Harita di Kosovo parantos diusahakeun ngadegkeun hiji Paguron Luhur Islam anu gedé. Di dinya, boh ka para anggota İttihat boh ka Sultan Reşad, anjeunna nyarios: “Wétan langkung peryogi paguron luhur anu sapertos kieu, sarta lir puseur dunya Islam.” Ku kituna aranjeunna jangji yén hiji paguron luhur bakal dibuka di Wétan. Engké, nalika Perang Balkan medal, tempat madrasah éta, nyaéta Kosovo, direbut. Ku kituna anjeunna ngajukeun paménta supaya salapan belas rébu lira emas anu disadiakeun pikeun paguron luhur di Kosovo dipasihkeun pikeun Paguron Luhur Wétan. Paménta ieu ditampi.
Bedîüzzaman angkat deui ka Van. Di Artemit (Edremit), di sisi Tasik Van, tatapakan paguron luhur éta dipasang. Tapi hanjakal, ku medalna Perang Dunya, usaha éta kareureuh. Dina usum tiis éta, Molla Said memang parantos ngawartosan ka murid-muridna: “Siapkeun diri, hiji musibah jeung cilaka anu gedé keur ngadeukeutan urang.”
@
(Ustad Bedîüzzaman di İstanbul, sareng Abdurrahman, putra dulur lalakina, sanggeus Perang Dunya Kahiji.)
PANGABDIAN BEDÎÜZZAMAN SAID NURSÎ ANU PINUH KU PANGORBANAN KA LEMAH CAI JEUNG BANGSA MINANGKA PANGLIMA RESIMEN SUKARELAWAN
Sanggeus ngalakukeun pangabdian jihad di Front Kaukasus anu dipuji kalayan kagum ku Enver Paşa jeung Panglima Divisi, Bedîüzzaman mundur ka Van lantaran majuna pasukan Rusia. Nalika Van dikosongkeun sarta Rusia nyerang, padahal anjeunna sareng sabagéan muridna parantos mutuskeun kalayan pasti pikeun ngabéla di Bénténg Van nepi ka syahid, ku paménta anu pageuh ti Gubernur Van Cevdet Bey anu keur mundur, anjeunna mundur ka kota Vastan. Nalika gubernur, bupati, rahayat jeung tentara mundur ka arah Bitlis, hiji resimen kavaleri Kazak parantos nyerang Vastan. Supaya harta, kulawarga jeung budak-budak rahayat anu kabur ti Van henteu ragrag kana leungeun musuh, Molla Said nyanghareupan para Kazak éta sareng kira-kira tilu puluh nepi ka opat puluh prajurit anu henteu tiasa kabur sarta sabagéan muridna, sarta ngajamin sadayana tiasa salamet. Malah pikeun nyingsieunan para Kazak anu nyerang, dina peuting anjeunna naék ka bukit luhur di saluhureun aranjeunna kalayan cara nyerang, saolah-olah hiji pasukan bantuan gedé parantos sumping; ku ngajadikeun Kazak nyangka kitu, anjeunna nahan aranjeunna sarta henteu ngantepkeun maju. Ku cara ieu anjeunna janten sabab Vastan bébas tina panguasaan Rusia.
Dina mangsa perang éta, nalika mulih ka parit pertahanan, anjeunna nyusun tafsir anu nami İşaratü'l-İ'caz sareng muridna anu ajénna, Molla Habib. Kadang di garis tembak, kadang dina kuda, kadang nalika asup kana parit pertahanan, anjeunna nyarios sarta Molla Habib nyerat. Sabagéan gedé İşaratü'l-İ'caz disusun dina kaayaan ieu. {(Catetan handap): Pépéling: Tafsir “İşaratü'l-İ'caz” ieu disusun dina taun kahiji Perang Dunya baheula, di front perang, tanpa sumber rujukan, padahal henteu aya kitab. Salian ti kapaksa ku mangsa perang, dumasar opat sabab, éta ditulis ku cara anu pohara ringkes jeung padet; “Fatiha” sarta satengah anu kahiji langkung umum jeung langkung ringkes.
Kahiji: Harita waktu henteu masihan kasempetan pikeun ngajelaskeun. Said Baheula nepikeun maksad ku ungkara anu padet jeung pondok. Kadua: Anjeunna mikiran tingkat pamahaman murid-muridna sorangan anu kacida calakanana, henteu mikiran pamahaman batur.
Katilu: Lantaran Said Baheula ngajelaskeun i'jaz anu padet dina susunan Al-Qur'an anu pohara taliti jeung lemes, éta jadi pondok sarta lemes. Tapi ayeuna abdi nalungtik ku paningal Said Anyar. Saéstuna, sanajan Said Baheula miboga sagala kasalahan, hasil anjeunna nalungtik sacara ilmiah dina tafsir ieu mangrupa karya agungna. Lantaran nalika nyerat anjeunna salawasna nyiapkeun diri pikeun syahid, nyerat kalayan niat anu ihlas sarta ngalarapkeun hukum-hukum balaghah jeung padoman élmu basa Arab, abdi henteu tiasa ngabantah hiji ogé. Mugia Gusti ngajadikeun karya ieu kafarat dosa-dosana sarta ogé ngadidik jalma-jalma anu bakal ngartos tafsir ieu sapinuhna, insya Alloh.
Upami henteu aya panghalang saperti Perang Dunya Kahiji, saperti jilid kahiji tafsir ieu ngajelaskeun i'jaz susunan, anu salah sahiji sisi i'jaz, sarta upami bagian-bagian jeung serat-serat séjén ogé ngawengku hakékat tafsir anu papisah, éta bakal janten tafsir anu saé sarta nyakup sagala pikeun Al-Qur'an anu kateranganana mukjizat. Malah insya Alloh, upami bagian tafsir ieu dijadikeun sumber sareng saratus tilu puluh risalah “Sözler”, “Lem'alar” jeung “Mektubat”, mugia dina mangsa datang hiji tim anu bagja nyerat tafsir Al-Qur'an anu sapertos kitu, insya Alloh.
Bedîüzzaman Said Nursî
Di İstanbul ogé, Fetva Emini Ali Rıza Efendi, ku sering nalungtik tafsir ieu, sababaraha kali ngumumkeun kalayan sumpah ka rerencangan anu ngadatangan anjeunna: “İşaratü'l-İ'caz ieu miboga kakuatan jeung ajén sarébu tafsir!”
Para ulama Wétan sarta ulama-ulama gedé di Şam jeung Bağdat parantos ngahargaanana ku nyarios: “İşaratü'l-İ'caz téh tafsir anu kacida luar biasana sarta teu aya tandinganana.”}
Lantaran “Pedaran Maksad” di awal tafsir anu luar biasa ieu masihan katerangan ngeunaan tafsir nepi ka hiji tingkat, urang nyelapkeunana sakumaha ayana.
Pedaran Maksad
Al-Qur'an anu agung, saperti hiji biantara Gusti anu nyakup sagala sarta hiji dawuh umum ti Gusti anu ditepikeun ti arsy anu pangluhurna ka lapisan-lapisan, bangsa-bangsa sarta unggal jalma tina umat manusa anu datang jeung kaliwat dina sakabéh jaman, ogé ngawengku seueur sains jeung élmu anu patali jeung perkara lahir dunya, anu henteu kahontal ku kamampuh hiji jalma atawa jamaah leutik pikeun terangna, hususna dina jaman ieu.
Ku ieu, tafsir anu medal tina pamahaman jeung pamikiran hiji jalma anu wengkuan pangaweruhna kacida heureutna dina waktu, tempat jeung kaahlian, henteu tiasa leres-leres janten tafsir pikeun Al-Qur'an anu agung.
Sabab hiji jalma henteu tiasa terang sarta ahli dina kaayaan rohani jeung perkara lahir bangsa-bangsa sarta manusa anu diajak nyarios ku Al-Qur'an, jeung sains sarta élmu anu lemes anu dikandungna, nepi ka tiasa nyusun tafsir dumasar kana éta.
Salajengna, jalan jeung cara hiji jalma henteu tiasa bébas tina fanatisme nepi ka tiasa ningali hakékat-hakékat Al-Qur'an sarta ngajelaskeunana tanpa mihak.
Salajengna, hiji panyataan anu medal tina pamahaman hiji jalma husus pikeun dirina, sarta batur henteu tiasa diajak pikeun narima éta panyataan, kajaba éta nampi pangbeneran hiji rupa ijmak.
Ku kituna, kedah disusun hiji tafsir ku hiji tim luhur ti antara ulama-ulama anu taliti anu nalungtik jeung mariksa, anu masing-masing ahli dina sababaraha sains, kalayan netepkeun harti-harti anu lemes Al-Qur'an, kahadéanana anu papisah dina tafsir-tafsir, sarta hakékat-hakékatna anu némbongan ku pangalaman waktu jeung pamanggihan sains. Saperti kitu, ngatur jeung ngajadikeun hukum konsisten henteu kedah kaluar tina pikiran hiji jalma, tapi kedah dipaliré sarta ditalungtik ku hiji tim luhur, supaya aya jaminan anu teu dinyatakeun sacara langsung ka bangsa pikeun meunang rasa aman umum sarta kapercayaan mayoritas rahayat, jeung supaya tiasa meunang bukti ijmak umat. Leres, mufasir Al-Qur'an anu agung kedah hiji jalma anu gaduh kacalakan anu luhur, ijtihad anu nembus sarta kawalian anu sampurna. Hususna dina jaman ieu, sarat-sarat ieu ngan kapanggih dina pribadi maknawi anu kacida pinterna, anu lahir tina silih nambahan pamikiran ku silih rojongan hiji tim luhur jeung agung, tina silih tulungan ku saluyuna roh-rohna, sarta tina ihlasna anu sampurna ku kabébasan mikir jeung bébas tina fanatisme. Pribadi maknawi éta tiasa nafsirkeun Al-Qur'an. Sabab dumasar padoman “Anu henteu kapanggih dina bagian, kapanggih dina sakabéhna”, sarat-sarat sapertos kieu anu henteu aya dina unggal jalma aya dina tim. Nalika abdi parantos lami ngantosan medalna hiji tim anu sapertos kieu, aya rasa anu ngarasakeun kajadian saméméh lumangsung anu ngingetkeun yén urang aya dina ambang lini gedé anu bakal ngarubuhkeun jeung ngaduruk nagri. {(Catetan handap): Leres, di hateup Madrasah Horhor urang di Van, nalika keur ngajar, anjeunna nyarios yén hiji lini gedé keur sumping. Saéstuna, saperti anu diucapkeunana, henteu lami ti harita Perang Dunya dimimitian.
Hamza, Mehmed Şefik, Mehmed Mihri}
Dumasar padoman “Upami hiji perkara henteu tiasa kahontal sapinuhna, henteu kénging ditinggalkeun sapinuhna”, sanajan teu mampuh jeung miboga kakurangan, abdi mimiti nyatet nyalira sababaraha hakékat Al-Qur'an sarta sababaraha isarat ngeunaan i'jaz dina susunanana. Tapi nalika Perang Dunya Kahiji ngabeledug, urang ragrag ka gunung jeung lebak Erzurum sarta Pasinler. Dina kiamat-kiamat éta, dina gunung jeung pasir éta, unggal meunang kasempetan abdi nyerat perkara anu sumping kana haté, ku ungkara anu henteu silih saluyu, dina kaayaan pikasieuneun jeung rupa-rupa éta. Harita, di tempat-tempat sapertos kitu, lantaran moal mungkin aya tafsir atawa kitab anu tiasa dijadikeun rujukan, anu abdi serat ngan diwangun ku ilham anu sumping kana haté. Upami ilham-ilham ieu luyu jeung tafsir-tafsir, éta cahaya di luhur cahaya; upami aya sisi anu patukang tonggong, éta tiasa dituduhkeun ka kakurangan abdi. Leres, aya bagian-bagian anu peryogi dibenerkeun, tapi abdi henteu tiasa ngidinan ngarobah ungkara-ungkara anu soéh éta, anu ditulis sarta dipasangan di garis perang kalayan ihlas anu gedé di antara para syuhada, (saperti ngarobah getih jeung pakean para syuhada); haté abdi henteu rido. Ayeuna ogé henteu rido. Sabab abdi ningali ku hakékat ihlas sarta henteu manggihan tempat pikeun ngabenerkeun. Hartina, lantaran éta ilham Al-Qur'an, i'jaz Al-Qur'an parantos ngajagana tina kasalahan.
Salajengna, karya anu abdi serat, anu nami İşaratü'l-İ'caz ieu, henteu abdi susun kalayan niat minangka tafsir anu saéstuna. Ngan upami éta nampi pangajén para panalungtik di antara ulama Islam, abdi nyusunna kalayan maksad janten tinggalan pikeun jalma-jalma mangsa éta, minangka conto jeung sumber pikeun tafsir luhur anu bakal disusun dina mangsa datang anu jauh.
Dina éta perang, Molla Habib, anu ajénna lir dua puluh murid sarta janten juru tulis tafsir “İşaratü'l-İ'caz”, sanggeus ngajamin hiji pancén komunikasi penting sareng Panglima Halil Paşa di Front Iran, syahid di Vastan.
Salila perang-perang éta, para pajuang Armenia di sababaraha tempat meuncit kulawarga jeung budak-budak. Pikeun ngalawan ieu, budak-budak Armenia ogé kadang dipaéhan. Rébuan budak Armenia parantos kumpul di wewengkon tempat Bedîüzzaman aya. Molla Said maréntahkeun ka para prajurit: “Ulah ngaganggu aranjeunna!” Engké anjeunna ngabébaskeun kulawarga jeung budak-budak Armenia ieu; aranjeunna ogé mulih ka kulawargana di antara pasukan Rusia. Ieu lampah janten pangajaran anu gedé pikeun urang Armenia, sarta aranjeunna kagum kana ahlak kaum muslimin. Sanggeus ieu kajadian, nalika Rusia ngawasa wewengkon urang, para kapala komité pajuang ninggalkeun kabiasaan meuncit kulawarga jeung budak muslim sarta jangji: “Lantaran Molla Said henteu meuncit kulawarga jeung budak-budak urang, malah masrahkeunana ka urang, urang ogé ti ayeuna ka hareup moal meuncit budak-budak muslim.” Ku cara ieu Molla Said ngajamin rébuan jalma anu henteu salah di éta wewengkon bébas tina cilaka.
Sababaraha waktos ti harita, nalika Rusia ngawasa wewengkon Van jeung Muş sarta nyerang Bitlis ku tilu divisi, Gubernur Bitlis Memduh Bey jeung Kel Ali nyarios ka Bedîüzzaman:
—Urang gaduh hiji batalion prajurit sarta kira-kira dua rébu sukarelawan anjeun; urang kapaksa mundur.
Bedîüzzaman nyarios ka aranjeunna:
—Harta, kulawarga jeung budak-budak rahayat anu kabur ti sakurilingna sarta rahayat Bitlis bakal ragrag kana leungeun musuh; urang kedah nahan salila opat lima dinten nepi ka urang musnah.
Aranjeunna nyarios:
—Lantaran Muş parantos ragrag, para prajurit ngusahakeun mindahkeun tilu puluh meriam urang ka dieu. Upami anjeun tiasa nyalametkeun tilu puluh meriam éta sareng para sukarelawan anjeun, urang bakal ngalawan ku meriam éta sababaraha dinten, sarta rahayat ogé bakal salamet. Bedîüzzaman nyarios:
—Upami kitu, simkuring bakal maot atawa mawa meriam-meriam éta,
tuluy anjeunna mingpin tilu ratus sukarelawan. Dina peuting anjeunna angkat ka arah Nurşin, ka sisi tempat meriam keur dibawa. Lantaran para informan resimen Kazak Rusia anu nuturkeun meriam masihan béja anu pohara digedé-gedékeun, “Panglima sukarelawan anu ngabéla Bitlis sumping sareng tilu rébu urang, sarta Musa Bey anu kawentar di gunung sareng sarébu urang, pikeun nyalametkeun meriam,” panglima Kazak sieun sarta henteu tiasa maju. Bedîüzzaman ngabagi tilu ratus sukarelawan anu ngiring anjeunna, hiji atawa dua pikeun unggal meriam anu kapendak, sarta ngirimna ka Bitlis. Anjeunna nyalira terus maju, nyalametkeun meriam hiji-hiji, sarta tungtungna ogé nyokot meriam anu panungtung sareng tilu rerencanganana. Ku cara ieu anjeunna ngajamin tilu puluh meriam dugi ka Bitlis. Ku meriam éta, para prajurit jeung sukarelawan ngalawan musuh tilu opat dinten, sarta sakabéh rahayat, pakakas jeung harta salamet.
