina éta. Ku cara kitu maranéhna ngaléngkah kalayan ati-ati. Saolah-olah ningali sakumna jagat. Ningali patalian anjeun dina jagat, teras nyandak sikep sapertos kitu. Anjeun ku indra lahir sareng batin kénging mangpaat luyu sareng sikep zarah-zarah éta nu luar biasa. Upami anjeun henteu nampi yén zarah-zarah dina awak anjeun téh pagawé alit nu gerak numutkeun hukum Gusti Qadîr Nu Azali, atanapi hiji tentara-Na, atanapi tungtung-tungtung kalam papasten, unggal zarah hiji tungtung kalam, atanapi titik-titik kalam kudrat, unggal zarah hiji titik; harita unggal zarah nu damel dina panon anjeun peryogi hiji panon nu, bari ningali sadaya bagian awak anjeun, tiasa ogé ningali sakumna jagat nu patali sareng anjeun; sareng kedah dipaparin akal sakadar saratus jalma anu kacida pinterna, nu uninga sareng wanoh kana sadaya mangsa katukang, mangsa payun, turunan, asal anjeun, sumber unsur-unsur anjeun sareng tambang rejeki anjeun. Maparin élmu sareng kasadaran sakadar sarébu Plato ka hiji zarah jalma sapertos anjeun, nu dina pasualan ieu henteu ngagaduhan akal sakadar zarah, téh ngagem tahayul nu gélo sarébu darajat! Perkara Mustahil Kadua: awak anjeun sapertos hiji karaton luar biasa nu ngagaduhan sarébu kubah, nu dina unggal kubahna batu-batu silih patepang tungtungna tanpa tihang, ditahan ngagantung. Malah awak anjeun sarébu kali langkung anéh tibatan karaton ieu. Margi karaton awak éta salawasna dianyarkeun dina tartib nu sampurna. Salian roh, manah sareng latifah maknawi nu kacida luar biasana, unggal anggota dina awak anjeun wungkul mangrupikeun sapertos hiji imah nu gaduh kubah. Zarah-zarah, sapertos batu-batu dina kubah éta, silih patepang kalayan saimbang sareng tartib nu sampurna, némbongkeun hiji wangunan luar biasa, hiji seni nu henteu biasa, sareng masing-masing hiji mujijat kudrat nu anéh, sapertos panon sareng létah. Upami zarah-zarah ieu henteu janten masing-masing hiji pagawé nu tumut kana paréntah Gusti Nu Ngadamel alam ieu; harita unggal zarah kedah, ka sadaya zarah dina awak éta, boh nu ngawasaan mutlak boh nu diawasaan mutlak ku masing-masing, boh sami sareng masing-masing boh lalawanan dina jihat ngawasaan, boh tempat kaluar sareng sumber kalolobaan sipat nu ngan husus kanggo Wâjibul Wujûd, boh kacida diwatesanana boh kacida mutlakna; bari kitu, nyandarkeun hiji ciciptan tunggal nu kacida tartibna, nu ku rusiah katunggalan ngan tiasa hasil Gusti Nu Wâhid tur Ahad, kana zarah-zarah nu teu kaétang éta; nu ngagaduhan kasadaran sakadar zarah bakal ngartos yén ieu hiji perkara mustahil nu écés pisan, malah saratus perkara mustahil. Perkara Mustahil Katilu: upami awak anjeun henteu ditulis ku kalam Gusti Qadîr Nu Azali Nu Wâhid tur Ahad, sareng upami dicitak minangka milik tabiat sareng sabab-sabab, harita, ti hiji sél awak anjeun, kedah aya citakan-citakan tabiat sakadar rébuan rangkepan, sapertos bunderan-bunderan nu aya di jero nu sanés. Margi, contona, upami buku dina leungeun urang ieu ditulis, hiji kalam nyerat sadayana ku ngandelkeun élmu panyeratna. Upami henteu ditulis sareng henteu disanggakeun ka kalamna, disarioskeun janten ku dirina sorangan atanapi disanggakeun ka tabiat, harita sapertos buku nu dicitak, kanggo unggal hurup peryogi hiji kalam beusi pikeun dicitak. Sakumaha di tempat nyitak aya hurup-hurup beusi sakadar jumlah hurup, teras hurup-hurup éta hadir; harita gaganti hiji kalam, kedah aya kalam sakadar jumlah hurup éta. Malah, sapertos sakapeung aya di antara hurup-hurup éta, upami ku kalam alit hiji kaca ditulis dina hiji hurup ageung —ku tulisan ipis—, kanggo hiji hurup peryogi rébuan kalam. Malah upami silih