PANUTUP
Jalma nu ninggalkeun pamikiran kufur ngeunaan tabiat sareng asup kana iman nyarios yén: Alhamdulillah, mamang abdi parantos henteu aya; ngan aya sababaraha patarosan nu ngajantenkeun abdi panasaran. Patarosan Kahiji: urang ngadangu ti seueur jalma kedul sareng nu ninggalkeun solat, aranjeunna nyarios yén naon kabutuhan Gusti kana ibadah urang, dugi ka dina Al-Qur'an Mantenna kacida teges sareng negeskeun deui-deui ngélingan nu ninggalkeun ibadah, ngancam ku hukuman nu pikasieuneun sapertos naraka. Kumaha cocog sareng ungkara Al-Qur'an nu saimbang, lempeng sareng adil, dugi ka némbongkeun sikep nu teges pisan ngalawan hiji kalepatan nu sakedik tur henteu penting? Waleran: Leres, Gusti henteu peryogi ibadah anjeun, malah henteu peryogi naon-naon. Nanging anjeun peryogi ibadah, anjeun gering batin. Dina seueur risalah urang parantos ngabuktikeun yén ibadah sapertos panawar pikeun raheut batin anjeun. Upami hiji nu gering, pikeun nanggepan tabib nu welas anu terus ménta supados anjeunna nginum ubar-ubar nu mangpaat pikeun panyakit éta, nyarios ka tabib, "Naon kabutuhan anjeun, dugi ka negeskeun sakitu ka abdi?", anjeun ngartos sakumaha éta henteu aya hartina. Nanging ancaman teges sareng hukuman pikasieuneun Al-Qur'an ngeunaan ninggalkeun ibadah, sapertos hiji raja pikeun miara hak rahayatna ngahukum kalayan teges hiji jalma biasa, luyu sareng kalepatanna nu ngarugikeun hak rahayat éta. Kitu deui, jalma nu ninggalkeun ibadah sareng solat ngalanggar pisan hak nu aya sareng nganiaya maranéhna sacara batin, nu mangrupikeun sapertos rahayat Gusti Sultan Nu Azali tur Langgeng. Margi kasampurnaan nu aya témbong ku tasbih sareng ibadah dina jihatna nu nuju ka Gusti Shâni'. Nu ninggalkeun ibadah henteu ningali sareng henteu tiasa ningali ibadah nu aya, malah tiasa nampik. Harita anjeunna ngarendahkeun nu aya nu aya dina kalungguhan luhur tina jihat ibadah sareng tasbih, nu masing-masing hiji serat Gusti Nu Shamad sareng eunteung asma Gusti Rabb, tina kalungguhan luhurna; sareng nganggap dina kaayaan henteu penting, tanpa pancén, kaku tur paburencay, ku kituna ngahina nu aya, nampik sareng ngalanggar kasampurnaanana. Leres, masing-masing ningali jagat ku eunteungna sorangan. Gusti nyiptakeun manusa dina wangun hiji ukuran sareng timbangan pikeun jagat. Mantenna maparin hiji alam husus tina alam ieu ka unggal manusa. Mantenna némbongkeun warna alam éta luyu sareng kayakinan manah manusa éta. Contona, sakumaha manusa nu nangis dina pegat harepan sareng duka pisan ningali nu aya dina wangun nangis tur pegat harepan; jalma nu kacida bungah sareng suka, ngagaduhan wartos gumbira, nu seuri lantaran bungah pisan, ningali jagat bungah sareng seuri; jalma nu ibadah sareng tasbih kalayan tafakur tur daria rada manggihan sareng ningali ibadah sareng tasbih nu aya, nu saéstuna aya tur pasti. Jalma nu ninggalkeun ibadah ku lalawora atanapi nampik, nganggap nu aya ku cara nu sagemblengna tibalik, ngalawan sareng lepat kana hakékat kasampurnaanana, sareng sacara maknawi ngalanggar hakna. Nu ninggalkeun solat éta ogé, lantaran henteu kagungan dirina sorangan, nganiaya nafsuna sorangan, nu mangrupikeun hiji abdi Gusti Nu Kagungan anjeunna. Gusti Nu Kagungan anjeunna ngancam kalayan pikasieuneun pikeun nyandak hak abdi-Na éta tina nafsu ammarahna. Ogé, lantaran ninggalkeun ibadah nu mangrupikeun hasil panyiptaan sareng tujuan fitrahna, éta janten sapertos ngalanggar hikmah Alloh sareng kersa Gusti Rabb. Ku kituna anjeunna dihukum. Cindekna: Nu ninggalkeun ibadah boh nganiaya nafsuna sorangan —nafsuna téh abdi sareng milik Gusti— boh ngalanggar hak kasampurnaan jagat sareng milampah kajaliman. Leres, sakumaha kufur ngahina nu aya, ninggalkeun ibadah ogé nampik kasampurnaan jagat. Ogé, lantaran ngalanggar hikmah Alloh, anjeunna pantes kénging ancaman pikasieuneun sareng hukuman nu teges. Pikeun ngungkabkeun pantesna éta sareng hakékat nu parantos disebat, Al-Qur'an nu kateranganana mujijat milih cara ungkara nu teges éta ku cara mujijat, cocog sapinuhna sareng tuntutan kaayaan, nu mangrupa hakékat balaghoh. Patarosan Kadua: jalma nu ninggalkeun tabiat sareng asup kana iman nyarios: unggal nu aya, dina unggal jihat, unggal pagawéan sareng unggal perkarana sareng unggal urusanna, tumut kana kersa Alloh sareng kudrat Gusti Rabb, hiji hakékat nu kacida ageungna. Tina jihat ageungna, henteu muat dina pikiran urang nu sempit. Nanging jumlah nu kacida seueur tur ngaleuyana ieu, nu ku urang katempo, gampilna nyiptakeun barang tanpa wates, gampil pisan nyiptakeun barang dina jalan katunggalan nu pasti ku bukti-bukti anjeun tadi, sareng kacida gampilna nu écés ditémbongkeun ku ayat-ayat sapertos ﻣَﺎ ﺧَﻠْﻘُﻜُﻢْ وَلَا ﺑَﻌْﺜُﻜُﻢْ اِلَّا ﻛَﻨَﻔْﺲٍ ﻭَﺍﺣِﺪَﺓٍ ٭ ﻭَﻣَٓﺎ ﺍَﻣْﺮُ ﺍﻟﺴَّﺎﻋَﺔِ اِلَّا ﻛَﻠَﻤْﺢِ ﺍﻟْﺒَﺼَﺮِ ﺍَﻭْ ﻫُﻮَ ﺍَﻗْﺮَﺏُ nu dijelaskeun ku nash Al-Qur'an, némbongkeun yén hakékat ageung éta hiji pasualan nu pangditampina sareng pangluyuna sareng akal. Naon rusiah sareng hikmah gampilna ieu? Waleran: Dina katerangan ﻭَﻫُﻮَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ, Kalimah Kasapuluh Mektup Kadua Puluh, rusiah éta parantos dijelaskeun ku cara nu kacida écés, pasti sareng ngayakinkeun. Utamina dina tambihan Mektup éta langkung écés kabuktian yén nalika sadaya nu aya disandarkeun ka Gusti Shâni' Nu Wâhid, janten gampil sapertos hiji nu aya. Upami henteu disanggakeun ka Gusti Nu Wâhid tur Ahad, nyiptakeun hiji mahluk janten hésé sapertos sadaya nu aya, sareng hiji siki janten hésé sapertos hiji tangkal. Upami disanggakeun ka Gusti Shâni'na Nu Sajati, jagat janten gampil sapertos hiji tangkal, tangkal sapertos hiji siki, sawarga sapertos hiji mangsa semi, sareng mangsa semi sapertos hiji kembang. Tina ratusan bukti nu janten jalan rusiah sareng némbongkeun hikmah jumlah nu