Şuâ Katujuh
Âyetü'l-Kübra
Hiji pépéling anu penting jeung pedaran maksud
Henteu unggal jalma ngartos unggal pasualan ieu risalah anu penting. Tapi henteu ogé teu kabagéan. Hiji jalma anu asup ka kebon anu ageung henteu tiasa ngahontal sakabéh buah di kebon éta ku leungeunna. Tapi anu kacandak ku leungeunna cekap. Kebon éta sanés mung kanggo anjeunna, aya ogé bagian pikeun anu leungeunna panjang. Aya lima sabab anu ngajadikeun ieu risalah hésé kaharti: KAHIJI: Abdi nyerat naon anu disaksian langsung ku abdi nurutkeun pangartos abdi sarta kanggo abdi sorangan. Abdi henteu nyerat nurutkeun pangartos jeung cara nampi jalma séjén, saperti kitab-kitab séjén. KADUA: Lantaran tauhid sajati ditulis dina cara anu pangagungna ku tajalli Asma pangagungna, pasualan-pasualanna kacida lega jeung jerona, sarta kadang kacida panjangna, nepi ka henteu unggal jalma tiasa ngawengku sakaligus. KATILU: Lantaran unggal pasualan mangrupikeun hiji hakékat anu ageung tur panjang, supados hakékat henteu dipecah-pecah, kadang sakaca atawa salambar janten hiji kalimah. Aya seueur dadasar anu mangrupa hiji dalil. KAOPAT: Lantaran lolobana pasualan masing-masing gaduh seueur dalil jeung bukti, kadang sapuluh, kadang dua puluh dalil dijadikeun hiji bukti, sahingga pasualan panjang; pangartos anu pondok henteu tiasa nyekelna. KALIMA: Sanaos abdi nampi cahya-cahya ieu risalah ku limpahan Ramadan, éta ditulis buru-buru dina waktos kaayaan abdi paburencay tina sababaraha segi sarta awak abdi digoyangkeun ku sababaraha panyakit, sarta cekap ku draf kahiji. Sarta nalika nyerat abdi ngaraosan yén éta henteu ku kahayang jeung pilihan abdi sorangan. Ku kituna abdi henteu nganggap pantes ngatur atawa ngabenerkeunana ku pikiran abdi sorangan, sahingga éta nyandak kaayaan anu rada hésé kaharti. Sarta seueur petikan basa Arab anu asup. Malah lantaran Tingkat Kahiji sadayana basa Arab, éta dikaluarkeun ti jerona sarta ditulis misah. Sanaos aya lima sabab ieu anu janten dasar kalepatan jeung héséna kaharti, ieu risalah kacida pentingna, nepi ka imam Ali (ra) dina karomah-karomah gaibna masihan nami "Âyet-i Kübra" jeung "Asa-yı Musa" ka ieu risalah. Di antara risalah-risalah Risale-i Nur, anjeunna niténan ieu sacara husus sarta narik paningal taliti ka éta. {(): Leres, kajadian Denizli leres-leres ngabenerkeun béja anu dipasihkeun ku imam Ali (ra) ngeunaan Âyetü'l-Kübra. Sabab dicitakna ieu risalah sacara rusiah janten sarana urang dipanjara; sarta unggulna hakékatna anu suci tur kacida kuatna janten sabab anu penting pikeun urang bébas tina tuduhan jeung salamet. Éta ogé némbongkeun karomah gaib imam Ali (ra) ka panon, sarta ngabuktikeun ditampina do'a ﻭَ بِالْاٰيَةِ ﺍﻟْﻜُﺒْﺮٰﻯ ﺍَﻣِﻨّ۪ﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻔَﺠَﺖْ pikeun urang.} Risalah Âyetü'l-Kübra ieu, anu mangrupikeun tafsir sajati "El-Âyetü'l-Kübra", nyaéta kitab "Şuâ Katujuh" anu ku ungkapan imam (ra) disebat "Asa-yı Musa". "Şuâ Katujuh" ieu diwangun ku hiji bubuka jeung dua tingkat. Bubukana medar opat pasualan anu penting; Tingkat Kahiji medar bagéan basa Arab tina tafsir Âyet-i Kübra; sarta Tingkat Kadua medar bukti-bukti, tarjamahan, jeung hartina. Sanaos bubuka di handap ieu dijelaskeun langkung ti anu diperlukeun, janten rada panjangna éta kajadian tanpa pilihan abdi. Hartina, aya kabutuh sahingga éta dijadikeun ditulis sapertos kitu. Mungkin sabagéan jalma nganggap anu panjang ieu pondok.
Bedîüzzaman Said Nursî
BUBUKA
ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ ﻭَﻣَﺎ ﺧَﻠَﻘْﺖُ ﺍﻟْﺠِﻦَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا ﻟِﻴَﻌْﺒُﺪُﻭﻥِ Ku rusiah ayat pangagungna ieu, hikmah jeung tujuan manusa dikirim ka dunya nyaéta mikawanoh Gusti Khâliq alam semesta, iman sarta ibadah ka Mantenna. Pancén fitrah sarta kawajiban anu janten tanggung jawab manusa éta nyaéta makrifat ka Alloh sareng iman ka Alloh, sarta ngabenerkeun ayana sareng katunggalan-Na ku pangakuan anu yakin sarta kayakinan pasti. Leres, kanggo manusa anu sangsara, anu ku fitrah hoyong kahirupan anu neraskeun sarta hirup abadi, anu boga harepan anu taya watesna sarta kanyeri anu tanpa tungtung, tangtu sagala hal jeung kasampurnaan salian iman ka Alloh, makrifat ka Alloh, sarta sarana-saranana, anu janten dasar pangutamana sareng konci kahirupan abadi éta, langkung handap dibandingkeun éta manusa. Malah lolobana henteu aya ajénna. Lantaran hakékat ieu parantos dibuktikeun ku bukti-bukti anu kuat dina Risale-i Nur, urang masrahkeun ieu hakékat ka Risale-i Nur, sarta mung medar dua jurang bahaya anu dina abad ieu ngoyagkeun sarta masihan mamang kana kayakinan iman éta, dina opat pasualan.
Jalan salamet tina jurang bahaya kahiji
Ieu dua pasualan.
PASUALAN KAHIJI: Sakumaha dibuktikeun kalayan rinci dina Lem'a Katilu Belas Mektup Katilu Puluh Hiji, dina pasualan-pasualan umum, nampik henteu aya ajénna nalika nyanghareupan bukti, sarta kakuatanana kacida saeutikna. Contona, dina ningali hilal dina awal Ramadan anu mulya, upami dua saksi biasa ngabuktikeun ayana hilal, sarta rébuan bangsawan jeung ulama nampik ku nyarios, "Kami henteu ningali," panampikan maranéhna henteu aya ajén jeung kakuatanana. Sabab dina ngabuktikeun aya silih nguatkeun, silih ngandelkeun, sarta ijma. Ari dina nampik, hiji atawa sarébu henteu aya bédana; masing-masing tetep sorangan, nyorangan. Sabab anu ngabuktikeun niténan anu di luar sarta mutuskeun nurutkeun kanyataan anu sabenerna. Contona, saperti dina conto urang, lamun saurang nyarios, "Di langit aya bulan," réréncanganana anu séjén nunjukkeun ramona ka dinya; duanana ngahiji sarta nguatkeun. Ari dina nampik jeung mungkir, henteu niténan sarta henteu tiasa niténan kanyataan anu sabenerna. Sabab "Panampikan anu henteu husus sarta henteu museur ka hiji tempat husus henteu tiasa dibuktikeun" mangrupikeun kaidah anu kasohor. Contona, upami abdi ngabuktikeun yén hiji hal aya di dunya, sarta anjeun nyarios, "Henteu aya di dunya," pikeun anjeun ngabuktikeun panampikan anjeun, nyaéta yén hal anu tiasa gampang dibuktikeun ku hiji isyarat abdi éta henteu aya, anjeun kedah milarian, mariksa, sarta némbongkeun sakabéh dunya, malah ningali unggal sisi waktos-waktos anu kaliwat ogé. Kakara sanggeus éta anjeun tiasa nyarios, "Henteu aya, henteu pernah kajadian." Lantaran anu nampik jeung mungkir henteu niténan kanyataan anu sabenerna, tapi mutuskeun ku niténan diri, akal, sarta panonna sorangan, tangtu aranjeunna henteu tiasa silih nguatkeun sarta silih nulungan. Sabab panghalang jeung sabab anu ngahalangan ningali jeung terang masing-masing béda. Unggal jalma tiasa nyarios, "Abdi henteu ningali; henteu aya di sisi abdi sarta dina kayakinan abdi." Tapi henteu tiasa nyarios, "Henteu aya dina kanyataan." Upami anjeunna nyarios kitu, utamana dina pasualan-pasualan iman anu museur ka sakabéh alam semesta, éta bakal janten bohong anu ageung saukuran dunya, anu henteu tiasa diucapkeun kalayan leres sarta henteu tiasa dijantenkeun leres. Cindekna,
dina ngabuktikeun, hasilna hiji, tunggal, sarta aya silih ngandelkeun. Ari dina nampik, henteu hiji, tapi seueur. Ku rupa-rupana watesan nurutkeun unggal jalma, saperti "di sisi abdi sarta dina paningal abdi" atawa "dina kayakinan abdi", hasilna ogé janten rupa-rupa, sarta henteu deui aya silih ngandelkeun. Tina segi hakékat ieu, seueur sarta témbong lobana jalma-jalma kafir jeung jalma-jalma anu mungkir, anu ngalawan iman, henteu aya ajénna. Padahal éta kedah henteu masihan mamang naon ogé ka kayakinan pasti sareng iman hiji mukmin, dina abad ieu panampikan jeung pangmungkir filsuf-filsuf Éropa parantos masihan mamang ka sabagéan anu cilaka tur kataji ku aranjeunna, ngaleungitkeun kayakinan pastina, sarta ngancurkeun kabagjaan abadina. Sarta éta parantos ngaluarkeun maot jeung ajal, anu unggal dinten katarajang ku tilu puluh rébu manusa, tina harti dibébaskeun tina pancén, sarta ngarobahna janten dibasmi salalanggengna. Kubur anu pantona henteu ditutup salawasna ngingetan jalma anu mungkir éta ngeunaan dibasmina, sahingga ngaracun kahirupanana anu nikmat ku kanyeri anu nyeri. Ku kituna, ngartos kacida ageungna ni'mat iman sarta yén iman mangrupikeun kahirupan pikeun kahirupan! PASUALAN KADUA: Dina hiji pasualan hiji élmu atawa seni anu diperdebatkeun, jalma-jalma di luar éta élmu jeung seni, sakumaha agung, alim, sarta ahli seni ogé, omonganana henteu berlaku dina éta; putusanana henteu janten bukti, sarta henteu diitung asup kana ijma ulama éta élmu. Contona, dina mendakan jeung ngubaran hiji panyakit, putusan hiji insinyur anu ageung henteu berlaku sakumaha putusan hiji tabib leutik. Utamana, omongan mungkir filsuf pangageungna anu seueur teuing ngulik hal-hal jasmani sarta beuki jauh tina hal-hal rohani, anu janten beuki teu peka jeung kasar kana cahya, sarta anu akalna turun kana panonna, henteu diperhatikeun dina hal-hal rohani sarta henteu aya ajénna. Dina pasualan-pasualan tauhid, suci, sarta rohani anu disapukan ku ratusan rébu jalma anu kagungan hakékat, saperti Şeyh-i Geylanî (ks), anu kagungan genius suci anu luar biasa, anu niténan arsy pangagungna bari aya di bumi, anu salami salapan puluh taun maju sarta damel dina hal-hal rohani, sarta anu muka hakékat-hakékat iman dina cara 'ilmul yaqin, 'ainul yaqin, malah haqqul yaqin; sabaraha ajén omongan filsuf-filsuf anu ngulik, bingung, sarta tilelep dina rincian anu pangpaburencayna tina hal-hal jasmani sarta anu pangsabagéanna tina rupa-rupa hal? Naha pangmungkir jeung bantahan maranéhna henteu janten lemah saperti sora reungit nalika nyanghareupan guludug? Hakékat kakafiran anu patukang tonggong sarta ngalawan hakékat-hakékat Islam nyaéta hiji pangmungkir, hiji henteu terang, sarta hiji panampikan. Sanaos témbong minangka bukti jeung anu aya, hartina nyaéta euweuh sarta nampik. Ari iman nyaéta élmu, anu aya, bukti, sarta putusan. Unggal pasualanna anu nampik ogé mangrupikeun gelar sarta panghalang pikeun hiji hakékat anu positif. Upami jalma-jalma kafir anu ngalawan iman, kalayan kacida héséna, nyobian ngabuktikeun jeung ngajadikeun ditampi kayakinan-kayakinan négatifna dina wangun nampi yén teu aya jeung ngabenerkeun yén teu aya, éta kakafiran, tina hiji segi, tiasa diitung minangka élmu anu salah sarta putusan anu lepat. Upami henteu, mung henteu nampi, mungkir, sarta henteu ngabenerkeun, anu kacida gampangna dilakukeun, nyaéta henteu terang sacara mutlak sarta henteu aya putusan. Cindekna,
kayakinan kakafiran aya dua bagéan: KAHIJI: Henteu museur kana hakékat-hakékat Islam. Éta hiji ngabenerkeun anu salah anu husus kanggo dirina, kayakinan anu batil, nampi anu lepat, sarta putusan anu zalim. Bagéan ieu di luar bahasan urang. Éta henteu pipilueun ka urang, sarta urang henteu pipilueun ka éta. KADUA: Ngalawan sarta nentang hakékat-hakékat iman. Ieu ogé dua bagéan: Kahiji: Henteu nampi. Mung henteu ngabenerkeun bukti. Ieu henteu terang sarta henteu aya putusan, sarta gampang. Ieu ogé di luar bahasan urang. Kadua: Nampi yén teu aya. Ngabenerkeun dina haté yén éta henteu aya. Bagéan ieu mangrupikeun hiji putusan, hiji kayakinan, sarta hiji ikrar pikeun nampi. Sarta pikeun nampi éta, anjeunna kedah ngabuktikeun panampikanana. Panampikan ogé dua bagéan: KAHIJI: Nyarios, "Henteu aya dina hiji tempat husus sarta dina hiji segi husus." Bagéan ieu tiasa dibuktikeun. Bagéan ieu ogé di luar bahasan urang. ARI BAGÉAN KADUA: Nampik jeung mungkir pasualan-pasualan iman anu suci, umum, sarta ngawengku sagalana, anu museur ka dunya, alam semesta, aherat, sarta abad-abad. Panampikan ieu — sakumaha anu urang pedar dina pasualan kahiji — henteu tiasa dibuktikeun ku cara naon waé. Malah diperlukeun hiji paningal anu tiasa ngawengku alam semesta, ningali aherat, sarta niténan unggal sisi waktos anu taya watesna, supados panampikan saperti kitu tiasa dibuktikeun.