asup ka jero dina sikep nu tartib, nyandak hiji wangun sapertos awak anjeun, harita dina unggal bunderan, kanggo unggal bagéan, peryogi citakan sakadar jumlah rangkepan éta. Hayu, sanajan anjeun nyarios cara nu aya dina saratus perkara mustahil ieu mungkin, upami pikeun ngadamel hurup-hurup beusi nu tartib tur seni, citakan sareng kalam nu sampurna ieu henteu disanggakeun deui ka hiji kalam, pikeun ngadamel kalam-kalam, citakan-citakan sareng hurup-hurup beusi éta, peryogi deui kalam, citakan sareng hurup sakadar jumlahna. Margi éta ogé parantos diadamel sareng ogé tartib tur seni. Sareng saterasna, bakal teras lumampah dina runtuyan... Geura anjeun ogé ngartos! Ieu pamikiran nu ngandung perkara mustahil sareng tahayul sakadar jumlah zarah anjeun. Hé nu bedegong tur nampik Nu Nyiptakeun! Anjeun ogé kedah isin, tinggalkeun kasasaran ieu! KALIMAH KATILU: ﺍِﻗْﺘَﻀَﺘْﻪُ ﺍﻟﻄَّﺒ۪ﻴﻌَﺔُ. Nyaéta, tabiat meryogikeun, tabiat ngadamel. Kaputusan ieu seueur perkara mustahilna. Kanggo conto urang nyebat tilu. Kahiji: upami seni sareng panyiptaan kalayan paningal tur hikmah anu katingal dina nu aya, utamina mahluk hirup, henteu disanggakeun ka kalam papasten sareng kudrat Panonpoé Nu Azali, nanging disandarkeun kana tabiat sareng kakuatan nu lolong, torek tur henteu mikir, kedahna tabiat, kanggo nyiptakeun, ngayakeun mesin sareng tempat nyitak maknawi nu teu kaétang dina unggal perkara, atanapi nyimpen dina unggal perkara kudrat sareng hikmah nu tiasa nyiptakeun sareng ngatur jagat. Margi, sakumaha sorot sareng pantulan panonpoé katingal dina zarah-zarah potongan kaca sareng tétés cai dina beungeut bumi. Upami panonpoé-panonpoé alit nu mangrupikeun gambaran sareng pantulan éta henteu disandarkeun ka hiji panonpoé di langit, kedah ditarima panonpoé alami sakadar jumlah zarah kaca, ku nampi wujud nyata hiji panonpoé nu alami, fitri, ngagaduhan sipat-sipat panonpoé, alit sacara lahir nanging jero pisan sacara maknawi, dina sapotong kaca nu alit pisan nu henteu cekap kanggo hiji sirah korék. Persis sapertos conto ieu, upami nu aya sareng mahluk hirup henteu langsung disanggakeun kana tajalli asma Panonpoé Nu Azali, dina unggal nu aya, utamina unggal mahluk hirup, kedah ditarima hiji tabiat sareng kakuatan nu mawa kudrat sareng kersa nu teu aya watesna sareng élmu tur hikmah nu teu aya tungtungna, saolah-olah hiji ilah di jerona. Cara mikir ieu nu pangbatilna sareng pangtahayulna di antara perkara mustahil dina jagat. Manusa nu maparin seni Gusti Khâliq jagat ka tabiat nu ngan disangka, henteu penting tur henteu gaduh kasadaran; tangtos némbongkeun dirina saratus kali langkung sato sareng langkung henteu gaduh kasadaran tibatan sato. Perkara Mustahil Kadua: upami nu aya ieu, nu kacida tartibna, saimbang, seni tur hikmah, henteu disanggakeun ka Gusti, Zat Nu Qadîr tur Hakîm tanpa tungtung, nanging disandarkeun ka tabiat, kedahna tabiat ngayakeun dina unggal potongan taneuh mesin sareng tempat nyitak sakadar jumlah sadaya tempat nyitak sareng pabrik Éropa. Sangkan potongan taneuh éta tiasa janten jalan tumuwuh sareng kabentukna kembang sareng buah nu teu kaétang, nu taneuh éta janten asal sareng tempat damelna. Margi nyata katingal kamampuh ngawangun sareng ngagambarkeun wangun sareng rupa nu béda pisan unggal kembang nu sikina diasupkeun bagilir kana hiji mangkok taneuh, nu gaduh pancén janten pot kembang. Upami henteu disanggakeun ka Gusti Qadîr Dzul-Jalâl, harita upami dina taneuh mangkok éta henteu aya hiji mesin maknawi, misah sareng alami kanggo unggal kembang, kaayaan ieu henteu tiasa hadir. Margi sikina, sapertos mani sareng endog, bahanna