ﺍِﻥَّ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻛَﻔَﺮُﻭﺍ ﺳَﻮَٓﺍﺀٌ ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ﺀَﺍَﻧْﺬَﺭْﺗَﻬُﻢْ ﺍَﻡْ ﻟَﻢْ ﺗُﻨْﺬِﺭْﻫُﻢْ لَا ﻳُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ Hubungan susunan kalimah ieu sareng anu saméméhna: Sobat! Dina alam sipat azali Gusti Alloh aya dua rupa tajalli, anu hiji kaagungan, anu séjén kaéndahan. Tina tajalli kaagungan sareng kaéndahan kana alam sipat pagawéan, némbongan kahadéan sareng kakawasaan anu nalukkeun, éndah sareng wibawa. Nalika tajalli kana alam pagawéan, lahir tahliyah ﴾ﺗَﺤْﻠِﻴَﻪ﴿ sareng takhliyah ﴾ﺗَﺨْﻠِﻴَﻪ﴿ (ngahias sareng nyucikeun). Nalika kagambar tina alam hasil sareng amal kana alam aherat, kahadéan tajalli salaku sawarga sareng cahya; kakawasaan anu nalukkeun salaku naraka sareng seuneu. Teras nalika mantul kana alam dzikir, kabagi kana dua: anu hiji hamd, anu séjén tasbih. Teras nalika tajalli kana alam kalam, janten sabab kalam kabagi kana paréntah sareng larangan. Teras nalika pindah kana alam pituduh, éta ngabagi pituduh kana pangajak sareng pangancam, kabar gumbira sareng pépéling. Teras nalika tajalli kana nurani, timbul harepan sareng sieun. Teras pituduh meryogikeun sieun sareng harepan terus dijaga sangkan saimbang, supados ku harepan ngaléngkah dina jalan anu leres, sareng ku sieun henteu indit kana jalan anu bengkok. Ulah putus harepan tina rohmat Alloh, sareng ulah ngarasa aman tina siksa-Na. Ku hikmah anu silih runtuy sapertos ieu, Al-Qur'an anu mulya salawasna ngancam saatos ngajak, sareng nyacat jalma durhaka saatos muji jalma hadé. PATAROSAN: Naon bédana antara kalimah ieu sareng kalimah ﺍِﻥَّ الْاَبْرَارَ ﻟَﻔ۪ﻰ ﻧَﻌ۪ﻴﻢٍ ٭ ﻭَﺍِﻥَّ ﺍﻟْﻔُﺠَّﺎﺭَ ﻟَﻔ۪ﻰ ﺟَﺤ۪ﻴﻢٍ, nepi ka di dinya aya athaf, di dieu henteu? WALERAN: Kahadéan athaf ningali kana kahadéan hubungan. Kahadéan hubungan gumantung kana tujuan anu diudag ku dua kalimah éta hiji. Padahal tujuan anu aya di dinya henteu aya di dieu. Di dieu tujuan kalimah kahiji nyaéta muji jalma mukmin anu ngarah kana muji Al-Qur'an. Tujuan kalimah kadua ngan nyacat jalma kafir pikeun nyingsieunan sareng ngancam. Ieu henteu aya hubungan sareng muji Al-Qur'an. Teras hayu urang ningali segi pangajaran lemes anu némbongan dina susunan bagian-bagian anu dikandung ku kalimah ieu: ﺍِﻥَّ sareng ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ, salian pangajaran lemes anu diungkabkeunana nurutkeun tempat, ogé ngawengku dua pangajaran lemes séjén anu dianggap boga ajén dina balaghah; Al-Qur'an parantos nyebutkeun ﺍِﻥَّ sareng ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ sababaraha kali dina loba tempatna. Pangajaran lemes dina ﺍِﻥَّ, anu ngedalkeun mastikeun, tiasa digambarkeun kieu: ﺍِﻥَّ, lamun aya dina kalimah mana waé, nembus hateup kalimah éta sareng asup kana hakékat. Éta nurunkeun pamadegan atanapi hukum éta, sareng ku nempelkeunana kana hakékat, ngabuktikeun yén hukum éta sanés hukum lamunan, sangkaan, palsu atanapi tahayul, tapi ngan hakékat anu teguh. Pangajaran lemes husus ﺍِﻥَّ dina kalimah ieu: Sanajan dina Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, anu jadi pamiarsa ayat ieu, henteu aya mamang sareng mungkir, disanghareupanana ku ﺍِﻥَّ, anu sipatna ngaleungitkeun mamang sareng mungkir, mangrupikeun isarat kana kahayang Kangjeng Nabi ﷺ anu pohara kuat supados maranéhna