CATETAN KATUJUH
Hé jalma malang anu resep némbongkeun rasa ngajaga, anu teges pisan ngajak Muslim kana dunya sarta maksa ngadorong kana seni jeung kamajuan bangsa asing! Perhatikeun, ulah nepi ka pegat iketan sababaraha anggota bangsa ieu jeung agama! Lamun ku cara anu bodo jeung buta saperti ieu, dina tekanan gada-gada, iketan sababaraha jalma jeung agama pegat, harita jalma-jalma anu teu boga agama éta bakal ngarugikeun kahirupan masarakat siga racun anu maéhan. Sabab nurani jalma murtad geus ruksak sampurna, nepi ka jadi racun pikeun kahirupan masarakat. Ku sabab kitu, dina élmu usul aya hiji patokan dasar syariat, “Jalma murtad henteu boga hak pikeun hirup. Ari jalma kafir, lamun jadi dzimmi atawa ngayakeun karapihan, boga hak pikeun hirup.” Ogé dina mazhab Hanafi, kasaksian hiji jalma kafir anu kaasup ahli dzimmah ditarima. Tapi kasaksian jalma fasik ditolak, sabab manéhna panghianat.
Hé jalma fasik anu malang! Ulah katipu ku ningali lobana jalma fasik sarta ulah nyebut, “Pikiran lolobana jalma babarengan jeung kuring!” Sabab jalma fasik henteu asup kana lampah fasik ku kahayang jeung paménta langsungna sorangan, tapi geus ragrag ka jerona sarta teu bisa kaluar. Taya jalma fasik anu henteu miharep jadi soleh sarta henteu hayang ningali pamingpin jeung kapalana taat kana agama; iwal lamun, mugia Alloh nangtayungan, ku kamurtadan nuranina buruk sarta ngarasakeun nikmat tina ngaracun siga oray.
Hé sirah anu gélo jeung haté anu ruksak! Naha anjeun nyangka, “Muslim henteu mikacinta dunya atawa henteu mikirkeunana nepi ka ragrag kana kamiskinan, sarta merlukeun pangéling sangkan ulah mopohokeun bagianna tina dunya”? Sangkaan anjeun salah, perkiraan anjeun kaliru. Malah sarakahna geus nguat; ku sabab kitu maranéhna ragrag kana kamiskinan. Sabab dina jalma anu iman, sarakah téh sabab karugian jeung kasangsaraan. ﺍَﻟْﺤَﺮ۪ﻳﺺُ ﺧَﺎﺋِﺐٌ ﺧَﺎﺳِﺮٌ geus jadi paribasa. Leres, sabab-sabab anu ngajak jeung ngadorong manusa kana dunya loba. Di payuneunana aya nafsu jeung hawa nafsuna, kabutuhan, indriya-indriyana jeung rasa-rasana, setanna, rasa amis dunya anu lahiriah, sarta loba anu ngajak saperti sobat-sobat goréng anu siga anjeun. Padahal anu ngajak kana aherat anu langgeng jeung kahirupan abadi anu panjang saeutik. Lamun dina diri anjeun aya rasa ngajaga sanajan saukuran zarah pikeun bangsa anu malang ieu, sarta omongan anjeun ngeunaan luhurna cita-cita henteu bohong, anjeun kudu nulungan anu saeutik anu mantuan kahirupan langgeng. Lamun sabalikna anjeun ngabungkem anu saeutik anu ngajak téa sarta mantuan anu loba, anjeun jadi sobat setan.
Naha anjeun nyangka kamiskinan bangsa ieu asalna tina zuhud anu datang tina agama jeung tina kedul anu asalna tina ninggalkeun dunya? Dina ieu sangkaan anjeun salah. Naha anjeun henteu ningali yén bangsa-bangsa anu aya dina kakawasaan Avrupa, saperti kaum Majusi jeung Berahime di Çin jeung Hint, sarta jalma-jalma hideung di Afrika, leuwih miskin tibatan urang?
Ogé naha anjeun henteu ningali yén dina leungeun Muslim henteu diantep leuwih ti kadaharan anu diperlukeun? Boh jalma-jalma kafir dolim Avrupa, boh jalma-jalma munafik Asya, ku tipu dayana maling atawa ngarampas éta.
Lamun tujuan aranjeun ku maksa ngadorong ahli iman kana “medeniyet” anu taya mimna saperti kieu nyaéta kaamanan, katengtreman jeung gampang ngatur nagara, sing terang kalawan pasti yén aranjeun salah sarta ngadorong kana jalan anu kaliru. Sabab ngatur saratus jalma fasik anu akidahna goyah jeung akhlakna ruksak, sarta ngajamin kaamanan di antara maranéhna, leuwih hésé tibatan ngatur rébuan ahli kahadéan.
Tah, dumasar kana dasar-dasar ieu, umat Islam henteu merlukeun didorong jeung diajak kana dunya sarta sarakah. Kamajuan jeung kaamanan henteu dijamin ku ieu. Malah maranéhna merlukeun pangaturan usaha-usahana, netepkeun rasa percaya di antara séwang-séwangan sarta ngagampangkeun patokan silih tulungan. Ieu kabutuhan ogé kahontal ku paréntah-paréntah suci agama, takwa jeung kateguhan agama.
CATETAN KADALAPAN
Hé manusa kedul anu henteu terang kanikmatan jeung kabagjaan dina usaha jeung lampah! Sing terang yén Alloh ku kasampurnaan kamulyaan-Na geus ngalebetkeun ganjaran palayanan kana palayanan éta. Mantenna nempatkeun upah lampah dina lampah éta sorangan. Ku rusiah ieu, sakabéh anu aya, malah tina hiji paningal barang-barang anu teu hirup ogé, dina tugas-tugas hususna anu disebut paréntah ciptaan, nurut kana paréntah-paréntah Gusti Rabb kalayan sumanget anu sampurna sarta hiji rupa kanikmatan. Ti nyiruan, laleur jeung hayam nepi ka panonpoé jeung bulan, sagala hal digawé dina tugasna kalayan kanikmatan anu sampurna. Hartina, dina palayananana aya hiji kanikmatan, nepi ka lantaran henteu boga akal, maranéhna ngalaksanakeun tugasna sacara sampurna tanpa mikirkeun tungtung jeung hasilna.
~Lamun anjeun nyebut:
Kanikmatan mungkin dina mahluk hirup, tapi kumaha sumanget jeung kanikmatan bisa aya dina barang anu teu hirup?
~Waleran:
Barang-barang anu teu hirup mikahayang sarta néangan hiji kahormatan, hiji kadudukan, hiji kasampurnaan, hiji kaéndahan jeung hiji katartiban, lain pikeun dirina sorangan, tapi pikeun nami-nami Alloh anu tajalli dina dirina. Nalika nurut kana tugas fitrina, lantaran jadi tempat pantulan jeung eunteung nami-nami Gusti Nûrul-Anwâr, éta jadi caang sarta maju. Upamana, sakumaha satitis cai jeung sapotong leutik kaca anu dina dirina taya cahaya sarta teu penting, lamun ku haténa anu beresih nyanghareup ka panonpoé, harita titis jeung potongan kaca anu teu penting jeung taya cahaya téa jadi hiji rupa tahta panonpoé sarta seuri ogé ka raray anjeun.
Tah, saperti conto ieu, ku jadi eunteung nami-nami Zat Gusti Dzul-Jalâl anu kagungan kaéndahan mutlak jeung kasampurnaan mutlak tina sisi ngalaksanakeun tugas, zarah-zarah jeung sakabéh anu aya, siga titis jeung potongan kaca téa, naék tina darajat anu kacida handapna kana darajat muncul jeung caang anu kacida luhurna. Lantaran tina sisi tugasna éta meunang kadudukan anu kacida caang jeung luhurna, bisa disebut yén lamun kanikmatan mungkin jeung bisa kajadian, hartina lamun boga bagian tina kahirupan umum, éta ngalaksanakeun tugas-tugasna kalayan kanikmatan anu kacida gedéna.
Dalil anu pangécésna yén aya kanikmatan dina tugas nyaéta tingali palayanan anggota awak jeung rasa-rasa anjeun sorangan. Unggalna boga kanikmatan anu béda-béda dina palayanan anu dipilampah pikeun ngajaga terus ayana diri sareng jinisna. Palayanan éta sorangan jadi hiji kanikmatan pikeun éta. Malah ninggalkeun palayanan téh hiji rupa siksa pikeun éta anggota.
Ogé dalil séjén anu pangécésna nyaéta sikep pinuh ku pangorbanan jeung kawani anu ditingalikeun ku sasatoan saperti hayam jago jeung indung hayam anu boga anak dina tugasna. Hayam jago, sanajan lapar, leuwih milih hayam-hayam bikang tibatan dirina; éta nyauran aranjeunna kana rezeki anu kapanggihna, henteu ngadahar tapi masihan dahareun ka aranjeunna. Katémbong yén éta ngalakukeun tugasna kalayan sumanget, reueus jeung nikmat. Hartina, dina palayanan éta aya kanikmatan anu leuwih gedé tibatan dahar. Ogé, indung hayam anu ngangon anak-anakna anu leutik ngorbankeun nyawana demi anak-anakna sarta nyerang anjing. Éta ngantep dirina lapar sarta nyugemakeun maranéhna. Hartina, dina palayanan éta, éta meunang kanikmatan anu leuwih unggul sarta ngaleuwihan kanyeri lapar jeung kanyeri maot. Indung-indung sato, lantaran boga tugas nalika anak-anakna leutik, usaha ngajagana kalawan nikmat. Sanggeus anakna gedé, tugasna leungit, kanikmatanana ogé leungit. Éta neunggeul anakna sarta nyokot siki tina leungeunna. Ngan tugas indung-indung manusa terus aya dina hiji darajat. Sabab tina sisi kalemahan jeung henteu mampuh, dina manusa salawasna aya hiji rupa kabudakan sarta unggal waktu merlukeun kanyaah.
Tah, tingali sakabéh sasatoan jalu anu ngangon saperti hayam jago jeung indung-indungna saperti hayam bikang. Ngartos yén éta henteu ngalakukeun tugas pikeun dirina, ku ngarana sorangan atawa pikeun kasampurnaan dirina. Sabab lamun diperlukeun dina tugasna, éta ngorbankeun kahirupanana. Malah éta ngalakukeun tugas-tugas pikeun Gusti Mun’im Karîm, anu masihan tugas éta sarta ku rohmat-Na ngalebetkeun hiji kanikmatan dina éta tugas, sarta ku nami Gusti Fâthir Dzul-Jalâl.
Ogé hiji dalil yén aya upah dina palayanan éta sorangan nyaéta tutuwuhan jeung tatangkalan nurut kana paréntah Gusti Fâthir Dzul-Jalâl ku hiji sikep anu ngajadikeun urang ngarasa sumanget jeung kanikmatan. Sabab seungit anu ditebarkeunana, ngahias diri ku hiasan anu bakal narik paningal anu meuli, sarta ngorbankeun dirina nepi ka buruk pikeun ranggeuyan jeung buahna, némbongkeun ka jalma anu taliti yén dina nurut kana paréntah Alloh éta boga hiji kanikmatan anu nepi ka ngaleungitkeun sarta ngaburukkeun dirina. Tingali, tatangkalan anu boga buah saperti kalapa jeung tin, anu mawa loba wadah susu dina sirahna, ku basa kaayaan ménta sarta nampi kadaharan anu pangéndahna saperti susu ti gudang rohmat, tuluy masihanana ka buahna; ari dirina ngadahar leutak. Tangkal dalima nampi inuman anu beresih ti gudang rohmat sarta masihanana ka buahna; ari dirina sugema ku cai anu leutak jeung kiruh.
Malah dina séréal ogé, dina tugas ngahasilkeun ranggeuyan katémbong rasa hayang anu écés. Sakumaha hiji jalma anu dipanjara dina tempat sempit mikahayang kalawan kacida sono pikeun kaluar ka kebon atawa tempat anu lega, kitu ogé dina tugas ngahasilkeun ranggeuyan séréal katémbong sikep anu sakitu bungahna jeung rasa hayang.
Tah, tina patokan panjang anu rusiah ieu, anu lumangsung dina jagat raya sarta disebut “sunnatullah”, jalma-jalma anu teu digawé, kedul, hirup ku istirahat sarta ngagolér dina ranjang anu nyaman, lolobana nanggung kasusah jeung kanyeri leuwih ti jalma-jalma anu usaha jeung digawé. Sabab jalma-jalma anu teu digawé salawasna kaluh kana umurna sarta hayang éta gancang kaliwat ku hiburan. Ari jalma anu usaha jeung digawé sukur, muji Alloh sarta henteu hayang umur kaliwat. ﺍَﻟْﻤُﺴْﺘَﺮ۪ﻳﺢُ ﺍﻟْﻌَﺎﻃِﻞُ ﺷَﺎﻙٍ ﻣِﻦْ ﻋُﻤْﺮِﻩ۪ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﺎﻋِﻰُ ﺍﻟْﻌَﺎﻣِﻞُ ﺷَﺎﻛِﺮٌ téh patokan umum. Ku éta rusiah ogé, kalimah “Katengtreman aya dina kasusah; kasusah aya dina katengtreman” geus jadi paribasa.
Leres, lamun barang-barang anu teu hirup ditingali kalayan taliti, dina ngalegaanana ku usaha jeung perjuangan anu kacida kuatna, tina kaayaan poténsial anu tetep kurang sarta henteu mekar tina sisi bakat jeung kamampuh, kana kaayaan anu nyata, katémbong hiji sikep nurutkeun patokan sunnah Alloh anu geus disebutkeun. Éta sikep nunjukkeun yén dina tugas fitri aya hiji sumanget sarta dina éta urusan aya hiji kanikmatan. Lamun éta barang anu teu hirup boga bagian tina kahirupan umum, sumangetna kagungan dirina; lamun henteu, éta kagungan anu ngawakilan sarta ngawasan éta barang. Malah dumasar kana rusiah ieu bisa disebut: nalika cai anu lemes jeung hipu nampi paréntah pikeun ngabeku, éta nurut kana paréntah kalayan sumanget anu sakitu kuatna nepi ka meulah sarta ngarecahkeun beusi. Hartina, nalika paréntah Gusti Rabb, “Ngalegaan!”, ditepikeun ku basa tiis jeung tiis di handapeun nol ka cai dina wadah beusi anu sungutna katutup, cai ku kuatna sumanget ngarecahkeun wadahna, ngaruksak beusi sarta dirina jadi és. Kitu saterusna...
Bandingkeun sagala hal kana ieu: ti muterna panonpoé-panonpoé jeung lalampahanana nepi ka muterna, malik-malikna jeung geterna zarah-zarah siga Mevlevî, sakabéh usaha jeung gerak dina jagat raya lumangsung nurutkeun hukum papastén Alloh. Éta muncul ku paréntah ciptaan anu kaluar tina panangan kakawasaan Alloh sarta ngawengku kahayang, paréntah jeung élmu.
Malah unggal zarah, unggal anu aya jeung unggal mahluk hirup nyarupaan saurang prajurit. Sakumaha dina pasukan éta prajurit boga hubungan jeung tugas anu béda-béda dina rupa-rupa lingkungan, unggal zarah jeung unggal mahluk hirup ogé kitu. Upamana, hiji zarah dina panon anjeun boga hiji hubungan dina sél panon, dina panon, dina saraf raray sarta dina urat awak anu disebut arteri; pikeun unggal hubungan aya hiji tugas, sarta pikeun unggal tugas aya hiji mangpaat. Kitu saterusna, bandingkeun sagala hal kana éta.
Dumasar kana ieu, unggal hal nyaksian wajib ayana Gusti Qadîr Azali ku dua sisi:
Hiji: ku basa henteu mampuh mutlak dina ngalakukeun tugas-tugas anu rébuan darajat ngaleuwihan kakuatanana, éta nyaksian ayana Gusti Qadîr éta.
Kadua: ku nyaluyukeun gerakna kana patokan-patokan anu ngabentuk katartiban alam jeung hukum-hukum anu ngajaga kasaimbangan sakabéh anu aya, unggal hal nyaksian Gusti Alîm Nu Qadîr éta. Sabab hiji barang anu teu hirup saperti zarah, atawa hiji sato leutik saperti nyiruan, henteu terang kana katartiban jeung timbangan, anu mangrupa pasualan penting jeung lemes dina Kitab-ı Mübin. Di mana hiji zarah anu teu hirup jeung hiji sato leutik saperti nyiruan? Di mana maca pasualan-pasualan penting jeung lemes tina Kitab-ı Mübin dina panangan Zat Gusti Dzul-Jalâl, anu muka, nutup sarta ngumpulkeun lapisan-lapisan langit siga kaca buku catetan? Lamun anjeun gélo sarta nyangka yén dina zarah aya hiji panon anu cukup pikeun maca hurup-hurup lemes éta kitab, harita anjeun bisa usaha nolak kasaksian éta zarah.
Leres, Gusti Fâthir Nu Hakîm ngaringkes sarta ngalebetkeun patokan-patokan Kitab-ı Mübin ku hiji cara anu kacida éndahna, dina rupa anu pondok, dina hiji kanikmatan husus jeung hiji kabutuhan husus. Lamun unggal hal ngalakukeun lampah ku kanikmatan husus jeung kabutuhan husus kitu, éta nurut kana patokan-patokan Kitab-ı Mübin tanpa terang.
Upamana reungit anu boga probosis, dina menit datang ka dunya, kaluar ti imahna; tanpa eureun nyerang raray manusa, neunggeul ku tongkatna anu panjang, nyemburkeun cai kahirupan sarta nginum. Dina nyingkahan serangan, éta némbongkeun kaparigelan siga ahli strategi perang. Saha anu ngajarkeun seni ieu, élmu perang ieu jeung seni ngaluarkeun cai ka mahluk leutik anu tacan pangalaman jeung nembé datang ka dunya ieu? Di mana éta diajar? Abdi, nyaéta Said anu malang ieu, ngaku yén lamun abdi aya dina tempat éta laleur anu boga probosis, abdi ngan bisa diajar seni ieu, perang maju-mundur ieu jeung palayanan ngaluarkeun cai ku pangajaran anu kacida panjangna sarta ku pangalaman anu loba pisan.
Tah, bandingkeun ka éta laleur sasatoan anu nampi ilham, saperti nyiruan, lancah jeung bülbül anu nyieun sayangna siga kaos suku. Malah tutuwuhan ogé bisa ku anjeun dibandingkeun persis jeung sasatoan. Leres, Gusti Jawwâd Mutlak, Maha Agung kamulyaan-Na, geus maparin ka leungeun unggal mahluk hirup hiji surat anu ditulis ku mangsi kanikmatan jeung mangsi kabutuhan. Ku éta, Mantenna masrahkeun program paréntah ciptaan jeung daptar palayananana. Tingali Gusti Hakîm Dzul-Jalâl éta: kumaha Mantenna nyerat dina hiji surat bagian patokan Kitab-ı Mübin anu patali jeung tugas nyiruan, sarta nempatkeunana dina peti leutik dina sirah nyiruan. Konci éta peti leutik nyaéta hiji kanikmatan husus pikeun nyiruan anu satia kana tugas. Ku éta, nyiruan muka peti leutik, maca programna, ngartos paréntah sarta gerak. Éta némbongkeun rusiah ayat ﻭَ ﺍَﻭْﺣٰﻰ ﺭَﺑُّﻚَ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﻨَّﺤْﻞِ.
Tah, lamun anjeun geus ngadangu Catetan Kadalapan ieu sacara lengkep sarta ngartos sapinuhna, ku hiji intuisi iman anjeun bakal ngartos hiji rusiah ﻭَﺳِﻌَﺖْ ﺭَﺣْﻤَﺘُﻪُ ﻛُﻞَّ ﺷَﻰْﺀٍ, hiji hakékat ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻰْﺀٍ اِلَّا ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪, hiji patokan ﺍِﻧَّﻤَٓﺎ ﺍَﻣْﺮُﻩُٓ ﺍِﺫَٓﺍ ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺷَﻴْﺌًﺎ ﺍَﻥْ ﻳَﻘُﻮﻝَ ﻟَﻪُ ﻛُﻦْ ﻓَﻴَﻜُﻮﻥُ jeung hiji poko anu lemes ﻓَﺴُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺑِﻴَﺪِﻩ۪ ﻣَﻠَﻜُﻮﺕُ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻭَﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ.
CATETAN KASALAPAN
Sing terang yén kanabian dina umat manusa téh ringkesan jeung dasar kahadéan sarta kasampurnaan dina manusa. Agama anu sajati téh daptar kabagjaan. Iman téh hiji kaéndahan anu disucikeun sarta murni. Lantaran dina alam ieu katémbong hiji kaéndahan anu caang, kahadéan anu lega jeung luhur, bebeneran anu écés sarta kasampurnaan anu unggul, tangtu écés yén bebeneran jeung hakékat aya dina kanabian sarta dina panangan para nabi. Kasasaran, kajahatan jeung karugian aya dina anu nentang éta.
Tina rébuan kaéndahan pangabdian, tingali ngan ieu: tina sisi pangabdian, nabi, mugia kasalametan dilimpahkeun ka anjeunna, ngahijikeun haté jalma-jalma anu ngésakeun Alloh dina solat Lebaran, Jumat jeung jamaah, sarta ngumpulkeun lisan maranéhna dina hiji ungkara. Ku cara anu nepi ka manusa ieu ngabales kaagungan pangandika Gusti Ma’bûd Azali ku sora, doa jeung dzikir anu kaluar tina haté jeung lisan anu teu aya watesna. Éta sora, doa jeung dzikir silih rojong, silih tulungan sarta ngahiji, tuluy némbongkeun pangabdian anu sakitu jembarna ka kailahian Gusti Ma’bûd Azali. Saolah-olah bal bumi sorangan ngucapkeun éta dzikir, ngalakukeun éta doa sarta solat ku sisi-sisina; ku sakurilingna bal bumi nurut kana paréntah ﺍَﻗ۪ﻴﻤُﻮﺍ ﺍﻟﺼَّﻠٰﻮﺓَ anu turun kalayan kamulyaan jeung kaagungan ti luhureun langit. Ku rusiah ngahiji ieu, manusa anu mangrupa mahluk leutik jeung lemah siga zarah dina jagat raya, tina sisi kaagungan pangabdian jadi abdi anu dipikaasih ku Gusti Khâliq anu nyiptakeun bumi jeung langit, khalifah jeung sultan bumi, kapala sasatoan, sarta hasil jeung tujuan ciptaan jagat raya. Leres, lamun sora ratusan juta manusa anu ngucapkeun Allohu akbar sakaligus sanggeus solat, utamana dina solat Lebaran, ngahiji jeung ngumpul dina alam anu kasaksian sakumaha ngahiji dina alam gaib, bal bumi sagemblengna jadi hiji manusa gedé. Lantaran éta sarua jeung Allohu akbar anu diucapkeun ku sora gedé luyu jeung kaagunganana, jalma-jalma anu ngésakeun Alloh téa ngahiji ngucapkeun Allohu akbar dina hiji waktu jadi siga hiji Allohu akbar gedé tina bal bumi. Saolah-olah dina solat Lebaran, ku dzikir jeung tasbih alam Islam, bumi kakeunaan lini anu pangagungna, ngucapkeun Allohu akbar ku sisi jeung sakurilingna, niat ku haténa anu tulus nyaéta Kâbe-i Mükerreme anu jadi kiblatna, sarta ngucapkeun Allohu akbar ku sungut Mekke jeung létah gunung Arefe. Éta hiji ungkara ngawujud dina hawa dina sungut sakabéh jalma anu iman di sakuriling bumi, anu siga guha. Sakumaha ku gema hiji ungkara Allohu akbar muncul Allohu akbar anu teu aya watesna, dzikir jeung takbir anu ditarima éta ogé ngagema di langit sarta ngaluarkeun sora ku ombakna ka alam-alam barzakh.
Tah, ka Zat Gusti Dzul-Jalâl anu ku cara kitu ngajadikeun bumi sujud jeung ngabdi ka Mantenna, masjid pikeun abdi-abdi-Na, ayunan pikeun mahluk-mahluk-Na, sarta anu tasbih jeung takbir ka Mantenna, urang muji, tasbih jeung takbir saloba zarah bumi, sarta muji saloba sakabéh anu aya, lantaran Mantenna ngajadikeun urang umat Rosul-Na anu mulya ﷺ, anu ngajarkeun rupa pangabdian ieu ka urang.
CATETAN KASAPULUH
Sing terang, hé Said anu lalawora jeung pabalatak! Pikeun ngahontal sarta ningali cahaya makrifat ka Alloh, ningali pancaran-pancaranana dina eunteung ayat jeung saksi, sarta nyaksian ngaliwatan pori-pori hujah jeung dalil, diperlukeun sangkan anjeun henteu mariksa unggal cahaya anu ngaliwatan diri anjeun, anu datang kana haté anjeun jeung anu katémbong ku akal anjeun ku ramo-ramo kritik, sarta henteu ngritik ku leungeun karaguan! Ulah ngulurkeun leungeun pikeun nyekel hiji cahaya anu nyaangan anjeun; malah leupaskeun diri tina sabab-sabab lalawora, nyanghareup ka éta sarta cicing. Sabab abdi geus nyaksian yén:
Saksi-saksi jeung hujah-hujah makrifat ka Alloh aya tilu rupa.
Hiji rupa: siga cai, katémbong jeung karasa, tapi henteu bisa dicekel ku ramo. Dina rupa ieu, kudu leupas tina lamunan sarta tilelep ka jerona sagemblengna. Henteu bisa ditéang ku ramo-ramo kritik; lamun dipigawé, éta ngalir sarta kabur. Cai kahirupan éta henteu ngajadikeun ramo minangka tempatna.
Rupa kadua: siga hawa, karasa tapi henteu katémbong jeung henteu bisa dicekel. Nyanghareup ka éta angin rohmat ku raray, sungut jeung roh anjeun; tempatkeun diri nyanghareupanana. Ulah ngulurkeun leungeun kritik; anjeun moal bisa nyekelna. Tarik napas ku roh anjeun. Lamun anjeun ningali ku leungeun karaguan sarta ngulurkeun leungeun ku kritik, éta ngaléngkah sarta indit; éta henteu ngajadikeun leungeun anjeun minangka tempat cicing sarta henteu rido kana éta.
Ari rupa katilu: siga cahaya, katémbong tapi henteu karasa jeung henteu bisa dicekel. Ku kituna, ku panon haté jeung paningal roh anjeun, tempatkeun diri nyanghareup ka éta sarta arahkeun panon anjeun ka dinya; antosan, bisa jadi éta datang sorangan. Sabab cahaya henteu bisa dicekel ku leungeun sarta henteu bisa ditéwak ku ramo, tapi éta cahaya ngan bisa ditéwak ku cahaya paningal batin. Lamun anjeun ngulurkeun leungeun anu sarakah jeung jasmani sarta nimbang ku timbangan jasmani, sanajan henteu pareum, éta nyumput. Sabab cahaya sapertos kitu henteu rido dipanjara dina hal jasmani sarta henteu bisa asup kana iketan; éta henteu narima anu padet minangka anu kagungan jeung juraganana.
CATETAN KASABELAS
Sing terang yén dina ungkara Al-Qur’an anu mujijat kateranganana aya loba kanyaah jeung welas asih. Sabab lolobana anu diajak nyarios nyaéta balaréa awam. Pikiranana basajan. Lantaran paningalna ogé henteu ningali hal-hal anu lemes, pikeun ngusapan kabasajanan pikiranana, Al-Qur’an ku pangulangan ngulang ayat-ayat anu ditulis dina beungeut langit jeung bumi. Éta ngajadikeun aranjeunna gampang maca hurup-hurup anu gedé éta.
Upamana, éta ngajarkeun ayat-ayat anu écés dibaca jeung katémbong, saperti ciptaan langit jeung bumi, nurunkeun hujan ti langit jeung hirupna deui bumi. Éta jarang ngarahkeun paningal kana ayat-ayat lemes anu ditulis ku hurup leutik dina hurup-hurup gedé téa, sangkan aranjeunna henteu nanggung kasusah.
Ogé dina gaya Al-Qur’an aya kakuatan ungkara, kalancaran jeung sipat fitri anu saolah-olah Al-Qur’an téh hiji hafiz anu maca ayat-ayat anu ditulis ku kalam kakawasaan dina kaca-kaca jagat raya. Saolah-olah Al-Qur’an téh bacaan kitab jagat raya jeung tilawah katartibanana; éta maca syuunat Gusti Naqqâsy Azali sarta nyerat lampah-lampah-Na. Lamun anjeun hoyong ningali kakuatan ungkara ieu, déngékeun kalayan haté anu hudang jeung taliti kana pangandika-pangandika saperti surah Amme jeung ayat-ayat ﻗُﻞِ ﺍﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﻣَﺎﻟِﻚَ ﺍﻟْﻤُﻠْﻚِ!
CATETAN KADUA BELAS
Hé sobat-sobat abdi anu ngadangu ieu catetan! Sing terang yén sabalikna tina kabiasaan, sakapeung abdi nyerat pangrengkuh, paménta jeung munajat haté abdi ka Gusti Rabb abdi, anu kuduna dirusiahkeun. Sababna nyaéta ménta tina rohmat Alloh sangkan ditarima yén kitab abdi nyarita gaganti lisan abdi dina waktu maot ngabungkem lisan abdi. Leres, dina umur anu pondok, tobat jeung kaduhung lisan abdi anu samentara henteu cukup pikeun jadi panebus dosa-dosa abdi anu teu aya watesna. Lisan kitab anu tetep sarta dina hiji darajat terus aya leuwih mangpaat pikeun éta urusan.
Tah, tilu belas taun {(Catetan handap): Tilu belas taun saméméh nyusun ieu risalah.} ka tukang, minangka hasil hiji badai batin anu pinuh ku kaributan, nalika seuri Eski Said bakal robah jadi ceurik Yeni Said, dina hiji waktu abdi hudang tina saré lalawora nonoman ku isukna sepuh, ieu munajat jeung paménta ditulis dina basa Arab. Harti sabagianana dina basa Turki nyaéta kieu:
Hé Gusti Rabb abdi Nu Rahîm, hé Gusti Khâliq Karîm abdi!
Ku pilihan abdi anu goréng, umur jeung nonoman abdi geus leungit sarta kaliwat. Tina buah-buah umur jeung nonoman éta, anu tetep aya dina leungeun abdi nyaéta dosa-dosa anu matak nyeri, kanyeri anu matak hina sarta waswas anu nyasabkeun. Ku beban anu beurat ieu, haté anu gering jeung raray anu éra, abdi ngadeukeutan kubur. Bari nyata ningali, kalawan kacida gancangna, henteu nyimpang ka katuhu atawa ka kénca sarta tanpa kahayang, abdi ngadeukeutan panto kubur saperti sobat, batur saumuran jeung baraya abdi anu geus maot. Kubur éta tempat eureun pangheulana jeung panto kahiji anu diadegkeun sarta dibuka dina jalan kahirupan anu langgeng salawasna, ku papisah anu langgeng ti tempat fana ieu. Kalayan kayakinan anu pasti, abdi ogé ngartos yén tempat dunya ieu anu ku abdi dibeungkeut jeung dipikaresep bakal binasa sarta indit, fana sarta maot. Nyata sakabéh anu aya di jerona ogé silih nuturkeun, rombongan demi rombongan pindah, indit sarta leungit. Utamana pikeun jalma-jalma anu mawa nafsu anu maréntah kana kagoréngan saperti abdi, dunya ieu kacida telenges jeung pinuh ku tipu daya. Lamun méré hiji kanikmatan, éta ngagantungkeun sarébu kanyeri sarta ngajadikeun urang nanggungna. Lamun masihan hiji buah anggur pikeun didahar, éta neunggeul saratus tampiling. Hé Gusti Rabb abdi Nu Rahîm, hé Gusti Khâliq Karîm abdi!
Ku rusiah ﻛُﻞُّ ﺍٰﺕٍ ﻗَﺮ۪ﻳﺐٌ, ti ayeuna abdi ningali yén dina waktu anu caket abdi geus ngagem kafan, naék kana peti layon sarta pamitan ka sobat-sobat abdi. Nalika angkat nyanghareup ka kubur, di payuneun rohmat Gusti, ku basa kaayaan layon abdi jeung basa ucapan roh abdi, abdi ngagorowok, “Panangtayungan! Panangtayungan! Hé Gusti Hannân! Hé Gusti Mannân! Salametkeun abdi tina éra dosa-dosa abdi!”
Tah, abdi geus ngahontal sisi kubur abdi. Abdi masangkeun kafan kana beuheung sarta nangtung di luhureun awak abdi anu ngagolér di sisi kubur. Abdi ngangkat sirah ka payuneun rohmat Gusti sarta kalayan sakabéh kakuatan ngagorowok jeung nyauran, “Panangtayungan! Panangtayungan! Hé Gusti Hannân! Hé Gusti Mannân! Leupaskeun abdi tina beban dosa-dosa abdi anu beurat!”
Tah, abdi geus asup kana kubur sarta dibungkus ku kafan. Anu nganteurkeun ngantep abdi sarta angkat. Abdi ngantosan pangampura jeung rohmat Gusti. Nyata abdi ningali yén salian ti Gusti taya pangungsian jeung tempat salamet. Lantaran rupa dosa anu awon, bentuk maksiat anu pikasieuneun jeung heureutna éta tempat, kalayan sakabéh kakuatan abdi nyauran, “Panangtayungan! Panangtayungan! Hé Gusti Rahmân! Hé Gusti Hannân! Hé Gusti Mannân! Hé Gusti Dayyân! Salametkeun abdi tina marengan dosa-dosa abdi anu awon, legaan tempat abdi.”
Gusti! Rohmat Gusti téh pangungsian abdi, sarta anu dipikaasih ku Gusti, anu mangrupa Rahmeten li'l-âlemîn, téh jalan abdi pikeun ngahontal rohmat Gusti. Abdi henteu kaluh ngeunaan Gusti, tapi ngaluhkeun nafsu jeung kaayaan abdi ka Gusti.
Hé Gusti Khâliq Karîm abdi, hé Gusti Rabb abdi Nu Rahîm!
Mahluk, ciptaan jeung abdi Gusti anu ngaranna Said, sanajan maksiat, teu mampuh, lalawora, bodo, gering, hina, ngalakukeun kagoréngan, sepuh, sangsara sarta hiji budak anu kabur ti juraganana, sanggeus opat puluh taun kaduhung sarta hoyong mulang ka payuneun Gusti. Anjeunna ngungsi kana rohmat Gusti. Anjeunna ngaku dosa-dosa jeung kasalahanana anu teu aya watesna. Anjeunna kakeunaan sangkaan jeung rupa-rupa panyakit. Anjeunna ngarengkuh sarta ménta ka Gusti.
Lamun ku kasampurnaan rohmat Gusti nampi anjeunna, ngahampura sarta maparin rohmat, éta saéstuna kamulyaan Gusti. Sabab Gusti téh Arhamur-Râhimîn. Lamun henteu nampi, salian ti panto Gusti, ka panto mana abdi kedah angkat? Panto mana anu aya? Salian ti Gusti taya Rabb anu payuneunna bisa didatangan. Salian ti Gusti taya sesembahan anu sajati pikeun ngungsi! لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍَﻧْﺖَ ﻭَﺣْﺪَﻙَ لَا ﺷَﺮ۪ﻳﻚَ ﻟَﻚَ ﺍٰﺧِﺮُ الْكَلَامِ ﻓِﻰ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﻭَ ﺍَﻭَّﻝُ الْكَلَامِ ﻓِﻰ الْاٰخِرَةِ ﻭَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻘَﺒْﺮِ ﺍَﺷْﻬَﺪُ ﺍَﻥْ لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻭَ ﺍَﺷْﻬَﺪُ ﺍَﻥَّ ﻣُﺤَﻤَّﺪًﺍ ﺭَﺳُﻮﻝُ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺻَﻠَّﻰ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺗَﻌَﺎﻟٰﻰ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻭَ ﺳَﻠَّﻢَ
CATETAN KATILU BELAS
Aya lima pasualan anu jadi pangkal pacampur.
Kahiji: jalma-jalma anu digawé jeung bajoang dina jalan bebeneran, padahal ngan kudu mikirkeun tugasna sorangan, malah mikirkeun tugas anu kagungan Alloh sarta ngadasarkeun gerakna kana éta, tuluy ragrag kana kasalahan.
Dina Edebü'd-Din Ve'd-Dünya Risalesi aya katerangan yén dina hiji waktu setan protés ka İsa, mugia kasalametan dilimpahkeun ka anjeunna, sarta nyebut, “Lantaran ajal jeung sagala hal ku papastén Alloh, luncatkeun diri anjeun ti tempat luhur ieu; tingali kumaha anjeun bakal maot.”
İsa, mugia kasalametan dilimpahkeun ka anjeunna, ngadawuh ﺍِﻥَّ ﻟِﻠّٰﻪِ ﺍَﻥْ ﻳَﺨْﺘَﺒِﺮَ ﻋَﺒْﺪَﻩُ ﻭَ ﻟَﻴْﺲَ ﻟِﻠْﻌَﺒْﺪِ ﺍَﻥْ ﻳَﺨْﺘَﺒِﺮَ ﺭَﺑَّﻪُ. Hartina, “Alloh nguji abdi-Na sarta ngadawuh: lamun anjeun ngalakukeun kieu, Kami bakal ngalakukeun kitu ka anjeun; hayu Kami tingali naha anjeun bisa ngalakukeunana. Ku cara kitu Mantenna nguji. Tapi abdi henteu boga hak sarta henteu pantes nguji Alloh ku nyebut: lamun abdi ngalakukeun kieu, naha Gusti bakal ngalakukeun kitu? Nguji pangaturan Alloh salaku Gusti Rabb ku cara nyobaan téh adab anu goréng sarta nentang pangabdian.”
Lantaran hakékatna kieu, manusa kudu ngalakukeun tugasna sorangan sarta henteu campur kana tugas Alloh.
Geus kasohor yén dina hiji waktu, nalika Celaleddin-i Harzemşah, salah sahiji pahlawan Islam anu sababaraha kali ngéléhkeun pasukan Cengiz, angkat ka perang, para wazir jeung pangiringna nyarios, “Anjeun bakal meunang; Alloh bakal ngajadikeun anjeun unggul.” Anjeunna ngajawab, “Kuring dibéré tugas pikeun gerak dina jalan jihad ku paréntah Alloh. Kuring henteu campur kana tugas Alloh; ngajadikeun meunang atawa éléh téh tugas Mantenna.” Tah, ku ngartos rusiah pasrah ieu, éta pribadi remen pisan meunang ku cara anu luar biasa. Leres, dina lampah-lampah anu dilakukeun ku ikhtiar juz’i anu aya dina leungeun manusa, kudu henteu mikirkeun hasil-hasil anu kagungan Alloh. Upamana, sababaraha pribadi di antara sadérék urang, lamun jalma-jalma milu kana Risale-i Nur, sumangetna nambahan sarta jadi leuwih giat. Nalika jalma-jalma henteu ngadéngékeun, kakuatan batin jalma-jalma anu lemah ruksak sarta sumangetna pareum dina hiji darajat. Padahal Rosul anu mulya ﷺ, anu jadi guru mutlak, tuladan sakabéh sarta pituduh anu pangsampurnana, ngajadikeun pangandika Alloh ﻭَﻣَﺎ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﺮَّﺳُﻮﻝِ اِلَّا الْبَلَاغُ minangka pituduh mutlak pikeun dirina, sarta nalika manusa nyingkah jeung henteu ngadéngékeun, anjeunna malah nepikeun kalayan leuwih loba usaha, kasungguh-sungguhan jeung sikep anu enya-enya. Sabab ku rusiah ﺍِﻧَّﻚَ لَا ﺗَﻬْﺪ۪ﻯ ﻣَﻦْ ﺍَﺣْﺒَﺒْﺖَ ﻭَﻟٰﻜِﻦَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻳَﻬْﺪ۪ﻯ ﻣَﻦْ ﻳَﺸَٓﺎﺀُ, anjeunna ngartos yén ngajadikeun manusa ngadéngékeun sarta maparin pituduh téh tugas Alloh. Anjeunna henteu campur kana tugas Alloh.
Ku kituna, hé sadérék-sadérék abdi! Aranjeun ogé ulah campur kana tugas anu lain kagungan aranjeun ku ngadasarkeun gerak kana éta, sarta ulah nyokot posisi nguji Gusti Khâliq aranjeun!
Pasualan Kadua: pangabdian nyanghareup kana paréntah Alloh jeung rido Alloh. Anu ngajak kana pangabdian nyaéta paréntah Alloh; hasilna rido Alloh. Buah jeung mangpaatna patali jeung aherat. Tapi kalayan sarat henteu jadi tujuan ahir jeung henteu dihaja dipénta, mangpaat-mangpaat dunya sarta buah-buah anu kajadian sorangan jeung dipasihkeun tanpa dipénta henteu nentang pangabdian. Malah pikeun jalma-jalma anu lemah, éta jadi dorongan jeung alesan pikeun milih. Lamun mangpaat jeung kauntungan dunya éta jadi sabab atawa hiji bagian sabab pikeun éta pangabdian, wirid atawa dzikir, éta ngabatalkeun pangabdian dina sabagian. Malah éta ngajadikeun wirid anu boga khasiat téa mandul sarta henteu ngahasilkeun.
Tah, jalma-jalma anu henteu ngartos ieu rusiah, upamana, maca Evrad-ı Kudsiye-i Şah-ı Nakşibendî anu boga saratus khasiat jeung mangpaat, atawa Cevşenü'l-Kebir anu boga sarébu khasiat, kalayan niat ngajadikeun sababaraha mangpaat éta minangka tujuan langsung. Maranéhna henteu ningali éta mangpaat, moal ningali sarta henteu boga hak pikeun ningalina. Sabab éta mangpaat henteu bisa jadi sabab éta wirid-wirid; tina éta, mangpaat-mangpaat henteu kudu dihaja sarta langsung dipénta. Sabab éta muncul dina rupa kurnia tina éta wirid anu ihlas tanpa paménta. Lamun mangpaat-mangpaat éta diniatkeun, ihlasna ruksak dina hiji darajat. Malah éta kaluar tina pangabdian sarta ragrag ajénna. Ngan aya ieu: pikeun maca wirid anu boga khasiat sapertos kitu, jalma-jalma anu lemah merlukeun hiji dorongan jeung alesan pikeun milih. Lamun manéhna mikirkeun éta mangpaat tuluy jadi sumanget sarta maca wirid ngan pikeun rido Alloh jeung pikeun aherat, éta henteu ngarugikeun. Malah ditarima.
Lantaran hikmah ieu henteu kahartos, loba jalma, lantaran henteu ningali mangpaat anu diriwayatkeun ti para kutub jeung salaf anu soleh, ragrag kana mamang, malah mungkir.
Pasualan Katilu: ﻃُﻮﺑٰﻰ ﻟِﻤَﻦْ ﻋَﺮَﻑَ ﺣَﺪَّﻩُ ﻭَﻟَﻢْ ﻳَﺘَﺠَﺎﻭَﺯْ ﻃَﻮْﺭَﻩُ. Hartina, “Bagja pisan jalma anu terang dirina sarta henteu ngaliwatan watesna.” Sakumaha ti zarah kaca, titis cai, balong, laut jeung bulan nepi ka planét-planét aya pancaran panonpoé, unggalna nyekel pantulan jeung gambaran panonpoé nurutkeun kamampuhna sarta terang watesna. Satitis cai nurutkeun kamampuhna nyebut, “Dina diri kuring aya hiji pantulan panonpoé.” Tapi éta henteu bisa nyebut, “Kuring ogé eunteung saperti laut.”
Kitu ogé, nurutkeun rupa-rupa pancaran nami-nami Alloh, aya tingkatan-tingkatan sapertos kitu dina maqam para wali. Unggal nami Alloh boga pancaran ti haté nepi ka arsy siga panonpoé. Haté ogé hiji arsy, tapi henteu bisa nyebut, “Kuring ogé saperti arsy.”
Tah, gaganti terang kana henteu mampuh, kakurangan, kasalahan jeung henteu sampurnana, anu jadi dasar pangabdian, sarta sujud kalawan paménta di payuneun kailahian, jalma-jalma anu nyorang dina rupa ogo jeung reueus nyaruakeun haténa anu siga zarah jeung arsy. Manéhna nyaruakeun maqamna anu siga titis jeung maqam para wali anu siga laut. Pikeun ngaluyukeun dirina kana maqam gedé éta sarta ngajaga dirina dina éta maqam, manéhna ragrag kana lampah anu dijieun-jieun, dipaksakeun, némbongkeun diri anu taya hartina sarta loba kasusah.
~Cindekna:
Dina hadis aya katerangan ﻫَﻠَﻚَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱُ اِلَّا ﺍﻟْﻌَﺎﻟِﻤُﻮﻥَ ﻭَﻫَﻠَﻚَ ﺍﻟْﻌَﺎﻟِﻤُﻮﻥَ اِلَّا ﺍﻟْﻌَﺎﻣِﻠُﻮﻥَ ﻭَﻫَﻠَﻚَ ﺍﻟْﻌَﺎﻣِﻠُﻮﻥَ اِلَّا ﺍﻟْﻤُﺨْﻠِﺼُﻮﻥَ ﻭَﺍﻟْﻤُﺨْﻠِﺼُﻮﻥَ ﻋَﻠٰﻰ ﺧَﻄَﺮٍ ﻋَﻈ۪ﻴﻢٍ.
Hartina, pangkal kasalametan jeung kalepasan ngan ihlas. Meunangkeun ihlas kacida pentingna. Amal anu ihlas saukuran zarah leuwih unggul tibatan batman-batman amal anu henteu ihlas. Pikeun meunangkeun ihlas, kudu mikirkeun yén sabab gerakna ngan hiji paréntah Alloh sarta hasilna rido Alloh, sarta henteu campur kana tugas Alloh.
Dina unggal hal aya ihlas. Malah cinta anu ihlas saukuran zarah leuwih unggul tibatan batman-batman cinta anu ngan resmi jeung dibayar. Hiji pribadi ngungkabkeun cinta anu ihlas ieu kieu: ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﻧَﺎ ﺑِﺎﻟْﺒَﺎﻏ۪ﻰ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﺤُﺐِّ ﺭِﺷْﻮَﺓً ﺿَﻌ۪ﻴﻒٌ ﻫَﻮًﻯ ﻳُﺒْﻐٰﻰ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺛَﻮَﺍﺏٌ.
Hartina, “Kuring henteu mikahayang sogok, upah, balesan atawa ganjaran pikeun cinta. Sabab cinta anu dina balesanana dipénta ganjaran atawa pahala téh lemah sarta henteu terus aya.”
Malah cinta anu ihlas geus dilebetkeun dina fitrah manusa jeung sakabéh indung. Kanyaah indung-indung jadi tempat munculna cinta anu ihlas ieu dina harti anu sampurna. Dalil yén ku rusiah kanyaah éta indung-indung henteu mikahayang sarta henteu ménta ganjaran atawa sogok pikeun cintana ka anak-anakna nyaéta maranéhna ngorbankeun nyawa, malah kabagjaan aheratna ogé pikeun anak-anakna. Sanajan sakabéh modal indung hayam téh hirupna sorangan, pikeun nyalametkeun anakna tina sungut anjing, nurutkeun kasaksian Hüsrev, éta ngantep sirahna dicekel ku anjing.
Pasualan Kaopat: nikmat-nikmat anu datang ngaliwatan leungeun sabab-sabab lahir kudu henteu ditarima pikeun éta sabab-sabab. Lamun éta sabab henteu boga pilihan, upamana sato jeung tangkal, éta langsung masihan pikeun Alloh. Lantaran ku basa kaayaan éta ngucapkeun Bismillah sarta masihan ka anjeun, anjeun ogé kudu ngucapkeun Bismillah pikeun Alloh sarta narima. Lamun éta sabab boga pilihan, manéhna kudu ngucapkeun Bismillah; sanggeus éta narima ti manéhna, lamun henteu, ulah narima. Sabab salian ti harti écés ayat وَلَا ﺗَﺎْﻛُﻠُﻮﺍ ﻣِﻤَّﺎ ﻟَﻢْ ﻳُﺬْﻛَﺮِ ﺍﺳْﻢُ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻋَﻠَﻴْﻪِ, hiji harti isyaratna nyaéta, “Ulah ngadahar nikmat anu henteu ngingetkeun ka Gusti Mun’im Nu Sajati sarta anu henteu dipasihkeun ku nami-Na!” Ku kituna, anu masihan jeung anu narima duanana kudu ngucapkeun Bismillah. Lamun manéhna henteu ngucapkeun Bismillah, tapi anjeun ogé perlu narima, anjeun kudu ngucapkeun Bismillah, ningali panangan rohmat Alloh di luhureun sirahna, nyium kalayan sukur sarta narima ti manéhna. Hartina, tina nikmat tingali kana masihan nikmat, sarta tina masihan nikmat pikirkeun Gusti Mun’im Nu Sajati. Ieu mikir téh hiji sukur. Sanggeus éta, lamun hoyong, doakeun perantara lahir téa, sabab éta nikmat dikirim ka aranjeun ngaliwatan leungeunna.