ngaleuya sareng murahna nu teu kaétang nu katingal langsung, masing-masing rupa ngagaduhan seueur anggota kalayan gampil, sareng nu aya nu tartib, seni tur luhur ajénna hadir kalayan gampil pisan sareng gancang, urang maparin isyarat ringkes kana hiji dua bukti nu dijelaskeun kalayan jéntré dina risalah séjén. Contona, sakumaha saratus prajurit dipasrahkeun kana pangaturan hiji perwira, saratus darajat langkung gampil tibatan hiji prajurit dipasrahkeun kana pangaturan saratus perwira; pakakas militér hiji tentara, nalika disanggakeun ka hiji puseur, hiji hukum, hiji pabrik sareng paréntah hiji raja, saolah-olah sacara jumlah janten gampil sakadar pakakas hiji prajurit; pakakas militér hiji prajurit disanggakeun ka sababaraha puseur, sababaraha pabrik sareng sababaraha komandan ogé saolah-olah sacara jumlah sakitu héséna sapertos pakakas hiji tentara. Margi pikeun pakakas hiji prajurit kedah aya sadaya pabrik nu diperyogikeun pikeun sakumna tentara. Ogé, tina jihat rusiah katunggalan, bahan-bahan hirup hiji tangkal dipasihkeun ku hiji akar, hiji puseur sareng hiji hukum, ku kituna nyata katingal yén tangkal nu ngahasilkeun rébuan buah éta gampil sapertos hiji buah. Upami tina katunggalan nuju kana kasrah, bahan hirup nu diperyogikeun unggal buah dipasihkeun ti tempat séjén, unggal buah ngahasilkeun kasusah sakadar hiji tangkal. Malah hiji siki, nu mangrupa conto sareng daptar tangkal, janten hésé sakadar tangkal éta. Margi sadaya bahan hirup nu diperyogikeun pikeun hirup hiji tangkal ogé diperyogikeun pikeun hiji siki. Aya ratusan conto sapertos conto ieu, nu némbongkeun yén rébuan nu aya, nu dina katunggalan hadir kalayan gampil pisan, langkung gampil tibatan hiji nu aya dina syirik sareng kasrah. Margi dina risalah sanés hakékat ieu kabuktian dugi ka darajat dua kali dua opat, urang nyanggakeun ka éta; di dieu urang ngan bakal ngajelaskeun hiji rusiah nu penting pisan ngeunaan gampilna ieu tina sawangan élmu sareng papasten Alloh sareng kudrat Gusti Rabb. Kieu: anjeun hiji nu aya. Upami anjeun nyanggakeun diri ka Gusti Qadîr Nu Azali; sapertos ngahurungkeun korék, tina henteu aya, ku hiji paréntah sareng kudrat-Na nu teu aya watesna, Mantenna nyiptakeun anjeun dina sakedapan. Upami anjeun henteu nyanggakeun diri ka Mantenna, nanging nyandarkeun kana sabab-sabab bahan sareng tabiat, harita, margi anjeun hiji ringkesan nu tartib, buah sareng daptar eusi alit jagat, pikeun ngadamel anjeun kedah nyaring jagat sareng unsur-unsur ku ayakan nu ipis, ngahimpun bahan-bahan dina awak anjeun ti sadaya arah alam ku ukuran-ukuran nu taliti. Margi sabab-sabab bahan ngan ngarangkep sareng ngahimpun. Nu henteu aya dina dirina henteu tiasa diadamel tina henteu aya, ieu ditarima ku sadaya nu boga akal. Ku kituna aranjeunna kedah ngahimpun awak hiji mahluk hirup alit ti sadaya arah alam. Geura ngartos sakumaha gampilna dina katunggalan sareng tauhid, sareng sakumaha kasusah dina syirik sareng kasasaran! Kadua: dina jihat élmu téh gampil tanpa wates. Kieu: papasten hiji rupa élmu nu netepkeun hiji ukuran, nu sapertos citakan maknawi sareng husus unggal perkara. Ukuran papasten éta janten sapertos hiji rarancang sareng model pikeun wujud perkara éta. Nalika kudrat nyiptakeun, Mantenna nyiptakeun kalayan gampil pisan dina ukuran papasten éta. Upami perkara éta henteu disanggakeun ka Gusti Qadîr Dzul-Jalâl, Nu Kagungan élmu nu ngawengku sadayana, tanpa wates sareng azali, —sapertos parantos disebat— sanés rébuan kasusah, nanging saratus perkara mustahil bakal mucunghul. Margi upami henteu aya ukuran papasten sareng ukuran élmu éta, kedah nganggo rébuan citakan luar sareng bahan dina awak hiji sato nu alit pisan. Geura ngartos hiji rusiah gampilna tanpa tungtung dina katunggalan sareng kasusah nu teu kaétang dina kasasaran sareng syirik; sing kauninga sakumaha ayat ﻭَﻣَٓﺎ ﺍَﻣْﺮُ ﺍﻟﺴَّﺎﻋَﺔِ اِلَّا ﻛَﻠَﻤْﺢِ ﺍﻟْﺒَﺼَﺮِ ﺍَﻭْ ﻫُﻮَ ﺍَﻗْﺮَﺏُ ngungkabkeun hiji hakékat nu sajati, leres sareng luhur! Patarosan Katilu: nu nampi hidayah, nu baheula musuh ayeuna sobat, nyarios: dina jaman ieu para filsuf nu parantos maju pisan nyarios yén, "Henteu aya hiji perkara ogé diciptakeun tina henteu aya, sareng henteu aya hiji perkara ogé dileungitkeun; ngan ngahijikeun sareng misahkeun nu ngajalankeun pabrik jagat." Waleran: Para filsuf nu pangmajuna, nu henteu ningali nu aya ku cahya Al-Qur'an, ningali yén kabentuk sareng wujud nu aya ieu ku tabiat sareng sabab-sabab, —ku cara nu tadi parantos urang buktikeun— hésé dugi ka darajat mustahil, ku kituna kabagi dua golongan. Sabagéan janten sofis, mundur tina akal nu mangrupa sipat husus manusa, murag langkung handap tibatan sato-sato bodo; lantaran dina jalan kasasaran aranjeunna ningali nampik wujud jagat, malah nampik wujud dirina sorangan, langkung gampil tibatan sabab sareng tabiat janten nu nyiptakeun, aranjeunna nampik boh dirina boh jagat, murag kana bodo sagemblengna. Golongan kadua ningali yén dina kasasaran, tina jihat sabab sareng tabiat salaku nu nyiptakeun, nyiptakeun hiji laleur sareng hiji siki ngagaduhan kasusah nu teu aya watesna, meryogikeun kamampuh di luar cara akal. Ku kituna ku kapaksa aranjeunna nampik panyiptaan, nyarios "Nu aya henteu janten tina henteu aya," sareng nganggap ngaleungitkeun ogé mustahil, nangtoskeun "Nu aya henteu janten henteu aya." Aranjeunna ngan ngabayangkeun hiji kaayaan nu dianggap, dina wangun ngahijikeun sareng misahkeun, paburencay sareng ngahimpun ku gerak zarah sareng angin kabeneran. Tah, hayu, geura tingali jalma-jalma nu dina darajat panghandapna bodo sareng teu uninga, nganggap dirina nu pangluhurna akal; sing kauninga sareng candak pangajaran sakumaha kasasaran ngajantenkeun manusa pikaseurieun, handap sareng bodo pisan! Naha nganggap jauh ti kudrat azali sareng nampik panyiptaan ngeunaan