hiji. Nyaéta, sanajan ngan mangrupa campuran hidrogén, oksigén, karbon sareng nitrogén nu henteu tartib, henteu ngagaduhan wangun, sapertos adonan, hawa, cai, panas sareng cahya ogé masing-masing basajan sareng henteu ngagaduhan kasadaran, lumampah kana unggal perkara ku cara sapertos caah; kaluarna wangun-wangun kembang nu teu kaétang éta tina taneuh, masing-masing misah sareng kacida tartib tur senina, kalayan écés sareng kudu, meryogikeun yén dina taneuh nu aya dina mangkok éta kedah aya tempat nyitak sareng pabrik maknawi dina ukuran alit, nu sacara maknawi sakadar Éropa. Sangkan tiasa ninun lawon-lawon nu hirup sakitu sareng rébuan lawon nu pola hiasna béda-béda. Geura bandingkeun sakumaha pamikiran kufur golongan nu ngagem tabiat méngpar ka luar lingkungan akal. Sareng jalma-jalma bodo nu mabok dina wangun manusa, nu nganggap tabiat salaku nu nyiptakeun, sanajan ngaku "Urang ahli élmu sareng boga akal," geura tingali sakumaha aranjeunna tebih tina akal sareng élmu, sarta ngajantenkeun hiji tahayul nu mustahil sareng dina jihat mana waé henteu mungkin salaku jalanna; geura seuri sareng ciduh! Upami anjeun nyarios: Upami nu aya disandarkeun ka tabiat, aya perkara mustahil nu anéh sapertos kieu, kasusah dugi ka darajat mustahil; naha nalika disanggakeun ka Zat Nu Ahad tur Shamad, kumaha kasusah éta ical? Sareng kumaha teu mungkin nu pinuh kasusah éta robah jadi hal anu moal tiasa sanés, kalawan kagampangan? Waleran: Dina Perkara Mustahil Kahiji, sakumaha sorot pantulan panonpoé némbongkeun limpahan sareng pangaruhna ku panonpoé-panonpoé alit nu mangrupa gambaran, kalayan gampil pisan, tanpa kasusah, ti zarah kaca nu pangleutikna dugi ka beungeut laut nu pangageungna; upami patalina sareng panonpoé diputus, harita kedah ditarima yén dina unggal zarah aya wujud nyata panonpoé nu alami sareng ku dirina sorangan, ku kasusah dugi ka darajat mustahil. Kitu deui, upami unggal nu aya langsung disanggakeun ka Zat Nu Ahad tur Shamad, kalayan gampil dugi ka darajat moal tiasa sanés, ku hiji patalian sareng tajalli, unggal perkara nu diperyogikeun unggal nu aya tiasa dipasihkeun ka dinya. Upami patalian éta diputus sareng tugas pagawé éta robah jadi bébas tanpa aturan, sareng masing-masing nu aya ditinggalkeun ka dirina sareng tabiat, harita kedah dianggap yén tabiat nu lolong di jero mahluk hirup sapertos laleur, nu nyiptakeun mesin awakna nu kacida luar biasana, hiji daptar eusi alit jagat, ku saratus rébu kasusah sareng beurat dugi ka darajat mustahil, ngagaduhan kudrat sareng hikmah nu tiasa nyiptakeun sareng ngatur jagat. Ieu sanés hiji perkara mustahil, nanging rébuan perkara mustahil. Cindekna, sakumaha sekutu sareng nu sami sareng Zat Wâjibul Wujûd téh teu mungkin sareng mustahil. Kitu deui, campurna nu sanés dina rububiyah sareng panyiptaan barang téh teu mungkin sareng mustahil, sapertos sekutu pikeun Zat-Na. Nanging kasusah dina perkara mustahil kadua, sakumaha kabuktian dina sababaraha risalah, upami sadaya perkara disanggakeun ka Gusti Nu Wâhid tur Ahad, sadaya perkara janten gampil sapertos hiji perkara. Upami disanggakeun kana sabab-sabab sareng tabiat, hiji perkara sakitu héséna sapertos sadaya perkara, ieu kabuktian ku bukti-bukti nu sababaraha sareng pasti. Ringkesan hiji bukti kieu: sakumaha hiji jalma tumali ka hiji raja tina jihat prajurit atanapi pagawé, pagawé sareng prajurit éta ku kakuatan patalian éta tiasa janten jalan pagawéan nu saratus rébu kali ngalangkungan kakuatan pribadina. Dina nami rajana, sakapeung anjeunna ngajantenkeun hiji raja tawanan. Margi anjeunna henteu nyandak sorangan pakakas sareng kakuatan pagawéan nu