NOTA KATUJUH
Hé jalma celaka anu pamer mikanyaah bangsa, anu kacida ngajurungna umat Islam kana dunya sarta maksa aranjeunna kana karajinan jeung kamajuan bangsa asing! Sing ati-ati, ulah nepi ka hubungan sabagian jalma dina bangsa ieu jeung agama pegat! Lamun, dina pukulan anu bodo jeung buta kitu, hubungan sabagian jalma jeung agama pegat, jalma-jalma anu teu boga agama éta bakal ngarugikeun hirup babarengan saperti racun anu maéhan. Sabab ku lantaran nurani jalma murtad ruksak sagemblengna, anjeunna jadi racun pikeun hirup babarengan. Ku sabab éta, dina élmu usul, “Jalma murtad henteu boga hak hirup. Lamun jalma kafir jadi dzimmi atawa ngalakukeun karapihan, anjeunna boga hak hirup,” mangrupa hiji prinsip usul syariat. Dina madzhab Hanafi ogé, kasaksian jalma kafir ti golongan dzimmi ditarima. Tapi jalma fasik ditolak kasaksianana, sabab anjeunna hianat. Hé jalma fasik anu celaka! Ulah katipu ku ningali lobana jalma fasik, sarta ulah nyarios, “Pikiran mayoritas aya di pihak abdi!” Sabab jalma fasik henteu asup kana fasiq kalayan daék sarta enya-enya hayang éta; sabalikna, anjeunna ragrag ka jerona sarta henteu bisa kaluar. Teu aya hiji jalma fasik ogé anu henteu miharep jadi soléh jeung henteu hoyong ningali pangawasa jeung pamingpinna taat kana agama. Iwal, mugia Alloh nangtayungan, nuranina ruksak ku murtad nepi ka resep ngaracun kawas oray. Hé sirah anu gélo jeung haté anu ruksak! Naha anjeun nyangka, “Umat Islam henteu mikanyaah atawa mikiran dunya nepi ka jadi miskin, sarta kudu dibéré pépéling sangkan henteu poho kana bagianna tina dunya”? Sangkaan anjeun salah, taksiran anjeun kaliru. Sabalikna, karakusna geus beuki tarik, ku sabab éta aranjeunna jadi miskin. Sabab dina mu'min, karakus jadi sabab rugi jeung sangsara. ﺍَﻟْﺤَﺮ۪ﻳﺺُ ﺧَﺎﺋِﺐٌ ﺧَﺎﺳِﺮٌ geus jadi kawas paribasa. Enya, sabab anu ngajak jeung ngarahkeun manusa kana dunya téh loba. Utamana nafsu, kahayangna, kabutuhan, pancadria, rasa-rasa, sétan, rasa amis dunya anu lahiriah, jeung babaturan goréng kawas anjeun; anjeunna boga loba pangajak kawas kitu. Padahal, anu ngajak kana aherat anu langgeng jeung hirup langgeng anu panjang mah saeutik. Lamun anjeun boga mikanyaah ka bangsa anu taya daya ieu sanajan sakadar zarah, sarta pangakuan cita-cita luhur anjeun henteu bohong, anjeun kudu nulungan anu saeutik anu ngabantu kana hirup anu langgeng. Lamun henteu, lamun anjeun ngajempékeun pangajak anu saeutik éta sarta nulungan anu loba, anjeun jadi babaturan sétan. Naha anjeun nyangka yén kamiskinan bangsa ieu timbul tina zuhud anu asalna tina agama jeung kedul anu asalna tina ninggalkeun dunya? Anjeun kaliru dina sangkaan ieu. Naha anjeun henteu ningali yén bangsa-bangsa anu aya dina kakawasaan Éropa, saperti Majusi jeung Brahmana di Cina jeung India sarta jalma kulit hideung di Afrika, leuwih miskin tibatan urang? Naha anjeun henteu ningali ogé yén umat Islam henteu dibéré tinggal leuwih ti kadaharan anu mutlak diperlukeun? Boh jalma kafir anu zalim di Éropa boh jalma munafik di Asia, ku tipu dayana, maok atawa ngarampas éta. Lamun maksud aranjeun dina maksa jalma iman kana peradaban tanpa hurup mim téh pikeun ngajamin katengtreman jeung kaamanan di nagara sarta gampang ngatur, sing terang kalayan pasti yén aranjeun kaliru sarta ngarahkeun kana jalan anu salah. Sabab ngatur saratus jalma fasik anu kayakinanana oyag jeung ahlakna ruksak sarta ngajamin katengtreman di antara maranéhna téh leuwih hésé tibatan ngatur rébuan jalma soléh. Ku dasar-dasar ieu, umat Islam henteu butuh diarahkeun jeung dijurung kana dunya jeung karakus. Kamajuan jeung katengtreman henteu dijamin ku éta. Sabalikna, aranjeunna butuh ngatur usaha, ngawangun kapercayaan di antara aranjeunna, sarta ngagampangkeun prinsip silih tulungan. Kabutuhan ieu dicumponan ku paréntah agama anu suci, takwa, jeung teguh dina agama.