maparin wujud nyata kalayan gampil pisan kana nu aya dina élmu, nu di luar henteu aya, nu rarancang sareng ukuranana parantos ditetepkeun dina lingkungan élmu azali —sapertos hiji zat nu dipulas pikeun némbongkeun tulisan ku hiji zat nu henteu katempo, tulisan nu henteu katingal— ku kudrat azali Nu unggal taun nyiptakeun opat ratus rébu rupa sakaligus dina beungeut bumi, nyiptakeun langit sareng bumi dina genep dinten, sareng dina genep minggu unggal mangsa semi ngawangun hiji jagat nu hirup, nu langkung seni sareng hikmah tibatan jagat; ieu langkung bodo sareng henteu uninga tibatan golongan sofis nu kahiji. Jalma-jalma cilaka ieu, lantaran nafsuna sorangan nu janten fir'aun, nu lemah mutlak sareng dina leungeunna henteu aya salian kahoyong bébas manusa anu kawates, henteu tiasa ngaleungitkeun sareng nyirnakeun hiji perkara ogé, henteu tiasa nyiptakeun hiji zarah atanapi hiji bahan tina henteu aya, sareng sabab-sabab sareng tabiat nu dipercaya ku aranjeunna henteu tiasa nyiptakeun tina henteu aya, ku kabodoanana nyarios, "Nu aya henteu janten tina henteu aya, nu aya ogé henteu janten henteu aya," teras hoyong ngalegaan kaidah nu batil sareng lepat ieu ka Gusti Qadîr Mutlak. Leres, Gusti Qadîr Dzul-Jalâl ngagaduhan dua cara nyiptakeun. Hiji ku ikhtirâ sareng ibdâ. Nyaéta, Mantenna maparin wujud tina henteu aya, ogé nyiptakeun sagala nu diperyogikeunana tina henteu aya, masrahkeun kana leungeunna. Nu sanés ku ngawangun sareng seni. Nyaéta, pikeun seueur hikmah nu taliti sapertos némbongkeun hikmah-Na nu sampurna sareng tajalli seueur asma-Na, Mantenna ngawangun sabagéan nu aya tina unsur-unsur jagat. Ku hukum maparin rejeki, Mantenna ngintun zarah sareng bahan nu tumut kana unggal paréntah-Na ka dinya, sareng ngajantenkeun éta damel di jerona. Leres, Gusti Qadîr Mutlak ngagaduhan panyiptaan dina dua cara, boh ku ibdâ boh ku ngawangun. Ngajantenkeun nu aya henteu aya sareng nu henteu aya janten aya téh hukum-Na nu panggampilna, malah salawasna sareng umum. Jalma nu nyarios "Mantenna henteu tiasa ngajantenkeun nu henteu aya janten aya!" ngalawan kudrat Nu dina hiji mangsa semi ngajantenkeun tina henteu aya wangun, sipat, malah sadaya kaayaan sareng jihat mahluk hirup tilu ratus rébu rupa salian zarahna, kedahna sirna! Jalma nu ninggalkeun tabiat sareng asup kana hakékat nyarios: abdi sukur, muji sareng nyanjung Gusti sakadar jumlah zarah, margi abdi ngahontal iman nu sampurna, leupas tina sangkaan sareng kasasaran, sareng henteu aya hiji mamang ogé dina abdi. ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻋَﻠٰﻰ ﺩ۪ﻳﻦِ الْاِسْلَامِ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻝِ الْا۪يمَانِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ لَا ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَٓﺎ اِلَّا ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَٓﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ
DALIL IMAN KAOPAT
PANGAJARAN LEMES KADUA TINA LEM'A KATILU PULUH
Hiji pangajaran lemes tina ayat ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻰْﺀٍ اِلَّا ﻋِﻨْﺪَﻧَﺎ ﺧَﺰَٓﺍﺋِﻨُﻪُ ﻭَﻣَﺎ ﻧُﻨَﺰِّﻟُﻪُٓ اِلَّا ﺑِﻘَﺪَﺭٍ ﻣَﻌْﻠُﻮﻡٍ, sareng hiji tajalli asma Gusti Adl anu mangrupikeun hiji Ismul A'zham atanapi hiji cahya tina genep cahya Ismul A'zham, sapertos Pangajaran Lemes Kahiji, katingali ti kajauhan di Panjara Eskişehir. Pikeun ngadeukeutkeunana, urang nyarios deui ngaliwatan conto: Jagat ieu hiji karaton anu di jerona aya hiji kota anu terus-terusan oyag bari ruksak sareng diwangun deui; di kota éta aya hiji nagara anu unggal waktos ngagolak dina perang sareng hijrah; di nagara éta aya hiji alam anu unggal waktos ngaguluyur dina maot sareng hirup. Nanging dina karaton, kota, nagara sareng alam éta, kasaimbangan, ukuran sareng panimbangan anu kacida matak héranna ngawasa, dugi ka kalayan écés ngabuktikeun yén pangrobahan, panghasilan sareng pangeluaran dina anu aya anu henteu aya watesna ieu diukur sareng ditimbang ku ukuran hiji Zat Nu unggal waktos Ningal sareng Mariksa sakumna jagat. Upami henteu, upami hiji lauk kalayan sarébu endogna, hiji kembang tutuwuhan sapertos poppy kalayan dua puluh rébu sikina, sareng sabab-sabab anu usaha pisan ngaruksak kasaimbangan sareng hoyong ngawasa ku serangan unsur sareng pangrobahan anu ngalir sapertos caah, diantep tanpa kadali atanapi dipasrahkeun ka kabeneran anu ngumbara tanpa tujuan, kakuatan buta anu henteu ngagaduhan ukuran sareng tabiat poék anu henteu sadar, kasaimbangan hal-hal sareng jagat éta bakal ruksak pisan, dugi ka dina sataun, malah sapoé, sadayana janten kacau. Nyaéta laut bakal pinuh ku hal-hal anu pabaliut sareng bau buruk; hawa bakal karacunan ku gas-gas anu ngabahayakeun; bumi bakal janten tempat runtah, tempat meuncit sareng ranca. Dunya bakal sesek. Ti sél-sél awak sato, sél getih beureum sareng bodas, pangrobahan partikel sareng silih saluyuna pakakas awak, dugi ka panghasilan sareng pangeluaran laut, aliran anu sumping sareng dikaluarkeun ku cinyusu di handapeun bumi, lahir sareng maotna sato sareng tutuwuhan, ruksak sareng diwangun deui dina usum gugur sareng semi, khidmah sareng gerak unsur sareng béntang, dugi ka robah, perang sareng silih tabrakna maot sareng hirup, cahya sareng poék, panas sareng tiis, sadayana diatur sareng ditimbang ku timbangan anu kacida talitina sareng ukuran anu kacida lemesna. Akal manusa henteu ningali boros atanapi hal sia-sia anu nyata di mana waé; hikmah manusa ogé ningali sareng némbongkeun tartib anu pangsampurnana sareng kasaimbangan anu pangsaéna dina unggal hal. Malah hikmah manusa mucunghul tina tartib sareng kasaimbangan éta, tur janten panarjamahna. Hayu, tingali kasaimbangan panonpoé sareng dua belas planét anu bénten. Naha kasaimbangan ieu henteu némbongkeun Zat Dzul-Jalâl Nu Adl sareng Qadîr sapertos panonpoé? Hususna