dilaksanakeun sareng hasil nu diadamelna, sareng henteu kedah nyandak éta. Ku patalian éta, gudang banda raja sareng tentara nu janten titik pananggeuhan di tukangeunana nyandak kakuatan sareng pakakas éta. Hartina, pagawéan nu dilaksanakeun tiasa sapertos pagawéan hiji raja, sareng hasil nu ditémbongkeun luar biasa sapertos hasil hiji tentara. Sakumaha sireum ku jihat tugas pagawé éta ngaruksak karaton Fir'aun. Laleur ku patalian éta maéhan Nemrut. Sareng ku patalian éta, hiji siki pinus nu sapertos siki gandum ngahasilkeun sadaya pakakas tangkal pinus nu ageung. {(Catetan handap): Leres, upami aya patalian, siki éta nampi hiji paréntah tina papasten Ilahi, kénging pagawéan-pagawéan luar biasa éta. Upami patalian éta diputus, panyiptaan siki éta meryogikeun langkung seueur pakakas, kamampuh sareng seni tibatan panyiptaan tangkal pinus nu ageung. Margi sadaya anggota sareng pakakas tangkal pinus nyata di gunung, nu mangrupa hasil kudrat, kedah aya dina tangkal maknawi dina siki éta, nu mangrupa hasil papasten. Margi pabrik tangkal ageung éta nyaéta siki éta. Tangkal papasten di jerona mucunghul di luar ku kudrat, janten tangkal pinus nu ngagaduhan awak.} Upami patalian éta diputus, dibébaskeun tina tugas pagawé éta, anjeunna kedah nyandak pakakas sareng kakuatan pagawéan nu bakal dilakukeun dina cangkéng sareng pigeulangna. Harita anjeunna ngan tiasa ngalaksanakeun pagawéan sakadar kakuatan pigeulangna nu alit sareng jumlah amunisi dina cangkéngna. Upami dina kaayaan ieu dipundut pagawéan nu dina kaayaan saméméhna dilaksanakeun kalayan gampil pisan, tangtos kedah dibebankeun kakuatan hiji tentara dina pigeulangna sareng pabrik pakakas perang hiji raja dina cangkéngna; malah para badut nu nyarioskeun tahayul sareng dongéng nu anéh pikeun ngajantenkeun seuri ogé isin kana lamunan ieu!.. Cindekna: Nyanggakeun unggal nu aya ka Wâjibul Wujûd téh gampil dugi ka darajat moal tiasa sanés. Nyanggakeun ka tabiat tina jihat panyiptaan mah hésé dugi ka darajat mustahil sareng di luar lingkungan akal. Perkara Mustahil Katilu: dua conto nu dijelaskeun dina sababaraha risalah nu bakal ngajelaskeun perkara mustahil ieu: Conto Kahiji: saurang jalma nu kacida teu gaduh adabna asup ka hiji karaton nu diwangun di gurun nu kosong, nu dilengkepan sareng dihias ku sadaya hasil peradaban, ningali ka jerona. Anjeunna ningali rébuan barang nu tartib sareng seni. Ku henteu gaduh adab sareng bodona, anjeunna mimiti milarian bari nyangka yén teu aya sasaha ti luar nu campur, salah sahiji barang di jero karaton éta parantos ngadamel karaton sareng sadaya eusina. Kana barang mana waé anjeunna ningali, malah akalna nu henteu gaduh adab éta henteu nampi yén barang éta tiasa ngadamel ieu sadayana. Teras anjeunna ningali hiji buku catetan nu ngandung rarancang ngawangun karaton, daptar eusina sareng hukum-hukum ngaturna. Sanaos buku catetan éta ogé henteu ngagaduhan leungeun, panon sareng palu, henteu ngagaduhan kamampuh pikeun ngawangun sareng ngahias karaton sapertos barang séjén di jerona, nanging lantaran kapaksa, anjeunna ningali buku catetan ieu patali sareng sakabéh karaton, dibandingkeun sareng barang séjén, tina jihat janten hiji ngaran pikeun hukum-hukum élmu; anjeunna nyarios, "Ieu buku catetan nu parantos ngawangun, ngatur sareng ngahias karaton éta, ngadamel, masang sareng nempatkeun barang-barang ieu," ngarobah henteu gaduh adabna janten racapruk jalma-jalma bodo sareng mabok. Persis sapertos conto ieu, hiji manusa nu teu gaduh adab, nu mawa pamikiran golongan nu ngagem tabiat nu nuju nampik kailahian, asup kana karaton alam ieu, nu teu kaétang darajatna