iman. Ari kecap ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ mangrupa sarana isarat kana hakékat anyar tur anéh anu katingali ku akal saméméh katingali ku panon. Ku sabab ieu, tina isarat sareng sarana anu dipaké pikeun ngagambarkeun parobahan anu ngarobih sareng ngabaruan hakékat, anu pangseringna dipaké nyaéta ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ sareng anu sarupana. Ku tajalli Al-Qur'an loba jinis dihapus, hakékat diruksak. Gantina, kabentuk jinis sareng hakékat anu anyar. Leres, tingali jaman jahiliyah! Dina mangsa éta, sakumaha sakumna jinis kabentuk dina hubungan kabangsaan, hakékat sosial ogé diwangun dina fanatisme kaom. Ku tajalli Al-Qur'an hubungan éta dipotong, hakékat éta diruksak. Gantina, jinis sareng hakékat anyar diciptakeun dina hubungan agama. Leres, ku medalna Panonpoé Al-Qur'an, sababaraha haté caang ku cahayana. Hiji hakékat anu caang muncul, anu ngabédakeun sareng nangtukeun jinis jalma mukmin. Kitu deui, di payuneun cahya seukeut éta, sababaraha haté kotor anu siga tempat runtah ogé kaduruk sareng janten areng. Hiji hakékat kakafiran anu racun muncul, anu ngumumkeun jinis jalma kafir éta. Pikeun méré isarat kana hakékat kakafiran ieu disebutkeun ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ. Sanaos kitu, aya hubungan anu sampurna di antara duanana ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ. Sabab masing-masing méré isarat kana hakékat anu silih sabalikna. Kitu deui, lima harti anu diungkabkeun ku ﺍَﻝْ, anu mangrupa hurup pangartian tangtu, ogé diungkabkeun ku ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ. Harti anu paling kasohor nyaéta «ahd». Hartina, boh ku ﺍَﻝْ boh ku ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ, dihaja hiji hal anu dikenal sareng dipikanyaho. Ku sabab éta, kamungkinan yén ku ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ dipasihkeun isarat kana jalma kafir ageung anu dikenal sareng kasohor, sapertos Ebucehil, Ebu Leheb, Ümeyye İbn-i Halef sareng sajabana, pohara kuat. Dumasar kamungkinan ieu, ayat ieu janten salah sahiji ayat anu ngabéjaan tina gaib. Sabab maranéhna parantos maot dina kakafiran. Dina waktos anu sami, salah sahiji tina opat rupa i'jaz maknawi némbongan tina kabar gaib ieu. PATAROSAN: Al-Qur'an kaasup hal dasar agama. Dina hal dasar henteu tiasa aya béda pamadegan. Padahal sabagian harti anu béda anu dipasihkeun ku para mufasir silih ngalawan? WALERAN: Sadérék anu mulya! Unggal kalam Al-Qur'an ngawengku tilu proposisi: Kahiji: Ieu kalam Alloh. Kadua: Harti anu dimaksud ku Alloh leres. Katilu: Harti anu dimaksud ieu. Upami éta kalam Al-Qur'an kaasup muhkam anu henteu miboga kamungkinan harti séjén, atanapi parantos dijelaskeun dina tempat séjén Al-Qur'an, proposisi kahiji sareng kadua kedah ditampi persis kitu, sareng nampikna ogé kakafiran. Upami éta kalam Al-Qur'an mangrupa nash atanapi zhahir anu tiasa miboga harti séjén, sakumaha henteu wajib nampi proposisi katilu, nampikna ogé sanés kakafiran. Béda pamadegan para mufasir ngan sareng ngan patali sareng bagian ieu. Pépéling: Hadis mutawatir ogé dina hal ieu sapertos ayat. Ngan proposisi kahiji tempat pikeun direnungkeun. Sabab aya tempat mamang naha hadis anu diisaratkeun ku ﻫٰﺬَﺍ saéstuna hadis atanapi henteu. PATAROSAN: Kakafiran téh bodo. Padahal jalma kafir mikawanoh Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ sakumaha putra-putrana? WALERAN: Kakafiran aya dua bagian. Sabagianna nampik lantaran henteu terang; anu kadua nampik sanajan terang. Ieu ogé sababaraha cabang: Kahiji, terang nanging henteu nampi. Kadua, yakin nanging henteu miboga kayakinan. Katilu, ngabenerkeun nanging henteu aya pangakuan nurani. PATAROSAN: Naha dina haté sétan aya ma'rifah? WALERAN: Henteu aya. Sabab dumasar kabutuhan pagawéan fitrina, haténa salawasna sibuk pikeun nyasabkeun sareng ngabisikkeun; pikiranna salawasna sibuk ngabayangkeun kakafiran; ku sabab éta henteu nyésa tempat kosong dina haté atanapi pikiranna pikeun ma'rifah. PATAROSAN: Kakafiran mangrupa sipat haté. Upami sipat éta henteu aya dina haté, naha ku maké zunnar atanapi maké topi anu diqiyaskeun kana éta kakafiran bakal timbul? WALERAN: Ngeunaan hal anu nyumput, syariat netepkeun hukum dumasar tanda-tanda. Malah sabab lahir anu henteu mangrupa ilat ditampi dina tempat ilat. Ku sabab éta, maké sababaraha zunnar anu ngahalangan nyampurnakeun ruku, sareng maké sababaraha topi anu ngahalangan nyampurnakeun sujud, mangrupikeun tanda ngarasa henteu peryogi ibadah sareng nyarupaan kakafiran. Lantaran henteu tiasa diputuskeun sacara pasti yén sipat kakafiran anu nyumput éta henteu aya, hukum ditetepkeun dumasar tanda-tanda sapertos ieu. PATAROSAN: Kumaha kawajiban ditawarkeun upami pépéling henteu dipasihkeun? WALERAN: Upami nalika pépéling henteu dipasihkeun, kawajiban ogé henteu ditawarkeun, éta janten hujah pikeun henteu dihukum. Sabab éta janten dasar luput tina hukuman ku ngucapkeun: «Naon anu kedah kami laksanakeun? Henteu aya anu ditepikeun sareng kami henteu terang kawajiban.» PATAROSAN: Kabar Gusti Alloh ngeunaan kakafiran sareng keukeuhna maranéhna ngajantenkeun asupna maranéhna kana iman nepi ka darajat mustahil. Naha hiji hal anu mustahil ditawarkeun? WALERAN: Kabar, élmu sareng iradah Gusti Alloh henteu ngan patali sareng kakafiran maranéhna bari teu ningali sabab. Éta ngan patali sareng kakafiran maranéhna babarengan sareng pilihanna. Ieu henteu nampik pilihan maranéhna nepi ka janten tawaran anu mustahil. Rincian bahasan ieu bakal sumping. PATAROSAN: Tina ngajak maranéhna iman ka ayat-ayat sapertos لَا ﻳُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ, anu ngedalkeun yén maranéhna moal iman, muncul iman kana henteu iman. Ieu mustahil dina akal? WALERAN: Iman anu ditawarkeun ka maranéhna global, sanés rinci. Henteu ditawarkeun «Iman ka unggal ayat sareng unggal hukum sacara misah, hiji-hiji», nepi ka kudu timbul kasusah ieu. Teras nyebutkeun kakafiran maranéhna dina wangun mangsa kaliwat mangrupikeun isarat yén maranéhna nangkeup sareng nampi kakafiran saatos anu leres diungkabkeun sareng dibuktikeun. Ku sabab éta, ku kecap ﺳَﻮَٓﺍﺀٌ dipasihkeun isarat yén pikeun maranéhna pépéling tetep henteu aya mangpaat sapertos henteu méré pépéling. Teras dina ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ, ﻋَﻠٰﻰ, anu ngedalkeun aya di luhur, mangrupikeun isarat yén, siga rarayna nempel kana taneuh, maranéhna henteu tiasa ngangkat sirah sareng ngadangukeun omongan anu maréntah. Kitu deui, nyebutkeun ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ, anu henteu ngaruksak atanapi nyilakakeun harti sareng dipilih tibatan ngantunkeunana, mangrupikeun isarat