Jurang bahaya kadua jeung jalan salametna
Ieu ogé dua pasualan:
KAHIJI: Tina segi agung, luhur, sarta tanpa tungtung, akal-akal anu ngaleutikan lantaran ngulik lalawora, dosa, atawa hal-hal jasmani, henteu tiasa ngawengku pasualan-pasualan anu agung. Ku adigung dina élmu, éta nyimpang kana mungkir sarta nampik. Leres, lantaran henteu tiasa ngamuat pasualan-pasualan iman anu kacida lega, jero, sarta ngawengku sagalana, dina akalna anu sacara rohani kasesek jeung garing sarta haténa anu ruksak tur maot sacara rohani, aranjeunna ngalungkeun diri kana kakafiran jeung kasasaran, sarta tilelep. Upami tiasa niténan kalayan taliti jero kakafiran jeung hakékat kasasaranana sorangan, aranjeunna bakal ningali yén nalika nyanghareupan kaagungan anu asup akal, pantes, sarta perlu dina iman, aya saratus tingkat mustahil, teu mungkin, sarta moal tiasa kajadian dina handapeun jeung jero kakafiran éta. Risale-i Nur, ku ratusan ukuran jeung babandingan, parantos ngabuktikeun ieu hakékat kalayan pasti sakumaha "Dua kali dua opat." Contona, jalma anu henteu tiasa nampi wajib ayana, azali, sarta sipat-sipat anu ngawengku sagalana Gusti Nu Maha Leres lantaran agungna, mung tiasa ngagem kayakinan kakafiranana ku masihan wajib ayana, azali, sarta sipat-sipat kailahian éta ka sakabéh anu aya anu taya watesna, malah ka zarah-zarah anu tanpa tungtung. Atawa, saperti kaum sofis anu bodo, anjeunna kedah ninggalkeun akal ku mungkir jeung nampik ayana dirina sorangan sareng alam semesta. Ku kituna, saperti ieu, sakabéh hakékat-hakékat iman jeung Islam, dumasar kaagungan anu janten ciri sareng saratna, nyalametkeun tina mustahil anu pikasieuneun, tahayul anu liar, sarta henteu terang anu poék tina kakafiran anu nyanghareupanana. Éta hakékat netep dina haté anu séhat sarta akal anu lempeng, kalayan pangakuan yakin jeung tunduk anu sampurna. Leres, dina lolobana tanda Islam saperti adzan jeung solat, sering diucapkeun ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ٭ ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ pikeun salawasna ngumumkeun agung sareng luhur-Na; dawuhan hadis qudsi ﺍَﻟْﻌَﻈَﻤَﺔُ ﺍِﺯَﺍﺭ۪ﻯ ﻭَ ﺍﻟْﻜِﺒْﺮِﻳَﺎﺀُ ﺭِﺩَﺍﺋ۪ﻰ; sarta pedaran munajat Ahmad ﷺ anu kacida pinuhna ku makrifat, anu aya dina simpul kadalapan puluh genep munajat "Cevşenü'l-Kebir", kalayan ﻳَﺎ ﻣَﻦْ لَا ﻣُﻠْﻚَ اِلَّا ﻣُﻠْﻜَﻪُ ٭ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ لَا ﻳُﺤْﺼِﻰ ﺍﻟْﻌِﺒَﺎﺩُ ﺛَﻨَﺎﺋَﻪُ ٭ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ لَا ﺗَﺼِﻒُ الْخَلَائِقُ جَلَالَهُ ٭ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ لَا ﺗَﻨَﺎﻝُ الْاَوْهَامُ ﻛُﻨْﻬَﻪُ ٭ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ لَا ﻳُﺪْﺭِﻙُ الْاَبْصَارُ ﻛَﻤَﺎﻟَﻪُ ٭ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ لَا ﻳَﺒْﻠُﻎُ الْاَفْهَامُ ﺻِﻔَﺎﺗَﻪُ ٭ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ لَا ﻳَﻨَﺎﻝُ الْاَفْكَارُ ﻛِﺒْﺮِﻳَﺎﺋَﻪُ ٭ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ لَا ﻳُﺤْﺴِﻦُ الْاِنْسَانُ ﻧُﻌُﻮﺗَﻪُ ٭ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ لَا ﻳَﺮُﺩُّ ﺍﻟْﻌِﺒَﺎﺩُ ﻗَﻀَﺎﺋَﻪُ ٭ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﻇَﻬَﺮَ ﻓ۪ﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﺍٰﻳَﺎﺗُﻪُ ٭ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍَﻧْﺖَ الْاَمَانُ الْاَمَانُ ﻧَﺠِّﻨَﺎ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺭِ, némbongkeun yén agung jeung luhur mangrupikeun hiji panghalang anu perlu.
Âyetü'l-Kübra
Ieu anu disaksian langsung ku hiji musafir anu naroskeun Gusti Khâliqna ka alam semesta.
ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕُ ﺍﻟﺴَّﺒْﻊُ وَالْاَرْضُ ﻭَﻣَﻦْ ﻓ۪ﻴﻬِﻦَّ ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻰْﺀٍ اِلَّا ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪ ﻭَﻟٰﻜِﻦْ لَا ﺗَﻔْﻘَﻬُﻮﻥَ ﺗَﺴْﺒ۪ﻴﺤَﻬُﻢْ ﺍِﻧَّﻪُ ﻛَﺎﻥَ ﺣَﻠ۪ﻴﻤًﺎ ﻏَﻔُﻮﺭًﺍ Saperti ayat anu agung ieu, seueur pisan ayat Al-Qur'an, pikeun ngenalkeun Gusti Khâliq alam semesta ieu, nyebat langit pangheulana: kaca tauhid anu pangcaangna, anu unggal waktos ku unggal jalma ditingali kalayan kacida héranna sarta dibaca kalayan nikmat. Ku kituna pantes ngamimitian ti éta pangheulana. Leres, unggal tamu anu sumping ka nagri dunya jeung bumi tamu ieu, nalika muka panon sarta niténan, ningali yén ieu bumi tamu anu éndah mangrupikeun tempat jamuan anu kacida béréhanna, paméran anu kacida éndah karyana, tempat kémah tentara jeung tempat latihan anu kacida megahna, tempat lalampahan jeung niténan anu kacida matak héran tur ngagugah sumanget, sarta tempat maca anu kacida pinuh harti tur miara hikmah. Nalika anjeunna kacida hoyong terang jeung mikawanoh Anu Kagungan éta bumi tamu, Pangarang kitab ageung ieu, sarta Sultan nagri anu megah ieu, pangheulana katingal beungeut langit anu éndah, anu ditulis ku lapisan cahya, sarta nyarios, "Titénan abdi; abdi bakal ngenalkeun anu dipilarian ku anjeun!" Anjeunna ogé niténan sarta ningali: ratusan rébu banda langit, anu sabagéan sarébu kali langkung ageung tibatan bumi urang, sarta sabagéan anu ageung éta tujuh puluh kali langkung gancang tibatan pelor mariem, ditahan tanpa tihang sarta tanpa dijatuhkeun; digerakkeun babarengan kalayan gancang ngaleuwihan wates sarta tanpa silih tabrakan. Lampu-lampu anu taya watesna éta dihurungkeun terus tanpa minyak sarta tanpa dipareuman; massa-massa anu tanpa tungtung ageungna éta diurus tanpa nyababkeun ribut jeung kacau. Mahluk-mahluk anu kacida ageungna éta dipasihan pancén, saperti pancén panonpoé jeung bulan, tanpa dijadikeun ngalawan. Dina jarak tanpa tungtung anu henteu muat dina angka itungan di sabudeureun dua kutub, sakaligus, ku kakuatan anu sami, cara anu sami, cap fitrah anu sami, sarta wangun anu sami, éta diatur babarengan tanpa kakurangan. Anu mawa kakuatan anu kacida ageungna tur ngaleuwihan wates éta dijadikeun taat kana hukum-Na tanpa ngalanggar. Langit dijadikeun kacida caang jeung beresihna, tanpa masihan kasempetan ka runtah saperti sésa-sésa rombongan anu tanpa tungtung éta pikeun ngotoran beungeutna. Éta digerakkeun kalayan manuver saperti manuver tentara anu teratur. Ku muterkeun bumi, unggal wengi jeung unggal taun, rupa-rupa cara manuver anu megah éta, anu nyata jeung anu kabayang, ditémbongkeun dina wangun séjén ka mahluk-mahluk-Na anu niténan, saperti adegan pilem. Ku harti yén hiji rububiyah anu témbong sarta hiji hakékat anu katingal dina padamelan rububiyah éta, anu diwangun ku ngajadikeun tunduk, ngatur, muterkeun, nyusun, ngabersihan, sarta masihan pancén, kalayan agungna jeung ngawengku sagalana, nyaksian langsung wajib ayana sareng katunggalan Gusti Khâliq langit éta, sarta yén ayana Mantenna langkung écés tibatan ayana langit, dina léngkah kahiji Tingkat Kahiji parantos diucapkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪِ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕُ ﺑِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﺴْﺨ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﻭ۪ﻳﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻨْﻈ۪ﻴﻢِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻨْﻈ۪ﻴﻒِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻮْﻇ۪ﻴﻒِ ﺍﻟْﻮَﺍﺳِﻌَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔِ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ. Tuluy ka jalma musafir jeung tamu anu sumping ka dunya éta, rohangan anu disebat hawa langit, anu janten tempat ngumpulna hal-hal matak héran, nyarios kalayan ribut sarta ngajerit, "Titénan abdi! Ku abdi anjeun tiasa terang sarta mendakan anu dipilarian ku anjeun kalayan hoyong terang, sareng Anu Ngirim anjeun ka dieu." Tamu éta niténan beungeutna anu haseum tapi pinuh kanyaah, ngadangukeun ributna anu pikasieuneun tapi mawa béja gumbira, sarta ningali yén: méga anu digantungkeun antara bumi jeung langit nyiraman kebon bumi kalayan kacida pinuh hikmah jeung kanyaah, mawa cai kahirupan ka pangeusi bumi, ngurangan panas (nyaéta kuatna seuneu pikeun hirup), sarta nulungan unggal tempat nurutkeun kabutuhna. Salian ngalaksanakeun seueur pancén saperti ieu, saperti tentara anu teratur muncul jeung nyumput nurutkeun paréntah anu buru-buru, méga anu ageung anu ujug-ujug ngeusian hawa éta ogé nyumput. Sakabéh bagéanna mundur pikeun istirahat, sarta euweuh hiji tapakna ogé katingal. Tuluy dina waktos nampi paréntah "Maju ka pancén hujan!", méga ngumpul dina sajam, malah sababaraha menit, sarta ngeusian hawa, tuluy cicing saperti ngantosan paréntah panglima. Tuluy musafir éta niténan angin di hawa sarta ningali yén: hawa dianggo dina sakitu seueur pancén kalayan kacida pinuh hikmah jeung béréhan, saolah-olah unggal zarah anu henteu sadar tina hawa anu henteu hirup éta ngadangukeun jeung terang paréntah anu sumping ti Sultan alam semesta ieu; kalayan kakuatan panglima éta, zarah ngalaksanakeun sarta nyumponan kalayan teratur tanpa ngantunkeun hiji paréntah ogé. Ku cara ieu, hawa dianggo ku hiji leungeun gaib kalayan sadar pisan, pinuh élmu, sarta miara kahirupan, dina seueur pancén jeung palayanan anu umum, saperti masihan napas ka sakabéh jiwa di bumi, ngangkut bahan-bahan saperti panas, cahya, jeung listrik anu diperlukeun ku mahluk hirup, sarta sora, sarta janten sarana nyerbukeun tutuwuhan. Tuluy anjeunna niténan hujan sarta ningali yén: dina tétés-tétés anu lemes, hérang, amis, sarta dikirim tina euweuh jeung tina khazanah rohmat gaib éta, aya sakitu seueur hadiah jeung pancén Rahmani, saolah-olah rohmat ngawujud sarta ngalir tina khazanah Rabbani dina wangun tétés-tétés. Lantaran éta hartina, hujan dipasihan nami "rohmat". Tuluy anjeunna niténan kilat sarta ngadangukeun ra'd (guludug), sarta ningali yén éta dianggo dina palayanan anu kacida matak héran jeung ahéngna. Tuluy anjeunna mindahkeun panonna sarta niténan akalna, nyarios ka dirina sorangan: méga anu henteu hirup jeung henteu sadar, saperti kapas anu diawuran ieu, tangtu henteu terang urang, henteu rurusuhan sorangan nulungan urang lantaran karunya ka urang, sarta henteu muncul jeung nyumput tanpa paréntah. Malah éta gerak ku paréntah hiji panglima anu kacida kawasa tur nyaah, sahingga nyumput tanpa ninggalkeun tapak sarta sakaligus muncul pikeun ngamimitian pancén. Ku titah sareng kakuatan hiji Sultan anu kacida aktip sareng luhur, anu kagungan tajalli sarta megah pisan, ti waktos ka waktos méga ngeusian jeung ngosongkeun alam hawa. Éta terus ngarobahna janten papan anu diserat ku hikmah sarta dipupus nalika pancén réngsé, papan mupus jeung netepkeun, sarta gambaran hudang deui jeung kiamat. Ku pangaturan hiji Anu Ngawasa anu Ngatur, anu kacida welas sareng resep masihan karunia, kacida béréhan sareng ngaping, méga naék kana angin sarta ngangkut khazanah hujan