langkung tartib sareng langkung sampurna tibatan karaton dina conto, sadaya sakurilingna pinuh ku hikmah nu sapertos mujijat. Tanpa mikiran yén éta hasil seni Zat Wâjibul Wujûd Nu aya di luar lingkungan sagala nu mungkin aya, sareng bari ngajauhan Mantenna, anjeunna ningali dina lingkungan sagala nu mungkin aya hiji kumpulan hukum kabiasaan Ilahi sareng daptar seni Gusti Rabb, nu tiasa sapertos papan papasten Ilahi nu ditulisan teras dipupus, sareng buku catetan nu robah tur silih ganti pikeun hukum-hukum lampah kudrat Ilahi, nu ku cara lepat sareng salah pisan dipaparin nami "Tabiat". Anjeunna nyarios: "Ku margi barang-barang ieu peryogi hiji sabab, henteu aya hiji ogé nu katingal sakitu patalina sapertos buku catetan ieu. Sanaos dina jihat mana waé akal henteu nampi yén buku catetan nu teu gaduh panon, kasadaran sareng kudrat ieu tiasa ngalaksanakeun panyiptaan, pagawéan rububiyah mutlak nu meryogikeun kudrat nu teu aya watesna. Nanging ku margi abdi henteu nampi Gusti Shâni' Qadîm; ku kituna nu pangmerenahna, abdi bakal nyarios buku catetan ieu parantos sareng nuju ngadamel ieu." Urang ogé nyarios: hé jalma bodo nu mabok, nu janten bodo tina nu pangbodona! Angkatkeun sirah anjeun tina rawa tabiat, tingali ka tukang; geura tingali Gusti Shâni' Dzul-Jalâl, Nu ayana disaksian ku sadaya nu aya, ti zarah dugi ka planét, ku basa nu béda-béda, sareng ditunjuk ku ramo-ramona; tingali tajalli Gusti Naqqâsh Nu Azali, Nu ngadamel karaton éta sareng nyerat rarancang karaton dina buku catetan éta; tingali dawuhan-Na, dangukeun Al-Qur'an-Na, leupas tina racapruk éta! Conto Kadua: hiji jalma nu teu gaduh adab pisan asup kana hiji lingkungan barak nu megah. Anjeunna ningali latihan umum babarengan sareng gerak-gerak nu tartib hiji tentara nu kacida tartibna. Ku gerak hiji prajurit, hiji batalyon, hiji resimen, hiji divisi gugah, linggih, angkat; ku hiji paréntah nembak, anjeunna ningali aranjeunna nembak. Lantaran akalna nu kasar sareng teu gaduh adab henteu ngartos sareng nampik paréntah hiji komandan ku aturan nagara sareng hukum raja, anjeunna ngabayangkeun prajurit-prajurit éta silih tumali ku tali. Anjeunna mikiran sakumaha luar biasana tali dina lamunan éta; anjeunna héran. Teras anjeunna angkat ka hiji masjid nu ageung pisan sapertos Ayasofya, asup dina dinten Jumaah. Anjeunna ningali jamaah Muslim éta ku sora hiji jalma gugah, ruku, sujud teras linggih. Lantaran henteu ngartos syariat, nu mangrupa kumpulan hukum maknawi sareng samawi, sareng kaidah maknawi nu sumping tina paréntah Gusti Nu Kagungan syariat, anjeunna ngabayangkeun jamaah éta ditalian ku tali bahan, sareng tali-tali nu anéh éta ngawasa sareng ngagerakkeun maranéhna; anjeunna kaluar teras angkat ku pamikiran nu pikaseurieun dugi ka ngajantenkeun sato-sato galak dina wangun manusa nu pangteu gaduh adabna ogé seuri. Persis sapertos conto ieu, hiji nu nampik, nu mawa pamikiran tabiat nu henteu percanten, nu sagemblengna henteu gaduh adab, asup kana alam ieu, barak nu megah tentara Gusti Sultan Nu Azali tur Langgeng nu teu kaétang, sareng kana jagat ieu, masjid nu tartib Gusti Ma'bûd Nu Azali. Anjeunna ngabayangkeun hukum-hukum maknawi tartib jagat, nu sumping tina hikmah Gusti Sultan Azali, salaku bahan-bahan nyata; hukum-hukum nu teu gaduh awak dina karajaan rububiyah, kaputusan sareng kaidah maknawi nu ngan ngagaduhan wujud dina élmu, tina syariat fitrah ageung Gusti Ma'bûd Nu Azali, dianggap masing-masing hiji nu aya di luar sareng hiji bahan nyata; ngagentos kudrat Ilahi ku hukum-hukum nu sumping tina élmu sareng kalam, nu ngan ngagaduhan wujud dina élmu, maparin panyiptaan