kapal urang, nyaéta bumi anu kaasup planét, dina sataun ngumbara sareng ngalalana dina hiji bunderan anu sajauh perjalanan dua puluh opat rébu taun. Sanaos gancangna luar biasa, éta henteu ngabubarkeun, ngoyagkeun atanapi ngalungkeun ka rohangan hal-hal anu dijejerkeun sareng ditumpuk dina beungeut bumi. Upami gancangna sakedik ditambihan atanapi dikirangan, éta bakal ngalungkeun pangeusina ka hawa sareng ngabubarkeunana di rohangan. Upami samenit, malah sadetik, kasaimbanganana ruksak, éta bakal ngaruksak dunya urang, malah silih tabrak sareng anu sanés, teras nyababkeun kiamat. Hususna kasaimbangan anu pinuh rohmat dina lahir, maot, kadaharan sareng kahirupan opat ratus rébu golongan tutuwuhan sareng sato dina beungeut bumi némbongkeun hiji Zat Nu Adl sareng Rahîm, sapertos cahya némbongkeun panonpoé. Hususna anggota awak, pakakas sareng indra hiji individu tina individu anu henteu aya watesna dina golongan anu henteu aya watesna éta silih patali sareng saimbang ku timbangan anu kacida talitina, dugi ka silih saluyuna sareng kasaimbangan éta némbongkeun kalayan écés Gusti Shâni' Nu Adl sareng Hakîm. Hususna sél-sél, saluran getih, sél getih sareng partikel-partikel dina sél getih dina awak unggal sato ngagaduhan kasaimbangan anu kacida lemes, taliti sareng luar biasana, dugi ka kalayan écés ngabuktikeun: Sadaya hal diaping sareng diatur ku timbangan, hukum sareng tartib hiji Gusti Khâliq anu Adl sareng Hakîm, anu tali kadali unggal hal aya dina panangan-Na, konci unggal hal aya di Mantenna, hiji hal henteu ngahalangan anu sanés, sareng sakumna hal diatur sagampang hiji hal. Jalma anu nganggap jauh sareng henteu percanten kana ditimbangna amal jin sareng manusa dina timbangan kaadilan anu pangageungna di pangadilan pangageungna nalika hudang deui, upami merhatikeun kasaimbangan anu kacida ageungna anu ditingali ku panonna di dunya ieu, tangtos henteu deui nganggap jauh. Hé manusa malang anu boros sareng henteu hémat, anu jalim sareng henteu adil, anu kotor sareng henteu beresih! Margi anjeun henteu ngalakukeun hémat, kaberesihan sareng kaadilan anu mangrupikeun dasar gerak sakumna jagat sareng sadaya anu aya, ku patukang tonggongna anjeun sareng sadaya anu aya, sacara batin anjeun nampi ceuceub sareng ambekna. Anjeun ngandelkeun naon dugi ka ngajantenkeun sadaya anu aya ambek ku kajaliman, henteu saimbang, boros sareng henteu beresihna anjeun? Leres, hikmah umum jagat, anu mangrupikeun tajalli anu pangageungna tina asma Gusti Hakîm, ngaléngkah dumasar kana hémat sareng henteu boros; éta maréntahkeun hémat. Kaadilan sampurna dina jagat, anu sumping tina tajalli anu pangageungna asma Gusti Adl, ngatur kasaimbangan sadaya hal sareng maréntahkeun kaadilan ka manusa ogé. Dina Surah Rahman, nyebatkeun “mizan” opat kali dina ayat ﻭَﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀَ ﺭَﻓَﻌَﻬَﺎ ﻭَﻭَﺿَﻊَ ﺍﻟْﻤ۪ﻴﺰَﺍﻥَ اَلَّا ﺗَﻄْﻐَﻮْﺍ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤ۪ﻴﺰَﺍﻥِ ﻭَﺍَﻗ۪ﻴﻤُﻮﺍ ﺍﻟْﻮَﺯْﻥَ ﺑِﺎﻟْﻘِﺴْﻂِ وَلَا ﺗُﺨْﺴِﺮُﻭﺍ ﺍﻟْﻤ۪ﻴﺰَﺍﻥَ, anu nunjuk kana opat darajat sareng opat rupa timbangan, némbongkeun darajat kaagungan timbangan dina jagat sareng pentingna anu luar biasa ageung. Leres, sapertos henteu aya boros dina hiji hal waé, henteu aya kajaliman sareng henteu saimbang anu nyata dina hiji hal waé. Beberesih sareng kaberesihan anu sumping tina tajalli anu pangageungna asma Gusti Quddûs ngaberesihan sareng ngajantenkeun éndah sadaya anu aya dina jagat. Kalayan sarat panangan manusa anu kotor henteu milu campur, henteu katingali kokotor sareng kagoréngan anu nyata dina hiji hal waé. Sing ngartos sabaraha kuatna “kaadilan, hémat sareng kaberesihan,” anu kaasup hakékat Qur'an sareng dasar Islam, salaku dasar-dasar dina kahirupan manusa. Sing uninga sabaraha patalina aturan-aturan Qur'an sareng jagat, sabaraha akarna sareng ngaliputan di jero jagat, sarta yén ngaruksak hakékat-hakékat éta henteu mungkin sapertos ngaruksak jagat sareng ngarobah bentukna! Sapertos tilu cahya anu pangageungna ieu, ratusan hakékat anu ngaliputan sadayana, sapertos rohmat, pitulung sareng ngajaga, meryogikeun hudang deui sareng aherat anu moal tiasa sanés. Naha mungkin hakékat-hakékat anu kacida kuatna sareng ngaliputan sadayana—sapertos rohmat, pitulung, kaadilan, hikmah, hémat sareng kaberesihan—anu ngawasa jagat sareng sadaya anu aya, ku henteuna hudang deui sareng henteu sumpingna aherat, robah janten henteu aya welas asih, kajaliman, henteu aya hikmah, boros, kokotor sareng hal sia-sia? Mustahil, saratus rébu kali mustahil! Naha rohmat sareng hikmah anu kalayan welas asih ngajaga hak hirup hiji laleur, ku henteu ngayakeun hudang deui, bakal nyia-nyiakeun hak-hak hirup anu henteu aya watesna tina sadaya mahluk sadar sareng hak-hak anu henteu aya watesna tina anu aya anu henteu aya watesna? Upami ungkapanna diidinan, naha kaagungan kakawasaan Gusti anu taliti pisan tur merhatikeun tanpa wates dina rohmat, kaasih, kaadilan sareng hikmah, sarta kakawasaan kailahian anu ngahias jagat ieu ku seni sareng ni'mat-Na anu luar biasa sareng henteu aya watesna pikeun némbongkeun kasampurnaan-Na sareng ngajantenkeun Diri-Na dipikawanoh sareng dipikanyaah, bakal ngidinan henteuna hudang deui anu nyirnakeun sareng ngajantenkeun dipungkirna sadaya kasampurnaan-Na sareng sadaya mahluk-Na? Mustahil! Kaéndahan mutlak sapertos ieu tangtos henteu ngidinan kagoréngan mutlak sapertos éta. Leres, jalma anu hoyong mungkir aherat kedah heula mungkir sakumna dunya sareng sadaya hakékatna. Upami henteu, dunya sareng sadaya hakékatna, ku saratus rébu basa, bakal ngabantah anjeunna sareng ngabuktikeun bohongna dina saratus rébu darajat. Kalimah Kasapuluh parantos ngabuktikeun ku dalil anu pasti yén ayana aherat téh pasti sareng henteu aya cangcaya, sakumaha ayana dunya.