anu saukuran gunung, tuluy ngahontal tempat-tempat anu butuh. Saolah-olah karunya sarta nangis kanggo éta tempat-tempat, méga ngajadikeunana seuri ku kembang-kembang ngaliwatan cimatanana; ngatiiskeun kuatna seuneu panonpoé; nyiramkeun cai ka kebon-kebonna saperti spons; sarta ngumbah jeung ngabersihan beungeut bumi. Sarta éta musafir anu pinuh ku rasa panasaran ngomong ka akalna: Ratusan rébu pagawéan, ihsan, jeung pitulung anu pinuh ku hikmah, rohmat, jeung kaparigelan seni, anu ngawujud di balik tabir jeung rupa lahiriah hawa ieu—anu barang paéh, teu hirup, teu boga kasadaran, terus ngagalura, teu angger, pinuh ku angin ribut jeung kaributan, teu ajeg, sarta teu boga tujuan—kalayan écés ngabuktikeun yén angin anu rajin ieu jeung palayan anu gesit ieu teu boga gerak sorangan. Sabalikna, éta gerak nurutkeun paréntah Gusti Qadîr Alîm, anu kacida Hakîm jeung Karîm-Na. Saolah-olah unggal partikelna nyaho unggal pagawéan, sarta siga prajurit anu ngarti jeung ngadéngé unggal paréntah ti nu maréntahna, ngadéngé jeung nurut ka unggal paréntah Rabbani anu lumangsung dina hawa. Ku kituna, salian ti jasa anu umum tur ngawengku sakabéhna, saperti mantuan sakabéh sasatoan pikeun napas jeung hirup, mantuan pepelakan pikeun nyerbuk jeung tumuwuh, nepikeun bahan anu diperlukeun ku kahirupanana, ngagerakkeun jeung ngatur méga, ngalantarankeun kapal tanpa seuneu balayar jeung indit-inditan, sarta utamana nepikeun sora, utamana deui paguneman ku telepon tanpa kawat, telegraf, jeung radio; abdi ningali yén partikel hawa, sanajan hawa ngan diwangun ku dua bahan basajan saperti nitrogén jeung zat panghasil asam (oksigén), sarta partikel-partikelna sarua, dipaké kalayan tartib sampurna ku hiji panangan hikmah dina ratusan rébu rupa karya seni Rabbani anu aya dina beungeut bumi. Jadi, sakumaha anu ditegeskeun ku ayat ﻭَﺗَﺼْﺮ۪ﻳﻒِ ﺍﻟﺮِّﻳَﺎﺡِ ﻭَﺍﻟﺴَّﺤَﺎﺏِ ﺍﻟْﻤُﺴَﺨَّﺮِ ﺑَﻴْﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ وَالْاَرْضِ, anu ngagunakeun angin pikeun jasa Rabbani anu teu aya watesna ku ngatur gerakna, anu ngagunakeun méga pikeun pagawéan Rahmani anu teu aya watesna ku nungkulkeunana, sarta anu nyiptakeun hawa ku cara kitu, ngan Gusti Wâjibul Wujûd, Qadîr Kulli Syai', Alîm Kulli Syai', Rabb Dzul-Jalâl wal-Ikrâm, ceuk manéhna, tuluy netepkeun kitu. Tuluy manéhna ningali hujan, sarta ningali yén di jerona aya mangpaat saloba butir hujan, tajalli Rahmani saloba tétésna, sarta hikmah saloba cipratanna. Éta tétés anu amis, lemes, tur pinuh ku berkah téh diciptakeun kalayan tartib jeung éndah pisan. Utamana hujan és anu datang dina usum panas, dikirim jeung turun kalayan ukuran jeung tartib anu kacida hadéna, nepi ka angin tarik anu ngagalura ku ribut sarta ngadu barang-barang gedé henteu ngaruksak kasaimbangan jeung tartibna; henteu ngadukeun tétés-tétés éta nepi ka ngahiji jadi gumpalan anu matak ngabahayakeun. Cai ieu, anu diwangun ku dua bahan basajan, barang paéh jeung teu boga kasadaran, saperti zat panghasil cai jeung zat panghasil asam (hidrogén-oksigén), dipaké dina ratusan rébu jasa jeung karya seni anu béda-béda, pinuh ku hikmah jeung kasadaran, dina loba pagawéan anu pinuh ku hikmah saperti ieu, utamana dina mahluk hirup. Jadi, hujan anu mangrupa rohmat murni anu ngawujud ieu ngan dijieun dina khazanah rohmat gaib Gusti Rahmân Rahîm, sarta ku turunna éta napsirkeun ayat ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﻳُﻨَﺰِّﻝُ ﺍﻟْﻐَﻴْﺚَ ﻣِﻦْ ﺑَﻌْﺪِ ﻣَﺎ ﻗَﻨَﻄُﻮﺍ ﻭَﻳَﻨْﺸُﺮُ ﺭَﺣْﻤَﺘَﻪُ sacara nyata. Tuluy manéhna ngadéngé guludug jeung ningali kilat, sarta ningali yén dua kajadian hawa anu matak pikahélokeun ieu, salian ti napsirkeun ayat ﻭَﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺍﻟﺮَّﻋْﺪُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪ jeung ﻳَﻜَﺎﺩُ ﺳَﻨَﺎ ﺑَﺮْﻗِﻪ۪ ﻳَﺬْﻫَﺐُ بِالْاَبْصَارِ sacara nyata kalayan pas pisan, ogé ngabéjaan datangna hujan sarta méré béja bagja ka anu merlukeun. Enya, ngalantarankeun hawa nyarita tina euweuh, ujug-ujug ku sora anu matak pikahélokeun, ngeusian hawa anu poék ku cahaya jeung seuneu anu luar biasa, sarta ngahurungkeun méga anu siga gunung jeung kapas, anu jadi pompa és, salju, jeung cai, ku kaayaan anu pinuh ku hikmah tur matak héran, ngetrok kawas palu kana sirah manusa anu lalawora bari tungkul: “Angkat sirah anjeun, tingali pagawéan anu matak pikahélokeun ti hiji Zat anu terus damel jeung kawasa, anu hoyong ngenalkeun diri-Na! Sakumaha anjeun henteu diantep tanpa pangaping, ieu kajadian ogé henteu bisa diantep tanpa pangaping. Unggal-unggalna digerakkeun pikeun ngalaksanakeun pancén anu pinuh ku hikmah. Éta dipaké ku Gusti Mudabbir Hakîm,” kitu éta méré pépéling. Kitu, musafir anu pinuh ku rasa panasaran ieu ngadéngé kasaksian anu luhur tur écés tina hiji hakékat anu diwangun ku nungkulkeun méga, ngatur gerak angin, nurunkeun hujan, jeung ngatur kajadian-kajadian hawa, tuluy ngomong, “Âmentü billah.” Dina undakan kadua Tingkat Kahiji, ungkara لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩِ ﺍﻟْﺠَﻮُّ ﺑِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻴﻪِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﺴْﺨ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﺮ۪ﻳﻒِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻨْﺰ۪ﻳﻞِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑ۪ﻴﺮِ ﺍﻟْﻮَﺍﺳِﻌَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔِ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ ngébréhkeun panitén musafir ngeunaan hawa anu geus disebutkeun. {(Pépéling): Abdi hoyong ngajelaskeun saeutik tilu puluh tilu undakan tauhid anu aya dina Tingkat Kahiji. Tapi ku sabab kaayaan abdi ayeuna henteu ngamungkinkeun, abdi kapaksa ngan nyukupan ku dalil-dalilna anu kacida ringkesna jeung tarjamahan hartina. Ku sabab tilu puluh tilu undakan ieu geus dijelaskeun jeung dalil-dalilna dina tilu puluh, malah saratus risalah Risale-i Nur, ku cara anu béda-béda, dina unggal risalah aya sabagian undakan, katerangan rincina dipasrahkeun ka éta risalah-risalah.} Tuluy bumi ngomong ku basa kaayaanana ka éta tamu anu mikir, anu geus biasa ngalakukeun lalampahan pikiran: “Naon anu anjeun téangan bari ngumbara di langit, di rohangan angkasa, jeung di hawa? Hayu, abdi bakal ngenalkeun ka anjeun saha anu anjeun téangan. Tingali pancén-pancén anu abdi laksanakeun, sarta baca kaca-kaca abdi!” Manéhna ogé ningali, sarta ningali yén bumi, kawas saurang Mevlevî anu kabawa ku rasa asih, ku dua gerakna ngagurat hiji bunderan di sabudeureun médan hasyr pangagungna, anu ngalantarankeun ayana poé, taun, jeung usum. Bumi téh kapal Rabbani anu megah sarta ditungkulkeun, anu mawa saratus rébu rupa mahluk hirup di jerona, katut sakabéh bekel jeung pangabutuhna, tuluy ngalalayaranana di sagara angkasa kalayan kasaimbangan jeung tartib anu sampurna, bari indit ngurilingan panonpoé. Tuluy manéhna ningali kaca-kacana, sarta ningali yén unggal kaca dina bab-babna ngenalkeun Gusti bumi ku rébuan tanda. Ku sabab manéhna teu boga waktu pikeun maca sakabéhna, manéhna ngan ningali hiji kaca, nyaéta nyiptakeun jeung ngatur mahluk hirup dina usum semi, sarta niténan yén: Wangun tina individu anu teu aya watesna dina saratus rébu rupa mahluk dibuka tina hiji bahan basajan kalayan tartib pisan, dipiara kalayan rohmat pisan, sarta kalayan cara anu matak pikahélokeun, sabagian sikina dipasihan jangjang leutik sangkan hiber pikeun sumebar. Éta diatur kalayan pangaturan anu kacida hadéna, dibéré bekel jeung tuangeun kalayan kanyaah pisan, sarta rejekina anu teu aya watesna, rupa-rupa, ngeunah tur amis, ditumbuhkeun kalayan rohmat jeung sipat maparin rejeki, tina euweuh jeung tina taneuh garing, tina akar-akar anu sarua, saeutik pisan bédana sarta siga tulang, tina siki, jeung tina tétés cai. Unggal usum semi, saratus rébu rupa tuangeun jeung pangabutuh dimuat kalayan tartib sampurna tina khazanah gaib, kawas hiji gerbong, tuluy dikirim ka mahluk hirup. Utamana, ngirim susu kaléng pikeun anak-anakna dina pakét-pakét bekel éta, sarta ngirim pompa-pompa leutik susu anu amis anu digantung dina pinareup indungna anu pinuh ku kanyaah, katingali ngandung kanyaah, rohmat, jeung hikmah anu kacida gedéna. Ku kituna, éta kalayan écés ngabuktikeun yén éta mangrupa tajalli rohmat jeung ihsan Gusti Rahmân Rahîm anu kacida nyaahna sarta ngapingna. Cindekna,
kaca kahirupan dina usum semi ieu, ku némbongkeun saratus rébu conto jeung gambaran hasyr pangagungna, napsirkeun ayat ﻓَﺎﻧْﻈُﺮْ ﺍِﻟٰٓﻰ ﺍٰﺛَﺎﺭِ ﺭَﺣْﻤَﺖِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻛَﻴْﻒَ ﻳُﺤْﻴِﻰ الْاَرْضَ ﺑَﻌْﺪَ ﻣَﻮْﺗِﻬَﺎ ﺍِﻥَّ ﺫٰﻟِﻚَ ﻟَﻤُﺤْﻴِﻰ ﺍﻟْﻤَﻮْﺗٰﻰ ﻭَﻫُﻮَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ sacara nyata kalayan kacida écésna. Sakumaha kitu, ayat ieu ogé ngébréhkeun harti-harti éta kaca kalayan matak pikahélokeun. Manéhna ngarti yén bumi, ku sakabéh kaca-kacana, ngomong لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ kalayan kakuatan anu saimbang jeung gedéna. Kitu, ku maksud ngébréhkeun kasaksian ringkes tina hiji rupa di antara dua puluh rupa dina ngan hiji kaca di antara leuwih ti dua puluh kaca gedé bumi, sarta panitén musafir kana kaca-kaca tina rupa-rupa séjén, dina undakan katilu Tingkat Kahiji disebutkeun kieu: لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪِ الْاَرْضُ ﺑِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻭَ ﻣَﺎ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﺴْﺨ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺮْﺑِﻴَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻔَﺘَّﺎﺣِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺗَﻮْﺯ۪ﻳﻊِ ﺍﻟْﺒُﺬُﻭﺭِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻓَﻈَﺔِ ﻭَ الْاِدَارَةِ ﻭَ الْاِعَاشَةِ ﻟِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻤِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻌَﺎﻣَّﺔِ ﺍﻟﺸَّﺎﻣِﻠَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔِ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ Tuluy, unggal maca hiji kaca, iman musafir anu mikir éta, anu jadi konci kabagjaan, beuki kuat; makrifatna, anu jadi konci pikeun maju sacara rohani, beuki nambahan; sarta hakékat iman ka Alloh, anu jadi dasar jeung sumber sakabéh kasampurnaan, beuki kabuka hiji undakan deui sarta maparin loba rasa nikmat rohani. Ku sabab éta ngadorong rasa panasaranana kalayan kuat, sanajan manéhna geus ngadéngé pangajaran anu sampurna tur pasti ti langit, hawa, jeung bumi, manéhna terus ngomong ﻫَﻞْ ﻣِﻦْ ﻣَﺰ۪ﻳﺪٍ. Harita manéhna ngadéngé zikir sagara jeung walungan-walungan gedé anu ngagalura kalayan ngirut, sarta sora-sorana anu hanjelu tur ngeunah kadéngéna. Ku basa kaayaan jeung basa ucapan, éta ngomong, “Tingali ogé