Dina éta perang, pikeun masihan kawani ka para sukarelawan, Bedîüzzaman henteu asup kana parit pertahanan, tapi ngider di garis tembak. Nalika ngajalankeun kudana ka katuhu jeung ka kénca di tempat panghareupna garis tembak, ujug-ujug kapikir sarta sumping kana rohna: “Upami ayeuna simkuring syahid, mugia ieu kaayaan simkuring, nyaéta kaayaan anu katingali di panghareupna ieu, henteu ngarugikeun ihlas simkuring, anu mangrupa hiji dasar darajat syahid; mugia henteu ngandung harti némbongkeun diri.” Ku nyarios kitu, anjeunna ujug-ujug ngabalikkeun kudana sarta sumping ka gigireun rerencanganana. {(Catetan handap): Dina waktos perang anu sengit, dina waktos perkara hirup jeung maot, mikiran “Mugia kaayaan simkuring ieu, anu sacara lahir katingali lir kagagahan, henteu patukang tonggong jeung ihlas anu saéstuna,” tiasa disebut conto kasampurnaan manusa. Dina medan perang, di payuneun musuh, di antara pélor-pélor, nalika ngajalankeun kudana ka katuhu jeung ka kénca di garis tembak kalayan cita-cita pikeun némbongkeun sacara nyata kagagahan anu pohara diperlukeun guna masihan kawani ka murid-muridna; nalika ku cara ieu ngalaksanakeun kawani iman jeung kagagahan Islam dina tingkat anu pangluhurna minangka panglima, kalayan penting jeung taliti mikiran supaya henteu kaleungitan rusiah ihlas dina roh jeung niatna, anu mangrupa tingkat kasampurnaan anu pangluhurna jeung pangmurnina, ogé némbongkeun kasampurnaan rohna, saimbang jeung pangabdian agamana anu sacara lahir pantes dipuji sarta bajoangna anu pinuh ku pangorbanan, malah langkung ti éta. Ku kasaksian sakabéh hirupna, Molla Said mémang disebut di antara umat Islam kalayan gelar “Bedîüzzaman”, “Sahibü'z-zaman”, “Fahrü'd-deveran”, “Fatînü'l-asır”, tapi ieu henteu kantos tanpa hakékat atawa ngan ukur hiji kecap. Pangabdian agungna pikeun iman jeung Al-Qur'an ku Risale-i Nur, sarta pribadi maknawi anu suci jutaan murid anu daék ngorbankeun diri sarta luhur ku sumanget ngabéla agama anu diwangunna, mangrupa saksi anu jujur sarta bukti anu pasti.}
Nalika ngider di garis tembak, opat pélor nabrak awakna, tapi anjeunna henteu mundur, malah henteu asup kana parit pertahanan supaya kawani para sukarelawan henteu ruksak. Malah nalika Gubernur Memduh Bey jeung Panglima Kel Ali ngadangu ieu sarta ngirim béja, “Punten, mugia anjeunna mundur!”, anjeunna nyarios:
—Pélor jalma-jalma kafir ieu moal maéhan simkuring!..
Saéstuna, sanajan tilu pélor nabrak tempat anu tiasa nyababkeun maot, hiji nembus péso balatina, anu sanés nembus kotak bako, sarta henteu ngarugikeun anjeunna.
Dina peuting, sanggeus gubernur, Panglima Kel Ali jeung rahayat salamet, sarta para sukarelawan jeung prajurit mundur, anjeunna henteu kabur sareng sabagéan muridna anu daék ngorbankeun diri, kalayan pikiran ngorbankeun diri pikeun sabagéan jalma malang anu masih cicing di Bitlis. Dina isuk, aranjeunna bentrok sareng hiji batalion musuh; sabagéan gedé rerencanganana syahid. Malah sanggeus Ubeyd, alo sarta muridna anu daék ngorbankeun diri, ogé syahid pikeun gaganti anjeunna, anjeunna nembus tilu baris prajurit musuh sarta sareng tilu muridna anu masih hirup asup ku cara anu anéh pisan kana hiji panyumputan di luhur cai. Dina kaayaan tatu sarta tulang sukuna peupeus, anjeunna cicing tilu puluh tilu jam dina cai jeung leutak. Bedil dina leungeun, dina kaayaan pikasieuneun éta, padahal para prajurit jeung perwira musuh aya dina kamar di lanté luhur, kalayan haté anu sampurna tengtrem sarta kabungah lantaran rahayat salamet, anjeunna ngalipur rerencangan anu ngiring anjeunna sarta nyarios:
—Nalika seueur prajurit musuh sumping nyanghareupan urang, harita urang bakal ngagunakeun pakarang urang. Urang moal ngajual diri murah; urang moal nembak hiji dua musuh. Ieu pitulung Gusti anu lemes: salila tilu puluh tilu jam, padahal aranjeunna ningali prajurit Rusia sarta Rusia ogé néangan aranjeunna, Rusia henteu tiasa manggihan aranjeunna. Dina waktos ieu, Bedîüzzaman nyarios ka para sukarelawan anu daék ngorbankeun diri, anu murid-muridna:
—Rerencangan! Ulah cicing. Simkuring parantos ngahampura hak simkuring ka aranjeun; tinggalkeun simkuring, usahakeun nyalametkeun diri aranjeun.
Murid-murid anu daék ngorbankeun diri sarta gagah nyarios:
—Urang henteu tiasa ninggalkeun anjeun dina kaayaan ieu; upami syahid, mugia tetep dina pangabdian ka anjeun,
sarta aranjeunna tetep cicing.
Tuluy Rusia ngajadikeun aranjeunna tawanan sarta ngirimna ka Van, Celfa, Tiflis, Kiloğrif jeung Kosturma.
Para pajuang Armenia kawentar; malah dicaritakeun kieu: “Sanajan beungeut para pajuang dicekel di luhur areng anu beureum, nepi ka panonna méh bitu, aranjeunna tetep henteu muka rusiah.” Harita Rusia nyarios: “Sukarelawan Bedîüzzaman ngaleuwihan para pajuang Armenia! Ku sabab ieu aranjeunna langkung suksés ngabasmi Kazak urang.”
Bedîüzzaman dibawa ka kamp tawanan. Di dieu aya hiji kajadian anu pantes dipuji. Kieu:
Hiji dinten Panglima Agung Rusia sumping pikeun mariksa tawanan. Nalika pamariksaan, Bedîüzzaman henteu masihan salam ka panglima sarta henteu gugah tina tempatna. Panglima ambek; bari nyangka yén meureun anjeunna henteu wanoh, panglima ngaliwat deui di payuneunana. Nalika anjeunna tetep henteu gugah, panglima nyarios ngaliwatan juru basa:
—Sigana anjeunna henteu wanoh ka simkuring?
Bedîüzzaman:
—Simkuring wanoh, anjeunna Nikola Nikolaviç.
Panglima:
—Upami kitu, anjeunna ngahina tentara Rusia, ku kituna ogé Tsar Rusia.
Bedîüzzaman nyarios:
—Simkuring henteu ngahina. Simkuring hiji ulama muslim. Jalma anu gaduh iman langkung luhur tibatan jalma anu henteu terang Gusti. Ku kituna simkuring henteu gugah pikeun anjeun.
Ku sabab ieu Bedîüzzaman dibawa ka pangadilan militér. Sababaraha rerencangan perwira anjeunna ménta kalayan pisan supaya anjeunna langsung ménta dihampura pikeun nyegah balukar anu gawat.
Tapi Bedîüzzaman nyarios:
—Putusan hukuman pati maranéhna mangrupa paspor pikeun simkuring indit ka alam anu langgeng,
sarta henteu maliré pisan kalayan martabat jeung kawani anu sampurna.
Tungtungna hukuman patina diputuskeun. Nalika hukuman bakal dilaksanakeun, anjeunna ménta idin pikeun solat; anjeunna ngécéskeun yén sanggeus ngalaksanakeun pancén agama, anjeunna bakal masrahkeun dadana ka pélor-pélor anu bakal ditembakkeun. Pas dina waktos ieu, nalika anjeunna keur ngalaksanakeun solat, panglima Rusia sumping sarta ménta dihampura ka Bedîüzzaman ku nyarios:
—“Simkuring parantos yakin yén lampah anjeun éta asalna tina pageuhna anjeun kana perkara-perkara anu suci pikeun anjeun. Simkuring ménta, punten hampura simkuring.”
Tuluy anjeunna ngajadikeun hukuman pati anu parantos diputuskeun dicabut.
Bedîüzzaman cicing dina tawanan di wewengkon Sibéria kira-kira dua satengah taun. Jalma anu ngorbankeun diri pikeun Islam ieu, anu ngahususkeun sarta ngawakafkeun sakabéh hirupna dina jalan Alloh pikeun Al-Qur'an, Islam jeung ngahirupkeun Sunnah anu mulya, di dieu ogé leres-leres henteu cicing tanpa pagawéan. Anjeunna digawé pikeun nyaangan jeung ngaping lingkungan tempat anjeunna aya. Salila waktos ieu anjeunna masihan pangajaran ka para perwira anu janten tawanan sareng anjeunna.
Hiji dinten, nalika anjeunna masihan pangajaran ka salapan puluh rerencangan perwira, hiji panglima Rusia sumping. Sanajan anjeunna ngahalangan pangajaran ku nyarios “Anjeunna masihan pangajaran pulitik”, nalika terang yén kagiatanana patali jeung agama, élmu sarta kahirupan sosial, anjeunna ngajadikeunana diidinan deui.
Tungtungna anjeunna kabur sarta bébas tina tawanan, hasil dugi ka Petersburg jeung Warsawa. Engké, ngaliwatan Wina, anjeunna sumping ka İstanbul dina taun Rumî 1334.
@
(Ieu paspor anu dipasihkeun ku Kantor Atasé Militér Sofya nalika Bedîüzzaman kabur tina tawanan Rusia sarta sumping ka Sofya ngaliwatan Jérman.)
@
(Poto Bedîüzzaman anu dicandak ku urang Jérman nalika anjeunna mulih tina tawanan Rusia sarta mampir di Jérman dina 1918.)
Bedîüzzaman Said Nursî, anu janten panglima resimen sukarelawan dina Perang Dunya, nyaritakeun kahirupan tawanan ieu dina salah sahiji karyana {(Catetan handap): Lami sanggeus ieu tawanan, Üstad anu dikirim ka Barla lir tawanan ogé nyerat sabagéan pangalaman hirupna baheula minangka “Harepan Katilu Belas tina Lem'a Kadua Puluh Genep”. Anu panasaran tiasa ningali risalah éta.} kieu:
TINA LEM'A KADUA PULUH GENEP
SABAGÉAN HAREPAN KASALAPAN
Dina Perang Dunya, ku janten tawanan, simkuring aya di propinsi Kosturma anu jauh pisan di kalér-wétan Rusia. Di dinya, hiji masjid leutik urang Tatar aya di sisi Walungan Volga anu kawentar. Simkuring ngarasa keuheul di antara para perwira tawanan anu janten rerencangan simkuring di dinya. Simkuring hoyong nyalira; simkuring henteu tiasa ngider di luar tanpa idin. Warga Tatar nyandak simkuring ka masjid leutik di sisi Walungan Volga éta kalayan jaminan. Simkuring mondok nyalira di masjid. Nalika caket kana usum semi, dina peuting-peuting anu kacida panjangna di wewengkon kalér éta, simkuring seueur tetep hudang.
Dina peuting-peuting anu poék éta, di pangumbaraan anu poék, sora Walungan Volga anu sedih, sora rintik hujan anu ngaharukan sarta angin anu niup mawa rasa papisah, ngahudangkeun simkuring samentara tina saré anu jero lantaran lalawora. Sanajan simkuring henteu acan nganggap diri sepuh, jalma anu ningali Perang Dunya téh sepuh. Saolah-olah nampi rusiah ﻳَﻮْﻡَ ﻳَﺠْﻌَﻞُ ﺍﻟْﻮِﻟْﺪَﺍﻥَ ﺷ۪ﻴﺒًﺎ, lantaran dinten-dinten éta ngajadikeun budak-budak sepuh, padahal yuswa opat puluh taun, simkuring mendakan diri dina kaayaan yuswa dalapan puluh taun.
Dina peuting anu poék jeung panjang, pangumbaraan anu sedih sarta kaayaan anu sedih éta, aya rasa putus harepan kana kahirupan. Simkuring ningali henteu mampuhna jeung nyalirana diri, sarta harepan simkuring pegat. Dina kaayaan éta, pitulung sumping tina Al-Qur'an Al-Hakîm; létah simkuring nyebut ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻭَﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛ۪ﻴﻞُ, sarta haté simkuring ogé bari nangis nyebut: ﻏَﺮ۪ﻳﺒَﻢْ ﺑ۪ﻰ ﻛَﺴَﻢْ ﺿَﻌ۪ﻴﻔَﻢْ ﻧَﺎﺗُﻮَﺍﻧَﻢْ اَلْاَمَانْ ﮔُﻮﻳَﻢْ ﻋَﻔُﻮْ ﺟُﻮﻳَﻢْ ﻣَﺪَﺩْ ﺧٰﻮﺍﻫَﻢْ ﺯِﺩَﺭْﮔَﺎﻫَﺖْ ﺍِﻟٰﻬ۪ﻰ
Roh simkuring ogé, bari mikiran rerencangan baheula di lemah cai sarta ngabayangkeun maot simkuring dina pangumbaraan éta, nyarios saperti Niyazi-i Mısrî:
Ninggalkeun kasedih dunya
Ngabuka jangjang ka euweuh
Ngapung unggal waktos kalayan sumanget
Abdi ngagero, sobat, sobat!
Roh abdi néangan para sobat ku nyarios kitu. Kumaha baé... Dina peuting pangumbaraan anu panjang, sedih, ngaharukan sarta mawa papisah éta, kalemahan jeung henteu mampuhna abdi janten panyuhun jeung sarana anu sakitu gedéna di payuneun Gusti nepi ka ayeuna ogé abdi héran. Sabab sababaraha dinten ti harita, ku cara anu pohara di luar harepan, abdi kabur nyalira dina jarak anu upami leumpang ku suku merlukeun sataun, padahal henteu terang basa Rusia. Ku pitulung Gusti anu sumping lantaran kalemahan jeung henteu mampuhna abdi, abdi salamet ku cara anu luar biasa. Abdi dugi ka İstanbul ngaliwatan Warsawa jeung Austria; salamet kalayan gampang ku cara ieu luar biasa pisan. Kalayan seueur pisan kagampangan, abdi réngsékeun lalampahan kabur anu panjang éta, anu henteu tiasa dihontal ku jalma-jalma anu paling gagah jeung paling licik anu terang basa Rusia.
Tapi kaayaan peuting anu disebatkeun di masjid sisi Walungan Volga éta ngajadikeun abdi mutuskeun: “Abdi bakal méakkeun sésa umur dina guha-guha. Cekap geus milu kana kahirupan sosial manusa ieu. Lantaran dina tungtungna abdi bakal angkat nyalira ka kuburan, ti ayeuna abdi bakal milih nyalira pikeun ngabiasakeun diri kana kasorangan.” Tapi hanjakal, rerencangan di İstanbul anu serius sarta seueur, kahirupan dunya İstanbul anu ngagurilap, hususna perkara anu henteu ngahasilkeun nanaon saperti kamashuran jeung kahormatan anu ditujukeun ka abdi jauh ngaleuwihan pantesna, ngajadikeun abdi samentara hilap kana putusan éta.
Saolah-olah peuting pangumbaraan éta bagian hideung anu caang dina panon kahirupan abdi. Beurang İstanbul anu bodas jeung ngagurilap téh bagian bodas panon kahirupan abdi anu henteu caang; éta henteu tiasa ningali ka hareup, tuluy saré deui, nepi ka dua taun ti harita Gavs-ı Geylanî ku kitab Fütuhu'l-Gayb ngajadikeun panon abdi muka deui.
Sumpingna anjeunna deui ka İstanbul kacida nyugemakeun sarta ngabungahkeun para ahli élmu jeung rahayat. Tanpa diwawartosan ka anjeunna, anjeunna diangkat janten anggota “Dârülhikmeti'l-İslâmiye” dina Meşihat Dairesi. Harita Dârülhikmet mangrupa hiji akademi Islam anu diwangun ku ulama-ulama Islam saperti Mehmed Âkif, İzmirli İsmail Hakkı jeung Elmalılı Hamdi.
Putra rohani sarta putra dulur lalakina, Abdurrahman, mugia rohmat Alloh pikeun anjeunna, anu ulama anu kacida calakanana, gagah sarta sumanget, nyaritakeun kieu:
Sanggeus mulih tina tawanan dina taun 1334, paman abdi diangkat janten anggota Dârülhikmeti'l-İslâmiye tanpa rido anjeunna. Tapi lantaran kacida kaguncangna dina tawanan, sababaraha waktos anjeunna henteu tiasa ngalaksanakeun pancén sarta nampi idin. Sababaraha kali anjeunna ngusahakeun mundur, tapi rerencanganana henteu ngantepkeun. Ku kituna anjeunna mimiti hadir di Dârülhikmet. Abdi nengetan kaayaanana: anjeunna henteu méakkeun pikeun diri sorangan langkung ti anu diperlukeun. Ka anu naros kunaon anjeunna hirup sakitu hématna dina panghidupan, anjeunna ngawaler:
—Abdi hoyong nuturkeun mayoritas anu panggedéna. Ari mayoritas anu panggedéna ngan tiasa nyayogikeun sakitu. Abdi henteu hoyong nuturkeun golongan saeutik anu boros.
Sanggeus misahkeun jumlah anu diperlukeun tina gajih Dârülhikmet, anjeunna masrahkeun sésana ka abdi sarta nyarios “Simpen!” Dumasar kana welas asih paman ka abdi sarta henteu ngagungkeun hartana, tanpa anjeunna terang abdi méakkeun sakabéh artos sésa anu kumpul salila sataun. Tuluy anjeunna nyarios ka abdi:
—Artos ieu henteu halal pikeun urang, éta harta bangsa; kunaon anjeun méakkeunana? Upami kitu, abdi ogé ngaleupaskeun anjeun tina kalungguhan pangurus waragad sarta ngangkat diri sorangan!
Sababaraha waktos kaliwat... Aya kahayang dina haténa pikeun nyitak dua belas karyana ngeunaan hakékat. Artos anu dikumpulkeun tina gajih dipasrahkeun pikeun nyitak karya-karya éta. Iwal hiji dua anu leutik, karya-karya séjén dibagikeun haratis ka sagala tempat. Abdi naros kunaon henteu dipenta pikeun dijual. Anjeunna nyarios:
—Tina gajih, abdi ngan kénging nyokot anu cekap pikeun tetep hirup; langkungna harta bangsa. Ku cara ieu abdi mulangkeunana ka bangsa.
Pangabdianana di Dârülhikmet salawasna ku usaha pribadina sapertos kieu. Sabab anjeunna ningali sababaraha panghalang pikeun digawé babarengan di dinya. Anu wawuh ka anjeunna terang yén Bedîüzzaman parantos masang kafan dina beuheungna sarta wani nyanghareupan maot. Ku sabab éta, di Dârülhikmeti'l-İslâmiye anjeunna nangtung lir beusi. Pangaruh bangsa asing henteu tiasa ngajadikeun Dârülhikmet minangka alatna. Anjeunna bajoang ngalawan fatwa anu salah tanpa sieun. Nalika hiji arus anu ngarugikeun Islam dimedalkeun, anjeunna nyebarkeun karya pikeun ngarecah éta arus.
Ieu hiji bagian anu diseratna ngeunaan kahirupan di İstanbul sanggeus mulih tina tawanan:
TINA LEM'A KADUA PULUH GENEP
HAREPAN KASEPULUH
Hiji waktos sanggeus mulih tina tawanan, di İstanbul kaayaan lalawora ngawasa deui salila hiji dua taun. Nalika hawa pulitik parantos ngaleupaskeun paningal abdi tina diri sarta nyebarkeunana ka luar, hiji dinten abdi calik di hiji tempat luhur di kuburan Eyyüb Sultan di İstanbul, anu nyanghareup ka lebak. Abdi ningali cakrawala di sakuriling İstanbul. Ujug-ujug aya hiji kaayaan lamunan anu sumping ka abdi: abdi ningali dunya pribadi abdi maot, sarta dina sababaraha sisi saolah-olah roh keur dicabut. Abdi nyarios: “Naha tulisan dina batu-batu nisan ieu anu masihan lamunan sapertos kieu ka abdi?” Tuluy abdi narik paningal. Henteu ningali ka jauh, abdi ningali kuburan éta. Haté abdi dipasihan pépéling: “Di jero kuburan anu ngurilingan anjeun ieu aya saratus İstanbul. Sabab saratus kali İstanbul dikosongkeun ka dieu. Anjeun henteu tiasa lolos sarta janten iwal tina hukuman Gusti Hâkim Qadîr, anu parantos ngosongkeun sakabéh rahayat İstanbul ka dieu. Anjeun ogé bakal angkat.”
Abdi kaluar tina kuburan sarta, kalayan lamunan pikasieuneun ieu, asup deui kana kamar leutik dina galéri Masjid Sultan Eyyüb, saperti anu sering abdi lakukeun. Abdi mikir yén abdi sémah dina tilu sisi: saperti abdi sémah di tempat leutik ieu, di İstanbul ogé sémah, di dunya ogé sémah. Sémah kedah mikiran jalanna. Saperti abdi bakal kaluar tina kamar ieu, hiji dinten abdi ogé bakal kaluar ti İstanbul, sarta dinten séjén bakal kaluar ti dunya.
Dina kaayaan ieu, kasedih jeung kasusah anu pohara ngaharukan, mawa papisah jeung nyeri, tumiba kana haté jeung sirah abdi. Sabab abdi henteu ngan kaleungitan hiji dua sobat; saperti bakal papisah jeung rébuan sobat anu dipikanyaah di İstanbul, abdi ogé bakal papisah jeung İstanbul anu kacida dipikanyaahna. Bari mikir yén saperti bakal papisah jeung ratusan rébu sobat di dunya, abdi ogé bakal papisah jeung dunya anu éndah anu dipikanyaah sarta ku abdi dipikaresep pisan, abdi angkat deui ka tempat luhur di kuburan éta. Lantaran aya kalana abdi angkat ka bioskop pikeun nyandak pangajaran, dina waktos éta abdi ningali jalma-jalma di İstanbul salaku mayit anu leumpang nangtung, saperti dina bioskop kalangkang mangsa baheula dibawa ka mangsa ayeuna sarta jalma-jalma anu parantos maot ditémbongkeun leumpang nangtung. Lamunan abdi nyarios: “Lantaran sabagéan jalma dina kuburan ieu katingali leumpang dina bioskop, tingali jalma-jalma anu pasti bakal asup kana kuburan ieu dina mangsa datang saolah-olah parantos asup; aranjeunna ogé mayit anu keur leumpang.” Ujug-ujug, ku cahaya Al-Qur'an Al-Hakîm sarta pituduh Gavs-ı A'zam Şeyh-i Geylanî ks, kaayaan sedih éta robah janten kaayaan bungah jeung gumbira. Kieu:
Pikeun nyanghareupan kaayaan sedih éta, cahaya anu sumping tina Al-Qur'an masihan pépéling kieu: Dina pangumbaraan anjeun di Kosturma, di kalér-wétan, anjeun gaduh hiji dua sobat perwira tawanan. Anjeun terang yén sobat-sobat ieu pasti bakal angkat ka İstanbul. Upami aya anu nyarios ka anjeun: “Naha anjeun bakal angkat ka İstanbul atawa tetep di dieu?”, upami anjeun gaduh akal sanajan saeutik, tangtu anjeun bakal narima angkat ka İstanbul kalayan lega jeung bungah. Sabab tina sarébu hiji sobat, salapan ratus salapan puluh salapan aya di İstanbul. Di dieu ngan sésa hiji dua; éta ogé bakal angkat ka ditu. Pikeun anjeun, angkat ka İstanbul sanés papisah anu sedih atawa pamisahan anu nyeri. Salian ti éta, anjeun parantos sumping, naha henteu sugema? Anjeun bébas tina peuting-peuting anu kacida poék jeung panjangna sarta usum tiis anu kacida tiris jeung ributna di nagri musuh éta. Anjeun sumping ka İstanbul anu éndah ieu, anu lir sawarga dunya.
Persis kitu ogé, ti leuleutik nepi ka umur ieu, salapan puluh salapan persén jalma-jalma anu anjeun pikanyaah parantos ngalih ka kuburan anu nyingsieunan anjeun. Anjeun gaduh hiji dua sobat anu masih aya di dunya; éta ogé bakal angkat ka ditu. Maot anjeun di dunya sanés papisah, tapi papanggih, ngahiji deui sareng éta sobat-sobat. Éta jalma, nyaéta roh-roh anu tetep hirup, ninggalkeun sayang anu geus heubeul di handapeun taneuh, sarta sabagéan ngider di béntang-béntang, sabagéan di lapisan-lapisan alam barzakh. Kitu pépélingna. Leres, Al-Qur'an jeung iman parantos ngabuktikeun hakékat ieu kalayan sakitu pastina nepi ka, upami jalma henteu sapinuhna teu gaduh haté jeung roh, atawa kasasaran henteu ngalelepkeun haténa, anjeunna kedah percanten saolah-olah ningali. Sabab Gusti Nu Ngadamel Nu Karîm jeung Nu Rahîm, anu ngahias dunya ieu ku kurnia jeung kasaéan-Na anu rupa-rupana teu aya wates, anu némbongkeun rububiyah-Na kalayan mulya jeung welas asih, sarta anu ngajaga malah perkara-perkara leutik anu paling teu penting saperti siki, tangtu sarta écés henteu mupus, ngancurkeun atawa miceun manusa ku cara anu teu welas asih sarta tanpa tungtung, saperti anu katingali sacara lahir. Manusa téh ciptaan anu paling sampurna, paling nyakup sagala, paling penting sarta paling dipikanyaah di antara ciptaan-Na. Malah saperti siki anu ditebar ku patani kana taneuh, Gusti Khâliq Nu Rahîm nempatkeun ciptaan anu dipikanyaah-Na samentara dina taneuh, anu mangrupa panto rohmat, pikeun ngahasilkeun bulir dina kahirupan séjén. {(Catetan handap): Hakékat ieu parantos dibuktikeun dina risalah-risalah séjén, hususna Kalimah Kasepuluh jeung Kalimah Kadua Puluh Salapan, dina tingkat kapastian dua kali dua nyaéta opat.}
Sanggeus nampi pépéling Al-Qur'an ieu, kuburan éta langkung akrab pikeun abdi tibatan İstanbul. Nyepi jeung nyalira langkung pikaresepeun pikeun abdi tibatan ngobrol jeung campur sareng batur. Abdi ogé manggihan hiji tempat nyepi di Sarıyer, di sisi Selat Bosporus. Saperti Gavs-ı A'zam ks ku Fütuhu'l-Gayb janten guru, dokter sarta pituduh rohani pikeun abdi, kitu ogé Imam-ı Rabbanî ks ku Mektubat janten lir sobat, jalma anu welas asih sarta guru. Harita abdi pohara sugema lantaran parantos lebet kana kasepuhan, mundur tina kanikmatan peradaban sarta leupas tina kahirupan sosial. Abdi muji sukur ka Alloh.