kana leungeunna, teras masihan nami "Tabiat" ka éta; sareng nganggap kakuatan, nu ngan hiji tajalli kudrat Gusti Rabb, minangka kudrat sareng nu kawasa ku dirina; ieu kaayaan henteu gaduh adab anu sarébu kali langkung handap tibatan jalma dina conto! Cindekna, perkara nu ku golongan nu ngagem tabiat disebat tabiat, nu ngan disangka sareng henteu gaduh hakékat, pangpangna, upami ngagaduhan hakékat di luar, ngan tiasa hiji seni, henteu tiasa Nu Ngadamel. Hiji pola hias, henteu tiasa nu ngahias. Kaputusan-kaputusan hukum, henteu tiasa nu nangtoskeun hukum. Hiji syariat fitrah, henteu tiasa nu netepkeun syariat. Hiji tabir kamulyaan nu diciptakeun, henteu tiasa Khâliq. Hiji fitrah nu nampi pangaruh, henteu tiasa palaku nu nyiptakeun. Hukum, sanés kudrat; henteu tiasa nu kawasa. Alat panggaris, henteu tiasa sumber. Cindekna: Ku margi aya sagala nu aya. Ku margi, sapertos disarioskeun dina awal Nota Kagenep Belas, pikeun wujud nu aya, ku ngabagi sacara akal, henteu tiasa dibayangkeun jalan salian opat. Batilna masing-masing tina tilu di antara opat jihat éta parantos dibuktikeun kalayan pasti ku tilu perkara mustahil nu écés. Tangtos, kalayan écés pisan sareng moal tiasa sanés, jalan kaopat nu nyaéta jalan katunggalan kabuktian kalayan pasti. Jalan kaopat éta, ayat ﺍَﻓِﻰ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺷَﻚٌّ ﻓَﺎﻃِﺮِ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ dina awal, tanpa mamang sareng tanpa cangcaya, dugi ka darajat écés pisan, némbongkeun kailahian Zat Wâjibul Wujûd, sareng yén unggal perkara langsung kaluar tina leungeun kudrat-Na, langit sareng bumi aya dina cangking pangaturan-Na. Hé jalma malarat nu nyembah sabab-sabab sareng tabiat! Ku margi tabiat unggal perkara diciptakeun sapertos unggal perkara, margi gaduh seni sareng janten anyar. Sapertos unggal nu disababkeun, sabab lahirna ogé hasil damelan. Sareng ku margi wujud unggal perkara peryogi seueur pisan pakakas sareng alat, harita aya Gusti Qadîr Mutlak Nu nyiptakeun tabiat éta sareng sabab éta. Naon kabutuhan Gusti Qadîr Mutlak éta dugi ka ngalibetkeun perantara nu lemah dina rububiyah sareng panyiptaan-Na? Henteu pisan! Nanging Mantenna langsung nyiptakeun nu disababkeun sareng sababna, pikeun némbongkeun tajalli asma sareng hikmah-Na, ku hiji susunan sareng pangaturan, maparin sabab lahir sareng sumping babarengan; sangkan janten tempat disandarkeun kakurangan, teu welas sareng cacad lahir dina barang-barang, Mantenna ngajantenkeun sabab-sabab sareng tabiat salaku tabir kana leungeun kudrat-Na; ku cara éta Mantenna miara kaagungan-Na. Naha hiji tukang jam ngadamel roda-roda jam, teras nyusun sareng ngatur jam ku roda-roda éta, langkung gampil? Atanapi ngadamel hiji mesin luar biasa di jero roda-roda éta, teras masrahkeun ngadamel jam kana leungeun mesin nu kaku éta sangkan ngadamel jam, langkung gampil? Naha sanés di luar kamungkinan? Hayu, ku akal anjeun nu henteu adil éta, anjeun nyarios, anjeun janten nu nangtoskeun! Atanapi hiji panyerat nyandak mangsi, kalam sareng keretas. Langkung gampil upami anjeunna nyalira langsung nyerat buku éta ku éta? Atanapi anjeunna nyiptakeun hiji mesin nyerat dina keretas, mangsi sareng kalam éta, nu langkung seni sareng langkung susah tibatan buku éta, ngan husus kanggo buku hiji éta; teras nyarios ka mesin nu henteu gaduh kasadaran, "Hayu, anjeun nyerat!", sareng anjeunna henteu campur, langkung gampil? Naha sanés saratus kali langkung hésé tibatan nyerat? Upami anjeun nyarios: Leres, nyiptakeun mesin nu nyerat hiji buku saratus kali langkung hésé tibatan buku éta. Nanging tina jihat mesin éta janten