NOTA KADALAPAN
Hé manusa kedul anu henteu terang rasa nikmat jeung kabagjaan dina usaha jeung amal! Sing terang: Ku sampurnana sipat béréhan-Na, Gusti Alloh parantos nyimpen ganjaran pangabdian di jero pangabdian. Mantenna nyimpen upah amal dina amal éta sorangan. Ku rusiah ieu, perkara-perkara anu aya, malah dina hiji paningal, barang anu teu hirup ogé, kalayan sumanget sampurna jeung hiji rupa rasa nikmat, nurut kana paréntah Gusti Rabb dina tugasna anu husus anu disebut paréntah-paréntah panyiptaan. Ti nyiruan, laleur, jeung hayam nepi ka panonpoé jeung bulan, sagala rupa ngagarap tugasna kalayan rasa nikmat sampurna. Hartina, aya rasa nikmat dina pangabdianana, nepi ka lantaran henteu boga akal, henteu mikiran tungtung jeung hasilna, tapi ngalaksanakeun tugasna kalayan sampurna. Lamun anjeun nyarios: Rasa nikmat mungkin aya dina mahluk hirup, tapi kumaha barang anu teu hirup bisa boga sumanget jeung rasa nikmat? Waleran: Barang anu teu hirup mikahayang sarta néangan hiji kahormatan, hiji darajat, hiji kasampurnaan, hiji kaéndahan, jeung hiji susunan anu rapih, pikeun asma ilahî anu tajalli kana éta, pikeun dirina sorangan mah henteu. Dina nurut kana tugas anu asalna tina fitrahna, barang éta jadi tempat pantulan sarta eunteung pikeun asma Gusti Nûr tina sagala cahya, nepi ka jadi caang jeung maju. Upamana, hiji tétés cai jeung hiji serpihan kaca anu leutik, anu dina dirina henteu caang jeung henteu penting, nalika ngabalikkeun rarayna kana panonpoé kalayan haté anu beresih, éta tétés jeung serpihan kaca anu henteu penting jeung henteu caang jadi sajenis arsy pikeun panonpoé sarta imut ka raray anjeun. Saperti conto ieu, zarah-zarah perkara anu aya, ku jadi eunteung pikeun asma Gusti Dzul-Jalâl anu Kagungan kaéndahan mutlak jeung kasampurnaan mutlak tina sisi ngalaksanakeun tugasna, naék tina darajat anu kacida handapna kana darajat katémbong jeung caang anu kacida luhurna, kawas tétés jeung serpihan kaca éta. Ku lantaran dina tugasna barang éta boga darajat anu kacida caang jeung luhurna, bisa disebut yén lamun rasa nikmat mungkin jeung bisa aya, nyaéta lamun barang éta boga bagian tina hirup umum, barang éta ngalaksanakeun éta tugas kalayan rasa nikmat anu gedé pisan. Bukti anu pangécésna yén aya rasa nikmat dina tugas nyaéta: Tingali pangabdian anggota awak jeung rasa-rasa anjeun sorangan. Dina pangabdian pikeun ngajaga terus ayana diri jeung jinisna, masing-masing boga rasa nikmat sorangan. Pangabdian éta sorangan jadi rasa nikmat pikeun éta. Malah ninggalkeun pangabdian jadi sajenis siksa pikeun éta anggota awak. Bukti anu pangécésna deui nyaéta kaayaan sato dina ngalaksanakeun tugasna kalayan gagah jeung daék ngorbankeun diri, saperti hayam jago jeung hayam bikang anu boga anak. Sanajan hayam jago lapar, éta leuwih ngutamakeun hayam bikang tibatan dirina sorangan sarta ngajak hayam bikang kana rezeki anu kapanggih; éta henteu dahar, tapi méré kadaharan ka hayam bikang. Katémbong yén éta ngalaksanakeun tugas kalayan sumanget, reueus, jeung rasa nikmat. Hartina, tina pangabdian éta hayam jago meunang rasa nikmat anu leuwih gedé tibatan tina dahar. Hayam bikang anu ngurus anak-anakna anu leutik ogé ngorbankeun nyawana pikeun anak-anakna, ngalawan anjing. Éta ngantep dirina lapar sarta ngeusian beuteung anak-anakna. Hartina, tina pangabdian éta aya rasa nikmat anu leuwih beurat jeung leuwih gedé tibatan paitna lapar jeung kanyeri maot. Indung sato narékahan ngajaga anakna kalayan nikmat nalika anakna leutik, lantaran harita aya tugasna. Sanggeus anakna gedé, tugasna leungit, rasa nikmatna ogé leungit. Sakapeung éta neunggeul anakna sarta nyokot siki tina leungeunna. Ngan tugas indung dina jinis manusa anu terus lumaku dina hiji darajat. Sabab dina manusa, tina sisi lemah jeung teu daya, sok aya sajenis budak leutik; unggal waktu ogé butuh kanyaah. Tingali sakabéh sato jalu anu ngurus kawas hayam jago jeung indungna anu kawas hayam bikang; sing ngartos yén sato-sato ieu henteu ngalaksanakeun tugas pikeun dirina sorangan, kalayan ngaranna sorangan, pikeun kasampurnaan dirina sorangan. Sabab lamun diperlukeun dina tugas, sato éta ngorbankeun hirupna. Sabalikna, sato éta ngalaksanakeun tugas pikeun Gusti Mun'im Nu Karîm anu maréntahkeun éta tugas sarta ku rohmat-Na nyimpen rasa nikmat dina tugas éta, sarta kalayan nami Gusti Fâthir Dzul-Jalâl. Bukti yén aya upah dina pangabdian éta sorangan ogé kieu: Tutuwuhan jeung tatangkalan nurut kana paréntah Gusti Fâthir Dzul-Jalâl kalayan sikep anu némbongkeun sumanget jeung rasa nikmat. Sabab seungit anu disebarkeunana, dandan ku kaéndahan anu narik paningal nu meuli, sarta ngorbankeun diri pikeun bulir jeung buahna nepi ka buruk, némbongkeun ka jalma anu taliti yén dina nurut kana paréntah ilahî, aya rasa nikmat anu sakitu gedéna nepi ka tutuwuhan éta ngabinasakeun jeung ngantep dirina buruk. Tingali, tangkal anu buahan saperti kalapa jeung anjir, anu dina sirahna mawa loba wadah susu, ku basa kaayaan, ménta sarta nyandak kadaharan panghadéna kawas susu tina khazanah rohmat, dipaké méré dahar kana buahna; ari dirina mah dahar leutak. Tangkal dalima ogé nyandak inuman anu beresih tina khazanah rohmat sarta méré dahar kana buahna; ari dirina mah narima cukup ku cai anu bécék jeung kiruh. Malah dina siki-sikian ogé katémbong kahayang anu écés dina tugas ngabentuk bulir. Kawas hiji jalma anu dikurung dina tempat heureut, anu kacida mikahayang kaluar ka kebon jeung tempat lega, dina siki-sikian ogé katémbong kaayaan bungah jeung kahayang saperti kitu dina tugas ngabentuk bulir. Ku prinsip anu panjang tur pinuh rusiah ieu, anu lumaku dina jagat raya sarta disebut “sunatullah”, jalma anu henteu digawé, kedul, hirup bari reureuh jeung ngagolér dina ranjang anu merenah, lolobana leuwih nandangan kasusah jeung heureut haté tibatan jalma anu narékahan jeung digawé. Sabab jalma anu henteu digawé sok kaluh ngeunaan umurna; ku hiburan, maranéhna hoyong umurna gancang liwat. Ari jalma anu narékahan jeung digawé mah sukur, muji Alloh, sarta henteu hoyong umurna liwat. ﺍَﻟْﻤُﺴْﺘَﺮ۪ﻳﺢُ ﺍﻟْﻌَﺎﻃِﻞُ ﺷَﺎﻙٍ ﻣِﻦْ ﻋُﻤْﺮِﻩ۪ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﺎﻋِﻰ ﺍﻟْﻌَﺎﻣِﻞُ ﺷَﺎﻛِﺮٌ mangrupa prinsip umum. Ku rusiah éta ogé, kalimah “Betah aya dina susah; susah aya dina betah” geus jadi paribasa. Enya, lamun barang anu teu hirup ditingali kalayan taliti, dina ngamekarkeun kalayan usaha jeung tarékah anu tarik sarta ngalih tina poténsi kana wujud anu nyata pikeun barang anu tadina tetep tacan sampurna sarta henteu mekar, anu ngan boga bakat jeung kamampuh dina poténsi, katémbong hiji sikep nurut kana prinsip sunatullah anu geus disebut tadi. Sikep éta nuduhkeun yén aya sumanget dina tugas fitrah éta jeung rasa nikmat dina perkara éta. Lamun barang anu teu hirup éta boga bagian tina hirup umum, sumangetna kagungan dirina sorangan; lamun henteu, sumangetna kagungan anu ngawakilan jeung ngawas éta barang. Malah ku rusiah ieu, bisa disebut yén cai anu lemes tur halus, nalika nampi paréntah pikeun beku, nurut kana éta paréntah kalayan sumanget anu kacida tarikna nepi ka meulah jeung ngarempak beusi. Hartina, nalika ku basa tiis jeung hawa ti handap nol, paréntah Gusti Rabb “Mekarkeun diri!” ditepikeun ka cai dina wadah beusi anu katutup, ku tarikna sumanget éta, cai ngarempak wadahna, ngaruksak beusi, tuluy jadi és. Kitu saterusna... Bandingkeun sagala rupa jeung ieu: Ti nguriling, ngalanglang, jeung lalampahan panonpoé-panonpoé nepi ka zarah-zarah anu nguriling, muter, jeung ngageter kawas Mevlevi, sakabéh usaha jeung gerak dina jagat raya lumaku nurut kana hukum takdir ilahî. Éta muncul ku paréntah panyiptaan anu kaluar tina Panangan kudrat ilahî sarta ngandung iradat, paréntah, jeung élmu. Malah unggal zarah, unggal perkara anu aya, jeung unggal mahluk hirup kawas saurang prajurit. Sakumaha dina tentara éta prajurit boga hubungan jeung tugas anu béda-béda dina rupa-rupa lingkup, unggal zarah jeung unggal mahluk hirup ogé kitu. Upamana, hiji zarah dina panon anjeun boga hubungan masing-masing dina sél panon, dina panon, dina urat saraf raray, sarta dina urat awak anu disebut arteri; nurut kana éta hubungan aya tugas masing-masing, sarta nurut kana tugasna aya mangpaat masing-masing. Kitu saterusna, bandingkeun sagala rupa jeung éta. Dumasar ieu, unggal perkara méré kasaksian tina dua sisi ngeunaan ayana Gusti Qadîr Nu Azali anu wajib: Kahiji: Ku basa teu daya anu mutlak dina ngalaksanakeun tugas-tugas anu rébuan darajat saluhureun kakuatanana, éta méré kasaksian ngeunaan ayana Gusti Qadîr éta. Kadua: Ku ngaluyukeun gerakna jeung prinsip-prinsip anu ngawangun susunan alam sarta hukum-hukum anu ngajaga saimbangna perkara-perkara anu aya, unggal perkara méré kasaksian ngeunaan Gusti Alîm Nu Qadîr éta. Sabab barang anu teu hirup saperti zarah jeung sato leutik saperti nyiruan henteu terang susunan jeung timbangan anu mangrupa pasualan penting jeung taliti tina Kitâbul Mubîn. Kumaha zarah anu teu hirup jeung sato leutik saperti nyiruan? Kumaha maca pasualan penting jeung taliti tina Kitâbul Mubîn anu aya dina Panangan Gusti Dzul-Jalâl anu muka, nutup, jeung ngumpulkeun lapisan-lapisan langit kawas lambaran hiji buku? Lamun anjeun gélo sarta nyangka yén dina zarah aya panon anu sanggup maca hurup-hurup halus éta kitab, harita anjeun bisa narékahan nolak kasaksian éta zarah. Enya, Gusti Fâthir Nu Hakîm nyindekkeun sarta nyimpen prinsip-prinsip Kitâbul Mubîn kalayan cara anu kacida saé, pondok, dina hiji rasa nikmat anu husus jeung hiji kabutuhan anu husus. Lamun unggal perkara digawé kalayan rasa nikmat anu husus jeung kabutuhan anu husus kitu, éta nurut kana prinsip-prinsip Kitâbul Mubîn tanpa terang éta prinsip. Upamana, reungit anu sungutna mancung, dina menit nalika lahir ka dunya, kaluar ti imahna; tanpa eureun nyerang raray manusa, neunggeul ku iteukna anu panjang, ngaluarkeun cai hirup, tuluy nginum éta. Dina nyingkahan serangan, éta némbongkeun kapinteran kawas staf perang. Saha anu ngajarkeun karajinan ieu, élmu perang ieu, jeung karajinan ngaluarkeun cai ka mahluk leutik anu tacan pangalaman sarta kakara lahir ka dunya ieu? Ti mana éta diajar? Abdi, nyaéta Said anu taya daya ieu, ngaku yén lamun abdi aya dina tempat reungit anu sungutna mancung éta, abdi ngan bisa diajar ieu karajinan, perang maju jeung mundur, sarta tugas ngaluarkeun cai ieu ku palajaran anu kacida panjangna jeung pangalaman anu loba pisan. Bandingkeun jeung laleur ieu sato-sato anu nampi ilham saperti nyiruan, lancah, jeung bulbul anu ngawangun sayangna kawas kaos suku. Malah tutuwuhan ogé bisa dibandingkeun persis jeung sasatoan. Enya, Gusti Jawwâd Mutlak (jalla jalaluhu) geus maparin ka leungeun unggal mahluk hirup hiji catetan anu ditulis ku tinta rasa nikmat jeung tinta kabutuhan. Ku éta, Mantenna masrahkeun program paréntah-paréntah panyiptaan jeung daptar pangabdianana. Tingali kumaha Gusti Hakîm Dzul-Jalâl nyerat dina hiji catetan bagian tina prinsip-prinsip Kitâbul Mubîn anu patali jeung tugas nyiruan, tuluy nempatkeunana dina peti leutik dina sirah nyiruan. Konci peti éta nyaéta rasa nikmat anu husus pikeun nyiruan anu getol ngalaksanakeun tugas. Ku éta, nyiruan muka peti, maca program, ngartos paréntah, sarta milampah. Éta némbongkeun rusiah ayat ﻭَ ﺍَﻭْﺣٰﻰ ﺭَﺑُّﻚَ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﻨَّﺤْﻞِ. Lamun anjeun geus ngadangukeun Nota Kadalapan ieu sagemblengna sarta ngartos éta kalayan tuntas, ku pangarti langsung tina iman, anjeun bakal ngartos hiji rusiah tina ﻭَﺳِﻌَﺖْ ﺭَﺣْﻤَﺘُﻪُ ﻛُﻞَّ ﺷَﻰْﺀٍ, hiji hakékat tina ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻰْﺀٍ اِلَّا ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪, hiji prinsip tina ﺍِﻧَّﻤَٓﺎ ﺍَﻣْﺮُﻩُٓ ﺍِﺫَٓﺍ ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺷَﻴْﺌًﺎ ﺍَﻥْ ﻳَﻘُﻮﻝَ ﻟَﻪُ ﻛُﻦْ ﻓَﻴَﻜُﻮﻥُ, hiji pangajaran lemes tina ﻓَﺴُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺑِﻴَﺪِﻩ۪ ﻣَﻠَﻜُﻮﺕُ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻭَﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ.
NOTA KASALAPAN
Sing terang yén dina jinis manusa, kanabian téh cindekna jeung dasar kahadéan jeung kasampurnaan anu aya dina manusa. Agama anu sajati téh daptar kabagjaan. Iman téh kaéndahan anu suci jeung murni. Ku lantaran dina alam ieu katémbong kaéndahan anu caang, kahadéan anu lega tur luhur, bebeneran anu écés, jeung kasampurnaan anu punjul, écés ku sorangan yén bebeneran jeung hakékat aya dina kanabian sarta dina panangan para nabi. Kasasar, kajahatan, jeung karugian aya dina anu ngalawan éta. Tina rébuan kaéndahan ubudiyah, tingali ngan ieu: Tina sisi ubudiyah, Kangjeng nabi ﷺ ngahijikeun haté jalma-jalma anu ngésakeun Alloh dina solat Id, Jumaah, jeung solat jamaah, sarta ngahijikeun létahna dina hiji kalimah. Ku cara kitu, manusa ieu ngawalon agungna pangandika Gusti Ma'bûd Nu Azali ku sora-sora, doa-doa, jeung zikir-zikir anu kaluar tina haté jeung létah anu teu kaitung. Ku silih ngandelkeun, silih tulungan, sarta silih ngahiji, sora, doa, jeung zikir éta némbongkeun ubudiyah anu kacida legana ka kailahian Gusti Ma'bûd Nu Azali, nepi ka siga bumi sorangan anu ngucapkeun éta zikir, ngadoakeun éta doa, sarta ngalaksanakeun solat ku sakabéh wewengkonna. Bumi ku sakabéh sabudeureunna nurut kana paréntah ﺍَﻗ۪ﻴﻤُﻮﺍ ﺍﻟﺼَّﻠٰﻮﺓَ, anu lungsur kalayan izzah jeung kaagungan ti saluhureun langit. Ku rusiah ngahiji ieu, manusa anu mangrupa mahluk leutik tur lemah saperti zarah dina jagat raya, tina sisi agungna ubudiyah, jadi abdi anu dipikanyaah ku Gusti Khâliq bumi jeung langit, khalifah jeung sultan bumi, kapala sasatoan, sarta hasil jeung tujuan panyiptaan jagat raya. Enya, lamun sora ratusan juta manusa anu ngucapkeun Allohu Akbar dina hiji waktu sanggeus solat, utamana dina solat Id, ngahiji jeung ngumpul dina alam anu katémbong sakumaha ngahijina dina alam gaib, sora éta bakal sarua jeung Allohu Akbar anu diucapkeun ku bumi lamun sakabéhna jadi hiji manusa gedé sarta ngucapkeunana ku sora anu gedé saluyu jeung kaagunganana. Ku kituna, ucapan Allohu Akbar dina hiji waktu ku jalma-jalma anu ngésakeun Alloh anu ngahiji éta jadi kawas hiji Allohu Akbar gedé tina bumi. Saolah-olah ku zikir jeung tasbéh dunya Islam dina solat Id, bumi kakeunaan lini anu panggedéna; kalayan sakabéh wewengkon jeung sabudeureunna, bumi ngucapkeun Allohu Akbar. Kalayan haté Ka'bah Mukarramahna anu tulus, anu jadi kiblatna, bumi niat, sarta kalayan sungut Mekah jeung létah Arafahna, ngucapkeun Allohu Akbar. Éta hiji kalimah ngawujud dina hawa anu aya dina sungut sakabéh mu'min di sabudeureun bumi anu kawas guha. Sakumaha tina gema hiji kalimah Allohu Akbar muncul Allohu Akbar anu teu kaitung, zikir jeung takbir anu ditarima éta ngagema ogé di langit, ngagalura sarta méré sora ka alam-alam barzakh. Ka Gusti Zat Dzul-Jalâl anu ngajadikeun bumi kitu, sujud jeung ngabakti ka Mantenna, masjid pikeun abdi-abdi-Na, ayunan pikeun mahluk-mahluk-Na, sarta ngucapkeun tasbéh jeung takbir ka Mantenna, urang ngucapkeun hamd, tasbéh, jeung takbir sakumaha jumlah zarah bumi. Urang muji Mantenna sakumaha jumlah perkara anu aya, lantaran Mantenna parantos ngajadikeun urang umat Kangjeng Rosul Nu Pangmulya ﷺ anu ngajarkeun ieu rupa ubudiyah ka urang.
NOTA KASAPULUH
Sing terang, hé Said anu lalawora jeung kacau! Pikeun ngahontal jeung ningali cahya ma'rifat Gusti Alloh, ningali tajalli-Na dina eunteung tanda-tanda jeung saksi-saksi, sarta nengetan ngaliwatan liang-liang bukti jeung dalil, diperlukeun yén anjeun ulah ngarampa ku ramo-ramo kritik sarta ulah ngiritik ku leungeun ragu kana unggal cahya anu ngaliwat ka anjeun, datang kana haté anjeun, jeung katémbong ku akal anjeun! Ulah manjangkeun leungeun pikeun nyekel hiji cahya anu nyaangan anjeun; sabalikna, leupaskeun diri tina sabab-sabab lalawora, nyanghareupan cahya éta, sarta cicing. Sabab abdi geus nyaksian yén saksi jeung bukti ma'rifatullah aya tilu jinis: Sabagian: Kawas cai; katémbong, karasa, tapi henteu bisa dicekel ku ramo. Dina bagian ieu, kudu leupas tina lamunan sarta teuleum kana éta sagemblengna. Ulah dipariksa ku ramo-ramo kritik; lamun dipariksa kitu, éta ngalir jeung nyingkah. Cai hirup éta henteu ngajadikeun ramo minangka tempatna. Bagian kadua: Kawas hawa; karasa, tapi henteu katémbong jeung henteu bisa dicekel. Ku raray, sungut, jeung roh anjeun, nyanghareupan angin rohmat éta sarta tahan diri anjeun di hareupeunana. Ulah manjangkeun leungeun kritik, anjeun moal bisa nyekel éta. Hirupan éta ku roh anjeun. Lamun anjeun ningali kalayan ragu jeung ngarampa kalayan kritik, éta ngalangkung tur indit; éta henteu ngajadikeun leungeun anjeun minangka imahna, henteu rido kana éta. Bagian katilu: Kawas cahya; katémbong, tapi henteu karasa jeung henteu bisa dicekel. Ku kituna, tahan diri anjeun di hareupeunana ku panon haté jeung paningal roh anjeun, arahkeun panon anjeun kana éta, sarta antosan; bisa jadi éta datang ku sorangan. Sabab cahya henteu bisa dicekel ku leungeun, henteu bisa diboro ku ramo; éta cahya ngan bisa diboro ku cahya basirah. Lamun anjeun manjangkeun leungeun anu sarakah jeung jasmani sarta nimbang ku timbangan jasmani, sanajan henteu pareum, éta bakal nyumput. Sabab cahya kitu, sakumaha henteu rido dikurung dina anu jasmani, henteu bisa diasupkeun kana beungkeutan; henteu narima anu padet minangka anu kagungan jeung dununganana.
