ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻗ۪ﻴﻞَ ﻟَﻬُﻢْ ﺍٰﻣِﻨُﻮﺍ ﻛَﻤَٓﺎ ﺍٰﻣَﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱُ ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍَﻧُﺆْﻣِﻦُ ﻛَﻤَٓﺎ ﺍٰﻣَﻦَ ﺍﻟﺴُّﻔَﻬَٓﺎﺀُ اَلَٓا ﺍِﻧَّﻬُﻢْ ﻫُﻢُ ﺍﻟﺴُّﻔَﻬَٓﺎﺀُ ﻭَﻟٰﻜِﻦْ لَا ﻳَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ Hartina, lamun maranéhna diajak kana iman ku disebutkeun, “Aranjeun ogé sing iman sakumaha jalma-jalma geus iman,” maranéhna ngawaler, “Naha kami ogé bakal iman sakumaha golongan jalma bodo geus iman?” Tapi golongan jalma bodo téh ngan ukur maranéhna sorangan. Ngan maranéhna teu nyaho.
Sisi-sisi anu ngaitkeun jeung ngaruntuykeun ayat ieu jeung anu saméméhna:
Enya, sakumaha dua ayat ieu nyaritakeun kajahatan-kajahatan munafik, duanana ogé ngalaksanakeun tugas naséhat jeung pituduh ka maranéhna. Ku kituna, panyambung antara dua ayat ieu boh nyambungkeun kajahatan kabodoan anu ku maranéhna disandarkeun ka mukmin kana kajahatan ngaruksak di bumi, boh nyambungkeun ayat kadua anu ngandung maréntahkeun kahadéan kana ayat kahiji anu némbongkeun ngalarang kagoréngan. Hartina, sisi anu ngahijikeun dua ayat ieu boh kajahatan boh pituduh.
Sisi patalina di antara kalimah-kalimah dina ayat ieu:
Enya, nalika ku kalimah ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻗ۪ﻴﻞَ ﻟَﻬُﻢْ ﺍٰﻣِﻨُﻮﺍ ﻛَﻤَٓﺎ ﺍٰﻣَﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱُ maranéhna diajak kana iman anu ikhlas ku nuturkeun balaréa anu diwangun ku manusa-manusa sampurna, pikeun ngalaksanakeun tugas naséhat anu mangrupa fardu kifayah, rasa ego jahiliyah maranéhna hudang, tuluy maranéhna nyebutkeun ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍَﻧُﺆْﻣِﻦُ ﻛَﻤَٓﺎ ﺍٰﻣَﻦَ ﺍﻟﺴُّﻔَﻬَٓﺎﺀُ, bari keukeuh dina kasombongan jeung sipat keukeuhna. Ku nyebutkeun, “Pangakuan kami téh bener jeung kami aya dina kabeneran,” sakumaha kabiasaan jalma-jalma batil jeung keukeuh, maranéhna ngaku pangakuan batilna minangka kabeneran sarta kabodoanana minangka élmu. Sabab haténa geus ruksak ku nifak. Tangtu haté anu ruksak bakal sombong jeung condong kana ngaruksak. Ku kituna, lantaran haténa ruksak, maranéhna ngalawan jeung keukeuh. Lantaran ngaruksak anu dijadikeun tujuanana, maranéhna silih mamatahan pikeun nyasabkeun balaréa. Ku kasombonganana, maranéhna nganggap agama jeung iman minangka kabodoan jeung kasangsaraan. Ku nifakna, dina omongan ieu ogé maranéhna munafik. Sabab tina lahirna omongan maranéhna kaluar harti saperti, “Kami lain jalma gélo, kumaha kami bakal kawas jalma-jalma bodo?” Ari tina batinna kaluar harti séjén saperti, “Kumaha kami bakal kawas para mukmin anu lolobana miskin sarta dina paningal kami téh bodo?”
Tuluy Qur'an nu mulya, ku kalimah اَلَٓا ﺍِﻧَّﻬُﻢْ ﻫُﻢُ ﺍﻟﺴُّﻔَﻬَٓﺎﺀُ, mulangkeun batu kabodoan anu dialungkeun ku maranéhna ka mukmin, nepi ka maranéhna sorangan kudu ngelek éta batu. Sabab jalma anu sipat keukeuh jeung kabodoanana geus ngahontal tingkat kitu pantes tur merenah pikeun diumumkeun di antara balaréa, bari dinyatakeun yén kabodoan téh ngan aya dina dirina. Tuluy, ku kalimah ﻭَﻟٰﻜِﻦْ لَايَعْلَمُونَ, ditémbongkeun yén maranéhna bodo ku kabodoan anu rangkep; lantaran naséhat teu mangaruhan jalma-jalma bodo saperti ieu, maranéhna kudu ditinggalkeun sagemblengna. Sabab anu ngadéngékeun naséhat téh ngan jalma anu nyaho kabodoanana. Maranéhna malah teu nyaho kabodoanana.
Cara patalina anu aya di antara bagian-bagian kalimah anu dikandung ku ayat ieu:
Enya, dina kalimah ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻗ۪ﻴﻞَ ﻟَﻬُﻢْ ﺍٰﻣِﻨُﻮﺍ ﻛَﻤَٓﺎ ﺍٰﻣَﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱُ, ﺍِﺫَﺍ némbongkeun kapastian, ku kituna éta nunjukkeun perlu ngabimbing balaréa ku maréntahkeun kahadéan.
ﻗ۪ﻴﻞَ, anu disebutkeun dina wangun pasif, nunjukkeun yén naséhat téh wajib minangka fardu kifayah.
Kecap ﺍَﺧْﻠِﺼُﻮﺍ ﻓ۪ﻰ ﺍ۪ﻳﻤَﺎﻧِﻜُﻢْ mangrupa conto kalimah anu ngandung kecap “ikhlas”; ari ﺍٰﻣِﻨُﻮﺍ disebutkeun minangka gagantina, nunjukkeun yén iman anu teu boga kaikhlasan teu diitung minangka iman.
Ku kecap ﻛَﻤَﺎ ﺍٰﻣَﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱُ, ditémbongkeun conto, tuladan, jeung pola anu hadé, sangkan ku nuturkeunana maranéhna nepi kana iman anu ikhlas.
Dina kecap ﻧَﺎﺱ aya dua pangajaran lemes. Duanana kaasup hal-hal anu ngadorong nurani pikeun maréntahkeun kahadéan.
Kahiji: Sebutan ﻧَﺎﺱ ngajak unggal jalma nuturkeun balaréa. Sabab ngalawan balaréa téh kasalahan anu henteu saluyu jeung martabat haté jeung nurani pikeun dilakukeun.
Kadua: Tina ungkara ﻛَﻤَٓﺎ ﺍٰﻣَﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱُ, kaharti yén jalma anu teu boga iman kudu teu diitung minangka manusa. Ungkara ﻧَﺎﺱ ngan husus pikeun mukmin. Ieu boh lantaran ku sipat husus iman, hakékat kamanusaan ngan aya dina mukmin, boh jalma-jalma anu teu boga iman geus ragrag tina tingkat kamanusaan. ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍَﻧُﺆْﻣِﻦُ ﻛَﻤَٓﺎ ﺍٰﻣَﻦَ ﺍﻟﺴُّﻔَﻬَٓﺎﺀُ
Hartina: “Kami teu narima naséhat. Kumaha kami bakal asup kana jamaah jalma-jalma miskin ieu? Jalma-jalma anu boga kalungguhan jeung tingkat saperti kami teu bisa dibandingkeun jeung maranéhna.”
ﻗَﺎﻟُﻮﺍ nunjukkeun yén maranéhna ngabéla dirina ku cara ngabersihan diri tina cacad, ngamajukeun jalanna, nganggap teu merlukeun naséhat, jeung nyieun pangakuan kalayan sombong.
Kecap ﺍَﻧُﺆْﻣِﻦُ, anu némbongkeun patalékan pikeun mungkir, nunjukkeun kateugeug jeung kalakuan ngalawan anu dipintonkeun ku maranéhna dina kabodoan. Saolah-olah ku patalékan éta maranéhna nanya ka jalma anu méré naséhat, “Naha nurani anjeun rido jeung rasa adil anjeun narima yén kami ninggalkeun jalan kami?”
PATAROSAN: Ka saha maranéhna ngarahkeun éta omongan? WALERAN: Kahiji, ka diri sorangan; kadua, ka sasamana; katilu, ka jalma-jalma anu méré naséhat.
Enya, lamun hiji jalma dinaséhatan, mimiti manéhna nanya ka dirina sorangan. Tuluy ngobrol jeung babaturanana. Tuluy balik ka jalma anu méré naséhat sarta nyebutkeun hasil tina naon anu ditanyakeunana. Ku kituna, nalika munafik diajak kana iman, tina patalékan ka haténa anu geus ruksak jeung nuranina anu geus buruk, maranéhna meunang jawaban mungkir, tuluy ngaluarkeun perkara anu aya dina haténa. Sanggeus éta, maranéhna nanya ka babaturan anu sarua ngaruksak. Deui-deui meunang jawaban mungkir, tuluy maranéhna mimiti ngobrol nyumput-nyumput. Sanggeus éta, bari ngébréhkeun alesan, maranéhna balik ka jalma anu méré naséhat, tuluy nyieun omongan anu nyasabkeun kieu: “Eh, béda di antara urang téh kacida gedéna. Kami teu bisa dibandingkeun jeung maranéhna. Sabab kami beunghar, maranéhna miskin.
Maranéhna iman lantaran kadorong ku kaayaan kapaksa. Agamana téh kapaksa. Ari kami jalma-jalma anu boga kahormatan jeung kabeungharan.”
Cindekna: Ku kasombonganana, maranéhna ngajak anu méré pituduh pikeun adil. Ku tipu jeung akalna, maranéhna nyarita ku dua beungeut. Kieu: “Hé nu méré pituduh! Ulah nganggap kami bodo! Kami moal bisa kawas jalma-jalma bodo. Kami ngan ngalakukeun sakumaha para mukmin anu ikhlas ngalakukeun,” bari hayang nipu anu méré pituduh. Padahal dina haténa maranéhna nyumputkeun harti séjén saperti, “Kami henteu kawas para mukmin miskin anu geus leungit ajén ieu.”
Cindekna: Dina kecap ﺍَﻧُﺆْﻣِﻦُ, aya isarat anu nyumput kana karuksakan maranéhna, kana kalakuanana ngaruksak, kana kasombongan jeung nifakna. ﻛَﻤَٓﺎ ﺍٰﻣَﻦَ ﺍﻟﺴُّﻔَﻬَٓﺎﺀُ
Hartina, “Para mukmin anu ku anjeun dianggap sampurna, dina paningal kami téh jamaah anu hina jeung miskin. Masing-masing téh jalma bodo dina hiji kaum.”
Dina babandingan anu dianggap meunang ku maranéhna, aya sababaraha isarat:
1- Ngan Islam anu jadi tempat ngumpulna jalma-jalma miskin, tempat panyalindungan jalma-jalma fakir, ngabéla hak, ngajaga hakékat, ngahalangan kasombongan, jeung nyingkirkeun kalakuan takabur. Enya, ukuran kasampurnaan jeung kahormatan téh Islam.
2- Anu ngahasilkeun nifak téh pamrih, kasombongan, jeung takabur. 3- Islam teu bisa jadi sarana pikeun ngawasa jeung ngarebut kakawasaan dina leungeun jalma-jalma dunya jeung nu boga kalungguhan. Sabalikna tina agama-agama séjén, Islam téh pedang inten anu teu bisa dipatahkeun dina leungeun jalma-jalma miskin jeung nu merlukeun, pikeun ngadegkeun hak. Sajarah jadi saksi anu hadé kana hakékat ieu. اَلَا ﺍِﻧَّﻬُﻢْ ﻫُﻢُ ﺍﻟﺴُّﻔَﻬَٓﺎﺀُ
Kudu dipikanyaho yén sabab tina ancaman jeung pangécé anu kacida tarikna, anu réa pisan ditepikeun ku Qur'an nu mulya ngalawan nifak, ngan jeung ngan pukulan-pukulan anu ditarima ku dunya Islam tina cabang-cabang nifak.
اَلَا mangrupa alat pangéling, disebutkeun pikeun ngalaan kabodoan maranéhna jeung ngajadikeun pamadegan balaréa minangka saksi kana kabodoanana. ﺍِﻥَّ, anu jadi eunteung pikeun némbongkeun hakékat jeung dalil pikeun nunjukkeun hakékat, ku basa kaayaanana nyebutkeun, “Tingali hakékat,” sarta nyebutkeun, “Omongan anu nyasabkeun anu katémbong ti maranéhna teu boga dasar, ulah katipu.”
Kecap ﻫُﻢْ, anu némbongkeun ngawatesan, nolak pangakuan yén maranéhna beresih tina cacad sarta nyingkirkeun kabodoan anu ku maranéhna disandarkeun ka mukmin. Hartina, jalma anu ninggalkeun aheratna pikeun hiji rasa nikmat anu fana téh bodo. Jalma anu meuli hiji karajaan anu langgeng ku ninggalkeun kahayang-kahayangna anu fana téh henteu bodo.
Alif jeung lam dina ﺍَﻟﺴُّﻔَﻬَٓﺎﺀُ nunjukkeun yén putusan éta geus dipikanyaho jeung sampurna. Hartina, kabodoan maranéhna geus dipikanyaho. Sarta wangun kabodoan anu pangpamungkasna aya dina maranéhna.
Dina kalimah ﻭَﻟٰﻜِﻦْ لَا ﻳَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ aya tilu isarat.
1- Ngabédakeun hak tina batil, jalan iman tina jalan nifak, ngan bisa ku élmu jeung nalungtik. Tapi lantaran fitnah jeung karuksakan anu dijieun ku maranéhna écés, jalma anu boga kasadaran pangsaeutikna ogé bisa nyaho. Ku kituna, Qur'an nu mulya mungkas ayat kahiji ku ﻭَﻟٰﻜِﻦْ لَايَشْعُرُونَ.
2- Kalimah-kalimah anu disebutkeun dina tungtung ayat-ayat saperti لَايَعْلَمُونَ, nyaéta اَفَلَا ﻳَﻌْﻘِﻠُﻮﻥَ, اَفَلَا ﻳَﺘَﺪَﺑَّﺮُﻭﻥَ, jeung اَفَلَا ﻳَﺘَﺬَﻛَّﺮُﻭﻥَ, nunjukkeun yén Islam diadegkeun dina akal, hikmah, jeung logika; ku kituna unggal akal anu séhat pantes narima éta.
3- Maranéhna kudu ditinggalkeun jeung teu dipercaya. Sabab maranéhna teu nyaho kabodoanana, ku kituna naséhat teu mangaruhan maranéhna.
ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻟَﻘُﻮﺍ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍٰﻣَﻨَّﺎ ﻭَﺍِﺫَﺍ ﺧَﻠَﻮْﺍ ﺍِﻟٰﻰ ﺷَﻴَﺎﻃ۪ﻴﻨِﻬِﻢْ ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍِﻧَّﺎ ﻣَﻌَﻜُﻢْ ﺍِﻧَّﻤَﺎ ﻧَﺤْﻦُ ﻣُﺴْﺘَﻬْﺰِﺅُﻥَ ٭ ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﻳَﺴْﺘَﻬْﺰِﺉُ ﺑِﻬِﻢْ ﻭَﻳَﻤُﺪُّﻫُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﻃُﻐْﻴَﺎﻧِﻬِﻢْ ﻳَﻌْﻤَﻬُﻮﻥَ Kalayan patalina anu sarua anu merlukeun ayat ieu, anu ngajelaskeun kajahatan kaopat jalma munafik saperti moyok jeung nganggap énténg, diathafkeun kana kajahatan maranéhna anu geus disebut saméméhna, saperti karuksakan, ngaruksak, jeung nganggap batur bodo, hartos ayat ieu jeung hartos ayat saméméhna jadi silihpatalikeun tur runtut. Ari cara kalimah-kalimah dina ayat ieu silihpatalikeun nyaéta kieu: Enya, iman, anu jadi tatapakan manusa pikeun nyanghareupan musibat jeung kanyeri, sarta jadi tempat ménta pitulungan pikeun nyumponan pangabutuh jeung harepanana, miboga tilu sipat: 1- Ajén diri anu timbul tina tatapakan éta. Jalma anu miboga ajén diri henteu sudi némbongkeun dirina hina ka batur. 2- Welas asih. Jalma anu miboga welas asih henteu ngahina atawa ngarendahkeun sasaha. 3- Ngahormat kana hakékat-hakékat sarta nyaho ajén perkara anu luhur, ku kituna henteu nganggap éta énténg. Kitu deui, sipat munafik, anu sabalikna tina iman, ogé miboga tilu sipat: 1- Hina. 2- Condong ngaruksak. 3- Sombong jeung ngarasa ngeunah ku ngahina batur. Ku kituna, sakumaha iman ngahasilkeun ajén diri, sipat munafik, sabalikna, ngahasilkeun hina. Jalma anu hina némbongkeun dirina hina ka saréréa. Ieu téh riya. Riya téh ngala haté batur ku pura-pura. Pura-pura éta ogé bohong. Al-Qur'an Al-Karîm nunjuk kana runtuyan bohong ieu ku ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻟَﻘُﻮﺍ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍٰﻣَﻨَّﺎ. Hartosna, «Nalika papanggih jeung jalma mukmin, maranéhna nyebutkeun: “Kami ogé geus iman.”» Saterusna, sipat munafik, sabalikna tina iman, ngaruksak haté. Haté anu ruksak ngahasilkeun rasa yatim. Hartina, haté anu ruksak ngarasa dirina henteu boga anu ngurus, henteu boga anu mibogana, sarta yatim. Tina ieu timbul rasa sieun. Rasa sieun éta maksa manéhna kabur jeung nyumput. Al-Qur'an nunjuk kana kaayaan maranéhna ieu ku ﻭَﺍِﺫَﺍ ﺧَﻠَﻮْﺍ. Hartosna, «Nalika maranéhna kabur ka tempat anu sepi...» Saterusna, sipat munafik, sabalikna tina iman, megatkeun tali duduluran antara baraya jeung nu séjénna. Ieu ngaleungitkeun welas asih. Leungitna welas asih nyababkeun karuksakan. Tina karuksakan timbul fitnah. Tina fitnah lahir khianat. Khianat ogé nyababkeun lemah. Lemah éta maksa manéhna nyalindung ka hiji panangtayungan, ka hiji pangrojong anu bisa ngalindunganana. Al-Qur'an Al-Karîm nunjuk kana ieu ku ﺍِﻟٰﻰ ﺷَﻴَﺎﻃ۪ﻴﻨِﻬِﻢْ. Hartosna, «Maranéhna kabur ka sétan-sétanna sarta asup kana panangtayunganana.» Saterusna, sabalikna tina iman, dina sipat munafik aya rasa mangmang. Hartina, jalma munafik henteu miboga putusan anu pasti. Ieu ngahasilkeun henteu ajeg. Ieu ogé ngahasilkeun henteu boga jalan anu dicekel; ieu deui ngahasilkeun henteu bisa dipercaya. Ku kituna, sakumaha jalma anu disangka ngalakukeun kajahatan kudu némbongkeun ayana unggal poé nurutkeun hukum, maranéhna kudu salawasna indit ka sétan-sétanna pikeun ngabarukeun kufur jeung jangjina. Al-Qur'an Al-Karîm nunjuk kana runtuyan ieu ku ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍِﻧَّﺎ ﻣَﻌَﻜُﻢْ. Hartosna, maranéhna ngabarukeun jangjina ku nyebutkeun, «Kami aya jeung aranjeun.» Saterusna, pikeun ngaleungitkeun sangkaan anu timbul lantaran maranéhna bulak-balik ka jalma mukmin, maranéhna kapaksa ménta dihampura. Sabalikna tina iman, maranéhna henteu ngahormat jeung nganggap énténg hakékat-hakékat, sarta ngahianat perkara anu mulya, sangkan bisa nampik tuduhan anu ditujukeun ka maranéhna. Ieu anu ditunjuk ku Al-Qur'an Al-Karîm ku ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍِﻧَّﻤَﺎ ﻧَﺤْﻦُ ﻣُﺴْﺘَﻬْﺰِﺅُﻥَ. Hartosna, «Campur gaul kami jeung jalma mukmin téh pikeun moyok. Teu aya anu tulus di antara kami. Kami ngan ukur seuri di hareupeun maranéhna.» Saterusna, tina runtuyan omongan kaharti yén anu ngadéngé kalakuan jeung ucapan jalma munafik ieu keur ngadagoan jalma mukmin ngabales ogé. Ku sabab éta, Al-Qur'an Al-Karîm, ngaganti jalma mukmin, ngabales ku ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﻳَﺴْﺘَﻬْﺰِﺉُ ﺑِﻬِﻢْ. Hartosna, «Gusti Alloh ngahukum sarta bakal ngahukum maranéhna di dunya jeung aherat ku hukuman anu kacida beuratna lantaran moyokan maranéhna.» Balesan Gusti Alloh ieu nunjuk kana mulya jalma mukmin, kana moyokan jalma munafik anu jadi saolah-olah euweuh lamun dibandingkeun jeung hukuman Gusti Alloh, sarta kana bodo maranéhna. Saterusna, Al-Qur'an Al-Karîm ku kalimah ﻭَﻳَﻤُﺪُّﻫُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﻃُﻐْﻴَﺎﻧِﻬِﻢْ ﻳَﻌْﻤَﻬُﻮﻥَ ngagambarkeun hukuman maranéhna dina wangun moyokan. Hartosna, «Ku milih anu goréng sarta ku kahayangna, maranéhna ngagunakeun sabab-sabab anu ngahasilkeun sasar jeung ngalangkungan wates, nepi ka saolah-olah ku basa kaayaanana maranéhna ménta disasarkeun. Gusti Alloh ogé, dumasar kana paméntana, maparin pitulungan kana kahayang maranéhna.» Ari sisi runtutna wangun kalimah-kalimah anu dikandung ku ayat ieu nyaéta kieu: Enya, ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻟَﻘُﻮﺍ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ anu ngandung ﺍِﺫَﺍ, anu nétélakeun pastina hukum anu diasupanana, nunjuk yén maranéhna ngahaja sarta kalawan niat anu pageuh rék papanggih jeung jalma mukmin. ﻟَﻘُﻮﺍ, anu umumna nétélakeun harti papanggih di jalan, nunjuk yén maranéhna ngahaja papanggih jeung jalma mukmin di jalan, di tengah jalma réa. Tinimbang kecap ﺍَﻟْﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ, leuwih dipilihna kecap ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ pikeun disebut ngisaratkeun yén maranéhna patali jeung jalma mukmin ngan ku sipat iman, sarta tina sakabéh sipat, anu pangpinunjulna sarta anu jadi puseur panénjo téh ngan sipat iman. ﻗَﺎﻟُﻮﺍ Ieu sebutan nunjuk yén ucapan jeung haté maranéhna henteu sarua, sarta ucapanana téh murni aya dina kedok riya jeung pura-pura, kalayan niat nampik tuduhan anu ditujukeun ka maranéhna, narik mangpaat ti jalma mukmin, sarta nyaho rusiahna. ﺍٰﻣَﻨَّﺎ Padahal, nurutkeun anu dipénta ku ieu kaayaan, kecap ieu kuduna disebut kalawan rupa-rupa panguatan; disebutna tanpa panguatan nunjuk yén lantaran dina haténa henteu aya sumanget atawa kanyaah anu ngagerakkeun, maranéhna ngucapkeun kecapna kalawan teu puguh, henteu pageuh sarta henteu negeskeunana. Kitu deui, ieu nunjuk yén panguatan maranéhna téh saolah-olah euweuh sarta henteu bisa ngayakinkeun jalma mukmin. Kitu deui, kecap ﺍٰﻣَﻨَّﺎ nunjuk yén kedok anu dipaké pikeun nutupan sipat munafikna kacida ipisna, nepi ka lamun dikuatkeun sarta dipageuhkeun, bisa jadi robek. Sabab panguatan jeung pamageuhan ngondang sangkaan. Sangkaan ngadorong jalma pikeun nalungtik. Lamun ditalungtik, kedok maranéhna bakal témbong. Disebutna ﺍٰﻣَﻨَّﺎ ku jumlah fi'liyyah nunjuk yén maranéhna henteu manggihan jalan pikeun ngayakinkeun jalma mukmin yén imanna ajeg sarta terus aya; maranéhna ngan némbongkeun iman anu kakara timbul ku ngala haté jalma mukmin sarta pura-pura, kalayan maksud narik mangpaat jeung nyaho rusiahna. ﻭَﺍِﺫَﺍ ﺧَﻠَﻮْﺍ ﺍِﻟٰﻰ ﺷَﻴَﺎﻃ۪ﻴﻨِﻬِﻢْ ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍِﻧَّﺎ ﻣَﻌَﻜُﻢْ Silihathafna ayat saméméhna jeung ayat ieu nunjuk yén maranéhna henteu boga jalan anu dicekel sarta henteu ajeg. Pastina anu ditétélakeun ku ﺍِﺫَﺍ nunjuk yén, lantaran karuksakan jeung kalakuan ngaruksak anu geus jadi kabiasaan maranéhna, maranéhna nganggap indit ka sétan-sétanna minangka kawajiban anu kudu dilakukeun. Ungkara ﺧَﻠَﻮْﺍ nunjuk yén lantaran sieun ku kajahatanana, maranéhna hayang nutupan diri sarta nyumput. Dipilihna kecap ﺍِﻟٰﻰ pikeun disebut, tinimbang kecap anu leuwih cocog jeung ﺧَﻠَﻮْﺍ, nyaéta ﻣَﻊَ, téh pikeun dua perkara. Kahiji: Lantaran henteu mampuh jeung lemah, maranéhna kapaksa nyalindung. Kadua: Lantaran fitnah jeung kalakuan ngaruksak, maranéhna nganteurkeun rusiah jalma mukmin ka jalma kafir. Dua harti ieu henteu bisa ditétélakeun ku ﻣَﻊَ. ﺷَﻴَﺎﻃ۪ﻴﻨِﻬِﻢْ Ieu sebutan nunjuk yén pamingpinna nyumput jeung ngalontarkeun waswas saperti sétan; maranéhna ngabahayakeun sakumaha sétan, sarta saperti sétan henteu mikiran nanaon salian ti kagoréngan. ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍِﻧَّﺎ ﻣَﻌَﻜُﻢْ Hartosna, «Kami aya jeung aranjeun.» Ku kalimah ieu maranéhna ngisaratkeun yén maranéhna ngabersihan diri tina tuduhan, ngabarukeun jangji, sarta tetep ajeg dina jalanna. Ngan, sanajan di antara anu diajak nyarita ku kalimah ieu henteu aya anu mungkir kana sipat munafik maranéhna, kalimah ieu dikuatkeun. Padahal, sanajan sakabéh anu diajak nyarita ku kalimah ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻟَﻘُﻮﺍ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍٰﻣَﻨَّﺎ téh jalma anu mungkir, kalimah éta diantep tanpa panguatan. Ieu nunjuk yén maranéhna ngucapkeun kalimah kahiji tanpa sumanget jeung kanyaah, sedengkeun kalimah kadua kalayan kanyaah jeung sumanget. Disebutna kalimah anu diucapkeun ka sétan-sétanna dina wangun jumlah ismiyyah, sedengkeun anu diucapkeun ka jalma mukmin dina wangun jumlah fi'liyyah, nunjuk yén maksud maranéhna di dieu nyaéta ngabuktikeun yén maranéhna ajeg sarta terus nyekel jangjina, ari di ditu mah ngan némbongkeun iman anu kakara timbul. ﺍِﻧَّﻤَﺎ ﻧَﺤْﻦُ ﻣُﺴْﺘَﻬْﺰِﺅُﻥَ Hartosna, «Kami, ka jalma mukmin, ngan ukur jalma anu moyok.» Sabab kalimah ieu henteu diathafkeun kana kalimah saméméhna nyaéta kieu: Enya, antara dua kecap atawa dua kalimah téh bisa aya patali jeung ngahijina anu sampurna, atawa bisa aya pegat jeung pisahna anu sampurna. Dina dua kaayaan ieu, dua kalimah éta henteu meunang silihathaf. Ngan dina tempat anu antara dua kalimah aya pegat jeung patalina dina darajat tengah, athaf meunang dipaké. Ari kalimah ieu, tina hiji sisi, mangrupa panguatan kana kalimah ﺍِﻧَّﺎ ﻣَﻌَﻜُﻢْ, sarta tina sisi séjén mangrupa badal. Dina dua kaayaan ieu, antara dua kalimah aya patali anu sampurna. Tina sisi anu séjén deui, ieu téh jawaban kana patarosan anu henteu disebutkeun. Dina kaayaan ieu, antara dua kalimah aya pegat anu sampurna. Sabab umumna patarosan téh insya, ari jawaban mah ihbar. Ku sabab éta, di antara dua kalimah ieu henteu dijieun athaf. PATAROSAN: Kumaha ngajelaskeun yén kalimah ieu mangrupa panguatan atawa badal tina kalimah ﺍِﻧَّﺎ ﻣَﻌَﻜُﻢْ? WALERAN: Enya, kalimah ﺍِﻧَّﻤَﺎ ﻧَﺤْﻦُ ﻣُﺴْﺘَﻬْﺰِﺅُﻥَ téh ngeunaan ngahianat boh kana anu haq jeung hakékat, boh ka jalma anu nyekel anu haq jeung hidayah. Sakumaha geus dipikanyaho, tina ieu muncul ngahormat kana sasar jeung jalma anu sasar. Ieu téh hartos kalimah ﺍِﻧَّﺎ ﻣَﻌَﻜُﻢْ. Jadi, hartos dua kalimah éta sarua, atawa silihkuatkeun. Ari katerangan yén ieu mangrupa jawaban kana patarosan anu henteu disebutkeun nyaéta kieu: Enya, saolah-olah ti pihak sétan-sétanna datang patarosan kieu, «Hé, lamun aranjeun aya jeung kami sarta dina jalan kami, aranjeun moal satuju jeung jalma mukmin. Boh aranjeun geus milu kana mazhab maranéhna, boh aranjeun henteu boga mazhab anu tangtu.» Pikeun ngajawab patarosan ieu, ku ﺍِﻧَّﻤَﺎ ﻧَﺤْﻦُ ﻣُﺴْﺘَﻬْﺰِﺅُﻥَ maranéhna sacara écés nyebutkeun yén maranéhna lain jalma Muslim; ku ﺍِﻧَّﻤَﺎ, anu nétélakeun hasr, maranéhna ogé ngisaratkeun yén maranéhna lain jalma anu henteu boga mazhab anu tangtu. Kitu deui, nyebutkeun ﻣُﺴْﺘَﻬْﺰِﺅُﻥَ dina wangun ism fâ'il anu nétélakeun terus aya, nunjuk yén moyokan ka jalma mukmin téh sipat maranéhna anu terus aya, lain sipat anu datang engké. ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﻳَﺴْﺘَﻬْﺰِﺉُ ﺑِﻬِﻢْ Hartosna, «Alloh ngamoyokan maranéhna.» Sabab kalimah ieu disebut tanpa athaf, henteu diathafkeun kana kalimah-kalimah saméméhna, nyaéta kieu: Enya, lamun diathafkeun, ieu bisa diathafkeun kana kalimah ﺍِﻧَّﻤَﺎ ﻧَﺤْﻦُ ﻣُﺴْﺘَﻬْﺰِﺅُﻥَ. Ieu bakal merlukeun kalimah ieu ogé jadi panguatan kana kalimah ﺍِﻧَّﺎ ﻣَﻌَﻜُﻢْ. Atawa ieu bisa diathafkeun kana kalimah ﺍِﻧَّﺎ ﻣَﻌَﻜُﻢْ. Ieu ogé bakal merlukeun kalimah ieu jadi salah sahiji ucapan maranéhna. Atawa ieu bakal diathafkeun kana ﻗَﺎﻟُﻮﺍ. Dina éta kaayaan, moyokan Alloh ka maranéhna bakal diwatesan ku waktu maranéhna aya di tempat sepi. Padahal moyokan Alloh téh terus aya. Atawa ieu bakal diathafkeun kana kalimah ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻟَﻘُﻮﺍ. Ieu bakal merlukeun maksud dua sisi, nyaéta ma'tuf jeung ma'tuf 'alayh, sarua. Padahal kalimah kahiji ngajelaskeun lampah maranéhna, ari kalimah kadua ngeunaan hukumanana. Ku kituna, lantaran henteu aya ma'tuf 'alayh anu cocog sarta henteu nimbulkeun perkara anu matak goréng, ieu dijadikeun kalimah anyar anu henteu patali jeung anu saméméhna, minangka jawaban kana patarosan anu henteu disebutkeun. Enya, goréng jeung jahatna jalma munafik geus nepi ka darajat anu nyababkeun unggal roh anu nyaho kaayaan maranéhna kapaksa nanya, «Kumaha atuh hukuman jalma anu sakitu jahatna? Naha maranéhna bakal dihukum?» Al-Qur'an Al-Karîm ngajawab patarosan anu henteu disebutkeun ieu ku kalimah ﺍَﻟﻠّٰﻪُ ﻳَﺴْﺘَﻬْﺰِﺉُ ﺑِﻬِﻢْ. Jadi, disebutna kalimah ieu minangka kalimah anyar téh leuwih penting batan diathafkeun. Saterusna, padahal nurutkeun kaayaan ieu jalma mukmin kuduna ngabales moyokan maranéhna, Gusti Alloh anu ngabales. Salian ti nunjuk kana dimulyakeun jeung dipikaasihna jalma mukmin, ieu ogé pikeun nyaram jeung nyegah jalma munafik tina moyok. Sabab jalma anu tatapakanana Gusti Allâmul-Ghuyûb henteu bisa dimoyok. Saterusna, ngungkabkeun hukuman anu tegas jeung siksaan Gusti Alloh ku istilah moyok téh henteu saluyu jeung kaayaan kailahian. Ku sabab éta, anu dimaksud nyaéta ngahina, anu mangrupa akibat anu marengan moyok. Patarosan: Naon hikmahna, nalika moyokan jalma munafik aya dina wangun ism fâ'il anu nétélakeun terus aya, sedengkeun moyokan Gusti Alloh minangka balesan disebut dina wangun fi'il mudhâri' anu nétélakeun terus anyar? Waleran: Pangaruh siksaan jeung hinaan beuki gedé lamun robah jeung dibarukeun. Sabab pangaruh kanyeri anu terus sarua jinisna beuki lila beuki leutik. Lamun dibarukeun, pangaruhna leuwih gedé. Anu nétélakeun harti ieu téh ngan fi'il mudhâri'. Ari ism fâ'il mah ngan nétélakeun terus aya. ﻭَﻳَﻤُﺪُّﻫُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﻃُﻐْﻴَﺎﻧِﻬِﻢْ ﻳَﻌْﻤَﻬُﻮﻥَ Hartosna, «Ku ngagunakeun sabab-sabab anu nyasarkeun, maranéhna ménta disasarkeun. Alloh ogé maparin sasar ka maranéhna.» Kecap ﻳَﻤُﺪُّ, anu nétélakeun yén pitulungan téh dipaparin ku Alloh, nunjuk kana ditampikna mazhab I'tizal anu ngaku yén abdi téh anu nyiptakeun lampahna sorangan. Ari ﻳَﻤُﺪُّ, anu nétélakeun yén Alloh maparin pitulungan ka maranéhna nurutkeun paménta anu dikedalkeun ku basa kaayaanana, ngandung kalimah ﻳَﺴْﺘَﻤِﺪُّ; ieu nunjuk kana ditampikna mazhab Jabr anu ngaku yén euweuh nanaon dina leungeun abdi, kabéhanana ti Alloh. Sabab maranéhna ménta ku milih anu goréng sarta ku kahayangna; Alloh ogé maparin anu dipénta ku maranéhna. Diidhafkeunana kecap ﻃُﻐْﻴَﺎﻥٌ kana dhamir ﻫُﻢْ nunjuk kana ditampikna alesan maranéhna, «Kami ngalakukeun lampah ngalangkungan wates ieu lantaran dipaksa ku Alloh», sabab kajahatan ngalangkungan wates téh timbul ku pilihan maranéhna sarta henteu patali jeung paksaan. Sebutan ﻃُﻐْﻴَﺎﻥٌ ngisaratkeun yén bahayana maranéhna ngancurkeun sakabéh kasaéan jeung kasampurnaan saperti caah gedé. ﻳَﻌْﻤَﻬُﻮﻥَ Hartosna, «Maranéhna jalma anu bingung jeung mangmang dina ngalangkungan wates jeung sasar. Maranéhna henteu boga jalan anu dicekel sarta henteu boga maksud anu tangtu.»
ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍﺷْﺘَﺮَﻭُﺍ الضَّلَالَةَ ﺑِﺎﻟْﻬُﺪٰﻯ ﻓَﻤَﺎ ﺭَﺑِﺤَﺖْ ﺗِﺠَﺎﺭَﺗُﻬُﻢْ ﻭَﻣَﺎ ﻛَﺎﻧُﻮﺍ ﻣُﻬْﺘَﺪ۪ﻳﻦَ Hartosna, «Maranéhna téh sakumpulan jalma anu henteu maké akal, anu masrahkeun hidayah sarta meuli sasar. Sakumaha maranéhna henteu meunang mangpaat tina dagangna, maranéhna ogé henteu manggihan jalan pikeun leupas tina karugian éta.»
Cara ayat ieu patali jeung anu saméméhna: Enya, ayat ieu mangrupa kacindekan jeung ringkesan tina pedaran-pedaran anu geus kaliwat. Éta pedaran digambarkeun ku gaya basa anu luhur sarta matak mangaruhan. Tapi, lantaran jalma-jalma dina jajaran kahiji jeung tingkatan pangheulana anu diajak nyarita ku ieu ayat biasa indit ka arah Yaman dina usum tiis, sarta ka arah Syam dina usum panas, sarta ningali untung jeung rugi, nikmat jeung kanyeri tina dagangna, gaya basa dagang dipilih pikeun ngagambarkeunana. Kieu: Manusa dikirim ka dunya lain pikeun cicing salawasna. Manusa ngan datang pikeun dagang, pikeun numuwuhkeun sarta mekarkeun bakat jeung kamampuh anu jadi modalna. Tapi jalma munafik ngancurkeun modalna dina dagang ieu sarta jadi hina di hareupeun dunya. Saterusna, cara kalimah-kalimah dina ayat ieu disusun tur runtut: Enya, antara kalimah-kalimah dina ayat ieu aya susunan anu kacida lumrahna, lancar, sarta runtut, sakumaha susunan dina gaya basa dagang. Kieu: Hiji padagang dibéré modal anu gedé. Lamun ku modal éta anjeunna meuli jeung ngajual barang anu ngabahayakeun sarta ngandung racun, dina ahirna anjeunna henteu meunang mangpaat atawa untung tina jual-belina. Sabalikna, ku tilelep dina karugian, anjeunna ogé kaleungitan jalan pikeun kabur. Lampah jalma munafik téh persis saperti ieu. Saterusna, ari wangun kalimah-kalimah dina ayat anu disebut nyaéta kieu: Kecap ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ téh alat panunjuk anu dipaké pikeun ngadeukeutkeun perkara anu aya di kajauhan, sangkan ditémbongkeun minangka anu karasa ku indera jeung anu disaksian. PATAROSAN: Naon mangpaatna ngadeukeutkeun jalma munafik ku ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ? WALERAN: Rasa ijid jeung mumusuhan anu timbul dina haté anu ngadéngé kajahatan maranéhna anu geus disebut, geus nepi ka darajat anu nyababkeun anjeunna hayang ningali maranéhna ku panonna sarta nyiduhan beungeutna, sangkan ku nyiduhan beungeutna haténa jadi tengtrem. Ku sabab éta, maranéhna dideukeutkeun ku taropong ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ, sangkan anu ngadéngé bisa nyiduhan beungeutna. PATAROSAN: Sanajan jalma munafik henteu karasa ku indera sarta henteu disaksian, kumaha maranéhna bisa ditémbongkeun minangka anu karasa ku indera ku ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ? Sarta naon mangpaatna? WALERAN: Kajahatan jeung sipat anéh anu geus disebut, anu dipiboga ku jalma munafik, geus ngajadikeun maranéhna saolah-olah ngawujud, nepi ka dina hayalan maranéhna témbong minangka anu karasa ku indera, disaksian, sarta hadir. Tina témbongna maranéhna ieu ogé kaharti illat hukum anu ditujukeun ka maranéhna. Enya, hiji hukum saperti masrahkeun hidayah sarta nyokot sasar tangtu merlukeun illat jeung sabab. Illat éta téh kajahatan jeung sipat maranéhna anu geus disebut saméméhna. Ku sabab éta, Al-Qur'an Al-Karîm ngadeukeutkeun maranéhna kalawan miboga sipat-sipat éta ku ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ, sangkan anu ngadéngé nyaho illat jeung sabab hukum anu dina ayat ieu ditujukeun ka maranéhna. PATAROSAN: Naon maksud némbongkeun jalma munafik minangka jauh ku ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ, anu ogé nétélakeun sisi kajauhan? WALERAN: Ieu nunjuk yén maranéhna geus jauh tina jalan anu haq sarta henteu mungkin balik deui ka jalan anu lempeng. Sabab, ari indit mah aya dina leungeun maranéhna, tapi balik mah henteu aya dina leungeun maranéhna. Sebutan ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ, anu dipaké pikeun hakékat-hakékat anu kakara mimiti matuh jeung ngawujud, nunjuk yén lampah anu kotor ieu, saperti ngajual hidayah sarta meuli sasar, lantaran mangrupa hiji jinis dagang, geus mimiti jadi jalan anu poko pikeun jalma-jalma jaman éta. Ari sebutan ﺍِﺷْﺘَﺮَﻭُﺍ nunjuk kana ditampikna alesan anu rék dikedalkeun ku jalma munafik, «Kami ninggalkeun hidayah sarta nyokot sasar téh lantaran anu dipénta ku fitrah kami, lain ku pilihan kami.» Enya, saolah-olah Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh ka maranéhna kieu: «Gusti Alloh maparin ka aranjeun umur anu panjang minangka modal. Dina roh aranjeun Mantenna ogé nyimpen bakat pikeun ngahontal kasampurnaan. Bibit hidayah fitri ogé geus dipelak dina nurani aranjeun, sangkan aranjeun meunang kabagjaan. Padahal, minangka gaganti kabagjaan, aranjeun nyokot nikmat anu bakal leungit sarta mangpaat dunya. Jadi, ku pilihan aranjeun anu goréng, ku milih jeung leuwih ngutamakeun jalan sasar batan jalan hidayah, aranjeun geus ngaruksak hidayah fitri sarta ngaleungitkeun modal aranjeun.» اَلضَّلَالَةَ ﺑِﺎﻟْﻬُﺪٰﻯ Ieu nunjuk yén jalma munafik katarajang dua karugian. Kahiji: Karugian lantaran sasar. Kadua: Kaleungitan ni'mat anu gedé saperti hidayah. ﻓَﻤَﺎ ﺭَﺑِﺤَﺖْ ﺗِﺠَﺎﺭَﺗُﻬُﻢْ Hartosna, «Dagang maranéhna henteu ngahasilkeun untung.» PATAROSAN: Sanajan dina dagang jalma munafik ieu modalna ogé leungit, naon anu ditunjuk ku ngan disebutna henteu aya untung? WALERAN: Ieu nunjuk yén padagang anu boga akal kedah henteu miluan jual-beli anu henteu ngahasilkeun untung; leuwih kudu sarta leuwih pantes deui anjeunna henteu miluan dagang anu, salian ti henteu ngahasilkeun untung, ogé bisa nyababkeun modalna leungit. PATAROSAN: Padahal kecap pagawéan ribh saenyana mangrupa pagawéan jalma munafik, naon anu ditunjuk ku ditujukeunana éta kecap kana dagang dina ieu kalimah? WALERAN: Ieu nunjuk yén dina dagang maranéhna henteu aya mangpaat, boh dina bagian-bagianna, boh dina kaayaanana, boh dina sarana-saranana, boh mangpaat anu leutik, boh anu gedé. Enya, dina sababaraha dagang, sanajan untung anu dipikahayang henteu kahontal, bisa waé aya mangpaat saeutik atawa loba dina kaayaanana atawa sarana-saranana. Ari dagang ieu mah kagoréngan murni, hiji karugian anu henteu ngandung mangpaat. ﻭَﻣَﺎ ﻛَﺎﻧُﻮﺍ ﻣُﻬْﺘَﺪ۪ﻳﻦَ Hartosna, «Sakumaha maranéhna katarajang karugian ku ngaleungitkeun modalna, maranéhna ogé kaleungitan jalanna.» Dina kalimah ieu aya isarat anu samar kana kalimah ﻫُﺪًﻯ ﻟِﻠْﻤُﺘَّﻘ۪ﻴﻦَ dina awal surah, yén Al-Qur'an Al-Karîm téh lain henteu maparin hidayah. Hidayah geus dipaparin, tapi maranéhna henteu narimana.