DALIL IMAN KALIMA
Anu masihan isyarat kana cahya katilu tina genep cahya Ismul A'zham
PANGAJARAN LEMES KATILU
Hiji pangajaran lemes tina ayat ﺍُﺩْﻉُ ﺍِﻟٰﻰ ﺳَﺒ۪ﻴﻞِ ﺭَﺑِّﻚَ ﺑِﺎﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ sareng hiji tajalli asma Gusti Hakam, anu mangrupikeun hiji Ismul A'zham atanapi hiji cahya tina genep cahya Ismul A'zham, katingali dina bulan Ramadan anu mulya. Salaku hiji isyarat waé kana éta, Pangajaran Lemes Katilu anu diwangun ku lima poko ditulis buru-buru, teras tetep dina kaayaan draf. ﺑِﺎﺳْﻤِﻪ۪ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻪُ POKO KAHIJI PANGAJARAN LEMES KATILU: Sapertos anu diisyaratkeun dina Kalimah Kasapuluh, tajalli anu pangageungna tina asma Gusti Hakam parantos ngajantenkeun jagat ieu sapertos hiji buku, anu dina unggal kacana ditulis ratusan buku, dina unggal padalisanna dilebetkeun ratusan kaca, dina unggal kecapna aya ratusan padalisan, dina unggal hurupna aya ratusan kecap, sareng dina unggal titikna aya hiji daptar eusi ringkes buku éta. Kaca-kaca sareng padalisan-padalisan buku éta, dugi ka titik-titikna, tina ratusan sisi némbongkeun Nu Ngahias sareng Nu Nyeratna kalayan kacida écésna, dugi ka nyaksian buku jagat éta ngabuktikeun ayana sareng kaésaan Nu Nyeratna saratus darajat langkung ti ayana buku sorangan. Margi hiji hurup ngedalkeun ayana sorangan saukuran hiji hurup, nanging ngedalkeun Nu Nyeratna saukuran hiji padalisan. Leres, hiji kaca buku ageung ieu nyaéta beungeut bumi. Dina kaca éta, katingali ku panon yén buku-buku saloba golongan tutuwuhan sareng sato ditulis dina usum semi, hiji di jero anu sanés, babarengan, dina waktos anu sami, tanpa kasalahan sareng ku cara anu kacida sampurnana. Hiji padalisan kaca ieu nyaéta hiji kebon. Di kebon éta, ku panon urang ningali kasidah-kasidah dina wangun sajak saloba kembang, tangkal sareng tutuwuhan anu aya ditulis babarengan, hiji di jero anu sanés, tanpa kasalahan. Hiji kecap padalisan éta nyaéta tangkal anu parantos mekar kembangna sareng ngaluarkeun daun pikeun ngahasilkeun buah. Kecap ieu mangrupikeun bagéan-bagéan anu pinuh hartos pikeun muji sareng ngahormat Gusti Hakam Dzul-Jalâl, saloba daun, kembang sareng buahna anu tartib, saimbang sareng éndah. Saolah-olah tangkal éta, sapertos unggal tangkal anu mekar, hiji kasidah dina wangun sajak anu ngahariringkeun pupujian ka Nu Ngahiasna. Ogé, saolah-olah Gusti Hakam Dzul-Jalâl kersa Ningal ku rébuan panon kana karya-karya-Na anu langka sareng matak héran anu dipidangkeun dina paméran bumi. Ogé, saolah-olah pikeun ngahaturkeun ka paningal Raja dina usum semi, pésta husus sareng upacara bubukana, hadiah, tanda jasa sareng seragam anu pinuh permata anu dipaparin ku Gusti Sultan Azali ka tangkal éta, tangkal éta nyandak bentuk anu éndah, saimbang, tartib sareng pinuh hartos, sarta dipaparin bentuk anu pinuh hikmah. Ku kituna, dina unggal kembang sareng buahna, éta nyaksian ayana sareng Asma Nu Ngahiasna ku seueur sisi sareng basa anu aya hiji di jero anu sanés. Contona, dina unggal kembang sareng buah aya hiji ukuran. Ukuran éta aya dina hiji tartib; tartib éta aya dina ngatur sareng nimbang anu dibarukeun; nimbang sareng ngatur éta aya dina hiasan sareng seni; hiasan sareng seni éta aya dina seungit anu pinuh hartos sareng rasa anu pinuh hikmah. Ku sabab éta, unggal kembang masihan isyarat kana Gusti Hakam Dzul-Jalâl saloba kembang tangkal éta. Titik siki anu aya dina hiji buah, anu sapertos hiji hurup dina tangkal anu mangrupikeun hiji kecap ieu, mangrupikeun hiji peti leutik anu mawa daptar eusi sareng rarancang sakumna tangkal. Sareng saterasna… Dibandingkeun sareng ieu, sadaya padalisan sareng kaca buku jagat, ku tajalli asma Gusti Hakam sareng Hakîm, henteu ngan unggal kacana, nanging unggal padalisan, kecap, hurup sareng titikna parantos dijantenkeun hiji mujijat. Sanaos sadaya sabab ngariung, éta henteu tiasa ngahasilkeun anu sami sareng hiji titikna sareng henteu tiasa ngalawanna. Leres, margi unggal ayat ciptaan tina Qur'an Ageung Jagat ieu némbongkeun kaajaiban saloba titik sareng hurup ayat éta, tangtos kabeneran anu ngumbara, kakuatan buta sareng tabiat anu henteu ngagaduhan tujuan, ukuran atanapi kasadaran henteu tiasa milu campur tina sisi mana waé kana ukuran husus anu pinuh hikmah sareng paningal, sareng tartib anu kacida lemesna éta. Upami milu campur, tangtos tapak pabaliutna bakal katingali. Padahal henteu kasaksian henteu tartib tina sisi mana waé. POKO KADUA PANGAJARAN LEMES KATILU: Aya dua pasualan. Pasualan kahiji: Sapertos anu dijelaskeun dina Kalimah Kasapuluh, kaéndahan dina kasampurnaan anu pangluhurna, sareng kasampurnaan dina kaéndahan anu pangluhurna, tangtos hoyong ningali sareng némbongkeun Diri, sareng dipidangkeun; ieu hiji kaidah anu pangdasarna. Dumasar kana dasar umum anu kuat ieu, Gusti Naqqâsh Nu Azali tina buku ageung jagat ieu ngawanohkeun sareng ngajantenkeun dipikanyaahna kaéndahan kasampurnaan-Na sareng kasampurnaan kaéndahan-Na ku rupa-rupa basa unggal anu aya, ti anu pangleutikna dugi ka anu pangjembarna dina ngawengku sadayana. Ieu pikeun ngawanohkeun Diri-Na, ngawartosan kasampurnaan-Na, némbongkeun kaéndahan-Na sareng ngajantenkeun Diri-Na dipikanyaah ngaliwatan jagat ieu, unggal kaca sareng padalisanna, malah hurup sareng titikna. Hé manusa anu lalawora! Sanaos Gusti Hâkim Hakam Hakîm Dzul-Jalâl wal-Jamâl ieu kersa ngawanohkeun sareng ngajantenkeun Diri-Na dipikanyaah ku anjeun ngaliwatan unggal mahluk-Na, ku cara anu henteu aya watesna sareng hérang sapertos ieu, upami anjeun henteu mikawanoh Mantenna ku iman pikeun ngabales Mantenna ngawanohkeun