urang, baca ogé urang!” Manéhna ogé ningali, sarta ningali yén sagara-sagara, anu terus ngagalura kawas mahluk hirup sarta miboga tabiat sumebar, tumpah, jeung ngabahekeun, sanajan ngurilingan bumi sarta bareng jeung bumi digerakkeun kalayan kacida gancangna, dina sataun ngaliwatan hiji bunderan anu jarakna dua puluh lima rébu taun, henteu sumebar, henteu tumpah, sarta henteu narajang taneuh anu tatanggana. Jadi, éta cicing, indit, sarta dijaga ku paréntah jeung kakawasaan hiji Zat anu kacida kawasa tur agung-Na. Tuluy manéhna ningali jero sagara, sarta ningali yén salian ti permatana anu kacida éndah, dipapaésan, tur tartibna, bekel jeung pangaturan rébuan rupa sasatoan, kalahiran jeung maotna ogé kacida tartibna. Rejeki jeung jatah tuangeun anu dipasihkeun tina keusik basajan jeung cai pait kacida sampurnana, nepi ka kalayan écés ngabuktikeun yén éta lumangsung ku pangaturan jeung bekel ti Gusti Qadîr Dzul-Jalâl, Gusti Rahîm Dzul-Jamâl. Tuluy éta tamu ningali walungan, sarta ningali yén mangpaat, pancén, asupan, jeung cai anu kaluar tina éta walungan kacida pinuh ku hikmah tur rohmatna; kalayan écés ngabuktikeun yén sakabéh walungan, cinyusu, susukan, jeung walungan gedé kaluar sarta ngalir tina khazanah rohmat Gusti Rahmân Dzul-Jalâl wal-Ikrâm. Malah éta ditampung jeung dikaluarkeun ku cara anu kacida luar biasana, nepi ka diriwayatkeun, “Opat walungan datang ti sawarga.” Hartina, ku sabab éta jauh ngaleuwihan sabab-sabab lahiriah, éta ngalir tina khazanah hiji sawarga rohani sarta ngan tina limpahan hiji sumber gaib anu teu béak. Contona, Nil-i Mübarek, anu ngarobah gurun keusik Mesir jadi hiji sawarga, terus ngalir tanpa béak kawas sagara leutik tina hiji gunung di kiduleunana anu disebut “Cebel-i Kamer”. Lamun cai anu dikaluarkeun salila genep bulan dikumpulkeun jadi wangun gunung sarta dibekukeun, éta bakal leuwih gedé batan éta gunung. Padahal rohangan jeung gudang dina gunung anu disadiakeun pikeun éta walungan henteu nepi ka hiji bagian tina genep bagianna. Ari asupanna, hujan anu datangna saeutik pisan di éta wewengkon panas, sarta saeutik anu asup ka gudangna lantaran gancang diseuseup ku taneuh anu halabhab, tangtu teu bisa ngajaga kasaimbangan anu lega éta. Ku kituna, riwayat yén Nil-i Mübarek kaluar tina sawarga gaib, ngaleuwihan kabiasaan bumi, ngébréhkeun hiji hakékat anu kacida jero hartina tur éndahna. Kitu, manéhna ningali sapersarébu tina hakékat jeung kasaksian sagara sarta walungan anu legana kawas sagara. Manéhna ngarti yén sakabéhna sacara sapuk ngomong لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ kalayan kakuatan anu saimbang jeung gedéna sagara, sarta némbongkeun saksi pikeun kasaksian ieu saloba mahluk sagara. Ku maksud ngébréhkeun sakabéh kasaksian sagara jeung walungan, dina undakan kaopat Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺟَﻤ۪ﻴﻊُ ﺍﻟْﺒِﺤَﺎﺭِ ﻭَ الْاَنْهَارِ ﺑِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﺴْﺨ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻓَﻈَﺔِ ﻭَ الْاِدِّخَارِ ﻭَ الْاِدَارَةِ ﺍﻟْﻮَﺍﺳِﻌَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺔِ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ. Tuluy gunung-gunung jeung gurun-gurun ngageroan musafir anu keur ngalakukeun lalampahan pikiran éta, “Baca ogé kaca-kaca urang!” Manéhna ogé ningali, sarta ningali yén pancén anu ngawengku sakabéhna jeung jasa umum gunung-gunung kacida agung tur pinuh ku hikmahna, nepi ka nyésakeun akal dina rasa héran. Contona, gunung-gunung bijil tina bumi ku paréntah Rabbani, sarta ku bijilna éta ngalemeskeun gejolak, amarah, jeung kasangaran bumi anu timbul tina parobahan di jerona. Ku kituna, bumi napas ngaliwatan gunung-gunung anu muncrat jeung liang-liang éta, leupas tina oyag jeung lini anu ngabahayakeun, sarta henteu ngaganggu katengtreman pangeusina nalika ngalaksanakeun pancén ngurilingna. Jadi, sakumaha tihang-tihang dipasang dina kapal pikeun ngajaga kapal tina oyag jeung ngajaga kasaimbanganana, kitu deui gunung-gunung mangrupa tihang anu ngandung khazanah dina kapal bumi dina harti ieu, sakumaha didawuhkeun ku Al-Qur'an anu ngajelaskeun kalayan pikahélokeun, dina loba ayat saperti ﻭَ ﺍﻟْﺠِﺒَﺎﻝَ ﺍَﻭْﺗَﺎﺩًﺍ ٭ ﻭَﺍَﻟْﻘَﻴْﻨَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﺭَﻭَﺍﺳِﻰَ ٭ ﻭَﺍﻟْﺠِﺒَﺎﻝَ ﺍَﺭْﺳٰﻴﻬَﺎ. Conto séjén, dina gunung-gunung, sagala rupa sumber, cai, mineral, bahan, jeung ubar anu diperlukeun ku mahluk hirup ditampung, disadiakeun, jeung ditumpuk kalayan hikmah, pangaturan, sipat béréhan, sarta waspada pisan. Ku kituna, manéhna ngarti yén éta kalayan écés ngabuktikeun yén gunung-gunung téh khazanah, gudang, jeung palayan Gusti Qadîr anu kakawasaan-Na teu aya watesna, sarta Gusti Hakîm anu hikmah-Na teu aya watesna. Ku ngabandingkeun pancén jeung hikmah séjén tina gunung sarta gurun, anu gedéna kawas gunung, kana dua permata ieu, manéhna ningali kasaksian anu ditepikeun ku sakabéh hikmah gunung jeung gurun, utamana tina sudut bekel anu ditampung kalayan waspada, sarta tauhid لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ anu diucapkeunana, kuat tur ajeg kawas gunung, lega tur gedé kawas gurun, tuluy ngomong, “Âmentü billah.” Kitu, pikeun ngébréhkeun harti ieu, dina undakan kalima Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﺟَﻤ۪ﻴﻊُ ﺍﻟْﺠِﺒَﺎﻝِ ﻭَ ﺍﻟﺼَّﺤَﺎﺭٰﻯ ﺑِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻭَ ﻣَﺎ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ الْاِدِّخَارِ ﻭَ الْاِدَارَةِ ﻭَ ﻧَﺸْﺮِ ﺍﻟْﺒُﺬُﻭﺭِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻓَﻈَﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑ۪ﻴﺮِ الْاِحْتِيَاطِيَّةِ ﺍﻟﺮَّﺑَّﺎﻧِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻮَﺍﺳِﻌَﺔِ ﺍﻟْﻌَﺎﻣَّﺔِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔِ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ. Tuluy, nalika musafir éta ngumbara ku pikiranana di gunung jeung gurun, panto alam tatangkalan jeung pepelakan kabuka pikeun pikiranana. Éta ngageroan manéhna ka jero, sarta ngomong, “Hayu, ngumbara ogé di wewengkon urang, baca ogé tulisan-tulisan urang!” Manéhna ogé asup, sarta ningali yén: Éta geus ngawangun hiji majelis tahlil jeung tauhid anu kacida megah tur dipapaésanana, sarta hiji bunderan zikir jeung sukur. Tina basa kaayaanana, manéhna ngarti yén saolah-olah sakabéh rupa tatangkalan jeung pepelakan sacara sapuk babarengan ngomong ٔلَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ. Sabab manéhna ningali tilu hakékat gedé anu ngawengku sakabéhna, anu nuduhkeun jeung nyaksian yén sakabéh tangkal jeung pepelakan anu buahan, ku basa daunna anu saimbang tur écés ngedalkeun harti, ku ucapan kembangna anu dipapaésan tur pinuh ku kakuatan basa, sarta ku kecap buahna anu tartib tur jero hartina, babarengan méré kasaksian bari tasbih sarta ngomong لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ: KAHIJI: Harti jeung hakékat maparin ni'mat sarta kamulyaan kalayan dihaja, sarta maparin ihsan jeung kahadéan ku kersa-Na, karasa dina unggal-unggalna kalayan écés pisan; dina sakabéhna, éta katingali kawas cahaya panonpoé nalika medal. KADUA: Harti jeung hakékat misahkeun sarta ngabédakeun kalayan dihaja tur pinuh ku hikmah, mapaésan jeung méré wangun ku kersa-Na tur pinuh ku rohmat, anu dina sagala hal mustahil dipasrahkeun ka kabeneran, katingali écés kawas beurang dina rupa-rupa jeung individu anu teu aya watesna éta, sarta némbongkeun yén éta mangrupa karya jeung ukiran Gusti Shâni' Hakîm. KATILU: Wangun tina karya ciptaan anu teu aya watesna éta, anu ratusan rébu rupa sarta béda-béda cara jeung wangunna, dibuka kalayan tartib pisan, saimbang, tur dipapaésan, tina siki jeung bijil leutik anu kawates sarta kawilang, anu sarua, basajan, barang paéh, sarua pisan atawa saeutik bédana, sarta pacampur. Dibuka jeung dimekarkeunana wangun sakabéh individu tina dua ratus rébu rupa éta, kalayan bédana anu écés, tartib, misah-misah, saimbang, hirup, pinuh ku hikmah, teu salah, sarta teu cacad, mangrupa hiji hakékat anu leuwih caang batan panonpoé. Manéhna terang yén aya saksi anu ngabuktikeun éta hakékat saloba kembang, buah, daun, jeung sagala anu aya dina usum semi, tuluy ngomong ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻋَﻠٰﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ الْا۪يمَانِ. Kitu, ku maksud ngébréhkeun hakékat jeung kasaksian anu geus disebutkeun ieu, dina undakan kagenep Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉُ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉِ الْاَشْجَارِ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺴَﺒِّﺤَﺎﺕِ ﺍﻟﻨَّﺎﻃِﻘَﺎﺕِ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺍَﻭْﺭَﺍﻗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﻔَﺼ۪ﻴﺤَﺎﺕِ ﻭَ ﺍَﺯْﻫَﺎﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﻤُﺰَﻳَّﻨَﺎﺕِ الْجَز۪يلَاتِ ﻭَ ﺍَﺛْﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺎﺕِ ﺍﻟْﺒَﻠ۪ﻴﻐَﺎﺕِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ الْاِنْعَامِ ﻭَ الْاِكْرَامِ ﻭَ الْاِحْسَانِ ﺑِﻘَﺼْﺪٍ ﻭَ ﺭَﺣْﻤَﺔٍ ﻭَ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﻤْﻴ۪ﻴﺰِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺰْﻳ۪ﻴﻦِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﻮ۪ﻳﺮِ ﺑِﺎِﺭَﺍﺩَﺓٍ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺔٍ ﻣَﻊَ ﻗَﻄْﻌِﻴَّﺔِ دَلَالَةِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﻓَﺘْﺢِ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺻُﻮَﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﻤَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺰَﻳَّﻨَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺘَﺒَﺎﻳِﻨَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﻮِّﻋَﺔِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺪُﻭﺩَﺓِ ﻣِﻦْ ﻧُﻮَﺍﺗَﺎﺕٍ ﻭَ ﺣَﺒَّﺎﺕٍ ﻣُﺘَﻤَﺎﺛِﻠَﺔٍ ﻣُﺘَﺸَﺎﺑِﻬَﺔٍ ﻣَﺤْﺼُﻮﺭَﺓٍ ﻣَﻌْﺪُﻭﺩَﺓٍ. Tuluy, nalika musafir dunya anu keur ngalakukeun lalampahan pikiran, anu pinuh ku rasa panasaran sarta rasa nikmat jeung sumangetna beuki nambahan ku kamajuan, datang mawa hiji ranggeuyan kembang makrifat jeung iman anu gedéna kawas usum semi tina kebon usum semi, panto alam sasatoan jeung manuk kabuka pikeun akalna anu ningali hakékat sarta pikiranana anu wawuh jeung makrifat. Ku saratus rébu sora anu béda-béda jeung rupa-rupa basa, éta ngageroan manéhna ka jero, sarta ngomong, “Mangga lebet!” Manéhna ogé asup, sarta ningali yén: Sakabéh rupa, golongan, jeung bangsa sasatoan sarta manuk, sacara sapuk ku basa ucapan jeung basa kaayaanana, ngomong لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ, sarta ngarobah beungeut bumi jadi tempat zikir jeung majelis tahlil anu agung. Manéhna ningali unggal-unggalna kawas hiji kasidah