ﻣَﺜَﻠُﻬُﻢْ ﻛَﻤَﺜَﻞِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺍﺳْﺘَﻮْﻗَﺪَ ﻧَﺎﺭًﺍ ﻓَﻠَﻤَّٓﺎ ﺍَﺿَٓﺎﺀَﺕْ ﻣَﺎ ﺣَﻮْﻟَﻪُ ﺫَﻫَﺐَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻨُﻮﺭِﻫِﻢْ ﻭَ ﺗَﺮَﻛَﻬُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٍ لَا ﻳُﺒْﺼِﺮُﻭﻥَ ٭ ﺻُﻢٌّ ﺑُﻜْﻢٌ ﻋُﻤْﻰٌ ﻓَﻬُﻢْ لَا ﻳَﺮْﺟِﻌُﻮﻥَ ٭ ﺍَﻭْ ﻛَﺼَﻴِّﺐٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻓ۪ﻴﻪِ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٌ ﻭَ ﺭَﻋْﺪٌ ﻭَ ﺑَﺮْﻕٌ ﻳَﺠْﻌَﻠُﻮﻥَ ﺍَﺻَﺎﺑِﻌَﻬُﻢْ ﻓ۪ٓﻰ ﺍٰﺫَﺍﻧِﻬِﻢْ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺼَّﻮَﺍﻋِﻖِ ﺣَﺬَﺭَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ ﻭَﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻣُﺤ۪ﻴﻂٌ ﺑِﺎﻟْﻜَﺎﻓِﺮ۪ﻳﻦَ ٭ ﻳَﻜَﺎﺩُ ﺍﻟْﺒَﺮْﻕُ ﻳَﺨْﻄَﻒُ ﺍَﺑْﺼَﺎﺭَﻫُﻢْ ﻛُﻠَّﻤَٓﺎ ﺍَﺿَٓﺎﺀَ ﻟَﻬُﻢْ ﻣَﺸَﻮْﺍ ﻓ۪ﻴﻪِ ﻭَﺍِﺫَٓﺍ ﺍَﻇْﻠَﻢَ ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ﻗَﺎﻣُﻮﺍ ﻭَﻟَﻮْ ﺷَٓﺎﺀَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻟَﺬَﻫَﺐَ ﺑِﺴَﻤْﻌِﻬِﻢْ ﻭَﺍَﺑْﺼَﺎﺭِﻫِﻢْ ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ Cara ayat anu panjang ieu patali jeung anu saméméhna, antara kalimah-kalimahna, sarta dina kaayaan kalimah-kalimahna, ogé cara runtutna: Enya, Al-Qur'an Al-Karîm, kahiji, sacara écés nyatet kaayaan jalma munafik; kadua, kajahatan maranéhna. Sanggeus ngajadikeun akal narima yén lampah maranéhna goréng, ku ieu ibarat Al-Qur'an ogé némbongkeunana ka hayalan, wahm, jeung rasa, sarta ngajadikeun éta kabéh narimana. Enya, dibandingkeun jeung perkara anu sipatna akal, hayalan leuwih deukeut pikeun narima perkara anu sipatna hayalan ngaliwatan ibarat-ibarat. Kitu deui, lamun hiji perkara anu sabalikna jeung akal sarta henteu biasa dipidangkeun dina wangun anu geus biasa, hayalan gancang narimana. Kitu deui, ku némbongkeun hiji perkara anu henteu hadir minangka hadir, akal jeung rasa jadi sapagodos. Rasa ogé narimana. Kacindekan: Sakumaha ku ieu ibarat akal dijadikeun ngabenerkeun goréngna jalma munafik, hayalan, wahm, jeung rasa ogé dijadikeun narimana. Kitu deui, ku ieu ibarat ditémbongkeun yén aya patali anu saenyana antara rupa-rupa kajahatan jeung sipat maranéhna anu béda-béda. Kitu deui, maksud nampilkeun lampah jalma munafik di hareupeun panon hayalan ku ieu ibarat nyaéta sangkan hayalan sorangan niténan, ningali, sarta nyokot sisi-sisi anu lemes anu henteu bisa dikedalkeun ku létah, sangkan henteu aya deui bantahanana. Saterusna, sakumaha hartos kalimah-kalimah dina ieu ibarat, lamun dihijikeun, cocog jeung hartos carita jalma munafik, hiji-hijina ogé cocog jeung kalimah-kalimah dina caritana. Enya, carita jalma munafik nyaéta kieu: Sacara lahir maranéhna geus iman; saterusna dina haténa maranéhna kufur sarta mungkir. Saterusna maranéhna aya dina bingung jeung mangmang. Saterusna maranéhna henteu néangan anu haq. Saterusna maranéhna henteu mampuh balik tina sasar éta pikeun néangan anu haq. Ari hartos ibaratna nyaéta kieu: Mimiti, maranéhna ngahurungkeun seuneu. Saterusna maranéhna henteu bisa ngajaga éta seuneu. Saterusna seuneuna pareum. Saterusna maranéhna aya dina poék. Saterusna sagala rupa henteu témbong ku maranéhna. Lantaran peuting henteu aya sora, maranéhna saolah-olah pireu. Lantaran seuneuna pareum, maranéhna saolah-olah buta. Lantaran henteu aya anu bisa diajak nyarita atawa anu bisa nulungan, maranéhna saolah-olah bisu. Lantaran henteu mampuh kaluar tina poék éta sarta balik deui, maranéhna saolah-olah jadi arca anu henteu boga roh. Nalika témbong yén kalimah-kalimah dina ibarat cocog jeung kalimah-kalimah dina carita, écés yén henteu aya deui anu patukang tonggong di antara dua éta. Pépéling: Poék, bingung, jeung seuneu dina ibarat nunjuk kana kufur, henteu ajeg, jeung fitnah maranéhna dina carita. PATAROSAN: Dina ibarat disebut cahaya. Di mana cahaya jalma munafik? WALERAN: Jalma anu henteu miboga cahaya dina dirina ngamangpaatkeun cahaya anu aya di sabudeureunana. Lamun henteu aya di sabudeureunana, éta aya dina bangsana; lamun henteu aya dina bangsana, aya dina jinisna; lamun henteu aya dina jinisna, aya dina fitrahna; lamun henteu mungkin dina fitrahna, éta aya dina létahna pikeun meunang mangpaat dunya. Lamun ieu ogé henteu aya, ieu nunjuk kana cahaya saméméhna anu dipiboga ku jalma anu tadina iman, tuluy murtad. Lamun ieu ogé henteu aya, ieu nunjuk kana mangpaat dunya anu ditingali ku maranéhna. Sakumaha seuneu nunjuk kana fitnah maranéhna. Lamun ieu ogé henteu aya, cahaya anu aya dina lingkungan imkân geus diturunkeun kana lingkungan wujud. Saperti hidayah dina ﺍِﺷْﺘَﺮَﻭُﺍ الضَّلَالَةَ ﺑِﺎﻟْﻬُﺪٰﻯ. Saterusna, cara runtutna antara kalimah-kalimahna: ﻣَﺜَﻠُﻬُﻢْ ﻛَﻤَﺜَﻞِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺍﺳْﺘَﻮْﻗَﺪَ ﻧَﺎﺭًﺍ Hartosna, «Ibarat maranéhna saperti ibarat jalma anu ngahurungkeun seuneu.» Patalina kalimah ieu jeung tempat sarta kaayaanana bisa digambarkeun kieu: Kaayaan jalma anu ngahurungkeun seuneu sakumaha ditétélakeun dina ayat, cocog jeung kaayaan jalma-jalma anu cicing di Jazirah Arab, anu kaasup tingkatan pangheulana anu diajak nyarita ku Al-Qur'an. Sabab jalma-jalma dina tingkatan éta geus ningali sorangan atawa ngadéngé kaayaan jalma anu ngahurungkeun seuneu ieu. Maranéhna geus ngarasa kumaha gedéna pangaruh jeung pikasieuneunana kaayaan éta. Sabab maranéhna ogé mindeng kabur tina telengesna panonpoé ka poékna peuting, sarta nalika neruskeun lalampahan dina peuting anu tiis, maranéhna kapanggih ku hujan anu gedé nepi ka ngalaman kasusah anu loba. Kitu deui, maranéhna mindeng kaleungitan jalan sarta asup ka guha anu pinuh ku sato anu ngabahayakeun. Maranéhna ngahurungkeun seuneu pikeun ningali batur-baturna sarta ngarasa bungah ku ayana, pikeun ningali jeung ngajaga barang-barangna, atawa pikeun ningali sato anu ngabahayakeun sarta nyingkahanana. Nalika keur ngamangpaatkeun cahaya seuneu, ku hiji musibat ti langit seuneuna pareum. Harepan jeung pangharepanana sagemblengna robah jadi putus asa jeung rugi. Al-Qur'an Al-Karîm nunjuk kana kaayaanana ieu ku kalimah ﻓَﻠَﻤَّﺎ ﺍَﺿَٓﺎﺀَﺕْ ﻣَﺎ ﺣَﻮْﻟَﻪُ ﺫَﻫَﺐَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻨُﻮﺭِﻫِﻢْ. Hartosna, «Nalika seuneu éta geus nyaangan sabudeureunana, ujug-ujug Gusti Alloh mareuman cahaya maranéhna sarta ngarobah caangna jadi poék.» Dina ﻓَﻠَﻤَّﺎ, ﻑ nunjuk yén runtuyan omongan merlukeun omonganana dina wangun kieu: Maranéhna ngahurungkeun seuneu pikeun ngamangpaatkeun cahayana. Seuneu nyaangan maranéhna. Maranéhna ogé ngarasa tengtrem jeung bungah. Saterusna maranéhna ngalaman karugian sarta murag nangkub kana taneuh. Saterusna, sanajan dua kalimah dina kalimah syarat ieu, anu disebut syarat jeung jawab syarat, kedah silihpatali, henteu témbong yén nyaangan pasti matak leungitna cahaya. Ku kituna, pikeun ngaluarkeun jeung némbongkeun patali anu kedah aya tapi nyumput ieu, diperyogikeun sababaraha kalimah anu henteu disebutkeun. Kieu: Nalika seuneu nyaangan, maranéhna ogé jadi caang. Tapi maranéhna henteu ngajén jeung henteu ngajaga seuneu. Maranéhna henteu ngajén éta ni'mat sarta henteu ngajadikeunana terus aya. Éta ogé pareum sarta leungit. Enya, lalawora ngajaga cahaya matak cahaya henteu terus aya. Henteu ngajadikeunana terus aya matak éta pareum. Sanggeus karugian anu dialaman ku maranéhna lantaran cahayana pareum, ku kalimah ﻭَﺗَﺮَﻛَﻬُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٍ ditunjuk yén maranéhna katarajang karugian anu kadua, nyaéta asup kana rupa-rupa poék. Ari kalimah لَا ﻳُﺒْﺼِﺮُﻭﻥَ nunjuk kana karugian maranéhna anu katilu. Sabab nalika manusa kaleungitan jalan lantaran asup kana poék, ku ningali batur-baturna jeung barang-barangna anjeunna bisa rada kahibur. Tapi, salian ti henteu ningali éta kabéh, cicingna anjeunna dina poék éta ogé musibat jeung rasa nyaliara, sarua jeung leumpangna. ﺻُﻢٌّ ﺑُﻜْﻢٌ ﻋُﻤْﻰٌ ﻓَﻬُﻢْ لَا ﻳَﺮْﺟِﻌُﻮﻥَ Hartosna, «Pireu, bisu, buta, sarta henteu bisa balik.» Nalika manusa asup kana musibat saperti ieu, anjeunna bisa boga harepan sarta kahibur tina opat sisi: Kahiji: Anjeunna bisa ngaharepkeun aya sora ti warga lembur atawa ti jalma anu ngaliwat, sarta ku éta sora anjeunna ningali jalan pikeun manggihan caang. Tapi lantaran peutingna téh tenang, cicing, sarta henteu aya sora nanaon, henteu aya deui bédana antara éta jalma jeung jalma anu pireu. Pikeun nunjuk yén harepanana tina sisi ieu geus pegat, Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh kecap ﺻُﻢٌّ. Kadua: Lamun anjeunna ngagero sarta ménta pitulungan, anjeunna bisa miara harepan yén aya anu ngadéngé sarta datang pikeun nyalametkeunana. Tapi lantaran peutingna pireu, boga létah jeung henteu boga létah téh sarua. Pikeun megatkeun pangharepanana ieu ogé, ﺑُﻜْﻢٌ geus didawuhkeun. Katilu: Pikeun ngira-ngira sarta ningali jalan ka arah anu rék dituju, anjeunna néangan hiji tanda, seuneu, atawa béntang, sarta ngarasa kahibur. Tapi lantaran peutingna kacida poékna, boga panon jeung henteu boga panon téh sarua. Pikeun mareuman harepan éta jalma, ﻋُﻤْﻰٌ geus didawuhkeun. Kaopat: Pas anjeunna ningali yén euweuh deui jalan salian ti usaha ku sakabéh tanagana pikeun leupas tina musibat éta sarta balik deui, anjeunna ngandelkeun tanagana sarta boga harepan. Tapi poék geus ngurilingan ti unggal sisi nepi ka ku tanaga jeung usahana anjeunna henteu manggihan jalan pikeun salamet. Anjeunna tetep di jerona saperti kalde anu asup kana rawa ku pilihanana anu goréng sarta henteu mungkin bisa kaluar deui. Enya, loba perkara anu diasupan ku manusa kalayan pilihanana, tapi kaluarna jadi mustahil. Manusa ninggalkeun éta perkara, tapi éta perkara henteu ninggalkeun manusa. Pikeun kaayaan maranéhna ieu, ﻓَﻬُﻢْ لَا ﻳَﺮْﺟِﻌُﻮﻥَ geus didawuhkeun. Ieu nunjuk yén, lantaran euweuh deui jalan pikeun leupas tina musibat éta sarta balik, sarta lantaran harepan anu pamungkas ogé geus pegat, maranéhna tetep dina rasa nyaliara, putus asa, jeung sieun. Ari wangun kalimah-kalimahna: Enya, kalimah ﻣَﺜَﻠُﻬُﻢْ ﻛَﻤَﺜَﻞِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺍﺳْﺘَﻮْﻗَﺪَ ﻧَﺎﺭًﺍ téh saperti gudang pangajaran anu lemes. Kieu: Kecap ﻣَﺜَﻞُ, anu terus disebut ku létah jalma, dipaké di antara jalma pikeun perkara anu anéh jeung pikahéraneun, sarta disebut «hikmah jalma umum» jeung «filsafat balaréa», nunjuk yén kaayaan jalma munafik téh anéh sarta caritana pikahéraneun. Dina ieu isarat aya tanda anu samar yén sipat maranéhna miboga kaayaan anu bakal terus disebut ku létah anu ijid jeung ngalaknat, saperti paribasa, salawasna. PATAROSAN: Sanajan dina balâgah, ngaleungitkeun ﻙَ, anu nétélakeun panyaruakeun sarta aya di antara dua mesel, leuwih ditarima, naha éta henteu dileungitkeun? WALERAN: Dina kaayaan ieu, nyebut alat panyaruakeun téh leuwih baligh batan ngaleungitkeunana. Sabab pas anu ngadéngé ningali alat panyaruakeun, anjeunna jadi merhatikeun panyaruakeun éta, sarta nerapkeun unggal poko dina musyabbah bih kana anu sarimbag dina musyabbah. Tapi lamun alat panyaruakeun dileungitkeun, bisa jadi anjeunna lalawora kana panyaruakeun sarta henteu kapikiran pikeun silihnerapkeun dua sisina. Ari kecap «mesel» anu kadua nunjuk yén kaayaan jalma anu ngahurungkeun seuneu éta, dina pamikiran balaréa, geus jadi saperti paribasa. PATAROSAN: Padahal anu ngahurungkeun seuneu téh sakumpulan jalma, naon dasarna anu ditunjuk ku ﺍَﻟَّﺬ۪ﻯ, anu mangrupa panunjuk tunggal? WALERAN: Lamun miluna sakumpulan jalma dina pagawéan anu bisa dipigawé ku hiji jalma henteu nambahan atawa ngurangan nanaon, hiji jalma jeung hiji jinis, hiji bagian jeung sakabéhna, jadi sarua. Salian ti éta, tunggalna ﺍَﻟَّﺬ۪ﻯ nunjuk yén unggal jalma di antara maranéhna bisa mandiri dina ngagambarkeun pikasieuneunana jeung salahna. Salian ti éta, bisa jadi ﺍَﻟَّﺬ۪ﻯ téh dipondokkeun tina ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ. Dina ﺍِﺳْﺘَﻮْﻗَﺪَ, ﺱ nunjuk yén ngahurungkeun seuneu téh lumangsung kalayan susah jeung usaha néangan. Wangun tunggal ﺍِﺳْﺘَﻮْﻗَﺪَ sarta dhamir jamak dina ﻧُﻮﺭِﻫِﻢْ nunjuk yén geus biasa hiji jalma ngahurungkeun seuneu pikeun sakumpulan jalma. Dipilihna ﻧَﺎﺭٌ tina antara lampu jeung alat-alat nyaangan anu séjén nunjuk yén taklif téh hiji cahaya anu kacida kuatna, sarta maranéhna ngahurungkeun seuneu fitnah handapeun cahaya lahir anu dipintonkeun ku maranéhna. Pépéling: Disebutna kecap ﻧَﺎﺭٌ dina wangun nakirah nunjuk yén lantaran pohara perlu, maranéhna kudu geuwat ngahurungkeun seuneu naon baé sarta kumaha baé wangunna. ﻓَﻠَﻤَّﺎ ﺍَﺿَٓﺎﺀَﺕْ ﻣَﺎ ﺣَﻮْﻟَﻪُ ﺫَﻫَﺐَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻨُﻮﺭِﻫِﻢْ Dina ﻓَﻠَﻤَّﺎ, ﻑ anu nétélakeun nuturkeun, nunjuk yén sanggeus putus asa, waktu harepan jeung pangharepanana geus datang. Ari ﻟَﻤَّﺎ, ku nunjuk yén kalimah kahiji tina kalimah-kalimah anu diasupanana, anu disebut qiyas istitsna'i, geus nyata sarta geus aya, ngahasilkeun yén kalimah kadua ogé geus aya. Ieu ogé nunjuk yén sakabéh panglipur jeung harepan maranéhna geus pegat. Kecap ﺍَﺿَٓﺎﺀَﺕْ nunjuk yén maranéhna butuh caang, lain