Diri-Na, sareng henteu ngajantenkeun diri anjeun dipikanyaah ku Mantenna ngaliwatan ubudiyah pikeun ngabales Mantenna ngajantenkeun Diri-Na dipikanyaah, sing uninga sabaraha henteu aya wates sareng ngalipetna kabodoan sareng karugian éta; sing éling! Pasualan kadua tina Poko Kadua: Dina kakawasaan Gusti Shâni' Nu Qadîr sareng Hakîm, Nu nyiptakeun jagat ieu, henteu aya tempat pikeun babagi. Margi dina unggal hal aya tartib dina darajat anu pangluhurna, éta henteu tiasa narima syirik. Margi upami sababaraha panangan campur dina hiji pagawéan, éta pagawéan janten pabaliut. Sapertos upami dina hiji nagara aya dua raja, dina hiji kota aya dua gubernur, dina hiji désa aya dua kapala, kaributan bakal dimimitian dina unggal urusan nagara, kota sareng désa éta; hiji jalma anu nyekel pancén panghandapna ogé henteu narima campur jalma anu sanés kana pancénna. Ieu némbongkeun yén sipat kakawasaan anu pangdasarna tangtos mandiri sareng nyorangan. Hartosna, tartib meryogikeun katunggalan, sareng kakawasaan meryogikeun nyorangan. Margi hiji kalangkang kakawasaan anu samentara dina manusa anu lemah sareng peryogi pitulung nolak campur sapertos kitu, tangtos kakawasaan mutlak anu nyata dina darajat kakawasaan salaku Rabb, dina Gusti Qadîr Mutlak, kedah nolak campur kalayan sadaya kakuatan-Na. Upami aya campur sagede partikel waé, tartib bakal ruksak. Nanging jagat ieu diciptakeun ku cara yén pikeun nyiptakeun hiji siki, diperyogikeun kakawasaan anu tiasa nyiptakeun hiji tangkal. Pikeun nyiptakeun hiji tangkal ogé diperyogikeun kakawasaan anu tiasa nyiptakeun jagat. Upami aya hiji sekutu anu milu campur dina jagat, anjeunna ogé kedah janten anu ngagaduhan bagéan dina siki anu pangleutikna. Margi siki éta conto jagat. Ku kituna, dua kakawasaan salaku Rabb anu henteu tiasa nyicingan sakumna jagat kedah nyicingan hiji siki, malah hiji partikel. Ieu mangrupikeun hal mustahil anu teu aya hartina pisan sareng pangjauhna tina sagala hal mustahil sareng lamunan batil. Sing uninga sabaraha henteu aya wates sareng ngalipetna bantahan, kasalahan sareng bohong tina syirik sareng kufur anu meryogikeun lemahna Gusti Qadîr Mutlak, anu ngajaga sadaya kaayaan sareng sipat sakumna jagat dina timbangan kaadilan-Na sareng tartib hikmah-Na, malah dina hiji siki; sareng sabaraha henteu aya wates sareng ngalipetna darajat tauhid anu leres, hakékat sareng bener, teras ucapkeun ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻋَﻠَﻰ الْا۪يمَانِ. POKO KATILU: Gusti Shâni' Nu Qadîr, ku asma Gusti Hakam sareng Hakîm-Na, parantos ngalebetkeun rébuan alam anu tartib dina alam ieu. Di antara alam-alam éta, manusa anu pangutamana janten tempat sareng jalan némbongan hikmah-hikmah jagat diciptakeun sapertos hiji puseur sareng pangsi. Hikmah sareng mangpaat anu pangpentingna dina wengkuan jagat patali sareng manusa. Dina wengkuan manusa ogé rejeki dijantenkeun sapertos hiji puseur. Seueurna hikmah sareng mangpaat dina alam manusa patali sareng rejeki éta sareng némbongan ku éta. Ngaliwatan kasadaran dina manusa sareng rasa ngeunah dina rejeki, tajalli asma Gusti Hakîm katingali kalayan hérang. Unggal-unggal tina ratusan élmu anu dipendakan ngaliwatan kasadaran manusa ngajelaskeun hiji tajalli asma Gusti Hakam dina hiji rupa. Contona, upami élmu kadokteran ditaros: “Naon jagat ieu?” tangtos bakal ngawaler: “Hiji apoték ageung anu kacida tartib sareng sampurnana. Di jerona unggal ubar disiapkeun sareng disusun kalayan saé.” Upami élmu kimia ditaros: “Naon bumi ieu?” bakal ngawaler: “Hiji laboratorium kimia anu kacida tartib sareng sampurnana.” Élmu mesin bakal ngawaler: “Hiji pabrik anu kacida sampurnana, anu henteu ngagaduhan kakurangan.” Élmu tatanén bakal ngawaler: “Hiji huma anu tartib sareng kebon anu sampurna, anu kacida ngahasilkeunana sareng numuwuhkeun unggal rupa sisikian dina waktuna.” Élmu dagang bakal ngawaler: “Hiji paméran anu kacida tartibna, hiji pasar anu kacida tartibna sareng hiji toko anu barang-barangna pinuh seni.” Élmu panyadiaan kadaharan bakal ngawaler: “Hiji gudang anu kacida tartibna sareng ngawengku sadaya rupa kadaharan.” Élmu rejeki bakal ngawaler: “Hiji dapur ti Gusti sareng hiji kawah ti Gusti Rahmân, anu di jerona saratus rébuan kadaharan anu ngeunah dimasak babarengan kalayan tartib anu sampurna.” Élmu militér bakal nyarios: “Bumi téh hiji markas tentara. Dina unggal usum semi, sanaos dina éta tentara aya opat ratus rébu golongan anu bénten, anu nembé disiapkeun pakarangna sareng dipasang kémahna dina beungeut bumi, kadaharan, papakéan, pakarang, pituduh sareng dibébaskeun tina pancénna unggal-unggal dilakukeun sareng diatur kalayan kacida tartibna, tanpa hilap atanapi kaliru kana hiji waé, ku paréntah, kakuatan, rohmat sareng khazanah hiji Panglima anu pangageungna.” Upami élmu listrik ditaros, tangtos bakal nyarios: “Hateup karaton jagat anu pinuh kaagungan ieu dihias ku lampu listrik anu henteu aya watesna, anu kacida tartib sareng saimbangna. Nanging tartib sareng kasaimbanganana kacida luar biasana, dugi ka lampu-lampu langit anu sarébu kalieun langkung ageung tibatan bumi, utamana panonpoé, sanaos terus hurung, henteu ngaruksak kasaimbanganana, henteu ngabeledug sareng henteu nyababkeun kahuruan. Sanaos pangeluaranana henteu aya watesna, ti mana sumping panghasilan, minyak taneuh sareng bahan kadurukna? Naha henteu béak? Naha kasaimbangan hurungna henteu ruksak? Hiji lampu leutik ogé pareum upami henteu dirawat kalayan tartib. Tingali hikmah sareng kakawasaan Gusti Hakîm Dzul-Jalâl anu ngahurungkeun panonpoé—anu numutkeun kosmografi langkung ti sajuta kalieun langkung ageung tibatan bumi sareng hirup langkung ti sajuta taun—{(Catetan handap): Hayu diitung sabaraha kai, batu bara sareng minyak taneuh anu diperyogikeun pikeun tungku atanapi lampu Panonpoé anu ngahaneutkeun karaton dunya. Pikeun hurung unggal poé—upami numutkeun kosmografi—diperyogikeun tumpukan kai sajuta bumi sareng minyak taneuh saloba rébuan laut. Ayeuna pikirkeun; pikeun kaagungan, hikmah sareng kakawasaan Gusti Qadîr Dzul-Jalâl anu terus nyaangan éta tanpa kai sareng gas, ucapkeun ‘Subhanalloh, mâsyâalloh, bârokalloh’ saloba partikel Panonpoé.