perantara pikeun nyerat seueur naskah buku nu sami, panginten jadi gampil? Waleran: Gusti Naqqâsh Nu Azali, ku kudrat-Na nu teu aya watesna, pikeun salawasna nganyarkeun sareng némbongkeun tajalli asma-Na nu teu aya tungtungna dina wangun nu béda-béda, parantos nyiptakeun jati diri sareng raray husus dina barang-barang ku cara kitu, dugi ka henteu aya serat Gusti Nu Shamad sareng kitab Gusti Rabb nu tiasa persis sami sareng kitab séjén. Kumaha ogé, bakal ngagaduhan hiji raray nu béda pikeun ngungkabkeun harti nu béda. Upami anjeun ngagaduhan panon, tingali raray manusa; tingali yén ti jaman Adam dugi ka ayeuna, panginten malah dugi ka salawasna, dina raray alit ieu, sanajan sarua dina anggota dasar, unggal raray dibandingkeun sareng sadaya raray, pasti gaduh tanda nu ngabédakeun masing-masing. Ku kituna unggal raray hiji kitab nu béda. Pikeun nyusun senina wungkul, peryogi hiji pakakas nyerat, susunan sareng karangan nu béda. Sareng kanggo nyandak bahanna, nempatkeunana sareng nyimpen sadaya nu diperyogikeun pikeun awak, peryogi hiji tempat damel nu sagemblengna béda. Hayu, ku nganggap perkara mustahil, urang ningali tabiat salaku tempat nyitak. Nanging salian ngatur sareng nyitak nu milik tempat nyitak, nyaéta ngasupkeun tartib nu ditangtukeun kana citakan, pikeun nyiptakeun, nyandak sareng masrahkeun kana leungeun tempat nyitak bahan-bahan dina awak mahluk hirup ti sadaya arah alam, ku timbangan nu husus sareng tartib nu has, nu nyiptakeunana saratus darajat langkung hésé tibatan nyiptakeun susunan éta, tetep peryogi kudrat sareng kersa Gusti Qadîr Mutlak Nu nyiptakeun tempat nyitak éta. Hartina, kamungkinan sareng anggapan janten tempat nyitak ieu hiji tahayul nu sagemblengna henteu aya hartina. Sapertos conto jam sareng buku ieu, Gusti Shâni' Dzul-Jalâl, Nu Qadîr kana unggal perkara, parantos nyiptakeun sabab-sabab; ogé nyiptakeun nu disababkeun. Ku hikmah-Na, Mantenna tumalikeun nu disababkeun kana sabab-sabab. Ku kersa-Na, Mantenna parantos netepkeun hiji tajalli syariat fitrah Alloh nu agung, nu ngan kumpulan hukum kabiasaan Alloh ngeunaan pangaturan gerak jagat, sareng tabiat barang-barang, nu ngan hiji eunteung sareng tempat pantulan tajalli-Na dina barang-barang. Ku kudrat-Na, Mantenna nyiptakeun jihat tabiat éta nu kénging wujud nyata di luar, nyiptakeun barang-barang dina tabiat éta, ngahijikeun masing-masing. Naha nampi hakékat ieu, nu kacida luyu sareng akal sareng jadi hasil bukti nu teu kaétang, langkung gampil? —Naha sanés diperyogikeun dugi ka darajat moal tiasa sanés?— Atanapi maparin pakakas sareng alat nu teu kaétang, nu diperyogikeun pikeun wujud unggal perkara, ka bahan-bahan nu ku aranjeun disebat sabab sareng tabiat, nu kaku, teu gaduh kasadaran, diciptakeun, diadamel sareng basajan, teras ngajantenkeun éta ngalakukeun pagawéan nu pinuh hikmah sareng paningal ku dirina sorangan, langkung gampil? —Naha sanés dugi ka darajat mustahil, di luar kamungkinan?— Urang nyanggakeun kana kaadilan akal anjeun nu henteu adil éta. Nu nampik sareng nyembah tabiat nyarios: ku margi anjeun ngondang abdi kana adil, abdi ogé nyarios yén ayeuna abdi ngaku: jalan nu dugi ka ayeuna ku urang ditempuh kalayan lepat téh boh saratus darajat mustahil, boh ngabahayakeun pisan, boh hiji jalan nu kacida awonna. Tina anu ku anjeun ditalungtik tadi, nu ngagaduhan kasadaran sakadar zarah bakal ngartos yén maparin panyiptaan kana sabab-sabab sareng tabiat téh henteu mungkin sareng mustahil. Nyanggakeun unggal perkara langsung ka Wâjibul Wujûd téh wajib sareng kudu. Ku nyarios Alhamdulillahi ale'l-iman, abdi iman. Ngan abdi ngagaduhan hiji mamang. Abdi