Rabbani, hiji kecap Subhani, sarta hiji aksara Rahmani anu ngandung harti, anu ngajelaskeun sipat Gusti Nu Nyiptakeunana sarta muji jeung ngagungkeun Mantenna. Saolah-olah rasa, kakuatan, pakakas, anggota awak, jeung alat-alat sasatoan sarta manuk éta mangrupa kecap-kecap anu diruntuykeun kalayan wirahma sarta saimbang, sarta ucapan anu tartib tur sampurna. Manéhna niténan tilu hakékat anu agung tur ngawengku sakabéhna, anu kalayan pasti nuduhkeun yén ku éta sakabéhna, sasatoan jeung manuk sukur ka Gusti Khallâq jeung Gusti Razzâq-na sarta méré kasaksian ngeunaan kaésaan-Na: KAHIJI: Hakékat nyiptakeun tina euweuh kalayan hikmah, ngayakeun anu anyar kalayan seni, nyiptakeun jeung ngawangun ku kersa-Na sarta ku élmu, maparin roh jeung ngahirupkeun anu némbongkeun tajalli élmu, hikmah, jeung kersa tina dua puluh sudut. Éta dina sagala hal teu bisa dipasrahkeun ka kabeneran anu teu puguh, kakuatan anu buta, atawa tabiat anu teu boga kasadaran. Salaku dalil anu écés, anu saksina saloba mahluk nu boga roh, éta nyaksian wajib ayana Zat Hayy Qayyûm, tujuh sipat-Na, sarta katunggalan-Na. KADUA: Dina karya ciptaan anu teu aya watesna éta, tina ngabédakeun, mapaésan, jeung méré wangun ku cara anu béda-béda rupana, éndah wangunna, saimbang ukuranana, sarta tartib wujudna, katingali hiji hakékat anu kacida agung tur kuatna. Teu aya hiji ogé salian ti Gusti Qadîr Kulli Syai' jeung Alîm Kulli Syai' anu bisa mibanda ieu lampah anu ngawengku sakabéhna, anu tina unggal sudut némbongkeun rébuan hal anu matak pikahélokeun sarta hikmah; teu aya kamungkinan jeung peluang saeutik ogé. KATILU: Muka jeung ngamekarkeun wangun sasatoan anu teu aya watesna, dina ratusan rébu rupa cara, anu unggal-unggalna mangrupa mujijat hikmah, kalayan tartib pisan, saimbang, tur teu salah, tina endog, endog leutik, jeung tétés cai anu disebut nutfah, anu sarua atawa sarupa, atawa saeutik bédana, silih sarupa, sarta kawates jeung kawilang, mangrupa hiji hakékat anu kacida caangna. Bukti jeung dalil saloba sasatoan nyaangan éta hakékat. Kitu, ku kasapukan tilu hakékat ieu, sakabéh rupa sasatoan babarengan ngomong لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ sarta méré kasaksian ku cara anu saolah-olah bumi, kawas hiji manusa gedé, ngomong لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ saimbang jeung gedéna, nepi ka kadéngé ku pangeusi langit. Manéhna ningali kitu sarta meunang pangajaran anu lengkep. Dina undakan katujuh Tingkat Kahiji, ku maksud ngébréhkeun hakékat anu geus disebutkeun ieu, disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉِ ﺍﻟْﺤَﻴَﻮَﺍﻧَﺎﺕِ ﻭَ ﺍﻟﻄُّﻴُﻮﺭِ ﺍﻟْﺤَﺎﻣِﺪَﺍﺕِ ﺍﻟﺸَّﺎﻫِﺪَﺍﺕِ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺣَﻮَﺍﺳِّﻬَﺎ ﻭَ ﻗُﻮَﺍﻫَﺎ ﻭَ ﺣِﺴِّﻴَّﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﻟَﻄَﺎﺋِﻔِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺎﺕِ ﺍﻟْﻔَﺼ۪ﻴﺤَﺎﺕِ ﻭَ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺟِﻬَﺎﺯَﺍﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺟَﻮَﺍﺭِﺣِﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﻋْﻀَﺎﺋِﻬَﺎ وَاٰلَاتِهَا ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔِ ﺍﻟْﺒَﻠ۪ﻴﻐَﺎﺕِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ الْا۪يجَادِ ﻭَ ﺍﻟﺼُّﻨْﻊِ ﻭَ الْاِبْدَاعِ بِالْاِرَادَةِ ﻭَ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﻤْﻴ۪ﻴﺰِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺰْﻳ۪ﻴﻦِ ﺑِﺎﻟْﻘَﺼْﺪِ ﻭَ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﻘْﺪ۪ﻳﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﻮ۪ﻳﺮِ ﺑِﺎﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﻣَﻊَ ﻗَﻄْﻌِﻴَّﺔِ دَلَالَةِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﻓَﺘْﺢِ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺻُﻮَﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﺨَﺎﻟِﻔَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﻮِّﻋَﺔِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺼُﻮﺭَﺓِ ﻣِﻦْ ﺑَﻴْﻀَﺎﺕٍ ﻭَ ﻗَﻄَﺮَﺍﺕٍ ﻣُﺘَﻤَﺎﺛِﻠَﺔٍ ﻣُﺘَﺸَﺎﺑِﻬَﺔٍ ﻣَﺤْﺼُﻮﺭَﺓٍ ﻣَﺤْﺪُﻭﺩَﺓٍ. Tuluy, nalika musafir anu mikir éta rék asup ka alam manusa jeung dunya umat manusa pikeun maju deui dina undakan makrifat Ilahi anu teu aya watesna, sarta dina rasa nikmat jeung cahaya anu teu aya tungtungna, manéhna diondang ka jero, utamana ku para nabi; manéhna ogé asup. Mimitina manéhna ningali tempat mangsa kaliwat, sarta ningali yén: Sakabéh nabi alaihimus salam, anu mangrupa umat manusa anu pangcaangna tur pangsampurnana, sacara sapuk babarengan zikir bari ngucapkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ. Ku kakuatan mujijat-mujijat anu teu aya watesna, anu écés tur geus dibuktikeun, para nabi ngajukeun tauhid, sarta ngajak jeung ngajarkeun iman ka Alloh ka manusa pikeun ngangkat maranéhna tina undakan sasatoan kana darajat malaikat. Manéhna ogé ngadekul, tuluy calik pikeun diajar di éta madrasah anu caang. Manéhna ningali yén: Ku sabab unggal guru éta, anu pangluhurna jeung pangsohorna di antara jalma-jalma kasohor umat manusa, miboga mujijat anu dipasihkeun ku Gusti Khâliq jagat raya minangka tanda anu ngabenerkeun, sarta ku béja anu ditepikeun ku unggal-unggalna, hiji golongan gedé jeung hiji umat manusa ngabuktikeun éta tuluy iman, manéhna bisa ngukur kumaha kuat tur pastina hiji hakékat anu ditetepkeun sarta dibuktikeun sacara sapuk ku saratus rébu jalma anu enya-enya tur jujur éta. Manéhna ngarti yén jalma-jalma anu nyasar, anu mungkir hiji hakékat anu ku sakitu lobana jalma anu jujur dina nepikeun béja geus disahkeun sarta dibuktikeun ku mujijat-mujijat anu teu aya watesna kalayan kakuatan sakitu gedéna, ngalakukeun kasalahan jeung kajahatan anu kacida teu aya watesna, sarta pantes meunang siksaan anu kacida teu aya watesna. Manéhna ogé terang kumaha bener jeung pinuh ku hakékatna jalma-jalma anu ngabuktikeun éta para nabi tuluy iman; hiji undakan gedé deui tina sucina iman témbong ka manéhna. Enya, salian ti mujijat-mujijat para nabi (alaihimus salam) anu teu aya watesna, anu mangrupa bukti yén Alloh sacara nyata ngabenerkeun para nabi; loba tamparan ti langit anu tumiba ka nu ngalawanana, anu némbongkeun yén para nabi leres; kasampurnaan pribadi anu nuduhkeun kaleresanana; pangajaran anu ngandung hakékat; kakuatan iman, sikep anu enya-enya, jeung pangorbanan anu nyaksian yén para nabi jujur; kitab suci jeung suhuf anu aya dina pananganana; sarta murid-murid anu teu aya watesna, anu ku nuturkeun para nabi geus nepi ka hakékat, kasampurnaan, jeung cahaya, anu nyaksian yén jalan para nabi lempeng tur leres; kasapukan jeung riwayat mutawatir para nabi sarta jalma-jalma anu enya-enya dina nepikeun béja éta dina pasualan anu netepkeun ayana hiji hal, sarta bukti-buktina anu cocog, silihrojong, jeung silihsaluyu, mangrupa hiji bukti jeung kakuatan anu teu bisa dilawan ku kakuatan naon waé di dunya, sarta teu nyésakeun ragu jeung kabingung. Manéhna ngarti yén ngabuktikeun sakabéh nabi (alaihimus salam), anu ogé kaasup kana rukun iman, téh mangrupa sumber kakuatan anu gedé. Manéhna meunang loba limpahan iman tina pangajaran para nabi. Kitu, ku maksud ngébréhkeun pangajaran musafir anu geus disebutkeun ieu, dina undakan kadalapan Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉُ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ الْاَنْبِيَاءِ ﺑِﻘُﻮَّﺓِ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺗِﻬِﻢُ ﺍﻟْﺒَﺎﻫِﺮَﺓِ ﺍﻟْﻤُﺼَﺪِّﻗَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺼَﺪَّﻗَﺔِ. Tuluy, nalika éta musafir anu néangan, anu meunang rasa nikmat hakékat anu luhur tina kakuatan iman, datang ti majelis para nabi alaihimus salam, para ahli anu jembar élmuna, mujtahid jeung panalungtik anu disebut ashfiya jeung shiddiqin, anu ngabuktikeun dakwaan para nabi (alaihimus salam) ku dalil anu pasti tur kuat dina wangun 'ilmul yaqin, ngageroan manéhna ka rohangan pangajaranana. Manéhna ogé asup, sarta ningali yén: Rébuan jalma anu kacida pinterna jeung ratusan rébu panalungtik anu taliti sarta luhur, ku nalungtik kalayan jero nepi ka teu nyésakeun ragu saurat rambut ogé, ngabuktikeun pasualan iman anu netepkeun ayana hiji hal, utamana wajib ayana Alloh jeung katunggalan-Na. Enya, sanajan kamampuh jeung jalan maranéhna béda-béda, kasapukan maranéhna dina dasar jeung rukun iman, sarta sandaran unggal-unggalna kana dalil anu kuat tur pasti, mangrupa hiji bukti anu ngan bisa dilawan lamun mungkin miboga kapinteran jeung kamampuh nalungtik anu sarua jeung gabungan maranéhna, sarta manggihan hiji dalil anu sarua jeung sakabéh dalil maranéhna. Lamun henteu, jalma-jalma anu mungkir éta ngan bisa ngalawan ku kabodoan jeung kabodoan anu leuwih parna, ku mungkir, sarta ku keukeuh jeung meremkeun panon dina pasualan anu mungkir ayana hiji hal anu henteu dibuktikeun. Jalma anu meremkeun panonna ngan ngarobah beurang jadi peuting pikeun dirina sorangan. Musafir ieu terang yén cahaya anu disebarkeun ku guru-guru anu dipihormat sarta jembar élmuna di rohangan pangajaran anu megah tur lega ieu geus nyaangan satengah bumi salila leuwih ti sarébu taun. Manéhna manggihan hiji kakuatan rohani anu, sanajan sakabéh jalma anu mungkir kumpul, moal ngabingungkeun atawa ngoyagkeun manéhna saurat rambut ogé. Kitu, minangka isyarat ringkes kana pangajaran anu ditampi ku musafir ti rohangan pangajaran ieu, dina undakan kasalapan Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ الْاَصْفِيَاءِ ﺑِﻘُﻮَّﺓِ ﺑَﺮَﺍﻫ۪ﻴﻨِﻬِﻢُ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮَﺓِ ﺍﻟْﻤُﺤَﻘَّﻘَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَّﻔِﻘَﺔِ. Tuluy, nalika musafir anu mikir éta, anu kacida hayangna ningali cahaya jeung rasa nikmat dina beuki kuat sarta kabukana iman, jeung dina kamajuan tina darajat 'ilmul yaqin kana undakan 'ainul yaqin, datang ti madrasah, rébuan jeung jutaan mursyid suci ngageroan manéhna ka dergah. Para mursyid éta digawé pikeun ngahontal hakékat, geus nepi ka anu hak sarta 'ainul yaqin, di hiji tekke, hiji khanqah, tempat zikir, jeung tempat pituduh anu kacida pinuh ku limpahan jeung cahaya, anu legana kawas gurun sarta beuki lega ku gabungna tekke leutik jeung zawiyah anu teu aya watesna, dina kalangkang jalan agung Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ sarta mi'raj Kangjeng Nabi Ahmad ﷺ. Manéhna ogé asup, sarta ningali yén: Mursyid-mursyid anu miboga paningal batin jeung karamat éta, dumasar kana kabukana hakékat, panitén, jeung karamatna, sacara sapuk ngomong لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ, bari ngumumkeun wajib ayana Gusti jeung katunggalan-Na ka jagat raya. Sakumaha mikawanoh panonpoé ku tujuh warna dina cahayana, manéhna niténan sacara 'ainul yaqin kumaha écés tur caangna hiji hakékat anu disahkeun