} tanpa batu bara sareng minyak, sarta henteu mareumanana; ucapkeun ‘Subhanalloh.’ Ucapkeun ‘Mâsyâalloh, bârokalloh, lâ ilâha illâ hû’ saloba 'asyirah menit anu kaliwat dina umur Panonpoé. “Hartosna, dina lampu-lampu langit ieu aya tartib anu kacida luar biasana sareng éta dirawat kalayan ati-ati pisan. Saolah-olah kawah uap pikeun gumpalan-gumpalan seuneu anu kacida ageung sareng seueurna, sareng lampu-lampu caang ku cahya anu kacida seueurna, nyaéta naraka anu panasna henteu béak, anu maparin panas tanpa cahya ka éta. Mesin sareng pabrik puseur lampu-lampu listrik éta nyaéta sawarga anu langgeng, anu maparin cahya sareng sorot ka éta. Ku tajalli anu pangageungna tina asma Gusti Hakam sareng Hakîm, éta terus hurung kalayan tartib.” Sareng saterasna… Dibandingkeun sareng ieu, ku kasaksian pasti unggal-unggal tina ratusan élmu, jagat ieu dihias ku hikmah sareng mangpaat anu henteu aya watesna dina tartib anu pangsampurnana, tanpa kakurangan. Ku hikmah anu luar biasa sareng ngaliputan sadayana éta, tartib sareng hikmah anu dipaparin ka sakumna jagat dilebetkeun dina ukuran leutik kana hiji mahluk hirup anu pangleutikna sareng hiji siki. Parantos dipikanyaho sareng écés yén ngalaksanakeun tujuan, hikmah sareng mangpaat kalayan tartib ngan tiasa ku pilihan, kahoyong, maksud sareng kersa, henteu ku anu sanés. Éta sanés padamelan sabab-sabab sareng tabiat anu henteu ngagaduhan pilihan, kahoyong, maksud sareng kasadaran; malah éta ogé henteu tiasa milu campur. Hartosna, henteu mikawanoh atanapi mungkir Gusti anu Milih dina Padamelan-Na, Gusti Shâni' Nu Hakîm, anu diperyogikeun sareng ditémbongkeun ku tartib sareng hikmah anu henteu aya watesna dina sadaya anu aya dina jagat ieu, mangrupikeun kabodoan sareng kagéloan anu kacida matak héranna dugi ka henteu tiasa dijelaskeun. Leres, upami aya hiji hal anu pangmatak héranna di dunya, éta nyaéta panolakan ieu. Margi sanaos aya saksi kana ayana sareng kaésaan-Na ku tartib sareng hikmah anu henteu aya watesna dina anu aya dina jagat, jalma bodo anu pangbutana ogé ngartos sabaraha buta sareng bodona henteu ningali sareng mikawanoh Mantenna. Malah abdi tiasa nyarios yén di antara jalma-jalma kufur, kaum sofis anu dianggap bodo margi mungkir ayana jagat téh anu pangpinterna. Margi mustahil sareng henteu tiasa narima ayana jagat bari henteu percanten ka Alloh sareng Gusti Khâliq-na, aranjeunna mimiti mungkir jagat. Aranjeunna ogé mungkir dirina sorangan. Ku nyarios “Teu aya nanaon,” aranjeunna mundur tina akal, teras kabur tina henteu ngagunakeun akal anu henteu aya watesna tina jalma-jalma mungkir sanés anu nyumput di balik tabir akal, sareng rada ngadeukeutan kana akal. POKO KAOPAT: Sapertos anu diisyaratkeun dina Kalimah Kasapuluh, upami hiji tukang anu wijaksana sareng kacida pinuh hikmahna merhatikeun ratusan hikmah kalayan ati-ati dina unggal batu hiji karaton, teras henteu ngadamel hateup pikeun karaton éta sareng nyia-nyiakeun hikmah anu henteu aya watesna anu diperhatoskeunana ku ngantep éta ruksak tanpa guna, henteu aya mahluk sadar anu bakal narima éta. Upami hiji anu kacida wijaksanana, ku kasampurnaan hikmahna, kalayan ati-ati merhatikeun mangpaat, tujuan sareng hikmah sabeurat ratusan batman tina hiji siki sabeurat hiji dirham, mustahil tina sisi mana waé anjeunna ngalakukeun kabodoan anu boros, anu sagemblengna patukang tonggong sareng hikmahna sorangan, ku ngaluarkeun seueur pisan waragad pikeun tangkal anu kacida ageungna sapertos gunung, mung pikeun hiji mangpaat, hiji tujuan leutik sareng hiji buah sabeurat hiji dirham. Sarua pisan, Gusti Shâni' Nu Hakîm, anu ngalebetkeun ratusan hikmah sareng ngalengkepan unggal anu aya dina karaton jagat ieu ku ratusan pancén, malah maparin hikmah saloba buah sareng pancén saloba kembang ka unggal tangkal, upami henteu ngayakeun kiamat sareng ngahirupkeun deui, teras nyia-nyiakeun sadaya hikmah anu henteu kaétang sareng pancén anu henteu aya tungtungna janten henteu aya hartos, sia-sia, kosong sareng henteu mangpaat, hartosna nganggap aya kalemahan mutlak kana kasampurnaan kakawasaan Gusti Qadîr Mutlak, ogé hal sia-sia sareng henteu mangpaat anu henteu aya watesna kana kasampurnaan hikmah Gusti Hakîm Mutlak, kagoréngan anu henteu aya tungtungna kana kaéndahan rohmat Gusti Rahîm Mutlak, sareng kajaliman anu henteu aya tungtungna kana kasampurnaan kaadilan Gusti Âdil Mutlak. Éta saolah-olah mungkir hikmah, rohmat sareng kaadilan anu katingali ku sadayana dina jagat. Ieu hiji hal mustahil anu pangmatak héranna, anu di jerona aya hal batil anu henteu aya watesna. Jalma-jalma anu sasar kedah sumping sareng ningali, supados ningali sabaraha pikasieuneunna poék sareng liang sumur anu janten sayang oray sareng kalajengking dina kasasaranana, sapertos kuburanna sorangan anu dipikiran sareng badé dilebetan. Aranjeunna kedah uninga yén iman ka aherat téh hiji jalan anu saé sareng caang ku cahya sapertos sawarga, teras lebet kana iman. POKO KALIMA: Aya dua pasualan. Pasualan kahiji: Gusti Shâni' Dzul-Jalâl, numutkeun sarat asma Gusti Hakîm, kalayan perhatian