Lem'a Katujuh Belas
Diwangun ku lima belas catetan anu asalna tina Zühre. ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ
BUBUKA
Dua belas taun saméméh nyusun ieu Lem'a, {(): Waktu anu disebut dua belas taun saméméhna nyaéta taun Hijriah 1340, Masehi 1921.} ku pitulung Gusti Rabb, abdi geus nyatet dina basa Arab sababaraha pancaran tauhid anu muncul dina gerak pikiran, lalampahan haté jeung kabukana roh dina makrifat ka Alloh, dina rupa catetan dina risalah-risalah saperti Zühre, Şule, Habbe, Şemme, Zerre jeung Katre. Lantaran ditulis ku cara ngan némbongkeun hiji tungtung tina hakékat anu panjang sarta ngan némbongkeun hiji sinar tina cahaya anu caang, sarta lantaran ngan dina rupa pangéling jeung pépéling pikeun abdi sorangan, mangpaat pikeun batur jadi kawates. Utamana lolobana sadérék abdi anu pangpinunjulna jeung pangraketna henteu diajar basa Arab. Ku kasungguh-sungguhan jeung paménta anu terus-terusan ti aranjeunna, abdi kapaksa nyerat harti éta catetan jeung éta pancaran dina basa Turki, sabagian kalayan katerangan sarta sabagian pondok.
Lantaran catetan-catetan jeung risalah-risalah Arab ieu anu ku Yeni Said pangheulana ditingali tina élmu hakékat dina hiji darajat minangka nyaksian langsung, harti-hartina ditulis tanpa dirobah. Ku sabab kitu, sanajan sababaraha kalimah ogé disebutkeun dina Kalimah-Kalimah séjén, di dieu ogé disebutkeun; sarta sanajan sabagian kacida ringkesna, henteu ditétélakeun, sangkan henteu kaleungitan lemesna anu asli.
CATETAN KAHIJI
Ka nafsu abdi sorangan, abdi kungsi nyarios: hé Said anu lalawora! Sing terang yén henteu pantes pikeun anjeun ngabeungkeut haté kana hiji hal anu henteu marengan anjeun sanggeus fana alam ieu sarta anu papisah jeung anjeun ku ruksakna dunya. Utamana ngabeungkeut haté kana hal-hal fana anu ninggalkeun sarta malikkeun tonggong ka anjeun nalika jaman anjeun tamat; anu henteu marengan dina lalampahan barzakh; anu henteu nganteurkeun anjeun nepi ka panto kubur; anu dina hiji dua taun papisah jeung anjeun salalanggengna sarta ngagantungkeun dosana kana beuheung anjeun; malah anu ngalawan kahayang anjeun ninggalkeun anjeun dina waktu ngahontalna, téh lain pagawéan akal.
Lamun anjeun boga akal, tinggalkeun sarta ulah maliré kana urusan-urusan anu katindih jeung ruksak ku parobahan aherat anjeun, tahap-tahap barzakh anjeun sarta tabrakan parobahan dunya anjeun, sarta anu henteu mampuh marengan anjeun dina lalampahan anu langgeng. Ulah sedih ku sirnana.
Tingali hakékat diri anjeun: dina unsur-unsur lemes anjeun aya hiji unsur lemes anu henteu bisa rido ka salian ti hirup anu langgeng salawasna jeung Zat anu langgeng. Éta henteu bisa nyanghareup ka salian ti Mantenna sarta henteu daék turun ka anu lian. Sanajan sakumna dunya dipasihkeun ka éta, moal bisa nyugemakeun kabutuhan fitrina. Éta téh sultan rasa-rasa jeung unsur-unsur lemes anjeun. Nurut ka sultan anjeun anu tunduk kana paréntah Gusti Fâthir Nu Hakîm éta, sarta salametkeun diri!
CATETAN KADUA
Dina hiji impian anu ngandung hakékat, abdi ningali yén abdi nyarios ka jalma-jalma: hé manusa! Salah sahiji patokan Al-Qur’an nyaéta ulah nganggap hal naon waé salian ti Alloh leuwih gedé tibatan diri anjeun nepi ka anjeun nyembah éta. Ogé ulah nganggap diri anjeun leuwih gedé tibatan hal naon waé nepi ka sombong. Sabab sakumaha mahluk-mahluk sarua dina kajauhan tina pantes disembah, éta ogé hiji dina babandingan minangka mahluk.
CATETAN KATILU
Hé Said anu lalawora! Sing terang yén ku hiji rupa kasalahan rasa, anjeun ningali dunya anu kacida samentarana minangka henteu maot jeung langgeng. Nalika ningali sakuriling jeung dunya, anjeun ningali éta dina hiji darajat minangka tetep jeung terus aya; ku paningal éta anjeun ogé nganggap diri anjeun anu fana minangka tetep, nepi ka anjeun ngan ukur ngarasa sieun ku datangna kiamat. Saolah-olah anjeun bakal hirup nepi ka datangna kiamat, anjeun ngan sieun ku éta. Paké akal anjeun. Anjeun jeung dunya husus anjeun salawasna kakeunaan pukulan sirna jeung fana. Kasalahan rasa jeung akal-akalan anjeun ieu nyarupaan conto kieu:
Lamun hiji jalma nyanghareupkeun eunteung anu aya dina leungeunna ka hiji imah, kota atawa kebon, hiji gambaran imah, kota atawa kebon katémbong dina éta eunteung. Lamun eunteung éta kakeunaan gerak anu pangleutikna jeung parobahan saeutik, éta imah, kota jeung kebon bayangan jadi pabalatak jeung paburencay. Terus aya jeung langgengna imah, kota jeung kebon anu sajati di luar henteu méré mangpaat ka anjeun. Sabab imah dina eunteung anu aya dina leungeun anjeun, sarta kota jeung kebon anu kagungan anjeun, ngan ukur nurutkeun ukuran jeung timbangan anu dipasihkeun ku eunteung ka anjeun.
Kahirupan jeung umur anjeun téh eunteung. Tihang, eunteung jeung puseur dunya anjeun nyaéta umur jeung kahirupan anjeun. Lantaran unggal menit éta imah, kota jeung kebon mungkin maot sarta kamungkinan ruksak, éta aya dina kaayaan anu unggal menit bisa runtuh kana diri anjeun sarta kiamat anjeun bisa datang.
Lantaran kitu, ulah ngabebankeun kana kahirupan jeung dunya anjeun ieu beban-beban anu henteu bisa ditanggung jeung dipikulna!..
CATETAN KAOPAT
Sing terang yén lolobana adat Gusti Fâthir Nu Hakîm nyaéta mulangkeun hal-hal anu penting jeung luhur ajénna dina dirina anu sarua. Hartina, nalika lolobana barang dibaharuan ku anu sarupa dina robahna usum jeung robahna abad, Mantenna mulangkeun hal-hal anu luhur ajénna jeung penting téa dina dirina anu sarua. Dina sakabéh hasyr poéan, taunan jeung unggal abad, kaidah adatullah ieu lolobana katémbong ajeg.
Tah, dumasar kana kaidah anu tetep ieu urang nyebut: lantaran ku kasapukan sains jeung kasaksian élmu-élmu, buah tangkal ciptaan anu pangsampurnana téh manusa; anu pangpentingna di antara mahluk téh manusa; anu pangluhur ajénna di antara sakabéh anu aya téh manusa; sarta hiji individu manusa sarua darajatna jeung hiji rupa sato séjén,
tangtu ku intuisi anu pasti diputuskeun yén dina hasyr jeung ngahirupkeun deui anu pangagungna, unggal individu manusa bakal dipulangkeun dina dirina anu sarua, kalayan awakna, ngaranna jeung rupana.
CATETAN KALIMA
Dina ieu catetan, lantaran sains jeung peradaban Avrupa geus netep dina hiji darajat dina pikiran Eski Said, nalika Yeni Said ngumbara dina gerak-gerak pikiran, sains jeung peradaban Avrupa dina lalampahan haté éta robah jadi panyakit-panyakit haté sarta jadi pangkal leuwih loba kasusah. Ku sabab kitu, nalika Yeni Said kapaksa ngoyagkeun pikiranna sarta hayang miceun filsafat anu dihias-hias jeung peradaban anu nurut kana hawa nafsu, pikeun ngabungkem rasa-rasa nafsu dina rohna anu nyaksian pikeun ngarojong Avrupa, anjeunna kapaksa ngalakukeun paguneman di handap ieu jeung pribadi batin Avrupa, anu tina hiji sisi kacida pondokna sarta tina sisi séjén panjang.
Ulah salah ngartos, Avrupa aya dua:
Hiji nyaéta Avrupa anu ngaliwatan berkah anu ditarima tina agama Nasrani anu sajati, nuturkeun seni-seni anu mangpaat pikeun kahirupan masarakat manusa sarta sains-sains anu ngalayanan kaadilan jeung bebeneran. Abdi henteu nyarios ka Avrupa anu kahiji ieu.
Malah abdi nyarios ka Avrupa anu kadua, anu ruksak, anu ku poékna filsafat tabiat nyangka dosa-dosa peradaban minangka kaéndahan, sarta ngadorong manusa kana hirup nurut kana hawa nafsu jeung kasasaran. Kieu:
Harita, dina éta lalampahan rohani, ka pribadi batin Avrupa anu nyekel filsafat anu teu aya gunana jeung ngabahayakeun, sarta peradaban anu ngabahayakeun jeung nurut kana hawa nafsu, anu béda tina kaéndahan peradaban jeung sains anu mangpaat, abdi kungsi nyarios:
Sing terang, hé Avrupa kadua! Dina panangan katuhu anjeun nyekel hiji filsafat anu gering jeung sasat, sarta dina panangan kénca hiji peradaban anu nurut kana hawa nafsu jeung ngabahayakeun, tuluy ngaku yén kabagjaan manusa téh ku dua hal ieu. Mugia dua panangan anjeun patah, sarta dua hadiah kotor anjeun ieu ngabinasakeun sirah anjeun, sarta bakal ngabinasakeunana.