NOTA KASABELAS
Sing terang yén dina ungkara Al-Qur'an Al-Mu'jizul-Bayân aya loba kanyaah jeung welas asih. Sabab lolobana anu diajak nyarios téh jalma awam. Pikiranna basajan. Paningalna ogé henteu ningali perkara anu taliti; pikeun ngusap basajanna pikiran maranéhna, Al-Qur'an ku cara ngulang, ngulang deui ayat-ayat anu ditulis dina beungeut langit jeung bumi. Al-Qur'an ngagampangkeun maca éta hurup-hurup gedé. Upamana, Al-Qur'an ngajarkeun ayat-ayat anu écés kabaca jeung katémbong saperti panyiptaan langit jeung bumi, diturunkeunana hujan ti langit, jeung hirupna deui bumi. Dina hurup-hurup gedé éta, Al-Qur'an jarang ngabalikkeun paningal kana ayat-ayat halus anu ditulis ku hurup leutik, sangkan maranéhna henteu kasusah. Dina gaya Al-Qur'an ogé aya ungkara anu sakitu kuatna, lancar, jeung alami, nepi ka siga Al-Qur'an téh saurang hafiz anu maca ayat-ayat anu ditulis ku kalam kudrat dina lambaran jagat raya. Siga Al-Qur'an téh bacaan kitab jagat raya jeung tilawah susunanana; maca syuunat Gusti Naqqâsy Nu Azali anu Ngukirna sarta nyerat lampah-lampah-Na. Lamun anjeun hoyong ningali kakuatan ungkara ieu, regepkeun kalayan haté anu sadar tur taliti titah-titah saperti Surat 'Amma jeung ayat-ayat ﻗُﻞِ ﺍﻟﻠّٰﻬُﻢَّ ﻣَﺎﻟِﻚَ ﺍﻟْﻤُﻠْﻚِ!
NOTA KADUA BELAS
Hé réréncangan abdi anu ngadangukeun nota-nota ieu! Sing terang yén alesan abdi kadang nyerat pangadu'a, panyuhun, jeung munajat haté abdi ka Gusti Rabb, anu sabenerna kudu disumputkeun, sabalikna tina kabiasaan, nyaéta pikeun nyuhunkeun ka rohmat ilahî sangkan ditarima yén nalika pati ngajempékeun létah abdi, buku abdi nyarios ngagantikeun létah abdi. Enya, dina umur anu pondok, tobat jeung hanjakal tina létah abdi anu samentara henteu cukup pikeun jadi kaffarah dosa-dosa abdi anu teu kaitung. Létah buku abdi anu tetep sarta dina hiji darajat terus aya leuwih mangpaat pikeun éta. Tilu belas taun saméméh nota-nota ieu ditulis, dina waktu seuri Said Baheula bakal robah jadi tangis Said Anyar, salaku hasil tina angin ribut roh anu kacida ngagalurana; dina hiji waktu nalika abdi hudang tina saré lalawora mangsa ngora ku isuk-isuk mangsa sepuh, munajat jeung panyuhun ieu ditulis dina basa Arab. Hartosna sabagianna dina basa Turki kieu: Hé Gusti Rabb abdi Nu Rahîm jeung hé Gusti Khâliq abdi Nu Karîm! Ku pilihan abdi anu goréng, umur jeung mangsa ngora abdi ruksak sarta leungit. Tina buah umur jeung mangsa ngora éta, anu tinggal dina leungeun abdi téh dosa-dosa anu matak nyeri, kanyeri anu ngahinakeun, jeung waswas anu nyasabkeun. Ku ieu beban anu beurat, haté anu gering, jeung raray anu isin, abdi ngadeukeutan kubur. Bari katingali écés ku abdi, kalayan kacida gancangna, tanpa méngkol ka katuhu atawa ka kénca sarta tanpa daya milih, abdi ngadeukeutan panto kubur kawas réréncangan, sasama, jeung dulur abdi anu geus pupus. Kubur éta téh tempat eureun pangheulana jeung panto kahiji anu diwangun jeung dibuka dina jalan ka hirup langgeng tanpa tungtung, kalayan pisah salawasna tina ieu imah fana. Kalayan yakin anu pasti, abdi ngartos yén imah dunya anu ku abdi dibeungkeut jeung dipikabita ieu bakal binasa, indit; éta fana, maot. Abdi ningali yén perkara-perkara anu aya di jerona ogé, hiji sanggeus hiji, rombongan sanggeus rombongan, hijrah, indit, tuluy leungit. Utamana pikeun jalma anu boga nafsu ammarah saperti abdi, dunya ieu kacida kejemna jeung pinuh tipu daya. Lamun méré hiji rasa nikmat, éta ngagantelkeun jeung maksa nandangan sarébu kanyeri. Lamun méré dahar hiji buah anggur, éta méré saratus tampiling. Hé Gusti Rabb abdi Nu Rahîm jeung hé Gusti Khâliq abdi Nu Karîm! Ku rusiah ﻛُﻞُّ ﺍٰﺕٍ ﻗَﺮ۪ﻳﺐٌ, ti ayeuna abdi geus ningali yén dina waktu anu deukeut abdi geus ngagem kafan, naék kana peti mayit, sarta pamit ka réréncangan. Nalika ngarah jeung indit kana kubur, di payuneun lawang rohmat Gusti, ku basa kaayaan layon abdi jeung ku basa ucapan roh abdi, abdi ngagorowok: Panyalindungan! Panyalindungan! Yâ Hannân! Yâ Mannân! Mugi Gusti ngaleupaskeun abdi tina isin lantaran dosa! Abdi geus nepi ka sisi kubur; kafan dicangking dina beuheung abdi, sarta abdi nangtung di luhur awak abdi anu ngagolér di sisi kubur. Abdi ngangkat sirah ka lawang rohmat Gusti, ngagorowok sarta sasambat sakuat-kuatna: Panyalindungan! Panyalindungan! Yâ Rahmân! Yâ Hannân! Yâ Mannân! Mugi Gusti ngabébaskeun abdi tina beban dosa-dosa abdi anu beurat! Abdi geus asup kana kubur, dibungkus dina kafan. Anu ngiringkeun layon ninggalkeun abdi sarta indit. Abdi ngantosan pangampura jeung rohmat Gusti. Abdi ningali kalayan écés yén salian ti Gusti henteu aya tempat nyalindung jeung tempat kasalametan. Lantaran goréngna beungeut dosa, wangun maksiat anu matak sieun, jeung heureutna éta tempat, abdi ngagero sakuat-kuatna: Panyalindungan! Panyalindungan! Yâ Rahmân! Yâ Hannân! Yâ Mannân! Yâ Dayyân! Mugi Gusti ngaleupaskeun abdi tina dibaturan ku dosa-dosa abdi anu goréng, sarta legakeun tempat abdi. Ilahî! Rohmat Gusti téh tempat nyalindung abdi, sarta Habib Gusti ﷺ anu mangrupa rohmat pikeun sakabéh alam téh wasilah abdi pikeun ngahontal rohmat Gusti. Abdi henteu kaluh ngeunaan Gusti, tapi abdi ngadukeun nafsu jeung kaayaan abdi ka Gusti. Hé Gusti Khâliq abdi Nu Karîm jeung hé Gusti Rabb abdi Nu Rahîm! Mahluk, ciciptan, jeung abdi Gusti anu ngaranna Said, sanajan anjeunna ngalawan, taya daya, lalawora, bodo, gering, hina, ngalakukeun goréng, sepuh, celaka, sarta budak anu kabur ti dununganana, sanggeus opat puluh taun, hanjakal sarta hoyong mulang ka lawang Gusti. Anjeunna nyalindung ka rohmat Gusti. Anjeunna ngaku dosa jeung kasalahan anu teu kaitung. Anjeunna katibanan sangkaan-sangkaan jeung rupa-rupa panyakit. Anjeunna ngadu'a jeung nyuhunkeun ka Gusti. Lamun ku sampurnana rohmat Gusti, Gusti nampi anjeunna, ngahampura jeung maparin rohmat, éta tangtu saluyu jeung kamulyaan Gusti. Sabab Gusti téh Arhamur Râhimîn. Lamun Gusti henteu nampi, ka panto mana abdi angkat salian ti panto Gusti? Aya panto mana? Salian ti Gusti henteu aya Rabb anu lawangna bisa didatangan. Salian ti Gusti henteu aya Ma'bûd anu sajati anu bisa dijadikeun tempat nyalindung!.. لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍَﻧْﺖَ ﻭَﺣْﺪَﻙَ لَا ﺷَﺮ۪ﻳﻚَ ﻟَﻚَ ﺍٰﺧِﺮُ الْكَلَامِ ﻓِﻰ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﻭَ ﺍَﻭَّﻝُ الْكَلَامِ ﻓِﻰ الْاٰخِرَةِ ﻭَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻘَﺒْﺮِ ﺍَﺷْﻬَﺪُ ﺍَﻥْ لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻭَ ﺍَﺷْﻬَﺪُ ﺍَﻥَّ ﻣُﺤَﻤَّﺪًﺍ ﺭَﺳُﻮﻝُ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺻَﻠَّﻰ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺗَﻌَﺎﻟٰﻰ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻭَ ﺳَﻠَّﻢَ
NOTA KATILU BELAS
Ieu lima pasualan anu geus jadi sabab pacampur harti.
Kahiji: Jalma anu digawé jeung berjuang dina jalan anu leres, padahal ngan kudu mikiran tugasna sorangan, kalah mikiran tugas anu kagungan Gusti Alloh sarta nyusun lampahna dumasar kana éta, nepi ka salah. Dina risalah Edebü'd-din Ve'd-dünya aya carita yén dina hiji waktu sétan ngabantah Kangjeng nabi Isa alayhis salam, “Ku lantaran ajal jeung sagala rupa nurut kana takdir ilahî, alungkeun diri anjeun ti tempat luhur ieu, tingali kumaha anjeun bakal pupus.” Kangjeng nabi Isa alayhis salam ngawaler: ﺍِﻥَّ ﻟِﻠّٰﻪِ ﺍَﻥْ ﻳَﺨْﺘَﺒِﺮَ ﻋَﺒْﺪَﻩُ ﻭَ ﻟَﻴْﺲَ ﻟِﻠْﻌَﺒْﺪِ ﺍَﻥْ ﻳَﺨْﺘَﺒِﺮَ ﺭَﺑَّﻪُ Nyaéta, Gusti Alloh nguji abdi-Na, ngadawuh, “Lamun anjeun ngalakukeun kieu, Kami bakal ngalakukeun kieu ka anjeun; Kami tingali naha anjeun bisa ngalakukeun éta?” Ku cara kitu Mantenna nguji. Tapi abdi henteu boga hak jeung henteu pantes nguji Gusti Alloh sarta nyarios, “Lamun abdi ngalakukeun kieu, naha Gusti bakal ngalakukeun kieu?” Nguji ku cara kitu ka rububiyah Gusti Alloh mangrupa goréng tatakrama sarta ngalawan ubudiyah. Ku lantaran hakékatna kitu, manusa kudu ngalaksanakeun tugasna sorangan sarta henteu pipilueun kana tugas Gusti Alloh. Kawentar yén dina hiji waktu, nalika Celaleddin-i Harzemşah, salah sahiji pahlawan Islam anu geus sababaraha kali ngéléhkeun tentara Cengiz, angkat perang, para menteri jeung pengikutna nyarios ka anjeunna, “Anjeun bakal meunang, Gusti Alloh bakal ngajadikeun anjeun unggul.” Anjeunna nyarios, “Kalayan paréntah Alloh, abdi boga tugas pikeun milampah dina jalan jihad; abdi henteu pipilueun kana tugas Gusti Alloh. Ngajantenkeun meunang atawa éléh téh tugas Mantenna.” Ku ngartos rusiah pasrah ieu, éta jalma sering meunang kalayan cara anu luar biasa. Enya, dina lampah anu dipigawé manusa ku bagian pilihan anu aya dina leungeunna, anjeunna ulah mikiran hasil anu kagungan Gusti Alloh. Upamana, sabagian dulur urang beuki sumanget sarta giat ku gabungna jalma-jalma kana Risale-i Nur. Nalika jalma-jalma henteu ngadangukeun, kakuatan maknawi jalma anu lemah pegat sarta sumangetna rada pareum. Padahal Kangjeng Rosul Nu Pangmulya ﷺ, anu mangrupa guru mutlak, panutan pikeun sadayana, sarta pamingpin anu pangsampurnana, ku ngajadikeun titah ilahî ﻭَﻣَﺎ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﺮَّﺳُﻮﻝِ اِلَّا الْبَلَاغُ minangka pamingpin mutlakna, nalika jalma-jalma nyingkah jeung henteu ngadangukeun, anjeunna kalah leuwih giat, narékahan, sarta daria dina nepikeun. Sabab ku rusiah ﺍِﻧَّﻚَ لَا ﺗَﻬْﺪ۪ﻯ ﻣَﻦْ ﺍَﺣْﺒَﺒْﺖَ ﻭَﻟٰﻜِﻦَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻳَﻬْﺪ۪ﻯ ﻣَﻦْ ﻳَﺸَٓﺎﺀُ, anjeunna ngartos yén ngajadikeun manusa ngadangukeun jeung maparin hidayah téh tugas Gusti Alloh. Anjeunna henteu pipilueun kana tugas Gusti Alloh. Ku kituna, hé dulur-dulur abdi! Aranjeun ogé ulah pipilueun kana tugas anu lain kagungan aranjeun ku nyusun lampah dumasar kana éta, sarta ulah boga sikep nguji ka Gusti Khâliq aranjeun! Pasualan Kadua: Ubudiyah ningali paréntah ilahî jeung rido ilahî. Anu ngagerakkeun ubudiyah téh paréntah ilahî, sarta hasilna téh rido Gusti Alloh. Buah jeung mangpaatna patali jeung aherat. Tapi kalayan sarat yén mangpaat dunya sarta buah anu muncul ku sorangan jeung dipaparinkeun tanpa dipénta henteu jadi tujuan pamungkas jeung henteu dihaja dipikahayang, éta henteu ngalawan ubudiyah. Sabalikna, pikeun jalma anu lemah, éta jadi pangjurung jeung pangrojong pikeun milih. Lamun mangpaat jeung kauntungan dunya éta jadi sabab atawa bagian tina sabab pikeun ubudiyah, wirid, atawa zikir éta, éta ngabatalkeun sabagian ubudiyah. Malah ngajadikeun wirid anu boga hasiat éta mandul, henteu ngahasilkeun. Jalma anu henteu ngartos rusiah ieu, upamana maca Evrad-ı Kudsiye-i Şah-ı Nakşibendî anu boga saratus hasiat jeung mangpaat atawa Cevşenü'l-Kebir anu boga sarébu hasiat, kalayan niat ngajadikeun sabagian éta mangpaat minangka tujuan éta sorangan. Maranéhna henteu ningali mangpaat éta sarta moal ningali, sarta henteu boga hak pikeun ningali ogé. Sabab éta mangpaat henteu bisa jadi sabab pikeun wirid éta, sarta moal dihaja dipikahayang tina éta minangka tujuan éta sorangan. Sabab mangpaat éta muncul minangka kurnia, tanpa dipénta, tina wirid anu tulus éta. Lamun mangpaat éta diniatkeun, ihlas rada ruksak. Malah kaluar tina ubudiyah sarta turun ajénna. Ngan kieu: Pikeun maca wirid anu boga hasiat kitu, jalma anu lemah butuh hiji pangjurung jeung pangrojong pikeun milih. Lamun ku mikiran mangpaat éta anjeunna jadi sumanget, tapi maca wirid ngan pikeun rido ilahî jeung aherat, éta henteu ngarugikeun. Malah ditarima. Lantaran hikmah ieu henteu kahartos, loba jalma ragu, malah mungkir, lantaran henteu ningali mangpaat anu diriwayatkeun ti para quthub jeung salaf soléh. Pasualan Katilu: : ﻃُﻮﺑٰﻰ ﻟِﻤَﻦْ ﻋَﺮَﻑَ ﺣَﺪَّﻩُ ﻭَﻟَﻢْ ﻳَﺘَﺠَﺎﻭَﺯْ ﻃَﻮْﺭَﻩُ Nyaéta, “Bagja jalma anu terang ka dirina sorangan sarta henteu ngaliwatan watesna.” Sakumaha ti hiji zarah kaca, hiji tétés cai, hiji balong, laut, jeung bulan nepi ka planét-planét, aya pantulan panonpoé. Masing-masing nyangking pantulan jeung gambaran panonpoé nurut kana kamampuhna sarta terang watesna. Hiji tétés cai, nurut kana kamampuhna, nyarios, “Aya hiji pantulan panonpoé dina abdi.” Tapi henteu bisa nyarios, “Abdi ogé eunteung kawas laut.” Kitu ogé, nurut kana rupa-rupana tajalli asma ilahî, aya darajat-darajat dina maqam para wali. Unggal asma ilahî, kawas hiji panonpoé, boga tajalli ti haté nepi ka arsy. Haté ogé hiji arsy, tapi henteu bisa nyarios, “Abdi ogé kawas arsy.” Ku kituna, jalma anu milampah ku manja jeung reueus, salaku gaganti terang teu daya, miskin, kakurangan, jeung henteu sampurna dina dirina sarta sujud kalayan panyuhun ka lawang kailahian, padahal éta dasar ubudiyah, nyaruakeun haténa anu sakadar zarah jeung arsy. Anjeunna pacampur harti antara maqamna anu kawas tétés jeung maqam para wali anu kawas laut. Pikeun nyaluyukeun dirina kana maqam gedé éta sarta ngajaga dirina dina éta maqam, anjeunna ragrag kana lampah dijieun-jieun, maksa diri, pamer diri anu teu aya hartina, jeung loba kasusah. Cindekna: Dina hadis aya: ﻫَﻠَﻚَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱُ اِلَّا ﺍﻟْﻌَﺎﻟِﻤُﻮﻥَ ﻭَﻫَﻠَﻚَ ﺍﻟْﻌَﺎﻟِﻤُﻮﻥَ اِلَّا ﺍﻟْﻌَﺎﻣِﻠُﻮﻥَ ﻭَﻫَﻠَﻚَ ﺍﻟْﻌَﺎﻣِﻠُﻮﻥَ اِلَّا ﺍﻟْﻤُﺨْﻠِﺼُﻮﻥَ ﻭَﺍﻟْﻤُﺨْﻠِﺼُﻮﻥَ ﻋَﻠٰﻰ ﺧَﻄَﺮٍ ﻋَﻈ۪ﻴﻢٍ Nyaéta, anu jadi sabab salamet jeung leupas ngan ihlas. Meunang ihlas téh kacida pentingna. Hiji zarah amal anu ihlas leuwih punjul tibatan amal anu teu tulus anu beuratna loba batman. Kudu dipikiran yén sabab dina lampah anu ngahasilkeun ihlas téh murni paréntah ilahî, sarta hasilna téh rido ilahî, sarta henteu pipilueun kana tugas ilahî. Dina sagala rupa aya ihlas. Malah hiji zarah kanyaah anu ihlas leuwih punjul tibatan kanyaah anu resmi jeung dibayar anu beuratna loba batman. Hiji jalma geus ngungkarakeun kanyaah anu ihlas ieu kieu: ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﻧَﺎ ﺑِﺎﻟْﺒَﺎﻏ۪ﻰ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﺤُﺐِّ ﺭِﺷْﻮَﺓً ﺿَﻌ۪ﻴﻒٌ ﻫَﻮًﻯ ﻳُﺒْﻐٰﻰ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺛَﻮَﺍﺏٌ Nyaéta, “Dina kanyaah, abdi henteu ménta suap, upah, balesan, atawa ganjaran. Sabab kanyaah anu dipénta ganjaran atawa pahala minangka balesanana téh lemah, henteu terus aya.” Malah kanyaah anu murni geus disimpen dina fitrah manusa jeung sakabéh indung. Kanyaah para indung téh tempat ngawujudna kanyaah anu murni ieu dina hartina anu lengkep. Bukti yén ku rusiah kanyaah éta, para indung henteu hoyong jeung henteu ménta ganjaran atawa suap pikeun kanyaah ka anak-anakna nyaéta: Maranéhna ngorbankeun nyawa, malah kabagjaan aheratna ogé pikeun anak-anakna. Sanajan sakabéh modal hayam bikang téh ngan hirupna sorangan, pikeun nyalametkeun anakna tina sungut anjing, hayam éta ngantep sirahna dicekel anjing, sakumaha disaksian ku Hüsrev. Pasualan Kaopat: Ni'mat anu datang ngaliwatan leungeun sabab-sabab anu lahiriah ulah ditarima pikeun éta sabab-sabab. Lamun éta sabab henteu boga pilihan, upamana sato jeung tangkal, éta langsung méré ni'mat pikeun Gusti Alloh. Ku lantaran ku basa kaayaan éta ngucapkeun Bismillah sarta méré ka anjeun, anjeun ogé ucapkeun Bismillah pikeun Alloh, tuluy tampi éta. Lamun éta sabab boga pilihan, éta kudu ngucapkeun Bismillah, kakara anjeun tampi ti anjeunna; lamun henteu, ulah ditarima. Sabab salian ti harti écés ayat وَلَا ﺗَﺎْﻛُﻠُﻮﺍ ﻣِﻤَّﺎ ﻟَﻢْ ﻳُﺬْﻛَﺮِ ﺍﺳْﻢُ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻋَﻠَﻴْﻪِ, hiji harti isyaratna kieu: “Ulah ngadahar ni'mat anu henteu ngingetkeun ka Gusti Mun'im anu sajati sarta anu henteu dipasihkeun kalayan nami-Na!” Ku kituna, anu méré ogé kudu ngucapkeun Bismillah, anu narima ogé kudu ngucapkeun Bismillah. Lamun anjeunna henteu ngucapkeun Bismillah, tapi anjeun ogé butuh narima éta, anjeun ucapkeun Bismillah, tingali Panangan rohmat ilahî di luhur sirahna, cium kalayan sukur, tuluy tampi ti anjeunna. Nyaéta, tina ni'mat tingali kana dipaparinkeunana ni'mat, tina dipaparinkeunana ni'mat pikirkeun Gusti Mun'im anu sajati. Mikiran ieu mangrupa sukur. Sanggeus éta, lamun hoyong, doakeun éta perantara anu lahiriah. Sabab éta ni'mat dikintunkeun ka aranjeun ngaliwatan leungeunna. Anu nipu jalma anu nyembah sabab-sabab anu lahiriah nyaéta datangna atawa ayana dua perkara babarengan, anu disebut “iqtiran”; maranéhna nyangka yén hiji jadi sabab pikeun anu séjén. Ku lantaran henteu ayana hiji perkara jadi sabab henteu ayana hiji ni'mat, anjeunna ogé nyangka yén ayana éta perkara jadi sabab ayana éta ni'mat. Anjeunna nyandarkeun sukur jeung rasa ngahutang budi ka éta perkara, nepi ka kaliru. Sabab ayana hiji ni'mat muncul nalika sakabéh panganteur jeung sarat pikeun éta ni'mat aya. Padahal henteu ayana éta ni'mat cukup ku henteu ayana hiji sarat. Upamana, jalma anu henteu muka liang saluran anu nyiram hiji kebon jadi sabab garingna éta kebon jeung henteu ayana ni'mat-ni'mat éta. Tapi ayana ni'mat kebon éta, salian ti pangabdian éta jalma, gumantung kana ayana ratusan sarat, sarta muncul ku kudrat jeung iradat Gusti Rabb anu mangrupa sabab anu sajati. Sing ngartos sabaraha écésna kasalahan ieu tipu pamikiran, sarta sing terang sabaraha kaliruna jalma anu nyembah sabab-sabab! Enya, iqtiran béda, sabab béda. Hiji ni'mat datang ka anjeun; niat hiji manusa pikeun méré kahadéan ka anjeun nyarengan ni'mat éta, tapi henteu jadi sababna. Sababna téh rohmat ilahî. Enya, lamun éta jalma henteu niat méré kahadéan, éta ni'mat moal datang ka anjeun. Éta bakal jadi sabab henteu ayana ni'mat. Tapi dumasar kaidah anu geus disebut tadi, kahayang méré kahadéan éta henteu bisa jadi sabab pikeun ni'mat éta. Ngan bisa jadi hiji sarat tina ratusan sarat. Upamana, sabagian murid Risale-i Nur anu nampi ni'mat Gusti Alloh, saperti Hüsrev jeung Re'fet, geus pacampur harti antara iqtiran jeung sabab; maranéhna némbongkeun rasa ngahutang budi anu kaleuleuwihi ka guruna. Padahal, Gusti Alloh geus ngajadikeun ni'mat nampi mangpaat anu dipaparinkeun ka maranéhna dina palajaran Al-Qur'an jeung ni'mat nepikeun anu dikurniakeun ka guruna datang babarengan, nyarengan hiji jeung anu séjén. Maranéhna nyarios, “Lamun guru urang henteu sumping ka dieu, urang moal bisa nampi ieu palajaran. Ku kituna, nepikeunana jadi sabab pikeun mangpaat urang.” Abdi ogé nyarios, “Hé dulur-dulur abdi! Ni'mat anu dipaparinkeun Gusti Alloh ka abdi jeung ka aranjeun datang babarengan; sabab dua ni'mat éta ogé rohmat ilahî. Abdi ogé, kawas aranjeun, dina hiji waktu pacampur harti antara iqtiran jeung sabab sarta kacida ngarasa ngahutang budina ka ratusan murid Risale-i Nur anu kalamna kawas inten, saperti aranjeun. Abdi nyarios, lamun maranéhna henteu aya, kumaha jalma taya daya anu satengah ummi kawas abdi bisa ngawula? Tuluy abdi ngartos yén sanggeus ni'mat suci anu dipaparinkeun ka aranjeun ngaliwatan kalam, Mantenna ogé maparin hasil ka abdi dina ieu pangabdian. Dua ni'mat éta nyarengan; henteu bisa jadi sabab pikeun hiji jeung anu séjén. Abdi henteu nganuhunkeun ka aranjeun, tapi ngawilujengkeun aranjeun. Aranjeun ogé, salaku gaganti rasa ngahutang budi ka abdi, doakeun jeung wilujengkeun abdi.” Dina pasualan kaopat ieu, kahartos sabaraha darajat lalawora anu aya. Pasualan Kalima: Sakumaha lamun harta hiji jamaah dibikeun ka hiji jalma, éta jadi panganiayaan; atawa lamun hiji jalma ngarebut wakaf-wakaf anu kagungan jamaah, anjeunna nganiaya. Kitu ogé, méré hasil anu muncul ku usaha hiji jamaah atawa kahormatan jeung kahadéan anu timbul ku lampah hadé hiji jamaah ka kapala atawa guru jamaah éta, mangrupa panganiayaan ka jamaah sarta ka éta guru atawa kapala. Sabab éta ngusap kaakuan, ngajurung kana sombong. Padahal dirina penjaga panto, éta ngajadikeun anjeunna nyangka dirina raja. Anjeunna ogé nganiaya nafsuna sorangan. Malah muka jalan kana syirik anu nyumput. Enya, mayorna henteu bisa nyokot rampasan jeung kahormatan meunang perang tina hiji batalyon anu ngarebut benteng. Enya, guru jeung mursyid ulah dianggap minangka asal jeung sumber. Sabalikna, kudu terang yén aranjeunna téh tempat ngawujudna jeung tempat pantulan. Upamana, panas jeung cahya datang ka anjeun ngaliwatan hiji eunteung. Salaku gaganti ngahutang budi ka panonpoé, nganggap eunteung minangka sumber, poho ka panonpoé, sarta ngahutang budi ka eunteung téh gélo. Enya, eunteung kudu dijaga lantaran éta tempat ngawujudna. Roh jeung haté mursyid téh hiji eunteung. Éta jadi tempat pantulan feyiz anu datang ti Gusti Alloh sarta jadi wasilah pikeun dipantulkeun ka muridna. Tina sisi feyiz, ulah méré maqam leuwih ti minangka wasilah. Malah sakapeung, hiji guru anu dianggap sumber téh sanés tempat ngawujudna, sanés ogé sumber. Sabalikna, ku beresihna ihlas muridna, kuatna hubungan, jeung ngan neuteup ka anjeunna, murid éta ningali feyiz anu ditampi ku anjeunna dina jalan séjén saolah-olah datang tina eunteung roh guruna. Kawas sabagian jalma anu ku jalan magnétisme, bari terus nengetan hiji kaca, hiji jandéla ka alam misal kabuka dina lamunanana. Anjeunna nyaksian loba perkara ahéng dina éta eunteung. Padahal éta lain dina eunteung; sabalikna, ngaliwatan talitina paningal ka eunteung, anjeunna ningali yén hiji jandéla kabuka kana lamunanana di luar eunteung. Ku sabab éta, sakapeung murid anu tulus ti hiji syekh anu tacan sampurna bisa leuwih sampurna tibatan syekhna, tuluy ngabimbing syekhna sarta jadi syekh pikeun syekhna.