nampi yén Gusti nyaéta Khâliq, nanging campurna sababaraha sabab nu sabagéan dina panyiptaan perkara nu henteu penting sareng kénging saeutik pujian sareng sanjungan, naon rugina kana karajaan rububiyah-Na? Naha karajaan-Na bakal kirang? Waleran: Sakumaha parantos urang buktikeun kalayan pasti pisan dina sababaraha risalah, sipat ngawasaan nyaéta nampik campur. Malah pangawasa sareng pagawé nu panghandapna henteu nampi campurna putrana dina lingkungan kakawasaanana. Malah sababaraha raja nu taat agama —sanajan khalifah— maéhan putra-putrana nu henteu gaduh lepat lantaran nyangka campur kana kakawasaanana, némbongkeun sakumaha "hukum nampik campur" ieu nangtoskeun kalayan dasar nu kuat dina kakawasaan. Ti dua kapala dina hiji kacamatan dugi ka dua raja dina hiji nagri, "hukum ngalarang babarengan ngawasaan", nu ditungtut ku mandiri dina kakawasaan, parantos némbongkeun kakuatanana ku kacau nu anéh pisan dina sajarah manusa. Geura tingali hiji kalangkang maréntah sareng ngawasaan dina manusa nu lemah sareng peryogi pitulung, sakitu nampik campur, ngalarang campurna batur, henteu nampi babarengan dina kakawasaan, sareng usaha miara mandirina dina kalungguhan kalayan fanatik nu kacida sengitna; teras, upami anjeun tiasa ngabandingkeun, geura bandingkeun sakumaha nampik campur, ngalarang babarengan sareng ngusir sekutu ieu téh akibat nu kudu sareng tuntutan nu wajib tina kakawasaan Zat Dzul-Jalâl, Nu ngawasaan mutlak dina darajat rububiyah, maréntah mutlak dina darajat kailahian, mandiri mutlak dina darajat ahadiyah, sareng henteu peryogi naon-naon sacara mutlak dina darajat kudrat mutlak. Nanging bagian kadua tina mamang anjeun, nu nyaéta: Upami sababaraha sabab janten tempat nuju sababaraha ubudiyah sababaraha perkara, naon kakurangan nu sumping tina ubudiyah mahluk ti zarah dugi ka planét nu nuju ka Zat Wâjibul Wujûd, Gusti Ma'bûd Mutlak éta? Waleran: Gusti Khâliq Nu Hakîm jagat ieu parantos nyiptakeun jagat sapertos hiji tangkal, ngajantenkeun buahna nu pangsampurnana mahluk nu gaduh kasadaran, sareng di antara nu gaduh kasadaran ngajantenkeun buahna nu pangnyakupna nyaéta manusa. Sareng sukur sareng ibadah, nu pangpentingna dina manusa, malah hasil panyiptaan, tujuan fitrah sareng buah hirupna; naha Gusti Nu Ngawasaan Mutlak sareng Nu Maréntah Mandiri, Gusti Nu Wâhid tur Ahad Nu nyiptakeun jagat pikeun ngajantenkeun diri-Na dipikaasih sareng dipikawanoh, bakal maparin manusa, buah sakumna jagat, sareng sukur tur ibadahna, buah manusa nu pangluhurna, kana leungeun nu sanés? Naha Mantenna bakal ngajantenkeun hasil panyiptaan sareng buah jagat sia-sia, sagemblengna ngalawan hikmah-Na? Henteu pisan sareng henteu... Ogé naha Mantenna bakal rido maparin ibadah mahluk ka nu sanés ku cara nu bakal ngajantenkeun hikmah sareng rububiyah-Na ditampik, naha bakal ngidinan pisan? Sareng padahal ku lampah-Na Mantenna némbongkeun ngajantenkeun diri-Na dipikaasih sareng dipikawanoh dina darajat nu teu aya watesna, naha ku maparin sukur sareng rasa ngahutang budi, kanyaah sareng ubudiyah mahluk-Na nu pangsampurnana kana sabab-sabab sanés, Mantenna bakal ngajantenkeun diri-Na dipopohokeun sareng tujuan-tujuan luhur-Na dina jagat ditampik? Hé réréncangan nu parantos ninggalkeun nyembah tabiat! Hayu, anjeun nyarios! Anjeunna nyarios: Alhamdulillah, sareng duanana mamang abdi parantos réngsé, anjeun némbongkeun dua bukti nu sakitu caang sareng kuatna ngeunaan kaésaan Alloh, yén Mantenna Gusti Ma'bûd Nu Sajati, sareng nu sanés salian Mantenna henteu pantes diibadah; nampik éta hiji sikep bedegong nampik bebeneran sapertos nampik panonpoé sareng beurang.