sacara sapuk ku jalma-jalma suci anu kacida pinterna sarta ahli makrifat anu caang éta. Maranéhna aya dina warna-warna caang anu béda-béda, rupa-rupa warna anu moncorong, tarekat anu béda-béda tur ngandung hakékat, jalan anu béda-béda tur leres, sarta rupa-rupa cara rohani anu hak, anu tajalli tina cahaya Panonpoé Azali ku tujuh puluh warna, malah saloba asmaul husna. Manéhna ningali yén kasapukan para nabi (alaihimus salam), kasapukan ashfiya, silih saluyuna para wali, sarta ngahijina tilu kasapukan ieu, leuwih caang batan cahaya beurang anu némbongkeun panonpoé. Kitu, minangka isyarat ringkes kana limpahan anu ditampi ku tamu ieu ti tekke, dina undakan kasapuluh Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉُ الْاَوْلِيَاءِ ﺑِﻜَﺸْﻔِﻴَّﺎﺗِﻬِﻢْ ﻭَ ﻛَﺮَﺍﻣَﺎﺗِﻬِﻢُ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮَﺓِ ﺍﻟْﻤُﺤَﻘَّﻘَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺼَﺪَّﻗَﺔِ. Tuluy musafir dunya éta, anu terang yén kasampurnaan manusa anu pangpentingna jeung panggedéna, malah sumber jeung dasar sakabéh kasampurnaan manusa, nyaéta cinta ka Alloh anu lahir tina iman ka Alloh jeung makrifat ka Alloh, ngangkat sirahna sarta ningali langit, kalayan pikiran hayang maju deui dina kakuatan iman jeung kabukana makrifat, ku sakabéh kakuatan jeung daya lemes rohanina. Manéhna ngomong ka akalna: “Ku sabab hal anu pangajénna di jagat raya nyaéta kahirupan, sarta sagala anu aya di jagat raya ditungkulkeun pikeun kahirupan; ku sabab anu pangajénna di antara mahluk hirup nyaéta anu boga roh, sarta anu pangajénna di antara anu boga roh nyaéta anu boga kasadaran; sarta ku sabab pikeun ajén ieu, bumi unggal abad, unggal taun dieusian tuluy dikosongkeun pikeun terus ngalobaan mahluk hirup, tangtu jeung pasti langit anu megah tur dipapaésan ieu ogé miboga warga jeung pangeusi anu luyu jeung dirina, tina mahluk anu hirup, boga roh, sarta boga kasadaran. Kajadian ningali malaikat jeung ngobrol jeung maranéhna, saperti Jibril (as) anu ngawujud sarta katémbong ku para sahabat di payuneun Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, geus diturunkeun jeung diriwayatkeun sacara mutawatir ti baheula. Lamun kitu, muga-muga abdi ogé bisa patepang jeung pangeusi langit sarta terang naon pikiran maranéhna, sabab ucapan anu pangpentingna ngeunaan Gusti Khâliq jagat raya nyaéta ucapan maranéhna.” Nalika manéhna keur mikir kitu, ujug-ujug manéhna ngadéngé sora ti langit kieu: “Ku sabab anjeun hoyong patepang sareng abdi sadayana sarta ngadéngé pangajaran abdi sadayana, terang yén: kana pasualan iman anu datang ngaliwatan abdi sadayana ka sakabéh nabi, utamana ka Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ sarta Al-Qur'an anu ngajelaskeun kalayan pikahélokeun, abdi sadayana anu pangheulana iman. Sarta sakabéh roh anu hadé anu kaasup golongan abdi sadayana, anu ngawujud sarta katémbong ku manusa, tanpa iwal sarta sacara sapuk, geus nyaksian wajib ayana Gusti Khâliq jagat raya ieu, katunggalan-Na, sarta sipat-sipat suci-Na, jeung nepikeun béja anu silihsaluyu sarta cocog. Béja anu teu aya watesna ieu silih saluyu tur silih cocog, sarta janten hiji pituduh pikeun anjeun kawas panonpoé.” Manéhna terang yén éta anu diucapkeun ku maranéhna, sarta cahaya imanna moncorong, naék ti bumi ka langit. Kitu, minangka isyarat ringkes kana pangajaran anu ditampi ku musafir ieu ti malaikat, dina undakan kasabelas Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ ﺍﻟْﻤَﻠٰﺌِﻜَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻤَﺜِّﻠ۪ﻴﻦَ لِاَنْظَارِ ﺍﻟﻨَّﺎﺱِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺘَﻜَﻠِّﻤ۪ﻴﻦَ ﻣَﻊَ ﺧَﻮَﺍﺹِّ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ ﺑِﺎِﺧْﺒَﺎﺭَﺍﺗِﻬِﻢُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻄَﺎﺑِﻘَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻮَﺍﻓِﻘَﺔِ. Tuluy, ku sabab tamu anu pinuh ku rasa panasaran jeung kahayang éta geus meunang pangajaran dina alam anu katémbong, dina sudut jasmani jeung bahan, sarta tina basa ucapan jeung basa kaayaan golongan-golongan anu bisa karasa ku pancaindra, manéhna hoyong ngalakukeun lalampahan jeung nalungtik hakékat ngaliwatan pangamatan dina alam gaib jeung alam barzakh ogé. Harita panto akal anu lempeng tur dicaangan, sarta haté anu séhat tur caang, kabuka. Éta aya dina unggal golongan umat manusa sarta mangrupa inti manusa, anu jadi buah jagat raya; sanajan leutik, éta bisa ngalegaan sacara rohani sakumaha legana jagat raya. Manéhna ningali yén éta mangrupa barzakh manusa di antara alam gaib jeung alam anu katémbong, sarta hubungan jeung silihurusan dua alam éta, pikeun manusa, lumangsung dina titik-titik éta. Ku kituna, manéhna ngomong ka akal jeung haténa sorangan: Hayu, jalan anu nuju ka hakékat ngaliwatan panto anu sarupa jeung anjeun ieu leuwih pondok. Urang kudu meunang mangpaat ku nalungtik sipatna dina iman, kaayaan, jeung warna-warnana, tinimbang ku cara urang meunang pangajaran tina basa ucapan dina jalan-jalan séjén. Manéhna mimiti nalungtik, sarta ningali yén: Kayakinan anu pageuh tur jadi sipat sakabéh akal anu lempeng tur caang dina iman jeung tauhid silihsaluyu, sarta kapercayaan jeung kayakinan anu ajeg tur tengtrem silihcocog, sanajan kamampuhna kacida béda-bédana sarta mazhabna papisah jeung patukang tonggong. Jadi, éta geus nyarande jeung kabeungkeut kana hiji hakékat anu henteu robah, sarta akarna geus asup kana hiji hakékat anu pageuh, henteu pegat. Lamun kitu, kasapukan akal-akal ieu dina iman, wajib ayana Alloh, jeung tauhid téh hiji ranté cahaya anu moal pegat, sarta hiji jandéla anu caang anu kabuka ka hakékat. Sarta manéhna ningali yén: Kabukana hakékat jeung panitén sakabéh haté anu séhat tur caang éta dina rukun iman, kalayan sapuk, tengtrem, sarta kataji, silihsaluyu sarta cocog dina tauhid, sanajan jalan-jalanna papisah jeung cara rohanina béda-béda. Jadi, haté-haté anu caang ieu, anu unggal-unggalna mangrupa arsy leutik makrifat Rabbani jeung eunteung Shamadani anu ngawengku loba hal, anu nyanghareup, ngahontal, sarta némbongkeun hakékat, téh jandéla-jandéla anu kabuka nyanghareup ka panonpoé hakékat. Sakabéhna babarengan mangrupa hiji eunteung pangagungna, kawas hiji sagara anu sakaligus ngeunteungkeun panonpoé. Kasapukan maranéhna dina wajib ayana Alloh jeung katunggalan-Na mangrupa pituduh anu pangsampurnana sarta mursyid anu pangagungna, anu moal salah jalan jeung moal nyasarkeun. Sabab dina sagala hal, teu aya kamungkinan jeung peluang yén sangkaan salian ti hakékat, pikiran anu henteu ngandung hakékat, atawa sipat anu henteu boga dasar, bisa ngabobodo sakabéh panon anu kacida gedé tur seukeutna ieu sakaligus, kalayan terus-terusan tur pageuh, nepi ka salah dina panitén indrawina. Manéhna ngarti yén malah jalma-jalma sofis anu bodo, anu mungkir jagat raya ieu, moal narima akal anu ruksak tur buruk anu nganggap éta mungkin; maranéhna bakal nampikna. Manéhna sareng akal sarta haténa sorangan babarengan ngomong, “Âmentü billah.” Kitu, minangka isyarat ringkes kana makrifat iman anu ditampi ku musafir ieu tina akal anu lempeng jeung haté anu dicaangan, dina undakan kadua belas jeung katilu belas Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉُ ﺍﻟْﻌُﻘُﻮﻝِ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻘ۪ﻴﻤَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻨَﻮَّﺭَﺓِ ﺑِﺎِﻋْﺘِﻘَﺎﺩَﺍﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺘَﻮَﺍﻓِﻘَﺔِ ﻭَ ﺑِﻘَﻨَﺎﻋَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﻳَﻘ۪ﻴﻨِﻴَّﺎﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺘَﻄَﺎﺑِﻘَﺔِ ﻣَﻊَ ﺗَﺨَﺎﻟُﻒِ الْاِسْتِعْدَادَاتِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺬَﺍﻫِﺐِ ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ ﺍﻟْﻘُﻠُﻮﺏِ ﺍﻟﺴَّﻠ۪ﻴﻤَﺔِ ﺍﻟﻨُّﻮﺭَﺍﻧِﻴَّﺔِ ﺑِﻜَﺸْﻔِﻴَّﺎﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺘَﻄَﺎﺑِﻘَﺔِ ﻭَ ﺑِﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺍﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺘَﻮَﺍﻓِﻘَﺔِ ﻣَﻊَ ﺗَﺒَﺎﻳُﻦِ ﺍﻟْﻤَﺴَﺎﻟِﻚِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺸَﺎﺭِﺏِ. Tuluy musafir anu ningali alam gaib ti deukeut sarta ngumbara dina akal jeung haté éta, ku rasa panasaran kana naon anu diucapkeun ku alam gaib, ngetrok éta panto ogé ku pikiran kieu: Ku sabab dina alam jasmani anu katémbong ieu, kalayan écés dipikaharti yén di balik tabir gaib aya hiji Zat anu hoyong ngenalkeun diri-Na ku karya ciptaan-Na anu teu aya watesna, anu sakitu dipapaésan jeung pinuh ku seni; hoyong dipikacinta ku ni'mat-Na anu teu aya tungtungna, anu sakitu amis tur éndah; sarta hoyong ngawartosan kasampurnaan-Na anu nyumput ku karya-Na anu teu kawilang, anu sakitu matak pikahélokeun sarta pinuh ku kaparigelan, ku lampah anu leuwih écés batan ucapan jeung nyarita, sarta ngawartosan ku basa kaayaan, tangtu jeung pasti, sakumaha ku lampah jeung kaayaan, Mantenna ogé ngadawuh ku ucapan sarta ngenalkeun diri-Na jeung ngalantarankeun diri-Na dipikacinta. Lamun kitu, dina sudut alam gaib, urang kudu mikawanoh Mantenna tina hal-hal anu némbongkeun Mantenna, ceuk manéhna. Haténa asup ka jero, sarta ku panon akal ningali yén: Hakékat wahyu, ku bukti anu kacida kuatna, lumaku di unggal tempat alam gaib, dina unggal waktu. Hiji kasaksian ngeunaan ayana Alloh jeung tauhid anu jauh leuwih kuat batan kasaksian jagat raya jeung mahluk datang ti Gusti 'Allâmul-Ghuyûb ngaliwatan hakékat wahyu jeung ilham. Mantenna henteu ngantep pangaweruh ngeunaan diri-Na, ayana-Na, jeung katunggalan-Na ngan gumantung kana kasaksian karya ciptaan-Na. Mantenna nyalira ngadawuh ku kalam azali anu pantes pikeun diri-Na. Kalam Gusti anu aya sarta ningali di unggal tempat ku élmu jeung kakawasaan-Na ogé teu aya watesna; sakumaha harti kalam-Na ngenalkeun Mantenna, ngadawuh-Na ogé ngenalkeun Mantenna kalayan sipat-sipat-Na. Enya, manéhna terang yén hakékat wahyu geus kabuktian jeung ditetepkeun nepi ka darajat anu kacida écésna, ku riwayat mutawatir saratus rébu nabi (alaihimus salam), ku kasapukan béja para nabi ngeunaan nampi wahyu Ilahi, sarta ku dalil jeung mujijat kitab-kitab suci sarta suhuf ti langit, anu ditarima ku mayoritas mutlak umat manusa sarta jadi pituduh jeung panutanana, anu mangrupa buah wahyu jeung wahyu anu kasaksian. Manéhna ngarti yén hakékat wahyu ngébréhkeun jeung ngalimpahkeun lima hakékat suci: KAHIJI: Ngadawuh luyu jeung akal sarta pangartos manusa, anu disebut اَلتَّنَزُّلَاتُ الْاِلٰهِيَّةُ ﺍِﻟٰﻰ ﻋُﻘُﻮﻝِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ, mangrupa cara Alloh nurunkeun dawuhan-Na ka tingkat pangartos manusa. Enya, Gusti anu ngalantarankeun sakabéh mahluk nu boga roh nyarita sarta terang ucapanana, tangtu ilubiung