haneut, sangkan bisa ningali perkara anu ngabahayakeun di sabudeureunana sarta ngajaga diri tina éta. ﻣَﺎ ﺣَﻮْﻟَﻪُ nunjuk yén pikasieuneun geus ngurilingan ti opat sisi, sarta perlu ngajaga diri ku cahaya tina bahaya anu nyerang ti genep arah. ﺫَﻫَﺐَ Patalina anu kedah aya antara ieu jeung ﺍَﺿَٓﺎﺀَﺕْ parantos dipedar. Mangga tingali di ditu. ﺫَﻫَﺐَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ Ditujukeunana leungitna cahaya ka Alloh nunjuk yén pangharepan jeung harepan maranéhna geus pegat tina dua sisi. Kahiji: Lantaran musibat téh ti langit, henteu mungkin ditampik. Kadua: Lantaran musibat éta hukuman pikeun kasalahan maranéhna, welas asih ogé henteu bisa dipénta ti Gusti Alloh. Sabab jalma anu usaha mupus anu haq henteu bisa ménta pitulungan jeung welas asih ti Gusti Haqq. Dina ﺑِﻨُﻮﺭِﻫِﻢْ, huruf jar ﺏ nunjuk yén cahaya jeung caang henteu bakal balik deui. Sabab hartos ﺫَﻫَﺐَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻨُﻮﺭِﻫِﻢْ nyaéta, «Alloh geus nyandak cahaya maranéhna.» Sakumaha geus dipikanyaho, euweuh anu bisa ngabalikeun hiji perkara anu geus dicandak ku Alloh. Ari sebutan ﻧُﻮﺭٌ ngélingan kana kaayaan maranéhna di luhur Sirath. Diidhafkeunana ﻧُﻮﺭٌ, anu nétélakeun husus jeung hasr, kana dhamir ﻫُﻢْ, nunjuk kana kacida sedihna maranéhna. Sabab lamun seuneu batur hurung, sedengkeun seuneu sorangan pareum, manusa ngarasa kacida sedihna. ﻭَﺗَﺮَﻛَﻬُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٍ لَا ﻳُﺒْﺼِﺮُﻭﻥَ Huruf athaf waw nétélakeun yén maranéhna geus ngahijikeun dua karugian. Kahiji: Cahayana dicabut sarta dipareuman. Kadua: Poék disimbutkeun sarta dipakékeun ka maranéhna. Sebutan ﺗَﺮَﻙَ nunjuk yén lantaran maranéhna téh saperti jasad anu henteu boga roh jeung cangkang anu henteu boga eusi, kaayaan anu pantes pikeun jalma saperti ieu nyaéta pegatkeun patalina sarta ninggalkeunana sagemblengna. Tina harti zharf anu ditétélakeun ku alat ﻓ۪ﻰ, kaharti yén ku kacida poékna, dina panénjo maranéhna sagala rupa geus jadi euweuh, ngan poék anu nyésa. Ku kasieunanana, maranéhna ogé ngajadikeun poék éta kuburanana, tuluy asup jeung nyumput di jerona. Ari wangun jamak ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٍ: Tina poékna peuting jeung poékna méga geus timbul rupa-rupa poék, saperti poékna putus asa jeung rasa sieun dina roh maranéhna, poékna nyaliara jeung pikasieuneun di tempatna, sarta poékna cicing jeung tenang dina waktuna. Tankiir dina kecap ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٍ nunjuk yén lantaran maranéhna can kungsi ningali anu saperti rupa-rupa poék éta, éta téh rupa-rupa poék anu teu dipikanyaho sarta henteu biasa ku maranéhna. Kalimah لَا ﻳُﺒْﺼِﺮُﻭﻥَ némbongkeun musibat anu panggedéna. Sabab jalma anu panonna henteu ningali, malah ningali musibat anu leuwih loba. Jalma anu kaleungitan panon ningali musibat anu pangnyumputna. Disebutna لَا ﻳُﺒْﺼِﺮُﻭﻥَ dina wangun mudhâri' ngagambarkeun kaayaan maranéhna sarta ngadeukeutkeunana ka hareupeun panon hayalan, sangkan anu ngadéngé ningali pikasieuneunana ku hayalan sarta nyokot pangajaran ku nuranina. Diantepna لَا ﻳُﺒْﺼِﺮُﻭﻥَ tanpa maf'ul téh pikeun ngawengku sakabéhna. Kieu: Maranéhna henteu ningali mangpaatna pikeun ditarik jeung dijaga. Maranéhna henteu ningali bahaya pikeun disingkahan. Maranéhna henteu ningali batur-baturna pikeun rada bungah. Saolah-olah unggal jalma cicing nyorangan dina poék éta. ﺻُﻢٌّ ﺑُﻜْﻢٌ ﻋُﻤْﻰٌ ﻓَﻬُﻢْ لَا ﻳَﺮْﺟِﻌُﻮﻥَ Hartosna, «Saperti jalma anu pireu, bisu, jeung buta, maranéhna henteu bisa kaluar tina poék éta sarta salamet.» Opat sipat anu aya dina kalimah ieu sarua dipiboga ku jalma munafik jeung jalma anu ngahurungkeun seuneu; éta méré béja ngeunaan dua sisina, nétélakeun kaayaanana, sarta némbongkeun kaayaanana saperti eunteung. Enya, isaratna ka jalma anu ngahurungkeun seuneu nyaéta kieu: Jalma anu katarajang musibat poék saperti ieu, mimiti, ngadéngékeun sabudeureunana pikeun ngadéngé sora anu bisa nyalametkeun. Tapi peuting anu henteu aya sora sarta bisu geus ngajadikeun anjeunna pireu. Saterusna anjeunna hayang ngagero hiji jalma anu bisa datang nulungan. Tapi peuting anu cicing sarta pireu geus nyababkeun anjeunna bisu. Saterusna, kalayan harepan manggihan jalan, anjeunna néangan hiji tanda. Tapi peuting anu henteu aya cahaya sarta buta geus nyababkeun anjeunna buta. Saterusna anjeunna hayang balik ka tempat saméméhna. Tapi lawang-lawang geus ditutup; henteu aya jalan pikeun balik. Saperti jalma anu ragrag kana rawa, beuki usik beuki tilelep. Ari sisi anu nuju ka jalma munafik: Enya, nalika jalma munafik asup kana poékna kufur jeung sipat munafik, maranéhna bisa salamet tina opat sisi. Sabab maranéhna bisa salamet ku ngangkat sirah tina sipat munafik éta, ngadéngékeun anu haq, sarta merhatikeun pituduh Al-Qur'an. Tapi hawa nafsu maranéhna anu sipatna sétan geus nyampur hawa anu bakal nganteurkeun sora Al-Qur'an kana ceulina, sarta ngahalanganana. Pikeun nunjuk yén harepan maranéhna tina sisi ieu geus pegat, Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh ﺻُﻢٌّ. Dina ieu isarat aya tanda anu samar yén saolah-olah ceulina geus dipotong, sarta anu nyésa téh liang anu kacida goréngna, siga ceuli anjing anu dipotong. Kadua: Padahal, ku nundukkeun sirah sarta musyawarah jeung nuranina, ku nanyakeun jalan anu lempeng jeung anu haq, maranéhna bisa meunang jawaban pikeun salamet, tapi keukeuh dina haténa geus narik létahna ka jero, saperti hayam anu dipeuncit, sarta ngahalangan maranéhna nyarita jeung tobat kalayan kaduhung. Pikeun nunjuk yén lawang ieu geus ditutup, Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh ﺑُﻜْﻢٌ. Dina ieu isarat aya tanda anu samar yén létahna geus ditarik sarta dipiceun, sarta sungutna nyésa dina beungeutna minangka liang anu goréng jeung bau, saperti sayang laleur. Katilu: Padahal maranéhna bisa balik ka anu haq ku ningali dalil-dalil di jero jeung di luar kalayan panénjo anu nyokot pangajaran, tapi lalaworana geus nutupan panonna ku leungeun, sarta buta ogé nutupkeun kongkolakna, nepi ka maranéhna tetep henteu meunang salamet. Pikeun nunjuk kana ieu, Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh ﻋُﻤْﻰٌ. Hartina, maranéhna nampilkeun ka hayalan wangun dua guha anu goréng jeung pikasieuneun dina sirahna, saperti sirah sétan anu panonna geus dikali pikeun dijieun sayang sétan. Kaopat: Sanajan maranéhna bisa ningali kaayaanana anu kotor jeung goréng, tuluy kaduhung sarta tobat, tapi ku panggoda sétan anu ngagabung jeung hawa nafsuna sarta anu dipénta ku fitrahna anu ruksak, kaayaan goréng anu dipigawé ku maranéhna témbong éndah dina panonna, nepi ka henteu bisa ditinggalkeun. Ku ngadawuh ﻓَﻬُﻢْ لَا ﻳَﺮْﺟِﻌُﻮﻥَ, Al-Qur'an Al-Karîm nunjuk ogé kana ieu, yén harepan maranéhna anu pamungkas geus musna, sarta maranéhna téh jalma anu cilaka, anu asup ku pilihanana kana sagara keusik sarta henteu bisa kaluar deui ku pilihanana. Ibarat anu kadua: ﺍَﻭْ ﻛَﺼَﻴِّﺐٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻓ۪ﻴﻪِ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٌ ﻭَ ﺭَﻋْﺪٌ ﻭَ ﺑَﺮْﻕٌ ﻳَﺠْﻌَﻠُﻮﻥَ ﺍَﺻَﺎﺑِﻌَﻬُﻢْ ﻓ۪ٓﻰ ﺍٰﺫَﺍﻧِﻬِﻢْ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺼَّﻮَﺍﻋِﻖِ ﺣَﺬَﺭَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ ﻭَﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻣُﺤ۪ﻴﻂٌ ﺑِﺎﻟْﻜَﺎﻓِﺮ۪ﻳﻦَ ٭ ﻳَﻜَﺎﺩُ ﺍﻟْﺒَﺮْﻕُ ﻳَﺨْﻄَﻒُ ﺍَﺑْﺼَﺎﺭَﻫُﻢْ ﻛُﻠَّﻤَٓﺎ ﺍَﺿَٓﺎﺀَ ﻟَﻬُﻢْ ﻣَﺸَﻮْﺍ ﻓ۪ﻴﻪِ ﻭَﺍِﺫَٓﺍ ﺍَﻇْﻠَﻢَ ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ﻗَﺎﻣُﻮﺍ ﻭَﻟَﻮْ ﺷَٓﺎﺀَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻟَﺬَﻫَﺐَ ﺑِﺴَﻤْﻌِﻬِﻢْ ﻭَﺍَﺑْﺼَﺎﺭِﻫِﻢْ ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ «Atawa ibarat jalma munafik téh saperti ibarat jalma-jalma dina lalampahan anu katarajang hujan anu gedé sarta ngandung angin ribut, anu turun ti langit. Dina hujan éta aya rupa-rupa poék, sora ngaguruh, jeung kilat anu nambahan gedéna hujan. Lantaran sieun maot nalika kilat nyamber, maranéhna ngasupkeun ramona kana ceulina. Gusti Alloh ku kakawasaan-Na geus ngurilingan jalma kafir. Euweuh anu salamet tina hukuman kufur. Kilat anu nyamber téh kacida kuatna nepi ka méh ngajadikeun panon buta. Nalika sabudeureun caang ku nyamberna kilat, maranéhna leumpang. Nalika poék turun, maranéhna eureun. Lamun Gusti Alloh kersa, Mantenna bakal nyandak ceuli jeung panonna. Gusti Alloh Maha Kawasa kana sagala rupa.»
Dina ayat ieu aya tilu poko anu rék dipedar: Kahiji: Cara ayat ieu patali jeung anu saméméhna. Kadua: Cara kalimah-kalimahna runtut. Katilu: Susunan dina wangun kalimah-kalimahna, bagian-bagianna, jeung kecap-kecapna. Enya, susunan jeung patali antara kalimah-kalimah dina ayat ieu persis saperti patali antara jarum-jarum anu ngitung detik, menit, jeung jam. Kahiji, sisi anu ngaitkeun ayat ieu jeung ayat saméméhna: Pikeun ngagambarkeun kaayaan jalma munafik, Al-Qur'an Al-Karîm ngulang conto jeung ibarat kalayan itnab jeung tatwil, nyaéta kalayan ungkara-ungkara anu panjang. Ieu lumangsung lantaran pikasieuneun jeung bingung anu timbul tina kaayaan jalma munafik kabagi jadi dua. Sabab, nurutkeun kacindekan ibarat kahiji: Jalma munafik, sakumaha ngarasa dirina geus pisah ti batur-baturna dina gurun ayana, cicing nyorangan, sarta geus diusir tina kumpulan jagat raya nepi ka henteu boga anu ngurus, anjeunna ogé nganggap sagala rupa euweuh. Dina cicing jeung tenang anu dikepung ku rasa nyaliara, anjeunna nenjo sakabéh mahluk minangka anu asing. Antara panénjo jalma munafik ieu jeung panénjo jalma mukmin aya gunung-gunung. Sabab jalma mukmin, ku cahaya iman, nganggap sakabéh anu aya minangka sobat jeung anu wawuh ka dirina. Jeung jagat raya, anjeunna henteu ngarasa nyaliara, tapi akur jeung wawuh sagemblengna. Nurutkeun kacindekan ibarat kadua: Jalma munafik ningali alam minangka anu maéhan ku musibatna, ngancam ku balana, ngagorowok ku kajadian-kajadianana, sarta ngurilingan ku kasusahna, nepi ka nyangka sakabéh dunya jeung rupa-rupa jinisna geus ngahiji pikeun mumusuhan anjeunna. Nurutkeun sangkaanana ieu, henteu aya hiji perkara dina alam anu bakal méré mangpaat ka dirina. Sakabéh perkara ngalawan anjeunna. Padahal jalma mukmin, nurutkeun anu dipénta ku iman, malah ngadéngé tasbih-tasbih jeung béja-béja anu ngabungahkeun anu dilakukeun ku jagat raya. Kitu deui, pangulangan anu dilakukeun ku Al-Qur'an Al-Karîm dina perkara ibarat nunjuk yén jalma munafik kabagi jadi dua golongan: Kahiji: Golongan anu handap sarta awam. Anu cocog jeung kaayaan golongan ieu nyaéta ibarat kahiji. Kadua: Golongan anu sombong, adigung, sarta saolah-olah luhur. Anu cocog jeung ieu nyaéta ibarat kadua. Jadi, pangulangan ibarat nunjuk kana lobana golongan. Saterusna, nurutkeun panénjo jalma munafik, naon patalina ibarat kadua ieu jeung kaayaan ieu? Enya, jalma-jalma dina tingkatan pangheulana atawa jajaran kahiji anu diajak nyarita ku Al-Qur'an Al-Karîm téh jalma gurun anu salawasna ngalalana di padang. Kabéhanana geus ningali ieu kajadian atawa ngadéngé ti jalma anu sarua jinisna. Malah perkara ngahurungkeun seuneu saperti ieu patali jeung pamikiran balaréa. Kajadian ieu mangaruhan maranéhna sakumaha hiji paribasa. Saterusna, patalina ibarat kadua jeung ibarat kahiji kacida écésna. Sabab ieu mangrupa tambihan anu ngalengkepan éta. Malah dina loba poko, dua ibarat éta ngahiji. Saterusna, ibarat kadua ieu patali jeung kaayaan jalma munafik tina lima sisi: 1- Dua pihak geus asup kana bingung anu ngajadikeun sakabéh jalan pikeun salamet ditutup sarta sarana-sarana pikeun salamet leungit. 2- Ku kacida sieunna, dua pihak nyangka sakabéh anu aya téh musuh. Malah samenit ogé maranéhna henteu ngarasa aman tina bahaya maot. 3- Ku kacida pikasieuneunana, dua pihak jadi saperti jalma gélo anu kaleungitan akal. Malah maranéhna némbongkeun kaayaan saperti jalma bodo anu hayang ngajaga diri tina maot ku meureumkeun panon nalika ningali hérangna pedang, atawa ku meungpeuk ceuli nalika ngadéngé sora bedil; atawa saperti jalma anu ngapondokkeun pér arlojina lantaran henteu hayang panonpoé surup. Padahal ku meungpeuk ceuli atawa meureumkeun panon, maranéhna henteu bisa leupas tina guludug atawa nyamberna kilat. 4- Lamun panonpoé, hujan, cai, jeung cahaya katiba ka kembang, éta méré hirup. Lamun katiba ka tutuwuhan, éta ngariksa sarta numuwuhkeunana. Lamun katiba ka perkara anu kotor, éta nimbulkeun rupa-rupa bau anu goréng. Lamun nuju ka perkara anu maot jeung bangké, éta nimbulkeun bau buruk. Kitu deui, rohmat jeung ni'mat, lamun katiba ka tempat-tempat anu pantes sarta anu ngadagoan éta sarta henteu nyaho ajénna, robah jadi kasusah jeung hukuman. 5- Sakumaha hartos ibarat kadua jeung hartos carita jalma munafik silihpatalikeun tanpa niténan bagian-bagianna, bagian-bagian dua sisina ogé silihpatalikeun. Di antarana: Sakumaha ﺻَﻴِّﺐٍ méré hirup ka tutuwuhan, Islam ogé méré hirup ka roh-roh. Kilat jeung guludug (wa'd jeung wa'îd), nyaéta anu mawa kasaéan jeung anu ngabahayakeun, nunjuk kana paréntah-paréntah Alloh; ari rupa-rupa poék nunjuk kana sangkaan-sangkaan kufur jeung mamang-mamang sipat munafik. Saterusna, patali antara kalimah-kalimah dina ieu ibarat: Enya, nalika Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh ku kalimah ﺍَﻭْ ﻛَﺼَﻴِّﺐٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ, «Jalma munafik téh saperti jalma dina lalampahan anu katarajang hujan anu gedé, anu unggal tétésna saperti pélor, dina peuting anu poék, di padang anu sepi, pikasieuneun, jeung matak nyaliara», anu ngadéngé geuwat sadar sarta nanya, «Hé, padahal hujan téh rohmat anu dipikahayang sarta dipénta, naha ka maranéhna robah jadi musibat anu pikasieuneun?» Pikeun ngajawab éta patarosan, Al-Qur'an Al-Karîm ngagambarkeun pikasieuneun hujan éta ku ngadawuh ﻓ۪ﻴﻪِ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٌ. Ku wangun jamak ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٌ, ditétélakeun yén éta jadi wadah pikeun poékna méga, poék anu timbul tina kentelna hujan, sarta, lantaran ngurilingan jeung pohara lobana, poékna tétés-tétés hideung anu saolah-olah diragragkeun ku méga, méga anu poék saperti peuting. Saterusna, peuting anu poék sarta hujan téh umumna aya sora ngaguruh. Anu ngadéngé nanya deui, «Naha dina peuting maranéhna ieu ogé aya sora ngaguruh?» Pikeun ngajawab ieu ogé, Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh ﻭَﺭَﻋْﺪٌ, sarta nunjuk yén kaayaan téh pikasieuneun jeung matak sieun. Saolah-olah langit, anu mangrupa hiji raja lahir tina anu aya, ngagero sarta ngagorowok pikeun ngadorong maranéhna kana cilaka jeung binasa. Sabab jalma anu katarajang musibat anu pikasieuneun, dina cicingna ngabayangkeun gerakan anu ngabahayakeun ti unggal sisi jagat raya, sarta dina tiiseunana ngabayangkeun sora-sora anu pikasieuneun ti unggal sisi. Salian ti éta, nalika ngadéngé sora guludug, anjeunna nyangka éta ngagorowok ka dirina. Sabab jalma anu sieun sarta khianat nyangka unggal sora ngalawan dirina. Saterusna, lantaran guludug jeung kilat sok disebut babarengan, lamun salah sahijina disebut, anu séjén ogé, sanajan datang tanpa diondang, muncul dina pikiran. Éta ogé disebut. Ku patali ieu, sanggeus ﺭَﻋْﺪٌ, Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh ﻭَﺑَﺮْﻕٌ, sarta ku tankiirna ngisaratkeun yén kilat téh kacida anéh jeung pikahéraneunana. Enya, ku nyamberna kilat, alam poék maot, dileungitkeun, sarta dialungkeun kana sagara henteu aya. Ku maotna kilat anu ujug-ujug, alam poék ogé hirup deui sarta datang ka lapang hasyr. Saolah-olah kilat téh hiji seuneu anu hakékatna teu dipikanyaho, anu nalika pareum ngeusian sakabéh alam ku haseupna; jalma anu ningali kedah niténan kalawan taliti, lain ku panénjo anu ngan saukur lahir, sangkan ningali tanda-tanda agungna kakawasaan. Saterusna, nalika anu ngadéngé mimiti mikiran sorangan, «Naon cara anu dipaké ku jalma munafik nalika asup kana jalan buntu musibat ieu?», Al-Qur'an Al-Karîm, tanpa perlu anjeunna mikiranana, ngadawuh ﻳَﺠْﻌَﻠُﻮﻥَ ﺍَﺻَﺎﺑِﻌَﻬُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﺍٰﺫَﺍﻧِﻬِﻢْ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺼَّﻮَﺍﻋِﻖِ ﺣَﺬَﺭَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ, sarta nunjuk yén euweuh deui tempat nyalindung atawa jalan pikeun salamet pikeun maranéhna. Malah, saperti jalma anu titeuleum nyalindung kana sapotong jukut di tengah laut, ku bingungna maranéhna ogé ngasupkeun kana ceuli, lain tungtung ramo, tapi sakabéh ramona. Saolah-olah musibat maranéhna mecut leungeunna ku pecut pikasieuneun. Ku nyerina, maranéhna henteu ngasupkeun ramona kana saku, tapi ku bingungna ngasupkeun kana ceuli. Kacindekan: Tina gerakan anu bodo ieu, anu dipigawé lantaran nyangka bisa salamet tina katibanan kilat, kaharti saha maranéhna. Saterusna, dina pikiran anu ngadéngé muncul patarosan, «Naha musibat ieu umum, atawa husus pikeun maranéhna?» Pikeun ieu, Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh ﻭَﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻣُﺤ۪ﻴﻂٌ ﺑِﺎﻟْﻜَﺎﻓِﺮ۪ﻳﻦَ. Hartina, musibat ieu téh hukuman pikeun kufur maranéhna kana ni'mat-ni'mat. Mantenna ngahukum maranéhna ku musibat ieu. Sabab maranéhna geus kaluar tina hukum Ilahi anu ditetepkeun pikeun balaréa. Saterusna, nalika anu ngadéngé nyarita jeung dirina sorangan, «Pikeun ngalawan gedéna guludug, naha kilat henteu méré hiji mangpaat ka maranéhna?», Al-Qur'an Al-Karîm ngajawab anu ngadéngé ku kalimah ﻳَﻜَﺎﺩُ ﺍﻟْﺒَﺮْﻕُ ﻳَﺨْﻄَﻒُ ﺍَﺑْﺼَﺎﺭَﻫُﻢْ: Kilat henteu méré mangpaat ka maranéhna; sabalikna, ku cahayana éta némbongkeun kakuatan anu méh ngajadikeun panonna buta. Saolah-olah guludug geus ngumumkeun mumusuhan ka ceulina, sarta kilat ka panonna. Anu ngadéngé ningali yén bagian-bagian jagat raya, saperti guludug, kilat, jeung nu séjénna, geus ngahiji ngalawan maranéhna sarta silihbantu pikeun ngabinasakeunana. Anjeunna mimiti mikiran naon anu bakal dilakukeun ku maranéhna pikeun nyanghareupan ieu. Al-Qur'an Al-Karîm ngajawab ku kalimah ﻛُﻠَّﻤَٓﺎ ﺍَﺿَٓﺎﺀَ ﻟَﻬُﻢْ ﻣَﺸَﻮْﺍ ﻓ۪ﻴﻪِ ﻭَﺍِﺫَٓﺍ ﺍَﻇْﻠَﻢَ ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ﻗَﺎﻣُﻮﺍ, ngisaratkeun yén dina kaayaan bingung, kalayan mangmang sarta kaayaan anu teu puguh, maranéhna ngadagoan kasempetan anu leutik pikeun ningali jeung neruskeun jalan. Nalika jalan témbong ku cahaya kilat, tanpa harepan éta bakal terus caang, maranéhna gerak saperti sato anu dipeuncit sarta ngaléngkah hiji atawa dua léngkah. Tapi nalika poék ujug-ujug ngawasaan, maranéhna tetep di tempatna, saolah-olah geus beku. Nalika ningali kaayaan ieu, anu ngadéngé nanya, «Hé, tibatan remuk dina sakitu lobana siksaan, naha leuwih hadé maranéhna ujug-ujug maot atawa jadi pireu jeung buta sagemblengna?» Ku kalimah ﻭَﻟَﻮْ ﺷَٓﺎﺀَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻟَﺬَﻫَﺐَ ﺑِﺴَﻤْﻌِﻬِﻢْ ﻭَﺍَﺑْﺼَﺎﺭِﻫِﻢْ, Al-Qur'an Al-Karîm ngajawab ka anu ngadéngé éta, «Maranéhna henteu miboga hak pikeun leupas tina siksa jeung kasangsaraan ku maot. Ku sabab éta, kersa Ilahi henteu nuju kana maotna maranéhna. Lamun nuju, éta ngan bakal nuju kana ngabutakeun panon jeung ngajadikeun ceulina pireu. Kana ieu ogé henteu nuju. Sabab panon jeung ceuli jalma-jalma bangsat saperti ieu, anu geus kaluar tina hukum Ilahi, kudu salawasna hirup, sangkan maranéhna ngarasa ngeunah ku ngadéngé siksaan jeung ningali hukuman.» Saterusna, nalika agung jeung kakawasaan Ilahi anu dikandung ku carita ieu, sarta yén Gusti Alloh miboga kakawasaan pikeun ngatur sakabéh jagat raya, geus témbong jeung jadi pasti pikeun anu ngadéngé, utamana ku mu'jizat guludug, kilat, jeung méga anu mangrupa tanda-tanda kakawasaan-Na, anjeunna mimiti tasbih ku nyebutkeun, «Kumaha gedéna kakawasaan Gusti Zat, anu jagat raya téh hiji tajalli tina agung-Na sarta ieu musibat mangrupa hiji panghukum tina bendu-Na! ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪِ» Al-Qur'an Al-Karîm ogé, pikeun ngabenerkeun anjeunna, ngadawuh ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ. Patali antara wangun kalimah-kalimah anu dikandung ku ayat anu disebut: Enya, dina ﺍَﻭْ ﻛَﺼَﻴِّﺐٍ, ﺍَﻭْ nunjuk yén jalma munafik kabagi jadi dua golongan, anu handap jeung anu henteu handap. Ieu ngisaratkeun yén dua ibarat éta silihcocog sarta cocog jeung kaayaan jalma munafik. Ieu ogé ngisaratkeun yén sarupana dua ibarat éta geus dipikanyaho sarta ditarima. Kitu deui, ieu ngandung harti kecap ﺑَﻞْ, salah sahiji huruf athaf anu nétélakeun naék ka darajat anu leuwih luhur. Sabab ibarat kadua leuwih beurat batan ibarat kahiji. Dina ﻛَﺼَﻴِّﺐٍ, ﻙ pikeun nyaruakeun jalma munafik jeung hujan. Padahal dua éta henteu sarupa sarta henteu cocog. Jadi, perkara anu bakal jadi musyabbah bih henteu disebutkeun. Henteu disebutna téh pikeun karingkesan jeung dipondokkeunana ungkara. Karingkesan dina ungkara ogé pikeun ngajembarkeun sarta manjangan hartina. Manjangan harti ieu dipasrahkeun kana legana hayalan anu ngadéngé; lamun anjeunna bisa nangtukeun kalimah-kalimah anu cocog jeung kaayaanana, mangga tangtukeun. Contona, anjeunna bisa netepkeun hiji kalimah anu panjang sarta cocog pikeun jadi musyabbah bih pikeun jalma munafik, saperti ﺍَﻭْﻛَﺎﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺳَﺎﻓَﺮُﻭﺍ ﻓ۪ﻰ ﺻَﺤْﺮَٓﺍﺀَ ﺧَﺎﻟِﻴَﺔٍ ﻭَﻟَﻴْﻠَﺔٍ ﻣُﻈْﻠِﻤَﺔٍ ﻓَﺎَﺻَﺎﺑَﺘْﻬُﻢْ ﻣُﺼ۪ﻴﺒَﺔٌ ﺑِﺼَﻴِّﺐٍ. Hartosna, «Jalma munafik téh saperti jalma dina lalampahan anu kaluar dina peuting anu poék, di padang anu sepi, tuluy katarajang musibat hujan.» Pépéling: Tinimbang kecap ﻣَﻄَﺮٌ, anu dipikanyaho ku saréréa, leuwih dipilihna kecap ﺻَﻴِّﺐٌ, anu henteu biasa, nunjuk yén tétés-tétés hujan éta saolah-olah unggal-unggalna musibat, anu ngahaja dialungkeun kana roh jeung nyawa maranéhna saperti pélor. Saterusna, sanajan saréréa nyaho yén hujan turun ti arah langit anu kabuka, ngawatesanana ku katerangan ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ téh pikeun henteu ngawatesan. Hartina, dijieun husus ku katerangan «langit» téh pikeun ngawengku sakabéhna. Enya, tina katerangan langit kaharti yén hujan éta geus nutupan sakabéh cakrawala langit sarta turun sacara umum. Teu aya hiji tempat ogé anu luput tina éta. Enya, dina kalimah-kalimah ﻭَﻣَﺎ ﻣِﻦْ ﺩَٓﺍﺑَّﺔٍ ﻓِﻰ الْاَرْضِ وَلَا ﻃَٓﺎﺋِﺮٍ ﻳَﻄ۪ﻴﺮُ ﺑِﺠَﻨَﺎﺣَﻴْﻪِ ogé, diwatesanana ﺩَﺍﺑَّﺔٍ ku ﻓِﻰ الْاَرْضِ, sarta ﻃَٓﺎﺋِﺮٍ ku ﻳَﻄ۪ﻴﺮُ jeung saterusna, téh pikeun henteu ngawatesan sarta ngawengku sakabéhna. Sababaraha jalma anu nyekel gelar mufassir boga pamadegan yén perkara anu turun saperti hujan téh turun tina awak langit, sarta nambahan yén di langit ogé aya laut anu kacida gedéna. Anu ngadorong maranéhna kana pamadegan ieu nyaéta ayana kecap ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ dina sababaraha tempat dina Al-Qur'an Al-Karîm. Padahal, nurutkeun jalma anu nalungtik jeung ahli balâgah, harti anu pangcocogna nyaéta ku netepkeun ungkara di antara ﻣِﻦْ jeung ﺳَﻤَٓﺎﺀِ, nyaéta ﺟِﻬَﺔِ, mutuskeun yén hujan turun lain tina awak langit, tapi ti arah langit. Salian ti éta, lantaran kecap langit bisa dilarapkeun kana sagala rupa anu aya di luhur, méga ogé bisa disebut langit. Kecap langit ogé ngawengku méga. Ieu kaayaan bisa dipedar kalayan taliti kieu: Lamun ditingali tina agungna kakawasaan Ilahi, sakabéh arah téh sarua. Ti arah mana baé sarta tina perkara naon baé, hujan mungkin turun. Lamun ditingali tina hikmah Ilahi, turunna hujan ngan lumangsung tina ngentelna uap cai anu sumebar dina lapisan hawa sarta mangrupa sapersapuluh bagian lapisan hawa éta. Sabab hikmah Ilahi geus ngadegkeun susunan anu pangéndahna dina sagala rupa. Susunan ieu ngawula pikeun ngajaga kasaimbangan umum dina sagala rupa. Ari ngajaga kasaimbangan ieu gumantung kana leuwih dipilihna jalan-jalan anu pangdeukeutna, panggampangna, jeung pangpondokna. Jalan anu pangpondokna ngeunaan perkara hujan bisa diterangkeun kieu: Nalika kersa Ilahi maréntahkeun ka partikel-partikel uap cai anu sumebar dina lapisan hawa, ti unggal sisi partikel-partikel éta mimiti ngumpul ku nyebutkeun, «Lebbeyk.» Dina wangun méga, éta nangtung siap pikeun nurut kana kersa Ilahi. Ku paréntah kersa Ilahi deui, sababaraha partikel, ku tekanan jeung ngentel anu pohara, robah jadi tétés-tétés. Saterusna, ku malaikat anu diciptakeun saluyu jeung tétés-tétés éta, anu disebut wakil-wakil hukum sarta tempat susunan dipantulkeun, tétés-tétés éta turun sarta ragrag kana taneuh tanpa silihngadesek jeung tanpa silihbentur. Tapi pikeun ngajaga kasaimbangan dina hawa, tempat-tempat anu kosong ku turunna tétés-tétés éta dieusian ku uap anu naék ti laut jeung ti taneuh. Pépéling: Pamadegan yén aya laut anu gedé di langit timbul lantaran majaz disangka hakékat. Enya, hawa langit nyarupaan warna laut. Dina lapisan hawa ogé sumebar cai anu leuwih loba batan samudra. Ku kituna, nyaruakeun hawa langit jeung laut henteu jauh. Tapi lamun ditingali dina harti anu saenyana, éta salah. PATAROSAN: ﻭَﻳُﻨَﺰِّﻝُ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻣِﻦْ ﺟِﺒَﺎﻝٍ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺑَﺮَﺩٍ Nurutkeun lahirna ayat anu mulya, hujan turun tina gunung-gunung anu aya di langit sarta diwangun ku hujan és. Kumaha kateranganana? WALERAN: Keukeuh kana harti lahir hiji omongan anu henteu cocog jeung balâgah, henteu saluyu jeung akal, sarta henteu luyu jeung logika, sarta henteu rék ninggalkeun harti lahirna, téh kaku jeung henteu hirup. Sabab, sakumaha kalimah ﻗَﻮَﺍﺭ۪ﻳﺮَ ﻣِﻦْ ﻓِﻀَّﺔٍ ngeunaan sipat wadah-wadah kadaharan di sawarga ngandung hiji isti'arah anu éndah, ﻣِﻦْ ﺟِﺒَﺎﻝٍ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺑَﺮَﺩٍ ogé ngandung hiji isti'arah anu éndah. Kieu: Lantaran wadah-wadah sawarga henteu tina kaca sarta henteu tina pérak, kalimah ieu henteu meunang dianggap dina harti lahirna. Sabab éta wadah-wadah(a) henteu bisa disebut, «Kaca anu dijieun tina pérak.» Sabab dua unsur éta henteu cocog. Tina ﻗَﻮَﺍﺭ۪ﻳﺮَ ﻣِﻦْ ﻓِﻀَّﺔٍ, dina harti majaz, anu dimaksud téh beningna kaca jeung bodasna pérak. Hartina, «Wadah-wadah éta bening saperti kaca, bodas saperti pérak.» Kitu deui, kalimah ﻣِﻦْ ﺟِﺒَﺎﻝٍ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺑَﺮَﺩٍ ogé ngandung dua isti'arah. Isti'arah ieu diadegkeun dina hayalan anu sipatna puisi dina anu ngadéngé. Hayalan ieu ogé dumasar kana nganggap aya hiji jinis sarupa jeung sabanding antara alam handap jeung alam luhur. Hartina, sakumaha bumi, anu disebut alam handap, asup kana rupa-rupa wangun dina opat usum, utamana dina usum semi, maké rupa-rupa baju anu éndah jeung boga corak, sarta némbongkeun rupa-rupa tetempoan, langit-langit anu mangrupa alam luhur ogé, utamana ku méga-mégana, robah-robah kana kaayaan, wangun, jeung warna anu kacida anéh sarta pikahéraneunana. Saolah-olah dua alam éta silihsaingan. Mikiran sarupa jeung sabanding saperti ieu antara dua alam ogé timbul tina ngabayangkeun hiji pasanggiri jeung saingan di antara dua éta. Kieu: Nalika bumi jeung langit ngalakukeun hiasan sarta tatahar anu perlu pikeun asup kana pasanggiri kaéndahan, dina usum tiis bumi maké baju bodas anu dijieun tina salju. Dina usum semi, bumi ngamparkeun karpét héjo saperti zamrud di padang-padangna. Bumi makékeun mantel bulu héjo ka gunung-gunungna. Bumi ngabeungkeutkeun sorban bodas dina sirahna. Ku robah jeung tetempoan anu éndah ieu, bumi némbongkeun mu'jizat-mu'jizat kakawasaan Ilahi ka payuneun hikmah Ilahi. Pikeun ngabales ieu, hawa langit ogé, pikeun némbongkeun agungna Ilahi, ngamajukeun rombongan méga anu nyarupaan gunung-gunung, pasir-pasir, lebak-lebak, jeung perkara anéh sarta pikahéraneun anu séjén, sarta tumpukan kapas anu dicét ku warna bodas, hideung, jeung beureum, tuluy némbongkeunana ka payuneun hikmah. Ku sarupana dua alam dina hayalan ieu, panyaruakeun jeung gaya basa urang Arab, anu nyaruakeun méga, utamana dina usum panas, jeung gunung, kapal, kebon, lebak, sarta rombongan onta, témbong kacida éndahna dina panénjo balâgah. Ku kituna, dumasar kana sarupa jeung patali antara alam luhur jeung alam handap, sarta ku sabab éta antara méga jeung gunung, harti ayat anu mulya ﻭَﻳُﻨَﺰِّﻝُ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻣِﻦْ ﺟِﺒَﺎﻝٍ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺑَﺮَﺩٍ anu saluyu jeung balâgah téh ngan ieu: «Kami nurunkeun hujan tina méga-méga di langit, anu gedéna saperti gunung sarta warnana saperti hujan és.» Padahal aya harti anu éndah, ditarima dina balâgah, sarta cocog jeung akal jeung logika ieu, keukeuh kana lahirna ayat sarta boga pamadegan anu cacad, saperti «Nurunkeun hujan tina awak langit ka taneuh, dina jarak lima ratus taun, dina waktu dua menit», téh lain pagawéan akal. Hikmah, hémat, sarta henteu ngalakukeun anu sia-sia nampik éta. Dina ﻓ۪ﻴﻪِ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٌ, anu disebut pikeun némbongkeun peuting jalma-jalma dina lalampahan minangka pikasieuneun, diheulakeunana ﻓ۪ﻴﻪِ nunjuk yén, nurutkeun jalma anu sieun ku kacida poékna peuting anu pinuh ku musibat éta, saolah-olah poékna loba peuting geus ngumpul sarta ngagabung jeung poékna peuting éta. PATAROSAN: Lantaran dhamir dina ﻓ۪ﻴﻪِ balik kana ﺻَﻴِّﺐٍ, kaharti yén hujan téh wadah, ari poék téh anu aya dina wadah. Padahal perkarana sabalikna: Hujan téh aya dina poék. WALERAN: Nurutkeun sangkaan jalma-jalma dina lalampahan anu sieun ku pohara lobana hujan, saolah-olah rohangan ieu hiji balong anu pinuh ku hujan. Partikel-partikel poék ogé sumebar di antara tétés-tétés hujan. Dumasar kana sangkaan saperti ieu, hujan bisa jadi wadah, ari poék jadi anu aya dina wadah. Disebutna ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٌ dina wangun jamak nunjuk kana rupa-rupa poék anu timbul tina poékna méga, kentel jeung umumna méga, sarta kentelna tétés-tétés hujan. Tanwin dina ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٌ, anu nétélakeun tankiir jeung henteu dipikanyaho, nunjuk yén aya rupa-rupa poék anu hakékatna henteu dipikanyaho ku jalma-jalma dina lalampahan. Jadi, tanwin éta, minangka kedok pikeun pangaweruh jalma-jalma dina lalampahan, geus nambahan hiji poék deui. Ku kituna, tanwin ieu negeskeun rupa-rupa poék anu jadi kedok pikeun panonna. ﻭَﺭَﻋْﺪٌ ﻭَﺑَﺮْﻕٌ Hartina, guludug jeung kilat téh dua tanda anu kacida écésna anu nunjuk kana agung jeung kakawasaan Gusti Alloh. Tina alam gaib, dua éta dipasrahkeun kana leungeun wewenang malaikat anu ditugaskeun ngatur jeung ngurus méga sarta jadi wakil jeung patugas hukum-hukum susunan jeung karuntutan. Saterusna, lantaran akibat-akibat sacara lahir patali jeung sabab-sabab, méga ngawujud ku idin Ilahi tina uap cai anu sumebar dina hawa. Ku hikmah Gusti Rabb, sababaraha méga ieu mawa listrik négatif. Sababaraha deui mawa listrik positif. Nalika bagian-bagian ieu silihdeukeutan sarta silihbentur, ku kersa Gusti Khâliq kilat lahir. Nalika sababaraha nyerang sarta sababaraha kabur, pikeun ngeusian tempat-tempat anu jadi henteu aya hawa di antarana, lapisan-lapisan hawa gerak jeung ngagolak ku paréntah Gusti Rabb, sarta timbul sora ra'd, nyaéta guludug. Tapi kaayaan-kaayaan ieu lumangsung handapeun hiji susunan jeung hiji hukum; anu ngawakilan susunan jeung hukum éta téh malaikat guludug jeung kilat. PATAROSAN: Tina diathafkeunana guludug jeung kilat kana kecap «rupa-rupa poék», kaharti yén wadahna téh hujan. Padahal wadahna méga, lain hujan? WALERAN: Nurutkeun anu ngadéngé anu geus teu sadar ku pikasieuneunana, hujan éta disangka geus ngawengku sagala rupa; ku kituna guludug jeung kilat ogé kaasup kana perkara-perkara anu dikandung ku hujan. PATAROSAN: Sabalikna tina rupa-rupa poék, naon anu dituduhkeun ku disebutna guludug jeung kilat dina wangun tunggal? WALERAN: Anu panglobana narik panénjo jalma-jalma dina lalampahan nepi ka héran téh ngagorowokna langit sarta ujug-ujug nyaangan anu aya. Dua ieu mangrupa harti masdar. Harti masdar téh tunggal sarta dikedalkeun ku wangun tunggal. Kitu deui, boh guludug boh kilat, masing-masing mangrupa hiji jinis tina tanda-tanda langit anu loba anggotana. Anu dimaksud di dieu téh jinis-jinisna, lain anggota-anggotana. Ku sabab éta, dua éta disebut dina wangun tunggal. PATAROSAN: Naon nu dituduhkeun ku tanwin dina guludug jeung kilat?
WALERAN: Boh minangka gaganti hiji sipat nu dipiceun. Kalimah nu diperkirakeun téh ﴾ﺭَﻋْﺪٌ ﻗَﺎﺻِﻒٌ﴿ ﴾ﺑَﺮْﻕٌ ﺧَﺎﻃِﻒٌ﴿. Boh pikeun nétélakeun yén guludug jeung kilat téh nakirah sarta teu dipikawanoh. Sabab jalma-jalma nu keur iinditan geus meureumkeun panon sarta nutup ceuli, jadi maranéhna henteu ningali atawa ngadéngé éta nepi ka bisa mikawanohna. ﻳَﺠْﻌَﻠُﻮﻥَ ﺍَﺻَﺎﺑِﻌَﻬُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﺍٰﺫَﺍﻧِﻬِﻢْ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺼَّﻮَﺍﻋِﻖِ ﺣَﺬَﺭَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ
Kalimah ieu musta'nafah. Hartina, henteu nyambung jeung nu saméméhna. Ngan mangrupa jawaban kana patalékan nu diperkirakeun. Kieu:
Nalika nu ngaregepkeun ngadéngé carita ibarat nu kadua ieu, tangtu hudang kahayangna nu kuat pikeun ngarti kumaha musibahna. Sanggeus meunang katerangan tina gambaran Al-Qur'an Al-Karîm, anjeunna ogé hayang ngarti kaayaan jalma-jalma nu keur iinditan sarta kaserang musibah, jeung naon nu dilakukeun ku maranéhna pikeun nyanghareupan éta musibah. Ku ngadawuh ﻳَﺠْﻌَﻠُﻮﻥَ ﺍَﺻَﺎﺑِﻌَﻬُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﺍٰﺫَﺍﻧِﻬِﻢْ ﺍﻟﺦ, Al-Qur'an Al-Karîm nunjukkeun yén geus euweuh panyalindungan nu bakal nyalametkeun maranéhna; sarta—saperti jalma-jalma nu keur titeuleum di laut, ngulurkeun leungeun kana jukut lantaran ngalamun hayang salamet—geus euweuh jalan pikeun nyingkahan mariem jeung alat pangalung ti langit, kajaba ku nutup ceuli.
PATAROSAN: Naon dasarna digunakeunana ﻳُﺪْﺧِﻠُﻮﻥَ diganti ku ﻳَﺠْﻌَﻠُﻮﻥَ, padahal sabalikna tina nu dipiharep ku kontéks?
WALERAN: Ieu nunjukkeun yén, sanggeus putus harepan pikeun néangan jeung manggihan sabab-sabab nu nyata nu bakal ngahasilkeun kasalametan, jalma-jalma nu keur iinditan kapaksa néangan perkara nu jieunan jeung dumasar sangkaan, saperti nutup ceuli.
PATAROSAN: Naon nu dituduhkeun ku disebutna ﻳَﺠْﻌَﻠُﻮﻥَ dina wangun mudhâri‘ nu dipaké pikeun mawa kajadian kapungkur kana mangsa ayeuna?
WALERAN: Lantaran rasa sieun nu ditimbulkeun ku kontéks nu beuki matak héran ieu, nu ngaregepkeun hayang ningali kajadian jalma-jalma nu keur iinditan, sanajan ukur dina lamunan. Pikeun nyumponan éta kahayang, kajadian kapungkur dibawa kana mangsa ayeuna ku wangun mudhâri‘, tuluy digambarkeun dina lamunan nu ngaregepkeun. Kitu deui, wangun mudhâri‘ nétélakeun lumangsungna jeung tuluy-terusna, bari sakapeung pegat tuluy anyar deui. Tina tuluy-terusna éta, aya isarat yén sora guludug méga ogé tuluy lumangsung. ﺍَﺻَﺎﺑِﻌَﻬُﻢْ Sanajan nu bisa diasupkeun kana ceuli téh ukur tungtung ramo, di dieu dipaké ﺍَﺻَﺎﺑِﻊَ nu hartina ramo. Ieu nunjukkeun kacida bingungna maranéhna lantaran héran jeung sieun.
ﻓ۪ﻰ ﺍٰﺫَﺍﻧِﻬِﻢْ Ieu nunjukkeun rasa sieun nu kacida kuatna lantaran sora guludug: lamun guludug asup ngaliwatan jandéla ceuli maranéhna, roh-rohna geuwat bakal kabur ngaliwatan panto sungutna.
Kitu deui, dina watesan ieu aya isarat nu kacida éndahna jeung lemesna. Nalika maranéhna henteu muka ceuli pikeun narima papatah jeung panggero bebeneran, ti arah langit beulah ceuli maranéhna diserang ku mariem jeung alat pangalung guludug jeung kilat. Ceuli nu harita ditutup pikeun kasaéan, ayeuna kapaksa ditutup pikeun kajahatan jeung azab.
ﺍَﻟْﺠَﺰَﺍﺀُ ﻣِﻦْ ﺟِﻨْﺲِ ﺍﻟْﻌَﻤَﻞِ Enya, lantaran maling dilakukeun ku leungeun, leungeun dipotong. Lantaran omongan goréng dikedalkeun ku sungut, sungut diteunggeul. Anjeunna ogé nempatkeun leungeun katuhuna kana sungut lantaran hanjakal, sarta leungeun kéncana kana panon lantaran éra.
ﻣِﻦَ ﺍﻟﺼَّﻮَﺍﻋِﻖِ Pikeun nunjukkeun yén guludug jeung kilat ngahiji dina nyilakakeun jalma-jalma nu keur iinditan, cukup disebut sâ‘iqah nu ukur sipat kilat, ari sipat guludug ditinggalkeun. Sanajan kitu, lantaran sâ‘iqah diwangun ku sora nu kacida tarikna sarta seuneu nu ngaduruk, éta ogé ngawengku sora guludug. Ku kituna, sipat guludug ogé saenyana geus disebut.
ﺣَﺬَﺭَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ Hartina, panangtayungan nu matak seuri ku ramo-ramona ngalawan sâ‘iqah téh lain lantaran jalma-jalma nu keur iinditan sieun kaleungitan harta, anak, atawa barang séjénna. Ngan lantaran sieun kana maot nu bakal masrahkeun nyawana ka naraka. Sabab peso musibah geus nepi kana tulang. Maranéhna henteu bisa mikiran atawa melang ka perkara séjén, ngan ukur mikiran maot jeung ngajaga hirupna. ﻭَﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻣُﺤ۪ﻴﻂٌ ﺑِﺎﻟْﻜَﺎﻓِﺮ۪ﻳﻦَ
Patali antara kecap-kecap dina kalimah ieu sarta harti-harti lemes nu ditepikeun ku éta:
Enya, ﻭ mangrupa alat pikeun ngahubungkeun dua perkara nu aya patalina. Di dieu henteu témbong patali antara nu saméméh jeung nu sanggeusna. Ngan, ku ningali patali antara ibarat nu kahiji jeung nu kadua, éta ngingetkeun sababaraha kalimah nu ngaruntuy kieu:
Maranéhna kabur ti tempat-tempat nu ramé, henteu resep kana kahirupan kota, ngalanggar aturan yén peuting téh waktu pikeun reureuh; kitu deui, henteu nurut kana papatah, tuluy asup ka gurun saolah-olah kasalametan maranéhna aya di dinya. Tungtungna, sanggeus kuciwa jeung rugi, maranéhna dikurilingan sarta kakeunaan bala ti Alloh. ﺍَﻟﻠّٰﻪُ Kecap nu pinuh berkah ieu nunjukkeun pegatna harepan jeung pangharepan pamungkas maranéhna. Sabab jalma nu kaserang musibah, ti mimiti nepi ka ahir, meunang panglipur ku nyalindung kana rohmat Alloh. Ku kituna, jalma nu pantes nampi qahr jeung bebendu Alloh, tangtu jeung pasti pegat harepanana pikeun salamet.
Kecap ﻣُﺤ۪ﻴﻂٌ nunjukkeun yén musibah-musibah nu ngepung maranéhna téh tapak kaagungan Alloh. Hartina, sakumaha langit, méga, hujan, jeung peuting nyerang maranéhna ti genep arah, bebendu jeung bala Alloh ogé ngurilingan maranéhna ti unggal beulah. Kitu deui, lamun élmu jeung kakawasaan Alloh nu ngawengku sakuliah jagat sarta paréntah-paréntah-Na nu ngawengku sakabéh zarah dibayangkeun, tina kecap ﻣُﺤ۪ﻴﻂٌ mimiti mucunghul pépéling kieu:
“Hé jalma-jalma kafir! Aranjeun moal bisa kaluar tina langit jeung bumi. Ari di jerona, ka mana waé aranjeun kabur, di dinya Alloh hadir sarta ningali ku élmu jeung kakawasaan-Na.”
ﺑِﺎﻟْﻜَﺎﻓِﺮ۪ﻳﻦَ Hurup jarr nu ngahubungkeun kecap ieu kana lafal ﻣُﺤ۪ﻴﻂٌ, nyaéta ﺏ, nunjukkeun yén jalma-jalma kafir nu kabur tina bebendu Alloh, deui-deui papanggih jeung bebendu Alloh sarta jadi sasaran panah musibah.
Ari sebutan ﻛَﺎﻓِﺮ۪ﻳﻦَ mawa tilu isarat:
1- Pikeun némbongkeun nu diibaratkeun, nyaéta jalma-jalma munafik, di jero ibarat, sangkan nu ngaregepkeun henteu sibuk ku ibarat tuluy poho kana nu diibaratkeun jeung maksudna.
2- Ieu nunjukkeun yén lantaran kuatna kasarupaan nu nepi ka darajat pamungkas antara ibarat jeung nu diibaratkeun—nyaéta kaayaan jalma-jalma nu keur iinditan jeung jalma-jalma munafik—duanana tiasa silihmawa sipat, landihan, jeung ngaran kulawarga.
3- Ieu nunjukkeun yén haté maranéhna ogé, saperti haté jalma-jalma kafir, aya dina poék jeung azab. Sabab nuranina ogé henteu eureun nyiksa maranéhna lantaran kajahatan jeung kalepatan nu geus dilakukeun. Enya, nurani jalma nu keur nampa hukuman tina kajahatan nu dilakukeun ku dirina sorangan moal bisa tengtrem. ﻳَﻜَﺎﺩُ ﺍﻟْﺒَﺮْﻕُ ﻳَﺨْﻄَﻒُ ﺍَﺑْﺼَﺎﺭَﻫُﻢْ
Patali antara tempat kecap-kecap dina kalimah ieu sarta isarat nu dibawa ku masing-masing:
Enya, kahiji, kalimah ieu musta'nafah. Hartina, henteu nyambung jeung nu saméméhna. Ari isti'nâf-na mangrupa jawaban kana patalékan nu diperkirakeun. PATAROSAN: Kilat téh seuneu nu caang sarta ngusir poék. Naha maranéhna henteu meunang mangpaat tina cahayana?
WALERAN: Ku kalimah ieu, Al-Qur'an Al-Karîm ngajawab éta patalékan nu diperkirakeun: batan meunang mangpaat atawa kauntungan, maranéhna malah sieun kana bahaya jeung bala kilat.
Harti nu dituduhkeun dina kalimah ieu ku kecap ﻳَﻜَﺎﺩُ nu nétélakeun kadeukeutan nyaéta kieu: sanajan sabab-sabab nu bakal nyamber panon sarta ngabutakeun maranéhna geus aya, kumaha waé ogé, lantaran aya halangan, maranéhna tacan buta.
Dina kecap ﻳَﺨْﻄَﻒُ nu nétélakeun harti nyamber aya balâghat nu kacida éndahna jeung lemesna. Kieu:
Cahaya nu dikirim ku panon pikeun nyokot sarta mawa wangun barang-barang, nalika keur di jalan sarta tacan nepi kana barang-barang, ujug-ujug kasamber kilat. Saperti manuk nu nyamber, kilat nyokot sarta mawa éta cahaya. Atawa, nalika sinar panon keur nyokot sarta mawa wangun barang-barang, kilat nu saperti panon peuting nyerang kalayan kacida gancangna, tuluy nyokot sarta mawa éta wangun tina leungeunna. Saolah-olah kilat nu némbongkeun barang-barang ku ngaleungitkeun poék henteu rela éta jalma-jalma bangsat ningali barang-barang, ku kituna nyamber éta wangun tina sinar panon.
Tinimbang kecap ﻋُﻴُﻮﻥٌ, dipilih sebutan ﺍَﺑْﺼَﺎﺭَﻫُﻢْ pikeun ngabongkar niat jeung laku goréng dina panénjo batin jeung haté jalma-jalma munafik nu ngabutakeun diri kana bukti-bukti pasti nu diterangkeun ku Al-Qur'an. Sabab panon téh eunteung haté. Nu disumputkeun ku haté témbong dina panon. ﻛُﻠَّﻤَٓﺎ ﺍَﺿَٓﺎﺀَ ﻟَﻬُﻢْ ﻣَﺸَﻮْﺍ ﻓ۪ﻴﻪِ ﻭَﺍِﺫَٓﺍ ﺍَﻇْﻠَﻢَ ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ﻗَﺎﻣُﻮﺍ
Isarat tina kecap-kecap nu ngawangun ieu ayat:
Enya, kahiji, kalimah ieu ogé musta'nafah sarta henteu patali jeung nu saméméhna. Ngan ngajawab patalékan kieu nu datang kana pikiran nu ngaregepkeun:
PATAROSAN: Musibah maranéhna geus robah sarta jadi rupa-rupa. Kumaha kaayaan maranéhna dina duanana kaayaan?
WALERAN: Ku kalimah ieu, Al-Qur'an Al-Karîm ngaleungitkeun éta mamang nu ngaregepkeun: “Nalika jalan-jalanna témbong ku cahaya kilat, maranéhna leumpang. Nalika poék turun, maranéhna eureun.” PATAROSAN: ﻛُﻠَّﻤَﺎ mangrupa partikel nu nétélakeun istiġrâq jeung istimrâr, nyaéta ngawengku sakabéhna sarta tuluy-terusan. Ari ﺍِﺫَﺍ henteu nétélakeun sakabéhna atawa tuluy-terusan. Ku kituna, naon dasarna digunakeunana ﻛُﻠَّﻤَﺎ nalika kilat nyaangan, sarta ﺍِﺫَﺍ nalika poék turun?
WALERAN: Lantaran maranéhna kacida sarakahna sarta butuhna kana cahaya, ﻛُﻠَّﻤَﺎ dipaké pikeun cahaya, minangka isarat yén sanajan cahaya saeutik pisan, maranéhna nganggap éta kasempetan sarta henteu hayang kaliwat.
Tina ﺍَﺿَٓﺎﺀَ ﻟَﻬُﻢْ, nu ngandung hurup ﻝ nu nunjukkeun sabab jeung mangpaat, kaharti yén jalma nu kaserang musibah nepi ka rék pingsan henteu mikiran perkara naon waé kajaba nu aya patalina jeung dirina. Malah anjeunna nyangka yén mangpaat cahaya nu disebarkeun ka jagat ku kakawasaan Alloh pikeun rébuan hikmah téh sagemblengna milik dirina sarta dikirim pikeun dirina.
Lantaran cahayana henteu tuluy aya, nurutkeun kaayaan jeung kontéksna, maranéhna kedah nuluykeun jalan ku léngkah nu gancang. Tapi ungkara ﻣَﺸَﻮْﺍ, nu nétélakeun leumpang biasa sarta henteu gancang, nunjukkeun yén lantaran lemah nu timbul tina kuatna musibah, maranéhna henteu sanggup leumpang gancang.
PATAROSAN: Sakumaha jalma-jalma leumpang di bumi, maranéhna ogé sakuduna leumpang di bumi. Tapi lantaran dhamîr dina ﻓ۪ﻴﻪِ ngarujuk kana cahaya, kaharti yén maranéhna leumpang dina cahaya?
WALERAN: Lantaran maranéhna henteu bisa leumpang di luar cahaya, saolah-olah jarak jeung widang gerakna diwatesan ku cahaya wungkul.
Dina ﻭَﺍِﺫَﺍ, ayana ﻭ nunjukkeun yén hiji poék deui dihijikeun sarta ditambahkeun pikeun ngabarukeun musibah poék nu geus katingal saméméhna ku jalma-jalma nu keur iinditan.
Ari sipat sawaréh jeung saeutik nu ditepikeun ku ﺍِﺫَﺍ nunjukkeun yén, lantaran kacida henteu resepna sarta ngabutakeun dirina kana poék, jalma-jalma nu keur iinditan henteu mawa poék kana pikiranana. Ngan nalika terus ngadagoan kasempetan cahaya, ujug-ujug maranéhna kakeunaan serangan poék.
Dinisbatkeunana ﺍَﻇْﻠَﻢَ kana kilat nunjukkeun yén poék nu nyerang sanggeus cahaya kilat téh leuwih kuat tibatan poék-poék séjénna. Kitu deui, dumasar kana lamunan jalma-jalma nu keur iinditan sarta kaserang musibah, aya isarat dina lamunan yén poék-poék nu ngeusian rohangan ieu sanggeus cahaya kilat, saolah-olah kabéh haseup nu timbul tina pareumna seuneu kilat.
Dina ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ, kecap ﻋَﻠٰﻰ nu dipaké pikeun ngarugikeun nunjukkeun yén musibah poék téh lain kajadian kabeneran, tapi hukuman tina lampah maranéhna. Ieu ogé mangrupa isarat yén jalma-jalma nu keur iinditan sarta kaserang musibah ngabayangkeun poék-poék nu ngeusian rohangan ieu dikirim pikeun ngahaja nargétkeun sarta nyilakakeun maranéhna ti antara sakabéh manusa.
Nalika poék turun, maranéhna sakuduna cicing tenang sarta henteu gerak. Tapi ungkara ﻗَﺎﻣُﻮﺍ nu hartina “nangtung” nunjukkeun yén lantaran musibahna kuat sarta maranéhna kacida sibukna nyanghareupan éta, tonggongna jadi melengkung saperti sikep rukû‘; sarta, lantaran ngadadak kaget ku serangan poék, maranéhna ngalempengkeun tonggong saperti jalma-jalma nu nangtung tuluy kabur. ﻭَﻟَﻮْ ﺷَٓﺎﺀَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻟَﺬَﻫَﺐَ ﺑِﺴَﻤْﻌِﻬِﻢْ ﻭَﺍَﺑْﺼَﺎﺭِﻫِﻢْ
Isarat kecap-kecap dina kalimah ieu:
Enya, sanggeus dina kalimah-kalimah saméméhna disebut sabab-sabab nu bisa ngabutakeun panon sarta ngajadikeun ceuli maranéhna pireu, dina kalimah ieu akibat-akibatna dihijikeun jeung kersa Alloh. Hurup ﻭ nu tuluy ngahubungkeun ieu kalimah jeung kalimah-kalimah saméméhna nunjukkeun yén nu ngalaksanakeun pangaturan di handapeun tirai sabab téh ngan panangan kakawasaan, sarta nu ngawasan sakabéh sabab jeung ‘illat téh panénjo hikmah.
ﻟَﻮْ Qiyâs istitsnâ'î nu dikandung ku kecap ieu bisa digambarkeun kieu: henteuna kersa Alloh téh ‘illat pikeun henteuna leungit pangdéngé jeung panénjo. Henteuna leungit pangdéngé jeung panénjo ogé mangrupa dalil jeung ‘illat pikeun nuduhkeun henteuna éta kersa.
Kitu deui, ieu nunjukkeun yén sakabéh sabab kajaba kersa Alloh geus sampurna; ngan ku patalina kersa Alloh, fungsi panon jeung ceuli maranéhna bakal réngsé.
Ungkara ﺷَٓﺎﺀَ nétélakeun yén nu ngahubungkeun akibat-akibat jeung sabab-sabab téh kersa sarta iradah Alloh. Ku kituna, daya pangaruh téh milik kakawasaan. Ari sabab-sabab téh tirai nu dipasang sangkan, dina panénjo lahir, panangan kakawasaan henteu témbong langsung ngurus perkara-perkara nu handap. ﺍَﻟﻠّٰﻪُ Disebutna Lafzhah Jalâlah kalawan écés ngajak pikiran pikeun ningali panangan kakawasaan nu ngalaksanakeun pangaturan di handapeun tirai sabab, bari nyaram sarta nyegah jalma-jalma tina teuing ngutamakeun sabab-sabab.
Kecap pagawéan ﺷَٓﺎﺀَ nu diantep mutlak, henteu diwatesan ku hiji maf‘ûl, nunjukkeun yén kersa jeung iradah Alloh henteu kapangaruhan ku kaayaan jagat, sarta sakabéh nu aya henteu mangaruhan sipat-sipat Alloh. Hartina, sipat-sipat Alloh henteu bisa kapangaruhan saperti iradah manusa jeung sipat-sipat séjénna nu kapangaruhan ku kaayaan perkara nu aya, saperti éndah-goréng, gedé-leutik. Pikeun sipat-sipat Alloh, kabéh sarua.
Tina ﺫَﻫَﺐَ nu nétélakeun harti mawa indit, kaharti yén sabab-sabab henteu ngawasa sarta ngadalikeun akibat-akibat. Hartina, nalika sabab-sabab leungit, henteu aya kamungkinan akibat-akibat nu gumantung sarta patali jeung éta murag kana sagara henteuna. Ngan panangan kakawasaan nu hadir di tukangeun sabab ngajaga éta akibat. Sarta hikmah Alloh ngirimkeunana ka tempat-tempat séjén luyu jeung hukum kasaimbangan sarta tata; henteu ngantepkeunana. Enya, nalika panas ngagolakkeun cai tuluy ngaruksak susunanana, uap nu aya di jerona henteu ngaleungit kana henteuna. Malah, luyu jeung aturan-aturan hawa, éta dibawa ngaliwatan jalur nu tangtu ka tempat nu tangtu.
Kitu deui, tina ungkara ﺫَﻫَﺐَ kaharti yén indra nu disebut “hawâss-i khamsah” henteu asal tina tabiat sarta henteu kudu patali jeung organ ceuli jeung panon. Ngan indra-indra éta kurnia nu dipaparinkeun ku Gusti. Ari daging ceuli jeung panon téh sarat-sarat nu biasa.
Kitu deui, tina ﺫَﻫَﺐَ nu datang babarengan jeung hurup jarr ﺏ, kaharti yén nalika akibat-akibat misah ti sabab-sabab, éta henteu diantep tanpa pangaturan, tapi deui-deui dilebetkeun kana hiji tata. Sabab ﺫَﻫَﺐَ ﺑِﻪ۪ nétélakeun harti “mawa indit babarengan”. Geus dipikanyaho, hiji perkara nu dibawa babarengan henteu bisa diantep tanpa nu boga sarta tanpa pangaturan. Pépéling: Disebutna pangdéngé dina wangun mufrad sarta panénjo dina wangun jamak nunjukkeun yén nu kadéngé téh hiji, ari nu katémbong loba. Enya, kecap-kecap nu diucapkeun asup kana ceuli sarta kadéngé hiji-hiji. Ari loba perkara bisa katémbong ku panon sakaligus. ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ
Harti-harti lemes jeung isarat dina kalimah ieu:
Enya, kahiji, kalimah ieu mangrupa kacindekan jeung ringkesan pikeun mastikeun rasa sieun nu ngawasa jalma-jalma munafik sarta jalma-jalma nu keur iinditan. Tina ringkesan ieu kaharti yén, sakumaha kaayaan jalma-jalma nu keur iinditan sagemblengna ngagambarkeun kaayaan jalma-jalma munafik sarta unggal kaayaan maranéhna katémbong dina kaayaan nu keur iinditan, pangaturan kakawasaan Alloh ogé katémbong dina unggal zarah jeung unggal kaayaan.
ﺍِﻥَّ nu nétélakeun kapastian, salian ti nuduhkeun yén putusan nu diasupanana téh kaasup hakékat nu maneuh sarta henteu goyah, ogé ku isarat némbongkeun kaagungan, kaluasan, jeung kalemesna pasualan, sarta yén umat manusa dina pasualan-pasualan saperti ieu téh henteu mampuh, lemah, jeung kawates. Sabab dina pasualan-pasualan nu pasti saperti ieu, nu ngahasilkeun mamang téh sangkaan-sangkaan. Nu ngahasilkeun sangkaan téh kalemahan, henteu mampuh, jeung kakurangan. Éta sipat-sipat ngahiji jeung watek manusa.
ﺍَﻟﻠّٰﻪُ Disebutna Lafzhah Jalâlah kalawan écés di dieu nunjukkeun dalil nu ngabuktikeun putusan dina kalimah ieu. Sabab kakawasaan nu ngawasa sarta ngawengku sakabéh nu aya, saperti sipat-sipat séjénna, mangrupa sipat nu teu bisa dipisahkeun tina kailahian.
Tina kecap ﻋَﻠٰﻰ kaharti yén kakawasaan nu ngaluarkeun barang-barang tina henteuna henteu ngantep éta tanpa pangriksa sarta pangaturan. Ngan ngatikna dina pangawasan sarta panénjo hikmah.
Tina partikel ﻛُﻞِّ kaharti yén sakabéh hasil sabab-sabab sarta hasil nu nuturkeun lampah pilihan nu disebut hâshil bil-mashdar téh sagemblengna patali jeung kakawasaan.
Ditilik tina disebutna hiji nu aya sarta sakabéh nu aya ku syay' jeung asyâ' lantaran patalina kersa Alloh, tina ungkara ﺷَﻰْﺀٍ kaharti yén sanggeus barang-barang aya ogé, patalina jeung Gusti Shâni‘ henteu pegat. Sangkan terus aya, nyaéta ku terus diulangna ayana, éta salawasna butuh ka Gusti Shâni‘.
Gaganti kecap ﻗَﺎﺩِﺭٌ, tina wangun ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ nu nétélakeun kamaneuhan sarta tuluy-terusna, kaharti yén kakawasaan henteu sabanding ukur jeung nu aya dina kakawasaanana; widang pangaturan-Na kacida legana. Sarta kakawasaan téh dzâtî, henteu narima parobahan. Sarta kakawasaan téh sipat nu teu bisa dipisahkeun, henteu bisa nambahan atawa ngurangan. Sarta kakawasaan téh rujukan jeung timbangan sipat-sipat fi‘liyyah saperti “Gusti Razzâq, Gusti Ghaffâr, Gusti Muhyî, Gusti Mumît”.