milih dina unggal hal bentuk anu panghampangna, jalan anu pangpondokna, cara anu panggampangna sareng wujud anu pangmangpaatna. Ieu némbongkeun yén boros, hal sia-sia sareng henteu mangpaat henteu aya dina fitrah. Sapertos boros patukang tonggong sareng asma Gusti Hakîm, hémat mangrupikeun sarat sareng dasar utamana. Hé manusa anu henteu hémat sareng boros! Sing uninga sabaraha patukang tonggongna anjeun sareng hakékat margi henteu ngalakukeun hémat, dasar anu pangutamana dina sakumna jagat! Sing ngartos sabaraha kuat sareng legana dasar anu diajarkeun ku ayat ﻛُﻠُﻮﺍ ﻭَ ﺍﺷْﺮَﺑُﻮﺍ ﻭَ لَا ﺗُﺴْﺮِﻓُﻮﺍ! Pasualan kadua: Tiasa disebat yén asma Gusti Hakam sareng Hakîm nunjuk sareng meryogikeun karosulan Kangjeng Rosul anu mulya ﷺ kalayan écés. Leres, margi buku anu kacida pinuh hartosna peryogi hiji guru anu ngajarkeunana, kaéndahan anu kacida saéna meryogikeun hiji eunteung anu bakal ningali sareng némbongkeunana, sarta seni anu kacida sampurnana peryogi hiji juru béwara anu midangkeunana, tangtos dina umat manusa anu diajak nyarios ku buku ageung jagat ieu, anu unggal hurupna ngagaduhan ratusan hartos sareng hikmah, kedah aya hiji pituduh anu pangsampurnana sareng hiji guru anu pangageungna. Supados anjeunna ngajarkeun hikmah-hikmah anu suci sareng nyata dina buku éta, malah ngawartosan ayana hikmah-hikmah jagat, malah janten jalan pikeun némbongan, malah kahontalna tujuan-tujuan Gusti dina diciptakeunna jagat; sarta ngawartosan sareng ngeunteungkeun kasampurnaan seni sareng kaéndahan Asma Gusti Khâliq, anu ku Mantenna dikersakeun pisan dipidangkeun di sakumna jagat. Margi Gusti Khâliq kersa ngajantenkeun Diri-Na dipikanyaah ngaliwatan sadaya anu aya sareng kersa aya tanggapan ti mahluk sadar-Na, hiji jalma anu ngawakilan mahluk sadar éta kedah ngabales némbongan kakawasaan salaku Rabb anu lega éta ku ubudiyah anu lega, sarta ngalihkeun paningal mahluk sadar éta ka Gusti Shâni' karya-karya éta ku raména béwara sareng nyucikeun anu ngagerakkeun darat sareng laut sarta ngaguruhkeun langit sareng bumi. Hiji pribadi anu, ngaliwatan Qur'an anu agung anu ku pangajaran sareng pituduh suci ngajantenkeun sadaya jalma anu ngagunakeun akal ngadangukeunana, némbongkeun tujuan-tujuan Alloh, Gusti Shâni' Nu Hakam sareng Hakîm ku cara anu pangsaéna, sarta ngabales némbongan sadaya hikmah-Na, kaéndahan sareng kaagungan-Na ku tanggapan anu pangsampurnana, diperyogikeun sareng kedah aya pikeun jagat ieu sapertos ayana panonpoé. Anu ngalakukeun éta sareng ngalaksanakeun pancén-pancén éta ku cara anu pangsampurnana, sacara kasaksian, nyaéta Kangjeng Rosul anu mulya ﷺ. Ku kituna, sakumaha panonpoé meryogikeun cahya sareng cahya meryogikeun beurang, hikmah-hikmah dina jagat meryogikeun karosulan Kangjeng Nabi Ahmad ﷺ. Leres, sapertos asma Gusti Hakîm ku tajalli anu pangageungna meryogikeun karosulan Kangjeng Nabi Ahmad dina darajat anu pangluhurna, unggal-unggal tina seueur Asma anu éndah, sapertos Alloh, Rahmân, Rahîm, Wadûd, Mun'im, Karîm, Jamîl sareng Rabb, ku hiji tajalli anu pangageungna anu katingali dina jagat, meryogikeun karosulan Kangjeng Nabi Ahmad ﷺ dina darajat anu pangluhurna sareng pasti. Contona, rohmat anu lega, tajalli asma Gusti Rahmân, némbongan ngaliwatan pribadi anu janten rohmat pikeun sadaya alam éta. Padamelan Alloh pikeun ngajantenkeun Diri-Na dipikanyaah sareng ngawanohkeun Diri-Na salaku Rabb, tajalli asma Gusti Wadûd, aya hasilna sareng nampi tanggapan ngaliwatan pribadi anu dipikaasih ku Rabb sadaya alam éta. Sadaya kaéndahan, hiji tajalli asma Gusti Jamîl—nyaéta kaéndahan Zat, kaéndahan Asma, kaéndahan seni sareng kaéndahan anu didamel—ogé katingali sareng ditémbongkeun dina eunteung Kangjeng Nabi Ahmad éta. Tajalli-tajalli kaagungan kakawasaan salaku Rabb sareng kakawasaan kailahian ogé dipikanyaho, katingali, kahartos sareng dibenerkeun ngaliwatan karosulan pribadi Kangjeng Nabi Ahmad, juru béwara kakawasaan Gusti éta. Sareng saterasna… Sapertos conto-conto ieu, unggal-unggal tina seueurna Asma anu éndah mangrupikeun hiji dalil anu hérang pikeun karosulan Kangjeng Nabi Ahmad. Cindekna: Margi jagat aya sareng henteu dipungkir, tangtos hakékat-hakékat anu kasaksian—sapertos hikmah, pitulung, rohmat, kaéndahan, tartib, ukuran sareng hiasan—anu sapertos warna, hiasan, cahya, sorot, sipat, kahirupan sareng beungkeutan jagat, henteu tiasa dipungkir tina sisi mana waé. Margi mungkir sipat sareng padamelan ieu henteu mungkin, tangtos Zat Wâjibul Wujûd Nu Hakîm, Karîm, Rahîm, Jamîl, Hakam sareng Adl, anu Kagungan sipat-sipat éta, Nu Ngalaksanakeun padamelan-padamelan éta sareng panonpoé cahya-cahya éta, ogé henteu tiasa dipungkir tina sisi mana waé; mungkir Mantenna henteu mungkin. Tangtos karosulan Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, pituduh anu pangageungna, guru anu pangsampurnana, juru béwara anu pangageungna, anu ngabuka rusiah jagat, eunteung Gusti Shamad sareng anu dipikaasih ku Gusti Rahmân, anu janten jalan némbongan, malah jalan kasampurnaan, malah jalan ayana sipat sareng padamelan éta, henteu tiasa dipungkir tina sisi mana waé. Sapertos cahya-cahya alam hakékat sareng hakékat jagat, karosulanana ogé hiji cahya anu panghérangna dina jagat. ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻭَﻋَﻠٰﻰ ﺍٰﻟِﻪ۪ ﻭَﺻَﺤْﺒِﻪِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﻋَﺎﺷِﺮَﺍﺕِ الْاَيَّامِ ﻭَﺫَﺭَّﺍﺕِ الْاَنَامِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ لَا ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَٓﺎ اِلَّا ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَٓﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