ogé dina éta paguneman ku dawuhan-Na; éta mangrupa tuntutan rububiyah. KADUA: Gusti anu nyiptakeun jagat raya pikeun ngenalkeun diri-Na, kalayan pangaluaran anu teu aya watesna, sakuliahna pinuh ku hal anu matak pikahélokeun, sarta ngalantarankeun kasampurnaan-Na diucapkeun ku rébuan basa, tangtu bakal ngenalkeun diri-Na ogé ku dawuhan-Na sorangan. KATILU: Sakumaha Mantenna ngawaler ku lampah kana munajat jeung sukur manusa sajati, anu pangpilihna, pangbutuhna, pangdipikanyaahna, sarta pangpinuhna ku kahayang di antara sagala anu aya, ngawaler ku kalam-Na ogé mangrupa tuntutan sipat nyiptakeun-Na. KAOPAT: Sipat paguneman, anu mangrupa balukar anu pasti tina élmu jeung kahirupan sarta bukti anu caang tina éta duanana, tangtu aya kalayan ngawengku sakabéhna sarta langgeng salawasna dina Zat anu miboga élmu anu ngawengku sakabéhna sarta kahirupan anu langgeng salawasna. KALIMA: Gusti anu maparin kalemahan jeung kahayang, fakir jeung pangabutuh, kahariwang kana mangsa hareup, cinta, sarta rasa nyembah ka mahluk-Na, anu pangdipikacinta, pinuh ku rasa asih jeung kahariwang, anu paling merlukeun tempat nyarande, anu paling hayang manggihan nu miboga jeung ngawasaanana, sarta fakir tur lemah, tangtu ngawartosan ayana diri-Na ka maranéhna ku dawuhan-Na; éta mangrupa tuntutan kailahian. Kitu, manéhna ngarti yén kasapukan sakabéh wahyu ti langit dina nuduhkeun ayana Gusti Wâjibul Wujûd jeung katunggalan-Na mangrupa hiji bukti anu leuwih kuat batan kasaksian sinar panonpoé kana panonpoé dina waktu beurang. Wahyu éta ngandung hakékat Alloh nurunkeun dawuhan-Na ka tingkat pamahaman mahluk, Gusti ngenalkeun diri-Na, Gusti Rahmân ngawaler, Gusti Subhân ngadawuh, sarta Gusti Shamad ngawartosan ayana-Na. Tuluy manéhna ningali ilham, sarta ningali yén: Ilham anu bener, sanajan dina hiji sudut sarupa jeung wahyu sarta mangrupa hiji rupa paguneman Rabbani, miboga dua bédana: KAHIJI: Wahyu anu jauh leuwih luhur batan ilham, lolobana ngaliwatan malaikat, sedengkeun ilham lolobana tanpa perantara. Contona, hiji raja miboga dua cara nyarita jeung méré paréntah: Anu kahiji: Tina sudut megahna karajaan jeung kakawasaan umumna, raja ngirim ajudan ka hiji gubernur. Pikeun némbongkeun megahna éta kakawasaan jeung pentingna paréntah, kadang-kadang raja ngayakeun hiji pasamoan babarengan jeung perantarana. Tuluy titah ditepikeun. Anu kadua: Raja ngobrol sacara husus ku telepon pribadi jeung hiji palayan husus atawa warga biasa, anu miboga hubungan pribadi jeung urusan leutik jeung dirina sorangan, kalayan pribadina, lain ku gelar sultan jeung ngaran umum karajaanana. Kitu deui, sakumaha Gusti Raja Azali ngadawuh kalayan nami Gusti sakabéh alam sarta gelar Khâliq jagat raya, ngaliwatan wahyu jeung ilham anu lega anu ngalayanan wahyu, Mantenna ogé miboga hiji cara ngadawuh sacara husus, tapi di balik tabir, luyu jeung kamampuh maranéhna, tina sudut Mantenna minangka Gusti jeung Khâliq unggal individu sarta unggal mahluk hirup. BÉDANA ANU KADUA: Wahyu henteu boga kalangkang, murni, sarta husus pikeun jalma pilihan. Ari ilham miboga kalangkang, warna-warnana pacampur, sarta umum. Ku rupa-rupa sarta loba pisan jinisna, saperti ilham malaikat, ilham manusa, jeung ilham sasatoan, éta nyadiakeun hiji dasar pikeun lobana kalam Rabbani saloba tétés sagara. Manéhna ngarti yén éta napsirkeun salah sahiji rupa ayat ﻟَﻮْ ﻛَﺎﻥَ ﺍﻟْﺒَﺤْﺮُ ﻣِﺪَﺍﺩًﺍ ﻟِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺭَﺑّ۪ﻰ ﻟَﻨَﻔِﺪَ ﺍﻟْﺒَﺤْﺮُ ﻗَﺒْﻞَ ﺍَﻥْ ﺗَﻨْﻔَﺪَ ﻛَﻠِﻤَﺎﺕُ ﺭَﺑّ۪ﻰ. Tuluy manéhna ningali hakékat, hikmah, jeung kasaksian ilham, sarta ningali yén hakékat, hikmah, jeung hasilna diwangun ku opat cahaya. KAHIJI: Hal anu disebut Alloh ngalantarankeun diri-Na dipikacinta, nyaéta sakumaha Mantenna ngalantarankeun diri-Na dipikacinta ku mahluk-Na ngaliwatan lampah, Mantenna ogé ngalantarankeun diri-Na dipikacinta ku dawuhan, ku hadir, sarta ku paguneman, mangrupa tuntutan sipat Maha Asih jeung Maha Welas-Na. KADUA: Sakumaha Mantenna ngawaler ku lampah kana doa hamba-hamba-Na, ngawaler ogé ku dawuhan di balik tabir mangrupa ciri sipat Maha Welas-Na. KATILU: Sakumaha Mantenna maparin pitulung ku lampah kana panyuhunkeun pitulung, jerit, sarta paménta kalayan ngarendahkeun diri ti mahluk-Na anu kasorang musibah beurat jeung kaayaan anu parna, Mantenna ogé maparin pitulung ku ucapan ilham anu mangrupa hiji cara ngadawuh; éta mangrupa tuntutan rububiyah. KAOPAT: Sakumaha Mantenna ngalantarankeun karya ciptaan-Na anu boga kasadaran ngarasakeun ayana-Na, hadir-Na, jeung panangtayungan-Na ku lampah, Mantenna ogé ngalantarankeun éta ngarasakeun hadir-Na jeung ayana-Na ku dawuhan, di balik tabir sabagian ilham anu bener, anu dianggap minangka hiji rupa paguneman Rabbani, ku cara anu tangtu sarta husus pikeun hiji mahluk, dina hiji sudut, luyu jeung kamampuhna, ngaliwatan telepon haténa. Éta mahluk kacida lemahna, teu kuat, fakir, jeung loba pangabutuhna, sarta kacida merlukeun jeung hayang manggihan Gusti anu miboga, nangtayungan, ngatur, jeung ngajagana. Manéhna ngarti yén éta mangrupa tuntutan anu pasti tur wajib tina kanyaah kailahian jeung rohmat rububiyah. Tuluy manéhna ningali kasaksian ilham, sarta ningali: Lamun, upamana, panonpoé miboga kasadaran jeung kahirupan, sarta dina kaayaan kitu tujuh warna cahayana mangrupa tujuh sipatna, tangtu dina sudut éta panonpoé bakal miboga hiji cara nyarita ku sinar jeung tajalli anu aya dina cahayana. Dina kaayaan ieu, sakumaha bakal katitén langsung yén gambaran jeung pantulanana aya dina barang anu bening, sarta éta nyarita jeung unggal eunteung, barang anu ngagurilap, potongan kaca, gelembung, jeung tétés, malah partikel anu bening, luyu jeung kamampuh unggal-unggalna, ngawaler kana pangabutuhna; sakabéhna nyaksian ayana panonpoé; euweuh hiji pagawéan anu ngahalangan pagawéan séjén, sarta euweuh hiji paguneman anu ngaganggu paguneman séjén... Kitu pisan deui, kalayan écés dipikaharti yén dawuhan Panonpoé anu Langgeng Salawasna, anu mangrupa Gusti Sultan Dzul-Jalâl ti azali nepi ka abadi sarta Gusti Khâliq anu mulya, Dzul-Jamâl, pikeun sakabéh anu aya, ogé tajalli luyu jeung kamampuh unggal hal, kalayan ngawengku sakabéhna, saperti élmu jeung kakawasaan-Na. Euweuh hiji patarosan anu ngahalangan patarosan séjén, hiji pagawéan anu ngahalangan pagawéan séjén, atawa hiji dawuhan anu ngahalangan dawuhan séjén, sarta henteu pacampur. Manéhna terang, ku 'ilmul yaqin anu deukeut kana 'ainul yaqin, yén sakabéh tajalli, dawuhan, jeung ilham éta, unggal-unggalna sarta babarengan sacara sapuk, nuduhkeun jeung nyaksian hadir-Na, wajib ayana-Na, katunggalan-Na, sarta kaésaan-Na dina unggal hal, nyaéta Panonpoé Azali éta. Kitu, minangka isyarat ringkes kana pangajaran makrifat anu ditampi ku tamu anu pinuh ku rasa panasaran ieu ti alam gaib, dina undakan kaopat belas jeung kalima belas Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍَﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ الْاَحَدُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉُ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺍﻟْﻮَﺣْﻴَﺎﺕِ ﺍﻟْﺤَﻘَّﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻀَﻤِّﻨَﺔِ لِلتَّنَزُّلَاتِ الْاِلٰهِيَّةِ ﻭَ ﻟِﻠْﻤُﻜَﺎﻟَﻤَﺎﺕِ ﺍﻟﺴُّﺒْﺤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻭَ ﻟِﻠﺘَّﻌَﺮُّﻓَﺎﺕِ ﺍﻟﺮَّﺑَّﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻭَ لِلْمُقَابَلَاتِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻋِﻨْﺪَ ﻣُﻨَﺎﺟَﺎﺓِ ﻋِﺒَﺎﺩِﻩ۪ وَلِلْاِشْعَارَاتِ ﺍﻟﺼَّﻤَﺪَﺍﻧِﻴَّﺔِ ﻟِﻮُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻟِﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻪ۪ ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ الْاِلْهَامَاتِ ﺍﻟﺼَّﺎﺩِﻗَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻀَﻤِّﻨَﺔِ ﻟِﻠﺘَّﻮَﺩُّﺩَﺍﺕِ الْاِلٰهِيَّةِ ﻭَ لِلْاِجَابَاتِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻟِﺪَﻋَﻮَﺍﺕِ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻪ۪ ﻭَ لِلْاِمْدَادَاتِ ﺍﻟﺮَّﺑَّﺎﻧِﻴَّﺔِ لِاِسْتِغَاثَاتِ ﻋِﺒَﺎﺩِﻩ۪ ﻭَ لِلْاِحْسَاسَاتِ ﺍﻟﺴُّﺒْﺤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻟِﻮُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻟِﻤَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻪ۪. Tuluy musafir dunya éta ngomong ka akalna: Ku sabab abdi néangan Gusti anu miboga jeung nyiptakeun abdi ngaliwatan sagala anu aya di jagat raya ieu, tangtu saméméh sagala hal urang kudu babarengan indit ka jaman kabagjaan pikeun nganjang ka Muhammad ti Arab ﷺ sarta naroskeun saha anu abdi téangan ka anjeunna. Anjeunna anu pangsohorna di antara sagala anu aya ieu, sarta malah ku pangakuan musuh-musuhna, anu pangsampurnana, pangluhurna minangka panglima, pangsohorna minangka pangawasa, pangluhurna dina ucapan, pangcaangna dina akal, sarta anu nyaangan opat belas abad ku kaunggulanana jeung Al-Qur'an anu dicandakna. Ku ngomong kitu, manéhna asup ka éta jaman babarengan jeung akalna, sarta ningali yén: Éta jaman saéstuna geus jadi jaman kabagjaan umat manusa ku ayana anjeunna ﷺ. Sabab anjeunna geus ngajadikeun hiji bangsa anu pangbadawina sarta pangteu bisana maca jeung nulis jadi guru jeung pangawasa dunya dina waktu anu pondok, ngaliwatan cahaya anu dicandakna. Sarta manéhna ngomong ka akalna: Mimitina urang kudu terang saeutik ajén pribadi anu luar biasa ieu ﷺ, kaleresan dawuhanana, jeung kabeneran béja anu ditepikeunana; sanggeus éta urang kudu naroskeun Gusti Nu Nyiptakeun urang ka anjeunna. Ku ngomong kitu, manéhna mimiti nalungtik. Tina dalil pasti anu teu aya watesna anu kapanggih, di dieu ngan salapan anu ngawengku sakabéhna bakal dibéré isyarat ringkes, unggal-unggalna. KAHIJI: Aya sakabéh ahlak jeung sipat anu hadé dina anjeunna ﷺ, malah ku pangakuan musuh-musuhna ogé; sarta némbongan ratusan mujijat dina pananganana ngaliwatan riwayat anu pasti, sarta sabagian sacara mutawatir. Sakumaha anu ditegeskeun ku ayat-ayat ﻭَ ﺍﻧْﺸَﻖَّ ﺍﻟْﻘَﻤَﺮُ ٭ ﻭَﻣَﺎ ﺭَﻣَﻴْﺖَ ﺍِﺫْ ﺭَﻣَﻴْﺖَ ﻭَﻟٰﻜِﻦَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﺭَﻣٰﻰ, di antarana bulan beulah jadi dua ku isyarat hiji ramo anjeunna, saeutik taneuh anu dialungkeun ku sakeupeul pananganana ka tentara musuh asup kana panon sakabéh tentara éta nepi ka maranéhna lumpat, sarta anjeunna maparin cai anu ngalir kawas Kautsar tina lima ramona ka tentarana anu halabhab, nepi ka cukup nginumna. Ku sabab leuwih ti tilu ratus mujijat ieu geus dijelaskeun katut dalil anu pasti dina hiji risalah anu matak pikahélokeun sarta miboga karamat, anu disebut Mu'cizat-ı Ahmediye ﷺ, nyaéta Mektup Kasalapan Belas, manéhna ngarujuk éta mujijat ka risalah éta, tuluy ngomong: Hiji pribadi ﷺ anu miboga sakitu lobana ahlak hadé