Anu nipu jalma-jalma anu nyembah sabab-sabab lahir nyaéta datang atawa ayana dua hal babarengan, anu disebut “iktiran”, tuluy disangka yén hiji jadi sabab pikeun anu séjén. Ogé, lantaran henteuna hiji hal jadi sabab henteuna hiji nikmat, manéhna nyangka yén ayana éta hal ogé jadi sabab ayana éta nikmat. Manéhna masrahkeun sukur jeung rasa ngahaturkeun nuhun ka éta hal, tuluy ragrag kana kasalahan. Sabab ayana hiji nikmat lumangsung sanggeus sakabéh bubuka jeung sarat éta nikmat. Padahal henteuna éta nikmat kajadian ku henteuna hiji sarat.
Upamana, jalma anu henteu muka liang saluran anu nyiram hiji kebon jadi sabab jeung pangkal garingna éta kebon sarta henteuna nikmat-nikmat éta. Tapi ayana nikmat-nikmat éta kebon, salian ti palayanan éta jalma, ngantosan ayana ratusan sarat, sarta ngawujud ku kakawasaan jeung kahoyong Gusti Rabb anu jadi sabab sajati. Tah, ngartos kumaha écésna kasalahan ieu akal-akalan sarta sing terang kumaha salahna jalma-jalma anu nyembah sabab!
Leres, iktiran béda, sabab béda. Hiji nikmat datang ka anjeun, tapi niat hiji jalma pikeun méré ka anjeun lumangsung babarengan jeung éta nikmat, henteu jadi sababna. Sababna nyaéta rohmat Alloh. Leres, lamun éta jalma henteu niat masihan, éta nikmat moal datang ka anjeun. Éta bakal jadi sabab henteuna nikmat. Tapi dumasar kana kaidah anu geus disebutkeun, kacondongan pikeun masihan éta henteu bisa jadi sabab nikmat. Éta ngan bisa jadi hiji sarat tina ratusan sarat. Upamana, di antara murid-murid Risale-i Nur, sababaraha pribadi anu nampi nikmat-nikmat Alloh, saperti Hüsrev jeung Re'fet, geus nyaruakeun iktiran jeung sabab; aranjeunna némbongkeun rasa ngahaturkeun nuhun anu kaleuleuwihi ka guruna. Padahal Alloh ngajadikeun nikmat mangpaat anu dipasihkeun ka aranjeunna dina pangajaran Al-Qur’an lumangsung babarengan jeung nikmat ngungkabkeun anu dipasihkeun ka guruna; Mantenna masihan kabarengan.
Aranjeunna nyebut, “Lamun guru urang henteu sumping ka dieu, urang moal bisa nampi ieu pangajaran. Ku kituna katerangan anjeunna jadi sabab mangpaat urang.”
Abdi ogé nyarios, “Hé sadérék-sadérék abdi! Nikmat anu dipasihkeun Alloh ka abdi jeung ka aranjeun datang babarengan; sabab dua nikmat éta ogé rohmat Alloh. Saperti aranjeun, abdi ogé nyaruakeun iktiran jeung sabab, sarta dina hiji waktu ngarasa ngahaturkeun nuhun anu kacida gedéna ka ratusan murid Risale-i Nur anu boga kalam inten saperti aranjeun. Abdi nyarios yén lamun aranjeunna henteu aya, kumaha jalma malang anu satengah henteu bisa maca jeung nyerat saperti abdi bakal ngalayanan? Saterusna abdi ngartos yén sanggeus nikmat suci anu ka aranjeun ngaliwatan kalam, Mantenna ogé masihan ka abdi kasuksésan dina ieu palayanan. Duanana lumangsung babarengan; hiji henteu bisa jadi sabab pikeun anu séjén. Abdi henteu ngahaturkeun nuhun ka aranjeun, tapi ngucapkeun wilujeng ka aranjeun. Aranjeun ogé, gaganti ngahaturkeun nuhun ka abdi, doakeun sarta ucapkeun wilujeng.”
Dina pasualan kaopat ieu, kahartos kumaha lobana darajat sikep lalawora.
Pasualan Kalima: sakumaha lamun harta hiji jamaah dipasihkeun ka hiji jalma éta jadi kadoliman, atawa lamun hiji jalma ngawasa wakaf-wakaf anu kagungan jamaah manéhna ngalakukeun kadoliman, kitu ogé masrahkeun hiji hasil anu kahontal ku usaha jamaah atawa hiji kahormatan jeung kaunggulan anu muncul tina amal-amal hadé jamaah ka kapala atawa guru jamaah éta mangrupa kadoliman ka jamaah sarta ka éta guru atawa kapala. Sabab éta ngusapan kaakuan sarta ngadorong kana kasombongan. Éta ngajadikeun jalma anu ngan ngajaga panto nyangka dirina raja. Éta ogé ngadoliman nafsuna sorangan. Malah muka jalan pikeun hiji rupa syirik anu nyumput. Leres, mayor hiji batalyon anu nalukkeun hiji bénténg henteu bisa nyokot harta rampasan, kameunangan jeung kahormatan batalyon éta. Leres, guru jeung mursyid kudu henteu dianggap asal jeung sumber. Malah kudu terang yén aranjeunna tempat muncul jeung tempat pantulan. Upamana, panas jeung cahaya datang ka anjeun ngaliwatan hiji eunteung. Gaganti ngahaturkeun nuhun ka panonpoé, nganggap eunteung minangka sumber, mopohokeun panonpoé sarta ngahaturkeun nuhun ka eunteung téh kagéloan. Leres, eunteung kudu dijaga, sabab éta tempat munculna. Tah, roh jeung haté mursyid téh hiji eunteung. Éta jadi tempat pantulan berkah anu datang ti Alloh sarta jalan pikeun dipantulkeun ka muridna. Tina sisi berkah, henteu kudu dibéré kadudukan leuwih ti minangka jalan.
Malah sakapeung, guru anu dianggap minangka sumber téh henteu jadi tempat munculna sarta henteu jadi sumber. Tapi ku beresihna ihlas muridna, kuatna hubungan jeung museurkeun paningal ka anjeunna, murid éta ningali berkah-berkah anu ditarima ku jalan séjén minangka datang tina eunteung roh guruna.
Saperti sababaraha jalma ku magnetisme terus merhatikeun hiji kaca nepi ka dina lamunanana kabuka hiji jandéla ka alam misal. Dina éta eunteung anjeunna nyaksian loba hal anu anéh. Padahal lain dina eunteung, tapi ngaliwatan paningal anu museur kana eunteung, di luar eunteung anjeunna ningali hiji jandéla kabuka kana lamunanana. Ku sabab kitu, sakapeung murid anu ihlas ti hiji syekh anu kurang bisa leuwih sampurna tibatan syekhna, tuluy mulang masihan pituduh ka syekhna sarta jadi syekh pikeun syekhna.