Hé roh malang anu nyebarkeun jeung ngémbarkeun kakufuran sarta henteu sukur! Naha mungkin hiji jalma anu boh dina roh, nurani, akal jeung haténa geus kakeunaan musibat-musibat anu pikasieuneun sarta ragrag kana siksa bisa bagja, ngan lantaran dina jasmanina lahirna aya dina hiasan jeung kakayaan anu nipu? Naha bisa disebut bagja? Naha anjeun henteu ningali yén lantaran hiji jalma putus asa tina hiji urusan leutik, pegat harepan tina hiji cita-cita anu disangka-sangka, sarta kuciwa tina hiji urusan anu teu penting, lamunan anu amis jadi pait pikeun dirina, kaayaan anu pikaresepeun nyiksa dirina, dunya jadi sempit jeung jadi panjara keur dirina?
Padahal ku pangaruh goréng anjeun, hiji manusa malang kakeunaan pukulan kasasaran dina juru haténa anu pangjerona sarta dina dasar rohna. Ku éta kasasaran sakabéh harepanana pegat sarta sakabéh kanyerina asalna ti dinya. Kabagjaan naon anu anjeun jamin pikeun manéhna? Naha bisa disebut bagja hiji jalma anu awakna aya dina sawarga palsu anu bakal sirna, tapi haté jeung rohna nanggung siksa di naraka? Tah, anjeun geus nyasabkeun manusa malang ku cara kitu sarta ngajadikeunana nanggung siksa naraka dina hiji sawarga palsu.
Hé nafsu umat manusa anu maréntah kana kagoréngan! Tingali ieu ibarat; sing terang ka mana anjeun ngadorong manusa. Upamana, di hareupeun urang aya dua jalan. Urang nyorang salah sahijina. Urang ningali yén dina unggal léngkah aya hiji jalma malang anu teu mampuh. Jalma-jalma dolim nyerang, ngarampas harta jeung barangna, ngaruksak saung leutikna sarta sakapeung ngalukaanana. Ku hiji cara anu nepi ka langit ceurik ningali kaayaanana anu matak karunya. Ka mana waé ditingali, kaayaan lumangsung kitu. Lantaran sora anu kadangu dina éta jalan téh sora ribut jalma-jalma dolim jeung ceurikna jalma-jalma anu didoliman, hiji tunggara umum ngalingkup éta jalan. Tina sisi kamanusaan, manusa ngarasa nyeri ku kanyeri batur, nepi ka kakeunaan kanyeri anu teu aya watesna. Padahal nurani henteu bisa nanggung kanyeri sakitu. Ku sabab kitu, jalma anu nyorang éta jalan kapaksa milih salah sahiji tina dua hal: boh miceun kamanusaan sarta narima kabengisan anu teu aya tungtungna, tuluy boga haté anu sanajan dirina salamet, kabinasaan saréréa henteu matak nyeri ka dirina; atawa ngaleungitkeun anu diperlukeun ku haté jeung akal. Hé Avrupa anu ruksak ku hirup nurut kana hawa nafsu jeung kasasaran, sarta ngajauh tina agama Nasrani! Ku kacerdasan luar biasa anjeun anu buta sarta ngan boga hiji panon siga Deccal, anjeun masihan kaayaan naraka ieu ka roh manusa minangka hadiah! Saterusna anjeun ngartos yén ieu hiji panyakit anu taya ubarna, anu ngalungkeun manusa tina darajat pangluhurna kana darajat panghandapna, sarta nurunkeunana kana darajat sasatoan anu pangmalangna.
Ubar anu ku anjeun kapanggih pikeun ieu panyakit nyaéta kaulinan-kaulinan anu narik, hawa nafsu jeung fantasi anu matak saré, anu samentara ngaleungitkeun rasa. Mugia ubar anjeun ieu ngabinasakeun sirah anjeun, sarta bakal ngabinasakeunana! Tah, jalan anu ku anjeun dibuka jeung kabagjaan anu dipasihkeun ka manusa nyarupaan conto ieu.
Ari jalan anu kadua, anu ku Al-Qur’an Nu Hakîm dipasihkeun ka manusa minangka hadiah ngaliwatan pituduhna, nyaéta kieu: urang ningali yén dina unggal tempat eureun, unggal tempat jeung unggal kota dina éta jalan, prajurit-prajurit anu ajeg ti hiji sultan anu adil aya sarta ngumbara di unggal sisi. Ti waktu ka waktu, ku paréntah éta sultan, sababaraha prajurit éta dibébaskeun tina tugas. Pakarang, kuda jeung parabot nagarana dicokot, sarta aranjeunna dipasihan surat idin. Sanajan prajurit anu dibébaskeun tina tugas téa lahirna sedih lantaran kuda jeung pakarang anu geus biasa dipikanyaahna dicokot, dina hakékatna aranjeunna ngarasa bungah ku dibébaskeun tina tugas, sarta kacida sugema lantaran bakal nganjang ka sultan, mulang ka ibu kota raja sarta nganjang ka raja.
Sakapeung patugas anu ngabébaskeun tina tugas manggihan saurang prajurit anu tacan pangalaman. Éta prajurit henteu wanoh ka aranjeunna. Aranjeunna nyarios, “Pasrahkeun pakarang anjeun!” Prajurit ngajawab, “Kuring téh prajurit raja, aya dina palayanan anjeunna; saterusna kuring bakal angkat ka payuneun anjeunna. Aranjeun saha? Lamun datang ku idin jeung rido anjeunna, aranjeun ditarima kalayan hormat; témbongkeun paréntahna. Lamun henteu, nyingkah, jauhkeun diri ti kuring. Sanajan kuring ngan sorangan sarta aranjeun rébuan, kuring tetep bakal tarung jeung aranjeun. Lain pikeun diri kuring sorangan, sabab diri kuring lain milik kuring, tapi milik sultan kuring. Malah diri jeung pakarang anu aya dina kuring téh amanah ti anu kagungan kuring. Pikeun ngajaga amanah, ngajaga martabat jeung kahormatan sultan kuring, kuring moal tunduk ka aranjeun!” Tah, kaayaan ieu téh hiji conto tina rébuan kaayaan anu jadi pangkal kasenangan jeung kabagjaan dina jalan anu kadua. Kaayaan-kaayaan séjénna ku anjeun bandingkeun. Dina sakabéh lalampahan jalan anu kadua, aya pangumpulan jeung pangiriman pasukan kalayan kabungah jeung kasenangan anu ngaranna kalahiran, sarta katémbong ngabébaskeun pasukan tina tugas kalayan kasenangan jeung musik anu ngaranna maot. Tah, Al-Qur’an Nu Hakîm masihan jalan ieu ka manusa minangka hadiah. Saha anu narima ieu hadiah sacara sampurna, bakal nyorang jalan kadua ieu anu nuju kana kabagjaan dua alam. Manéhna henteu sedih ku hal anu geus kaliwat sarta henteu sieun ku hal anu bakal datang.
Hé Avrupa kadua anu ruksak! Sababaraha dasar anjeun anu buruk jeung taya dasarna nyaéta anjeun nyebut, “Ti malaikat anu panggedéna nepi ka lauk anu pangleutikna, unggal mahluk hirup boga dirina sorangan, digawé pikeun dirina sarta bajoang pikeun kanikmatanana sorangan. Manéhna boga hak pikeun hirup. Tujuan usahana jeung sasaran maksudna nyaéta hirup sarta ngajamin terus ayana.” Anjeun nyangka pancaran hukum umum anu pinuh ku rohmat jeung kamulyaan téh minangka tarung. Éta pancaran muncul tina patokan kamulyaan Gusti Khâliq Karîm jeung patokan silih tulungan anu diturut kalayan katundukan anu sampurna dina tihang-tihang jagat raya, sarta tina tutuwuhan anu lumpat pikeun nulungan sasatoan jeung sasatoan anu lumpat pikeun nulungan manusa. Ku nyebut, “Kahirupan téh tarung,” anjeun mutuskeun kalawan bodo.
Naha zarah-zarah kadaharan anu lumpat kalayan sumanget anu sampurna pikeun méré kadaharan ka sél-sél awak, anu mangrupa pancaran patokan silih tulungan téa, bisa disebut tarung? Kumaha bisa disebut tabrakan? Malah éta pitulung jeung lumpat téh hiji silih tulungan ku paréntah Gusti Rabb Nu Karîm. Ogé, hiji dasar anjeun anu buruk nyaéta anjeun nyebut, “Unggal hal boga dirina sorangan.” Hiji dalil anu pasti yén taya hiji hal ogé anu boga dirina sorangan nyaéta: di antara sabab-sabab, anu pangmulyana sarta anu pangjembarna kahayangna tina sisi pilihan nyaéta manusa. Padahal tina saratus bagian lampah pilihan manusa anu pangécésna, saperti mikir, nyarita jeung dahar, anu dipasihkeun kana leungeun pilihanana sarta asup kana lingkungan kamampuhna ngan hiji bagian anu masih diragukeun. Kumaha jalma anu henteu boga hiji bagian tina saratus bagian lampah anu pangécésna saperti ieu bisa disebut boga dirina sorangan? Lamun anu pangmulyana jeung pangjembarna pilihanana saperti ieu sakitu kabeungkeut leungeunna tina tasarruf jeung kapamilikan sajati, jalma anu nyebut, “Sato-sato jeung barang-barang anu teu hirup séjén boga dirina sorangan,” ngabuktikeun yén dirina leuwih sato tibatan sato sarta leuwih teu hirup jeung taya kasadaran tibatan barang anu teu hirup.
Anu ngalungkeun anjeun kana kasalahan ieu sarta ngajadikeun anjeun ragrag kana jurang ieu nyaéta kacerdasan luar biasa anjeun anu boga hiji panon. Hartina, kacerdasan anjeun anu luar biasa tapi mawa sial. Ku kacerdasan luar biasa anu buta éta, anjeun mopohokeun Gusti Rabb anjeun anu nyiptakeun sagala hal, ngaitkeun ciptaan kana tabiat anu disangka-sangka, masrahkeun karya-karya-Na kana sabab-sabab, sarta ngabagi harta Gusti Khâliq éta ka tagut-tagut anu jadi sesembahan batil. Dina ieu titik jeung dina paningal éta kacerdasan luar biasa, unggal mahluk hirup, unggal manusa, kudu sorangan ngalawan musuh anu teu aya watesna sarta bajoang pikeun ngahontal kabutuhan anu teu aya tungtungna. Ku kamampuh siga zarah, pilihan siga kawat ipis, kasadaran siga pancaran anu bakal sirna, kahirupan siga seuneu anu gancang pareum, sarta umur siga menit anu gancang kaliwat, manéhna kapaksa nangtung ngalawan éta musuh jeung kabutuhan anu teu aya watesna. Padahal modal mahluk hirup anu malang éta henteu cukup pikeun hiji tina rébuan anu dipikahayangna. Nalika kakeunaan musibat, manéhna henteu ngantosan panawar pikeun kanyerina salian ti sabab-sabab anu pireu jeung buta, sarta nampi rusiah ﻭَﻣَﺎ ﺩُﻋَٓﺎﺀُ ﺍﻟْﻜَﺎﻓِﺮ۪ﻳﻦَ اِلَّا ﻓ۪ﻰ ضَلَالٍ. Kacerdasan luar biasa anjeun anu poék geus ngarobah beurang umat manusa jadi peuting. Ngan pikeun ngabiasakeun manusa kana peuting anu pinuh ku kasusah, kadoliman jeung poék éta, anjeun nyaanganana ku lampu-lampu anu palsu jeung samentara. Éta lampu henteu seuri kalawan bungah ka raray manusa. Malah éta cahaya seuri bari ngaléléwé jeung ulin kana seuri bodo manusa dina kaayaan paitna anu kuduna diceungceurikan.
Dina paningal murid-murid anjeun, unggal mahluk hirup téh korban musibat anu malang anu kakeunaan serangan jalma-jalma dolim. Dunya téh hiji tempat tunggara umum. Sora-sora di dunya mangrupa jeritan anu asalna tina maot jeung kanyeri.
Murid anjeun anu nampi pangajaran ti anjeun sacara sampurna jadi hiji fir’aun. Tapi hiji fir’aun anu hina, anu nyembah hal anu panghandapna sarta nganggap unggal hal anu ku dirina ditingali méré mangpaat minangka rabb pikeun dirina.
Ogé, murid anjeun ngabangkang. Tapi manéhna saurang anu ngabangkang anu malang, anu narima kahinaan pangluhurna demi hiji kanikmatan. Demi mangpaat anu handap, manéhna némbongkeun kahinaan nepi ka darajat nyium suku setan.
Ogé manéhna maksa jeung dolim, tapi lantaran henteu manggihan tempat nyoko dina haténa, dina dirina manéhna saurang anu maksa, resep némbongkeun diri jeung kacida teu mampuhna.
Éta murid téh saurang anu pinuh ku tipu daya, anu tujuan usahana pikeun nyugemakeun hawa nafsu, anu néangan kapentingan nafsuna sorangan dina tutup rasa ngajaga jeung pangorbanan, sarta anu usaha pikeun ngareureuhkeun sarakah jeung kasombonganana. Manéhna henteu enya-enya mikacinta nanaon salian ti nafsuna. Sagala hal dikorbankeun pikeun nafsuna.
Ari murid Al-Qur’an anu ihlas jeung sampurna téh hiji abdi. Tapi hiji abdi anu mulya, anu henteu daék ngabdi sanajan ka mahluk anu pangagungna, sarta henteu ngajadikeun mangpaat anu panggedéna jeung pangagungna saperti sawarga minangka tujuan pangabdian.
Ogé manéhna lemes jeung tenang. Tapi manéhna saurang anu lemes jeung luhur cita-citana, anu henteu daék ngahinakeun diri ka salian ti Gusti Fâthir Dzul-Jalâl anu nyiptakeun dirina tanpa idin jeung paréntah Mantenna.
Ogé manéhna miskin, tapi ku ganjaran anu ku Gusti Mâlik Karîm disimpen pikeun dirina dina mangsa engké, manéhna saurang miskin anu henteu merlukeun batur. Ogé manéhna lemah, tapi hiji jalma lemah anu kuat, anu nyoko kana kakuatan Gusti anu kagungan dirina, anu kakawasaan-Na teu aya tungtungna. Padahal Al-Qur’an henteu ngajadikeun sawarga anu langgeng ogé minangka tujuan maksud muridna anu sajati; naha mungkin éta ngajadikeun dunya anu bakal sirna jeung fana ieu minangka tujuan maksudna?
Tah, ngartos kumaha bédana cita-cita dua murid éta!
Ogé, ku ieu aranjeun bisa ngabandingkeun rasa ngajaga jeung pangorbanan murid-murid filsafat anu gering jeung murid-murid Al-Qur’an Nu Hakîm. Kieu:
Murid filsafat lumpat tina sadérékna demi dirina sorangan sarta ngagugat sadérékna.
Ari murid Al-Qur’an nganggap sakabéh abdi anu soleh di langit jeung bumi minangka sadérékna, ngadoakeun aranjeunna kalawan kacida tulusna, bagja ku kabagjaan aranjeunna, sarta dina rohna ngarasa hubungan anu kacida kuatna ka aranjeunna, nepi ka dina doana anjeunna ngucapkeun ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﺍﻏْﻔِﺮْ ﻟِﻠْﻤُﺆْﻣِﻨِﻴﻦَ ﻭَﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻨَﺎﺕِ. Ogé, anjeunna nganggap arsy jeung panonpoé anu mangrupa hal panggedéna minangka patugas anu ditundukkeun sarta abdi jeung mahluk saperti dirina.
Ogé bandingkeun kaluhuran jeung lega roh dua murid tina ieu: Al-Qur’an masihan lega jeung kaluhuran kana roh murid-muridna nepi ka gaganti tasbih salapan puluh salapan siki, éta masrahkeun kana leungeun murid-muridna zarah-zarah salapan puluh salapan alam anu némbongkeun pancaran salapan puluh salapan nami Alloh minangka siki-siki tasbih. Éta nyebut, “Baca wirid-wirid aranjeun ku ieu.” Tah, nalika murid-murid Al-Qur’an saperti Şah-ı Geylanî, Rufaî jeung Şazelî, mugia Alloh rido ka aranjeunna, maca wiridna, déngékeun sarta tingali! Dina pananganana aranjeunna nyekel runtuyan zarah, jumlah titis-titis jeung jumlah napas mahluk-mahluk, sarta ku éta maca wiridna. Aranjeunna dzikir jeung tasbih ka Alloh. Tah, tingali atikan Al-Qur’an anu mujijat kateranganana, anu pinuh ku mujijat: kumaha manusa leutik ieu, anu lieur jeung linglung ku kanyeri anu pangleutikna jeung kasedih anu saeutik, sarta éléh ku mikroba leutik, kacida luhurna ku atikan Al-Qur’an. Kumaha legana unsur-unsur lemes dina dirina nepi ka manéhna nganggap sakabéh anu aya dina dunya anu gedé henteu cukup pikeun jadi tasbih wiridna. Sanajan nganggap sawarga téh saeutik pikeun jadi tujuan dzikir jeung wiridna, manéhna henteu nganggap dirina leuwih gedé tibatan mahluk Alloh anu pangleutikna. Manéhna ngumpulkeun karendahan haté pangluhurna dina kamulyaan pangluhurna. Anjeun bisa ngabandingkeun kumaha handap jeung hina murid-murid filsafat lamun dibandingkeun jeung ieu.
Tah, hakékat-hakékat anu salah ditingali ku kacerdasan luar biasa anu boga hiji panon tina filsafat Avrupa anu gering, ku pituduh Al-Qur’an anu ningali dua alam, anu neuteup dua alam ku dua panon anu caang sarta wawuh kana gaib, anu ku dua panangan nunjukkeun dua kabagjaan pikeun manusa, ditétélakeun kieu: hé manusa! Diri jeung harta anu aya dina leungeun anjeun téh lain milik anjeun, tapi amanah pikeun anjeun. Anu kagungan éta amanah nyaéta Gusti Rahîm Karîm, anu kawasa kana sagala hal sarta uninga kana sagala hal. Mantenna hoyong ngagaleuh milik-Na anu aya di anjeun ti anjeun, sangkan dijaga pikeun anjeun sarta henteu leungit. Dina mangsa engké, Mantenna bakal maparin harga anu penting ka anjeun. Anjeun saurang prajurit anu boga tugas sarta dibéré pancén. Gawé ku nami-Na sarta lampah pikeun Mantenna. Mantenna anu ngutus hal-hal anu diperlukeun ku anjeun minangka rezeki sarta ngajaga anjeun tina hal-hal anu anjeun henteu kuat nanggung. Tujuan jeung hasil kahirupan anjeun ieu nyaéta jadi tempat munculna nami-nami jeung syuunat Gusti Mâlik éta. Nalika hiji musibat datang ka anjeun, ucapkeun ﺍِﻧَّﺎ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻭَﺍِﻧَّٓﺎ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺭَﺍﺟِﻌُﻮﻥَ. Hartina, kuring aya dina palayanan Gusti anu kagungan kuring. Hé musibat! Lamun anjeun datang ku idin jeung rido Mantenna, wilujeng sumping, datang kalayan kasenangan! Sabab tangtu dina hiji waktu urang bakal mulang ka Mantenna, angkat ka payuneun-Na, sarta urang sono ka Mantenna. Lantaran dina hiji waktu Mantenna tangtu bakal ngabébaskeun urang tina kawajiban kahirupan, hayu, hé musibat! Mugia ngabébaskeun tina tugas jeung ngabébaskeun ieu lumangsung ku leungeun anjeun; kuring rido. Lamun Mantenna geus maréntahkeun sarta mikahayang anjeun minangka ujian pikeun kuring ngajaga amanah jeung ngalaksanakeun tugas, tapi henteu masihan idin jeung rido sangkan kuring pasrah ka anjeun, kuring bakal nyebut, “Salila kakuatan kuring mampuh, kuring henteu masrahkeun amanah Gusti anu kagungan kuring ka anu henteu bisa dipercaya.”
Tah, minangka hiji conto tina sarébu, tingali darajat pangajaran anu dipasihkeun ku kacerdasan luar biasa filsafat jeung pituduh Al-Qur’an. Leres, hakékat kaayaan dua pihak lumangsung ku cara anu tadi geus ditétélakeun. Tapi darajat manusa dina pituduh jeung kasasaran béda-béda. Tingkatan lalawora rupa-rupa. Saréréa dina unggal tingkatan henteu bisa sapinuhna ngarasakeun ieu hakékat.
Sabab lalawora ngaleungitkeun rasa. Dina jaman ieu, éta geus ngaleungitkeun rasa dina darajat anu nepi ka jalma-jalma peradaban henteu ngarasakeun paitna kanyeri anu matak nyeri ieu. Tapi ku beuki sénsitipna élmu jeung ku pangéling maot anu unggal poé némbongkeun tilu puluh rébu layon, tutup lalawora éta ruksak.
Rébuan laknat jeung hanjakal pikeun jalma-jalma anu asup kana kasasaran ku tagut-tagut jeung sains alam bangsa asing, sarta pikeun jalma anu nyonto jeung nuturkeunana kalawan buta!
Hé nonoman lemah cai ieu! Ulah usaha nyonto urang Frenk! Sanggeus sakitu lobana kadoliman jeung pangmusuhan Avrupa ka aranjeun anu teu aya watesna, ku akal naon aranjeun nuturkeun sarta percaya kana hirup nurut kana hawa nafsu jeung pikiran-pikiran batil maranéhna? Henteu! Henteu! Jalma-jalma anu nyonto kalawan nurut kana hawa nafsu, aranjeun lain nuturkeun, tapi tanpa kasadaran asup kana barisan maranéhna sarta ngabinasakeun diri aranjeun jeung sadérék-sadérék aranjeun sorangan. Sing sadar yén salami aranjeun nuturkeun kalawan taya akhlak, aranjeun ngabohong dina pangakuan rasa ngajaga! Sabab nuturkeun ku cara kieu téh ngarendahkeun kabangsaan aranjeun sarta ngaléléwé bangsa! ﻫَﺪٰﻳﻨَﺎ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻭَ ﺍِﻳَّﺎﻛُﻢْ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺼِّﺮَﺍﻁِ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻘ۪ﻴﻢِ
CATETAN KAGENEP
Hé manusa malang anu hariwang ku lobana jalma kafir sarta ku kasapukan maranéhna dina mungkir kana sababaraha hakékat iman, nepi ka ngaruksak akidah anjeun! Sing terang yén ajén jeung pentingna henteu aya dina kuantitas jeung lobana jumlah. Sabab lamun manusa henteu jadi manusa, manéhna robah jadi sato setan. Sakumaha sababaraha urang Frenk jeung jalma anu sipatna siga Frenk, beuki manusa maju dina hawa nafsu sasatoan, beuki manéhna meunang darajat kasatoan anu leuwih teges. Anjeun ningali yén sanajan sasatoan kacida lobana jeung teu aya watesna tina sisi jumlah, sarta manusa kacida saeutikna lamun dibandingkeun jeung éta, manusa geus jadi sultan, khalifah jeung pangawasa sakabéh rupa sasatoan.
Tah, jalma-jalma kafir anu ngabahayakeun jeung jalma-jalma anu nurut kana hawa nafsu anu nuturkeun jalan kafir téh hiji rupa mahluk jahat ti sasatoan Alloh, anu ku Gusti Fâthir Nu Hakîm diciptakeun pikeun ngawangun dunya. Pikeun ngawartosan darajat nikmat-nikmat anu dipasihkeun ka abdi-abdi-Na anu iman, Mantenna ngajadikeun maranéhna hiji ukuran babandingan, sarta dina tungtungna masrahkeunana kana naraka anu pantes pikeun maranéhna.
Tah, taya kakuatan dina jalma-jalma kafir jeung ahli kasasaran mungkir sarta nolak hiji hakékat iman. Sabab ku rusiah panolakan, kasapukan maranéhna taya kakuatan. Sarébu anu mungkir sarua jeung hiji. Upamana, lamun sakabéh warga İstanbul lantaran henteu ningali bulan dina awal Ramadan mungkir kana éta, ku bukti dua saksi panolakan jeung kasapukan jalma anu kacida lobana téa ragrag. Lantaran hakékat kakufuran jeung kasasaran téh panolakan jeung pamungkir, kabodoan jeung henteuna, kasapukan jalma-jalma kafir dina jumlah anu loba henteu penting. Dina pasualan-pasualan iman anu bener, tetep jeung geus kabuktian netepna, putusan dua jalma anu iman ti ahli bebeneran anu nyoko kana kasaksian leuwih unggul sarta ngéléhkeun kasapukan ahli kasasaran anu teu aya watesna éta. Rusiah ieu hakékat nyaéta: pangakuan jalma-jalma anu mungkir, sanajan dina rupana hiji, saenyana loba; éta henteu bisa ngahiji sangkan jadi kuat. Ari pangakuan jalma-jalma anu ngabuktikeun ngahiji sarta meunang kakuatan ti séwang-séwangan. Sabab jalma anu henteu ningali bulan sabit Ramadan di langit nyebut, “Dina paningal kuring bulan teu aya; di sisi kuring henteu katémbong.” Anu séjén ogé nyebut, “Dina paningal kuring teu aya.” Anu séjén deui ogé nyebut kitu. Unggal jalma nyebut, “Teu aya,” dina paningalna sorangan. Lantaran paningal séwang-séwangan béda sarta sabab-sabab anu jadi tutup paningal ogé bisa béda-béda, pangakuanana ogé béda-béda sarta henteu bisa silih kuatkeun. Tapi jalma-jalma anu ngabuktikeun henteu nyebut, “Dina paningal jeung panon kuring aya bulan sabit.” Malah maranéhna nyebut, “Dina hakékat kaayaan, dina beungeut langit aya bulan sabit sarta katémbong.” Sakabéh anu ningali nyebut pangakuan anu sarua, “Dina hakékat kaayaan éta aya.” Hartina, sakabéh pangakuan téh hiji.
Lantaran paningal jalma-jalma anu mungkir béda-béda, pangakuanana ogé béda-béda. Maranéhna henteu bisa mutuskeun kana hakékat kaayaan. Sabab dina hakékat kaayaan, panolakan henteu bisa dibuktikeun, lantaran kudu ngalingkup sadaya. ﻭَ ﺍﻟْﻌَﺪَﻡُ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖُ لَا ﻳُﺜْﺒِﺖُ اِلَّا بِمُشْكِلَاتٍ ﻋَﻈ۪ﻴﻤَﺔٍ téh hiji kaidah usul. Leres, lamun anjeun nyebut yén hiji hal aya di dunya, cukup ngan némbongkeun éta hal. Lamun anjeun nyebut teu aya sarta mungkir, kudu nalungtik sakumna dunya jeung némbongkeunana sangkan éta panolakan kabuktian.
Dumasar kana rusiah ieu, ahli kakufuran mungkir kana hiji hakékat téh ibarat ngaréngsékeun hiji pasualan, ngaliwatan hiji liang sempit atawa ngaluncat hiji lombang; dina éta, sarébu jeung hiji sarua, sabab henteu bisa silih tulungan. Tapi lantaran jalma-jalma anu ngabuktikeun ningali hakékat kaayaan anu sajatina, pangakuanana ngahiji. Kakuatanana silih tulungan. Éta nyarupaan ngangkat batu gedé: beuki loba leungeun anu nyekel, beuki gampang ngangkatna sarta meunang kakuatan ti séwang-séwangan.