jeung kasampurnaan, katut sakitu lobana mujijat anu écés, tangtu anu pangjujurna dina ucapan. Mustahil anjeunna nurunkeun dirina kana tipu daya, bohong, jeung kasalahan anu mangrupa pagawéan jalma anu teu boga ahlak. KADUA: Dina pananganana aya hiji titah ti Gusti anu miboga jagat raya ieu; leuwih ti tilu ratus juta manusa narima jeung ngabuktikeun éta titah dina unggal abad; sarta Al-Qur'an anu kacida mulya, anu mangrupa éta titah, matak pikahélokeun tina tujuh sudut. Ku sabab geus dijelaskeun sacara rinci, katut dalil anu kuat, yén Al-Qur'an ieu mangrupa mujijat tina opat puluh sudut sarta mangrupa dawuhan Gusti Khâliq jagat raya, dina hiji risalah kasohor anu jadi panonpoé Risale-i Nur, anu miboga ngaran “Kalimah Kadua Puluh Lima jeung Mu'cizat-ı Kur'aniye”, manéhna ngarujuk éta ka risalah éta, tuluy ngomong: Dina hiji pribadi ﷺ anu jadi panarjamah jeung anu nepikeun titah anu mangrupa hak jeung hakékat murni saperti ieu, mustahil aya bohong, anu sarua jeung kajahatan kana titah sarta khianat ka Gusti anu miboga éta titah! KATILU: Anjeunna ﷺ muncul mawa syariat, Islam, panghambaan, doa, dakwah, jeung iman anu henteu aya sarupana sarta moal aya sarupana. Anu leuwih sampurna batan éta henteu kungsi kapanggih sarta moal kapanggih. Sabab syariat anu muncul dina hiji pribadi anu teu bisa maca jeung nulis ﷺ, ngatur opat belas abad jeung saperlima umat manusa kalayan adil, leres, sarta taliti, ku aturan-aturan anu teu aya watesna; éta henteu aya tandinganana. Sarta Islam anu kaluar tina lampah, dawuhan, jeung kaayaan hiji pribadi anu teu bisa maca jeung nulis ﷺ, dina unggal abad jadi pituduh jeung rujukan tilu ratus juta manusa, guru jeung pangaping akalna, anu nyaangan jeung ngabersihkeun haténa, anu ngaping jeung nyucikeun nafsuna, sarta dasar pikeun mekar jeung sumber kamajuan rohna; ku sabab kitu, éta moal aya sarupana sarta henteu kungsi aya sarupana. Sarta anjeunna pangmajunana dina sakabéh rupa ibadah dina agamana, pangluhurna takwana jeung kasieunana ka Alloh batan saha waé, sarta ngalaksanakeun panghambaan kalayan lengkep nepi ka rusiah anu panglemesna, di tengah perjuangan jeung kaributan anu luar biasa sarta terus-terusan. Anjeunna ngalaksanakeun éta tanpa nyonto saha waé, kalayan harti anu lengkep, salaku anu ngamimitian, tapi kalayan pangsampurnana, bari ngahijikeun awal jeung ahir. Tangtu éta moal kapanggih sarupana sarta henteu kungsi kapanggih. Sarta dina Cevşenü'l-Kebir, di antara rébuan doa jeung munajatna, anjeunna ngajelaskeun sipat Gustina kalayan makrifat Rabbani jeung darajat anu luhur pisan. Para ahli makrifat jeung para wali anu datang ti harita, sanajan pikiran-pikiranna silihrojong, henteu bisa nepi ka éta undakan makrifat atawa éta darajat ngajelaskeun sipat Gusti. Éta némbongkeun yén dina doa ogé anjeunna teu aya tandinganana. Jalma anu ningali tempat anu ngajelaskeun harti anu kacida ringkesna tina hiji ungkara di antara salapan puluh salapan ungkara Cevşenü'l-Kebir, di awal Risale-i Münâcat, bakal ngomong yén Cevşen ogé teu aya tandinganana. Sarta dina nepikeun karosulan jeung ngajak manusa ka anu hak, anjeunna némbongkeun kakuatan, sikep ajeg, sarta kawani anu kacida luhurna. Sanajan nagara-nagara gedé jeung agama-agama gedé, malah bangsa, suku, sarta pamanna ngalawan anjeunna kalayan sengit, anjeunna henteu némbongkeun ragu, gimir, atawa sieun saeutik ogé. Anjeunna nangtang sakabéh dunya nyalira, ngalaksanakeun éta nepi ka hasil, sarta ngajadikeun Islam mingpin dunya. Éta ngabuktikeun yén dina nepikeun jeung ngajak ogé, anjeunna henteu kungsi aya tandinganana sarta moal aya tandinganana. Sarta dina iman, anjeunna miboga kakuatan anu kacida luar biasa, kayakinan anu matak pikahélokeun, iman anu mekar kalayan mujijat, sarta kayakinan luhur anu nyaangan dunya. Sanajan sakabéh pikiran jeung kapercayaan anu ngawasa jaman harita, hikmah para filsuf, sarta élmu para pamingpin rohani ngalawan, patukang tonggong, jeung mungkir anjeunna, éta henteu nimbulkeun ragu, kabingung, kalemahan, atawa bisikan saeutik ogé kana kayakinan, kapercayaan, sandaran, sarta katengtreman anjeunna. Utamana para sahabat sarta sakabéh para wali anu maju dina urusan rohani jeung undakan iman, unggal waktu nampi limpahan tina undakan iman anjeunna sarta manggihan anjeunna dina darajat anu pangluhurna. Éta kalayan écés némbongkeun yén iman anjeunna ogé teu aya tandinganana. Kitu, manéhna ngarti yén dina anu miboga syariat anu teu aya tandinganana, Islam anu teu aya sarupana, panghambaan anu matak pikahélokeun, doa anu luar biasa, dakwah anu dipuji dunya, sarta iman anu mujijat saperti ieu, tangtu dina sagala hal mustahil aya bohong, sarta anjeunna moal ngabobodo. Akalna ogé ngabuktikeun éta. KAOPAT: Sakumaha kasapukan para nabi alaihimus salam mangrupa dalil anu kacida kuatna kana ayana Alloh jeung kaésaan-Na, éta ogé mangrupa kasaksian anu kacida pageuhna kana kabeneran jeung karosulan anjeunna ﷺ. Sabab sajarah geus ngabuktikeun yén sagala sipat suci, mujijat, jeung pancén anu jadi dasar kaleresan jeung kanabian para nabi alaihimus salam, aya dina anjeunna ﷺ kalayan pangmajunana. Jadi, sakumaha ku basa ucapan, dina Taurat, Injil, Zabur, jeung suhufna, para nabi ngawartosan yén anjeunna ﷺ bakal datang sarta méré béja bagja ka manusa—leuwih ti dua puluh isyarat béja bagja anu écés pisan tina kitab-kitab suci éta geus dijelaskeun jeung dibuktikeun kalayan hadé dina Mektup Kasalapan Belas—kitu deui ku basa kaayaanana, nyaéta ku kanabian jeung mujijatna, para nabi ngabuktikeun anjeunna anu pangmajunana jeung pangsampurnana dina jalan jeung pancén maranéhna, sarta ngesahkeun dakwaanana. Manéhna ngarti yén sakumaha para nabi nuduhkeun kaésaan ku basa ucapan jeung kasapukan, ku basa kaayaan jeung kasapukan ogé para nabi nyaksian kajujuran anjeunna. KALIMA: Rébuan wali anu ku aturan, pangaping, jeung nuturkeun anjeunna geus nepi ka anu hak, hakékat, kasampurnaan, karamat, kabukana hakékat, sarta panitén langsung, sakumaha nuduhkeun kaésaan, ogé sacara sapuk nyaksian kajujuran jeung karosulan anjeunna anu jadi guruna. Manéhna ningali yén para wali niténan sabagian béja anu ditepikeun ku anjeunna tina alam gaib ngaliwatan cahaya kawalian, sarta ku cahaya iman, maranéhna percaya jeung ngabuktikeun sakabéhna dina wangun 'ilmul yaqin, 'ainul yaqin, atawa haqqul yaqin. Éta némbongkeun darajat kaleresan jeung kajujuran anjeunna anu jadi guruna, kawas panonpoé. KAGENEP: Jutaan ashfiya anu taliti, shiddiqin anu nalungtik, sarta filsuf mu'min anu kacida pinterna, anu ngahontal kalungguhan pangluhurna dina élmu ku pangajaran hakékat suci anu dicandak ku anjeunna sanajan henteu bisa maca jeung nulis, ku élmu luhur anu dirintisna, sarta ku pangajaran makrifat Ilahi anu dipanggihanana, sacara sapuk ngabuktikeun sarta ngabenerkeun kaésaan ku dalil anu kuat, anu mangrupa dakwaan pangdasarna. Sakumaha kitu, kasapukan maranéhna dina nyaksian kaleresan guru pangagungna ieu jeung yén dawuhanana ngandung hakékat, mangrupa bukti karosulan jeung kajujuran anjeunna anu écés kawas beurang. Contona, Risale-i Nur jeung saratus bagianna mangrupa hiji dalil tunggal ngeunaan kajujuran anjeunna. KATUJUH: Hiji golongan gedé anu disebut kulawarga jeung sahabat, anu pangsohorna, pangdipihormatna, pangkondangna, pangtaatna kana agama, sarta pangseukeutna paningalna dina firasat, kamampuh nalungtik, jeung kasampurnaan di antara umat manusa sanggeus para nabi, nalungtik, mariksa, sarta niténan sakabéh kaayaan, pikiran, jeung sikep anjeunna, boh anu nyumput boh anu écés, kalayan rasa panasaran anu sampurna, kacida talitina, sarta enya-enya pisan. Salaku hasilna, maranéhna sacara sapuk ngabenerkeun kalayan teu bisa digoyahkeun sarta iman anu kuat yén anjeunna anu pangjujurna, pangluhurna, pangleresna, sarta pangpinuhna ku hakékat di dunya. Ieu mangrupa hiji dalil kawas beurang anu nuduhkeun cahaya panonpoé, kitu anu dipikaharti ku manéhna. KADALAPAN: Sakumaha jagat raya ieu nuduhkeun Gusti Shâni', Kâtib, sarta Naqqâsy-na, anu nyiptakeun, ngatur, jeung nyusunana, sarta ngawasaanana ku méré wangun, netepkeun ukuran, jeung ngatur, kawas hiji karaton, hiji kitab, hiji paméran, jeung hiji tempat tontonan; kitu deui jagat raya miharep, merlukeun, sarta nuduhkeun yén pasti kudu aya hiji juru bewara anu luhur, hiji pangungkab anu bener, hiji guru anu nalungtik, sarta hiji pangajar anu jujur. Anjeunna kudu terang jeung ngawartosan tujuan-tujuan Ilahi dina nyiptakeun jagat raya, ngajarkeun hikmah Rabbani dina parobahanana, méré pangajaran tina hasil gerakna anu ngalaksanakeun pancén, ngumumkeun ajén hakékatna jeung kasampurnaan sagala anu aya di jerona, sarta ngébréhkeun harti-harti kitab gedé éta. Ku sabab kitu, manéhna terang yén jagat raya tangtu nyaksian kaleresan anjeunna, anu ngalaksanakeun pancén-pancén ieu leuwih ti saha waé, sarta yén anjeunna mangrupa patugas anu pangluhurna tur jujur ti Gusti Khâliq jagat raya ieu. KASALAPAN: Ku sabab di balik tabir aya hiji Zat anu hoyong némbongkeun kaparigelan jeung kasampurnaan seni-Na ku karya ciptaan anu pinuh ku seni jeung hikmah ieu; ngenalkeun diri-Na jeung ngalantarankeun diri-Na dipikacinta ku mahluk anu teu aya tungtungna, anu éndah tur dipapaésan ieu; ngalantarankeun diri-Na disukuran jeung dipuji ku ni'mat anu teu kawilang, anu ngeunah tur luhur ajénna ieu; ngalantarankeun mahluk ibadah ka rububiyah-Na kalayan rasa narima kahadéan, sukur, jeung nyembah, ku pangaping sarta bekel umum anu pinuh ku kanyaah jeung panangtayungan, malah ku tuangeun sarta jamuan Rabbani anu disadiakeun nepi ka nyugemakeun rasa anu panglemesna dina sungut jeung sagala rupa napsu kana tuangeun; némbongkeun kailahian-Na ku pangaturan jeung lampah anu agung tur megah, sarta kagiatan jeung nyiptakeun anu matak gentar tur pinuh ku hikmah, saperti parobahan usum jeung bagantina sarta bédana peuting jeung beurang, sangkan mahluk iman, pasrah, tunduk, jeung nurut kana kailahian-Na; sarta némbongkeun kaleresan jeung kaadilan-Na ku unggal waktu nangtayungan kahadéan jeung jalma-jalma anu hadé, mupus kajahatan jeung jalma-jalma anu jahat, sarta ngancurkeun jalma anu zalim jeung tukang bohong ku tamparan ti langit; tangtu jeung pasti, mahluk anu pangdipikacinta jeung hamba anu pangjujurna di payuneun Zat gaib éta, bakal anjeunna anu disebut Muhammad ti Quraisy ﷺ. Anjeunna ngalayanan kalayan lengkep tujuan-tujuan Gusti anu geus disebutkeun, ngungkulan jeung ngungkab rusiah sarta tatarucingan nyiptakeun jagat raya, salawasna milampah nganggo nami Gusti Khâliq-na, nyuhunkeun pitulung jeung hasil ti Mantenna, sarta nampi pitulung jeung taufik ti Mantenna. ~Sarta manéhna ngomong ka akalna: