BUKTI KATILU
Al-Qur'an Anu Agung.
Lamun anjeun ngantelkeun ceuli kana dada bukti anu nyarios ieu, anjeun bakal ngadangukeun yén éta ngulang ٔﺍَﻟﻠّٰﻪُ لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﻫُﻮ. Sarta hiji tangkal anu buahan kalayan buah anu kacida sampurnana, lamun teu aya binih anu mangrupa sumber kahirupanana, atawa akarna ruksak, moal buahan. Buah leres jeung hakékat dina dahan bukti urang ieu sakitu lobana sarta sakitu leresna, dugi ka henteu nyésakeun ragu yén pasualan tauhid dina binihna ngamuat anu leres jeung hakékat anu kuat sarta leres dugi ka henteu nyésakeun sangkaan. Sarta sakumaha dahan bukti ieu anu patali jeung putusan-putusan, anu ngagantung ka arah alam anu katingali, sadayana jujur, leres, jeung hakékat, ku pasti dahan gedéna (dahan tangkal) ngeunaan tauhid jeung gaib, anu manjang ka arah alam gaib, ogé buahan ku hakékat-hakékat anu tetep. Sarta lamun bukti ieu digambarkeun kalayan jero, kahartos yén Zat anu némbongkeunana sakitu yakinna dina pasualan tauhid anu mangrupa hasilna, dugi ka henteu karaos noda karaguan naon waé dina sisi mana waé. Sarta, ku nganggap hasil éta tatapakan pikeun sakabéh hakékat, kalayan sakabéh kakuatan katerangan jeung panegasan-Na, Mantenna nempatkeun sipat anu ditarima sarta kedah aya kana hasil éta, sarta mulangkeun perkara-perkara sanés ka éta. Kakuatan pageuh anu sapertos batu tatapakan éta henteu tiasa dijieun-jieun. Sarta cap i'caz di luhurna ngabenerkeun unggal béjana. Ngajadikeun henteu peryogi kasaksian kasucian. Béja-béjana sapertos perkara anu kabuktian ku dirina sorangan. Enya, genep jihat bukti anu miboga cahaya ieu ogé transparan. Di luhurna i'caz, di handapna logika jeung dalil, di katuhuna nyuhunkeun akal nyarios, di kéncana nyuhunkeun kasaksian nurani, di hareupeunna dina sasaranna kasaéan jeung kabagjaan, tatapakanana wahyu anu murni. Kumaha sangkaan tiasa asup? Tatapakan mi'raj anu manjang ka arsy kasampurnaan anu disebut makrifat ka Gusti Shâni' aya opat: Kahiji: Jalan golongan sufi anu nalungtik, anu dumasar kana nyucikeun jeung nyaangan. Kadua: Jalan ahli kalam anu dumasar kana kamungkinan ayana jeung ayana anu dimimitian. Sanaos duanana tatapakan ieu cabang tina Al-Qur'an, lantaran pamikiran manusa ngarobah kana wangun sanés, éta jadi panjang jeung hésé sarta henteu bébas tina sangkaan-sangkaan. Katilu: Jalan ahli hikmah anu kacampuran karaguan. Kaopat sarta anu pangutamana: Mi'raj Al-Qur'an anu, bari ngumumkeun tingkat luhur balagah Al-Qur'an, pangsumiratna tina jihat kagagahan, pangpondokna tina jihat lempengna, sarta pangngalingkupna sakabéh manusa tina jihat kajelasan. Aya ogé opat panganteur pikeun naék ka arsy éta: Ilham, pangajaran, nyucikeun, jeung panitén pamikiran. Jalan Al-Qur'an aya dua jenis: Kahiji: Dalil inayah jeung tujuan; sakabéh ayat Al-Qur'an anu ngitung mangpaat perkara-perkara nganyam dalil jeung nyusun bukti ieu. Inti dalil ieu nyaéta kapageuhan seni sarta merhatoskeun kasaéan jeung hikmah dina katartiban jagat raya anu pangsampurnana. Ieu ngabuktikeun maksud jeung hikmah Gusti Shâni' sarta ngaleungitkeun sangkaan kabeneran. Sabab kapageuhan henteu tiasa tanpa pilihan. Enya, sakabéh élmu alam anu jadi saksi katartiban, ku némbongkeun kasaéan jeung buah-buah anu ngagantung tina mata ranté dina runtuyan anu aya, sarta hikmah jeung mangpaat anu nyumput dina lipetan jeung simpul parobahan kaayaan, janten saksi kalayan pasti kana maksud jeung hikmah Gusti Shâni'. Di antarana: Élmu sato jeung élmu tutuwuhan, sakumaha jadi saksi kana dimimitianana unggal asal leuwih ti dua ratus rébu jenis, anu mangrupa bapa gedé jeung Adamna, ogé lantaran hukum-hukum anu disangka-sangka sarta dumasar kana anggapan, sareng sabab-sabab alamiah anu buta jeung teu sadar, henteu sanggup nyiptakeun jeung ngawangun sakitu lobana runtuyan anu matak héran sarta mesin-mesin Ilahi ahéng anu matak sieun, anu disebut pribadi sarta ngawangun runtuyan ieu, unggal pribadi jeung unggal jenis ngumumkeun sarta némbongkeun yén masing-masing kaluar tina panangan kakawasaan Gusti Shâni' Hakîm. Al-Qur'an Mulya ngadawuh ﻓَﺎﺭْﺟِﻊِ ﺍﻟْﺒَﺼَﺮَ ﻫَﻞْ ﺗَﺮٰﻯ ﻣِﻦْ ﻓُﻄُﻮﺭٍ. Dina Al-Qur'an, dalil inayah aya dina jihat anu pangsampurna di antara jihat-jihat anu tiasa aya. Sakumaha Al-Qur'an maréntahkeun ngémutan jagat raya, dina pamisah jeung tungtung ayat anu ngélingan mangpaat sarta ngitung nikmat, kalolobaanana pikeun ngajurung supaya masrahkeun ka akal jeung musyawarah sareng nurani, éta negeskeun bukti inayah dina pikiran kalayan ungkapan sapertos اَوَلَا ﻳَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ ، اَفَلَا ﻳَﻌْﻘِﻠُﻮﻥَ ، اَفَلَا ﺗَﺘَﺬَﻛَّﺮُﻭﻥَ ، ﻓَﺎﻋْﺘَﺒِﺮُﻭﺍ. Dalil Al-Qur'an Kadua: Dalil ihtira'. Cindekna: Dipaparinna ayana ka unggal jenis jeung unggal pribadi mahluk, anu ngahasilkeun hasil husus anu patali jeung jenis sarta pribadi éta, sarta saluyu jeung kamampuh kasampurnaanana. Henteu aya hiji jenis ogé anu runtuyanna azali. Kamungkinan henteu ngantepkeun. Henteu aya parobahan hakékat. Runtuyan jenis panganteur henteu terus. Parobahan golongan béda tina parobahan hakékat. Perkara anu disebut barang, lantaran henteu bébas tina rupa anu robah sarta gerakan anu robah-robah jeung dimimitian, pasti gaduh awal ayana. Daya jeung wangun, tina jihat mangrupa araz, henteu tiasa ngawangun bédana jawhar dina jenis-jenis. Araz henteu tiasa jadi jawhar. Hartina, ciri-ciri anu ngabédakeun jenis-jenisna jeung ciri husus anu ngabédakeun sakabéh arazna, pasti diciptakeun tina henteuna anu murni. Baranahan dina runtuyan kaasup sarat kabiasaan anu dumasar kana anggapan. Duh, ahéng! Jalma anu henteu tiasa ngamuat dina pikiranna azali anu kedah aya sarta écés dina Gusti Wâjibul Wujûd, kumaha tiasa ngamuat dina pikiranna azalina barang, anu tina unggal jihat patukang tonggong jeung azali? Sarta jagat raya anu gedé henteu tiasa ngalawan panangan pangaturan kakawasaan; kumaha partikel-partikel leutik jeung hipu (meunang kapageuhan anu sakitu matak sieunna) dugi ka sanggup ngalawan panangan pangmusnahan kakawasaan azali? Sarta kumaha nyiptakeun anu anyar jeung ngayakeun, anu husus pikeun kakawasaan azali, disandarkeun ka sabab-sabab anu panglemahna jeung pangteu dayana, tanpa hubungan anu asup akal naon waé? Al-Qur'an Mulya nyusun dalil ieu dina pikiran ngaliwatan ayat-ayatna anu nyarioskeun nyiptakeun jeung ngayakeun. Anu mangaruhan sacara sajati ngan Alloh. Henteu aya pangaruh sajati dina sabab-sabab. Sabab-sabab mangrupa lalangsé kamulyaan jeung kaagungan kakawasaan, sangkan dina panitén lahir akal, panangan kakawasaan henteu katémbong langsung nyabak perkara-perkara hina. Dina hiji perkara aya dua jihat; anu hiji mulk. Sapertos beungeut eunteung anu diwarnaan. Perkara-perkara anu silih lawan datang ka dinya. Aya anu goréng, aya kajahatan, aya anu hina, aya anu agung... sareng sajabana. Sabab-sabab aya dina jihat ieu. Némbongkeun kaagungan jeung kamulyaan kakawasaan merlukeun kitu. Jihat kadua nyaéta jihat melekut. Sapertos beungeut eunteung anu transparan. Jihat ieu éndah dina unggal perkara. Dina jihat ieu henteu aya pangaruh sabab-sabab. Katunggalan merlukeun kitu. Malah kahirupan, roh, cahaya, jeung ayana, lantaran duanana jihat transparan sarta éndah, kaluar tanpa panganteur tina panangan kakawasaan, boh dina mulk boh dina melekut.
BUKTI KAOPAT
Fitrah anu sadar anu disebut nurani manusa.
Dina bukti ieu, sing perhatoskeun opat pangajaran lemes: Kahiji: Fitrah henteu bohong. Upamana, kahayang tumuwuh dina hiji siki nyarios: "Abdi bakal mucuk, bakal buahan." Éta nyarios leres. Upamana, dina endog aya kahayang hirup anu nyarios: "Abdi bakal jadi anak hayam." Ku idin Alloh éta lumangsung. Éta nyarios leres. Upamana, kahayang ngalegaan ku beku dina cai sagegem nyarios: "Abdi bakal ngeusian tempat anu leuwih lega." Beusi anu pageuh henteu tiasa ngabuktikeun yén éta bohong. Benerna omongan éta meupeuskeun beusi. Kahayang-kahayang ieu mangrupa tajalli jeung némbongkeun kaéndahan paréntah ciptaan anu sumping tina kersa Ilahi. Kadua: Salian ti lima indra lahir jeung batin, manusa gaduh loba jandéla anu muka ka alam gaib. Gaduh loba rasa anu henteu disadari. Sakumaha aya rasa ngadangukeun, ningali, jeung ngecap, aya saiqah anu mangrupa indra kagenep anu leres. Aya ogé syaiqah anu mangrupa indra katujuh anu sumirat. Kahayang jeung pangdorong éta henteu bohong, henteu tiasa salah jalan. Katilu: Perkara anu ngan disangka henteu tiasa jadi awal hakékat ayana di luar. Dina fitrah jeung nurani, tatapakan pikeun nyalindung jeung tatapakan pikeun nyuhunkeun pitulung mangrupa dua hakékat anu kedah aya. Roh manusa, anu pangberesihna jeung pangmulyana tina ciptaan, lamun henteu aya duanana tatapakan éta, bakal jadi mahluk anu panghandapna jeung pangruksakna. Padahal hikmah, katartiban, jeung kasampurnaan jagat raya nolak kamungkinan ieu. Kaopat: Sanaos akal ngeureunkeun pagawéan jeung ngalalaworakeun paniténna, nurani henteu tiasa mopohokeun Gusti Shâni'. Sanaos ingkar kana dirina sorangan, nurani ningali Mantenna, ngémutan Mantenna, sarta nyanghareup ka Mantenna. Intuisi, anu mangrupa ngalih kalawan gancang sapertos kilat, salawasna ngagerakkeun nurani. Ilham, anu mangrupa intuisi anu manglipet, salawasna nyaanganana. Kahayang, anu mangrupa condong anu manglipet, sarta panghayang anu kacida gedéna anu manglipet ti éta, sarta kanyaah ka Gusti Alloh anu manglipet ti éta, salawasna nganteurkeun nurani kana makrifat ka Gusti Dzul-Jalâl. Ditarikna jeung katajina dina fitrah ieu ku daya tarik hakékat anu matak kataji. Sanggeus uninga pangajaran-pangajaran lemes ieu, sing tingali nurani anu mangrupa bukti diri ieu. Anjeun bakal ningali yén sakumaha haté nyebarkeun kahirupan ka sabudeureun awak, anu jadi kahirupan dina simpul kahirupan di haté nyaéta makrifat ka Gusti Shâni', anu nyebarkeun kahirupan kana harepan jeung kahayang anu loba cabangna sarta saluyu jeung kamampuh manusa anu teu kawates. Éta ngasupkeun kanikmatan, maparin nilai, ngalegaan, sarta manjangkeun. Ieu tatapakan nyuhunkeun pitulung. Dina nyanghareupan rébuan musibah jeung silih desek alam anu nyerang ributna kahirupan, anu mangrupa tempat paséa jeung silih desek, hiji-hijina tatapakan pikeun nyalindung ogé makrifat ka Gusti Shâni'. Enya, lamun anjeunna henteu percaya ka Gusti Shâni' Hakîm anu ngadamel sagala perkara kalayan hikmah jeung katartiban, sarta masrahkeun sacara buta kana kajadian ku kabeneran anu buta, sarta mikiran henteu cekapna kamampuh dina leungeunna pikeun nyanghareupan musibah éta, anjeunna kapaksa bakal ragrag kana kaayaan anu némbongkeun naraka sarta nyoék haté, anu mangrupa campuran rasa asing, kasieun anu gedé, kagét, jeung sieun. Éta ngajadikeun kedah yén roh kamanusaan, anu pangmulya jeung pangsaéna di antara mahluk, langkung ruksak tibatan sagala perkara. Éta patukang tonggong jeung katartiban anu pangsampurnana dina katartiban jagat raya anu sampurna. Lantaran ngawasa sakitu gedéna dina katartiban alam ku tatapakan nyuhunkeun pitulung jeung tatapakan pikeun nyalindung ieu mangrupa ciri husus hakékat anu sajati, Gusti Shâni' Dzul-Jalâl salawasna némbongkeun makrifat ka Mantenna kana haté manusa tina duanana tatapakan ieu, anu mangrupa dua jandéla dina unggal nurani. Sanaos akal nutup panonna, panon nurani salawasna muka. Ku kasaksian pasti opat bukti agung ieu, Gusti Shâni' Dzul-Jalâl, sakumaha Wâjibul Wujûd, Azali, Wâhid, Ahad, Fard, Shamad, 'Alîm, Qadîr, Murîd, Samî', Bashîr, Mutakallim, Hayy, Qayyûm, ogé miboga sakabéh sipat jalal jeung jamal. Sabab parantos tetep yén limpahan kasampurnaan dina hasil seni dicandak tina kalangkang tajalli Gusti Shâni'. Hartina, sakumaha lobana saéna, kaéndahan, jeung kasampurnaan di jagat raya, Gusti Shâni' Dzul-Jalâl miboga sipat jamal jeung kasampurnaan dina tingkat anu langkung luhur teu kawates ti sadayana. Sabab, sakumaha karunia mangrupa cabang jeung dalil kabeungharan, nyiptakeun pikeun ayana, ngajadikeun kedah pikeun wajib ayana, ngéndahkeun pikeun kaéndahan, sarta nyaangan pikeun cahaya, sakabéh kasampurnaan jeung kaéndahan dina sakabéh jagat raya ogé mangrupa kalangkang anu samar jeung bukti kasampurnaan sarta kaéndahan Gusti Shâni' Dzul-Jalâl. Sarta Gusti Shâni' Dzul-Jalâl suci tina sakabéh kakurangan. Sabab kakurangan timbul tina henteu mampuhna hakékat barang. Gusti Zat Dzul-Jalâl bébas jeung suci tina barang. Mantenna ogé suci tina sipat jeung perkara anu diperyogikeun anu timbul tina hakékat-hakékat jagat raya anu mungkin ayana. ﻟَﻴْﺲَ ﻛَﻤِﺜْﻠِﻪ۪ ﺷَﻰْﺀٌ ﺟَﻞَّ جَلَالُهُ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﻣَﻦِ ﺍﺧْﺘَﻔٰﻰ ﻟِﺸِﺪَّﺓِ ﻇُﻬُﻮﺭِﻩ۪ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﻣَﻦِ ﺍﺳْﺘَﺘَﺮَ ﻟِﻌَﺪَﻡِ ﺿِﺪِّﻩ۪ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﻣَﻦِ ﺍﺣْﺘَﺠَﺐَ بِالْاَسْبَابِ ﻟِﻌِﺰَّﺗِﻪ۪ Patarosan: Kumaha anjeun ningali wahdatul-wujûd? Jawaban: Éta lebet sagemblengna dina tauhid sarta tauhid ku rasa anu henteu kahontal ku panitén. Dina tatapakanana, sanggeus tauhid rububiyah jeung tauhid kailahian, kacida lebetna ku rasa dina tauhid nganteurkeun kana katunggalan kakawasaan, nyaéta لَا ﻣُﺆَﺛِّﺮَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻜَﻮْﻥِ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ, teras katunggalan pangaturan, teras wahdatusy-syuhûd, teras wahdatul-wujûd, teras dugi ka ngan ningali hiji ayana, teras ngan hiji Anu Aya. Henteu tiasa dicandak dalil tina syatahat golongan sufi anu nalungtik, anu dianggap mutasyabihat. Roh anu henteu ngabedah sarta kaluar tina ranah sabab-sabab jeung henteu salamet tina pangaruhna, lamun nyarioskeun wahdatul-wujûd, ngaliwat watesna. Jalma anu nyarioskeunana parantos museurkeun panitén ka Gusti Wâjibul Wujûd sakitu gedéna, dugi ka leupas tina perkara anu mungkin ayana sarta ngan ningali hiji ayana, malah hiji Anu Aya. Enya, ningali hasil dina dalil, nyaksian Gusti Shâni' dina alam, ngalirna tajalli Ilahi dina saluran-saluran alam ku jalan lebet sagemblengna, ngalirna limpahan dina melekut perkara-perkara, sarta tajalli Asma jeung sipat dina eunteung-eunteung anu aya, sanaos masing-masing hakékat anu ngan kahartos ku rasa, ku heureutna kecap-kecap aranjeunna ngungkabkeunana minangka kailahian anu ngalir jeung kahirupan anu ngalir. Golongan pamikir, lantaran ngasupkeun hakékat-hakékat ku rasa éta kana ukuran panitén, ngajadikeunana sumber loba sangkaan batil. Wahdatul-wujûd ahli hikmah anu mikacinta barang jeung golongan panitén anu lemah kayakinanana, sareng wahdatul-wujûd para wali, sagemblengna silih sabalikna. Aya bédana tina lima jihat: Kahiji: Golongan sufi anu nalungtik parantos museurkeun panitén ka Gusti Wâjibul Wujûd, lebet sagemblengna, sarta ngajénan Mantenna sakitu gedéna, dugi ka pikeun Mantenna maranéhna ingkar kana ayana jagat raya. Ahli hikmah jeung anu lemah kayakinanana museurkeun panitén sarta lebet sagemblengna kana barang sakitu gedéna, dugi ka jauh tina pamahaman kailahian. Maranéhna ngajénan barang dugi ka tingkat ningali sagala perkara dina barang, malah nyampur kailahian dina éta, malah ngarasa henteu peryogi kailahian demi jagat raya, sarta asup kana jalan anu nyimpang. Kadua: Wahdatul-wujûd golongan sufi anu nalungtik ngamuat wahdatusy-syuhûd. Ari golongan kadua ngamuat wahdatul-mawjûd. Katilu: Jalan golongan kahiji dumasar kana rasa. Golongan kadua kana panitén. Kaopat: Golongan kahiji ningali Gusti Haqq heula jeung langsung, sarta ningali ciptaan ku panitén pangiring. Golongan kadua ningali ciptaan heula jeung langsung. Kalima: Golongan kahiji nyembah Alloh. Golongan kadua nyembah diri sorangan. ﺍَﻳْﻦَ ﺍﻟﺜَّﺮٰﻯ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺜُّﺮَﻳَّﺎ ﻭَ ﺍَﻳْﻦَ ﺍﻟﻀِّﻴَﺎﺀُ ﺍﻟﺴَّﺎﻃِﻊُ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻈُّﻠْﻤَﺔِ ﺍﻟﻄَّﺎﻣِﺴَﺔِ
Panyaangan
Upamana, lamun bumi dianggap tina bagian-bagian kaca anu warna-warni, béda-béda, jeung leutik-leutik, unggal bagian bakal nampi limpahan ti panonpoé tina jihat anu sanés, numutkeun warna, ukuran, jeung wangunna. Limpahan dina gambaran ieu sanés diri panonpoé sarta sanés cahaya éta sorangan. Sarta lamun warna-warna kembang anu rupa-rupa jeung warna-warni ieu, anu mangrupa gambaran cahaya, rupa tujuh warnana, jeung tajalli panonpoé, dianggap tiasa nyarios, unggal-unggalna bakal nyarios: "Panonpoé sapertos abdi," atawa "Panonpoé téh abdi." ﺍٰﻥْ خَيَالَات۪ى ﻛِﻪ ﺩَﺍﻡِ ﺍَﻭْﻟِﻴَﺎﺳْﺖْ ٭ ﻋَﻜْﺲِ ﻣَﻬْﺮُﻭﻳَﺎﻥِ ﺑُﻮﺳْﺘَﺎﻥِ ﺧُﺪَﺍﺳْﺖْ Tapi cara golongan wahdatusy-syuhûd nyaéta ngabédakeun jeung sadar. Cara golongan wahdatul-wujûd nyaéta lebur jeung mabok. Ari cara anu beresih nyaéta cara golongan anu ngabédakeun jeung sadar. ﺗَﻔَﻜَّﺮُﻭﺍ ﻓ۪ﻰ اٰلَاءِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻭَ لَا ﺗَﻔَﻜَّﺮُﻭﺍ ﻓ۪ﻰ ﺫَﺍﺗِﻪ۪ ﻓَﺎِﻧَّﻜُﻢْ ﻟَﻦْ ﺗَﻘْﺪِﺭُﻭﺍ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔُ ﺍﻟْﻤَﺮْﺀِ ﻟَﻴْﺲَ ﺍﻟْﻤَﺮْﺀُ ﻳُﺪْﺭِﻛُﻬَﺎ ﻓَﻜَﻴْﻒَ ﻛَﻴْﻔِﻴَّﺔُ ﺍﻟْﺠَﺒَّﺎﺭِ ﺫِﻯ ﺍﻟْﻘِﺪَﻡِ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺍَﺑْﺪَﻉَ الْاَشْيَاءَ ﻭَ ﺍَﻧْﺸَﺎَﻫَﺎ ﻓَﻜَﻴْﻒَ ﻳُﺪْﺭِﻛُﻪُ ﻣُﺴْﺘَﺤْﺪَﺙُ ﺍﻟﻨَّﺴَﻢِ Bagian kadua Nokta, lantaran patali jeung hudangna deui, malaikat, sarta langgengna roh, sarta lantaran hakékat-hakékat ieu dijelaskeun kalayan kacida sumiratna ku Kalimah Kadua Puluh Salapan anu gaduh karamah sareng Kalimah Kasapuluh, dipasrahkeun ka éta sarta henteu dilebetkeun di dieu. Ari bagian katilu diterbitkeun misah kalawan ngaran Nur'un İlk Kapısı, anu mangrupa opat belas pangajaran.
Bedîüzzaman Said Nursî
NGEUNAAN EUSI
Dina hiji "İ'lem" anu kaasup bubuka-bubuka kumpulan penting ieu: "Risalah ieu mangrupa sajenis tafsir sababaraha ayat Al-Qur'an ku nyaksian langsung. Pasualan-pasualan di jerona mangrupa kembang-kembang anu dipetik tina kebon Al-Qur'an Al-Hakîm. Ringkesna jeung pondokna ungkapan risalah ieu, sarta kasusah lahir dina ngartosna, ulah ngajadikeun anjeun ngarasa asing. Baca sababaraha kali, sangkan rusiah pangulangan Al-Qur'an, sapertos ﻟَﻪُ ﻣُﻠْﻚُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ ﻭَ الْاَرْضِ jeung anu sarupa, muka pikeun anjeun. Hé anu maca! Ulah nganggap bukti-bukti jeung tempat némbongkeun tauhid dina kumpulan ieu henteu silih peryogi. Sabab abdi ngaraos peryogi unggal bukti dina unggal maqam anu husus. Gerakan-gerakan jihad abdi ngajurung abdi kana hiji tempat, anu di dinya, dina waktos éta, abdi kedah muka hiji panto. Sabab dina waktos anu matak sieun éta henteu tiasa mulang ka panto-panto sanés anu muka. Sarta dina lalampahan ahéng éta, abdi nempatkeun tanda-tanda sanés pikeun nuduhkeun cahaya anu kapanggih, tapi pikeun ngémutan. Sakapeung abdi nempatkeun hiji tanda pikeun hiji cahaya anu gedé... sareng saterusna." Ku nyarios kitu, kumpulan ieu ngunjukkeun bubuka jeung ringkesan anu kacida éndahna —konci anu ampir sapertos sandi— ka anu macana.
Ngaran risalah-risalah dina Mesnevî-i Nuriye ieu ngalir dina wangun "Reşhalar, Katre, Hubab, Habbe". Lamun pikeun unggal risalah ditulis hiji pangajén, sapertos anu ditulis ku almarhum Syekh Safvet Efendi dina tungtung Katre Risalesi, sakumaha almarhum nyarios, "Ieu sanés satétés, tapi sagara," urang ogé bakal nyarios: "Éta sanés hiji kilap, tapi panonpoé. Éta sanés satétés, tapi sagara. Éta sanés hiji kembang, tapi kebon-kebon. Éta sanés hiji gelembung, tapi samudra."