yén pikeun Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ méré pépéling henteu sapertos henteu méré pépéling. Sabab dina méré pépéling aya ganjaran sareng pahala. Lantaran hamzah dina kalimah ﺀَﺍَﻧْﺬَﺭْﺗَﻬُﻢْ ﺍَﻡْ ﻟَﻢْ ﺗُﻨْﺬِﺭْﻫُﻢْ sareng ﺍَﻡْ ngedalkeun sarua, éta negeskeun kecap ﺳَﻮَٓﺍﺀٌ. Atanapi tina kecap ﺳَﻮَٓﺍﺀٌ dihaja hiji harti sarua, tina hamzah sareng ﺍَﻡْ dihaja harti kadua. Sabab dasar sarua boh henteu aya mangpaat atanapi henteu aya anu meryogikeun. PATAROSAN: Naon harti ngedalkeun sarua dina wangun pananya? WALERAN: Ngingetan kalayan cara anu lemes tur ngayakinkeun ka nu diajak nyarios, anu henteu miboga mangpaat dina lampah anu dilakukeunana, yén lampahna henteu aya mangpaat, ngan lumangsung ku pananya; supados saatos nu diajak nyarios mikiran lampahna sareng merhatikeun hasilna anu goréng, haténa tenang. PATAROSAN: Upami kecap ﺳَﻮَٓﺍﺀٌ mangrupa majaz tina méré sareng henteu méré pépéling, naon hubungan di antarana? WALERAN: Pananya ngawengku sarua. Sabab dumasar pangaweruh anu nanya, aya sareng henteu aya sarua. Sanaos kitu, jawaban pikeun pananya sapertos ieu ilaharna dipasihkeun ku sarua anu henteu disebutkeun langsung éta. PATAROSAN: Ngedalkeun pépéling dina wangun mangsa kaliwat méré isarat kana naon? WALERAN: Isarat yén henteu peryogi pépéling kadua sareng katilu. Hartina «Pépéling anu anjeun pasihkeun henteu méré mangpaat; ti ayeuna ogé bakal tetep henteu aya mangpaat.» PATAROSAN: Henteu aya mangpaat dina henteu méré pépéling écés. Naon mangpaat dina watesan ﺍَﻡْ ﻟَﻢْ ﺗُﻨْﺬِﺭْﻫُﻢْ? WALERAN: Jempe sakapeung janten sabab anu diajak nyarios janten adil sareng satuju kana padamelan anu dipikahoyong. PATAROSAN: Sanaos dina tempat séjén Al-Qur'an anu mulya ogé ngajak saatos ngancam, di dieu ngantunkeun pangajak. Naon sababna? WALERAN: Pikeun tempat kakafiran ngan ngancam sareng nyingsieunan anu merenah. Kitu deui, ngusir cilaka sapertos kakafiran langkung utama sareng langkung mangaruhan tibatan ngadatangkeun mangpaat sapertos meunangkeun sawarga. Sanaos kitu, pangancam di dieu ogé nyarupaan pangajak. Sabab lamunan anu ningali méré sareng henteu méré pépéling, ku hubungan sabalikna, geuwat pindah kana méré sareng henteu méré kabar gumbira. Sadérék anu mulya! Sakumaha unggal hukum miboga loba harti anu ngabdi ka hal séjén, sareng tina unggal hukum aya tujuan nyumput anu diudag, sareng kalam ieu ogé miboga harti anu méré isarat ka Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, pikeun ngajadikeun kakafiran katingali awon, éta ngalakukeun loba pisan ngajadikeun henteu tangtu. Di antarana: Pikeun jadi dasar ngurangan kasusah anu disanghareupan ku Kangjeng Nabi ﷺ sareng ngaringankeun kahayang anu pohara kuat anu dipintonkeunana, sakapeung éta méré isarat anu samar minangka harti huruf; sanaos ku merhatikeun kaayaan para rosul baheula éta némbongkeun jalan panglipur ku nyonto aranjeunna, éta ngumumkeun ku basa kaayaan yén ieu aturan fitri, kedah tahan sareng nurut. Ayat ieu, kalayan sakumna bagianna nepi ka kalimah ﻭَﻟَﻬُﻢْ ﻋَﺬَﺍﺏٌ ﻋَﻈ۪ﻴﻢٌ, ngalarang kakafiran ku ngajadikeunana katingali awon sareng dipikasieun. Ku ngancam sareng nyingsieunan jalma kafir, éta nyingsieunan maranéhna pikeun ngajauhan kakafiran. Kitu deui, ku sakumna kecapna, éta ngumumkeun yén kakafiran, salian musibat ageung, henteu miboga nikmat tapi kanyeri, henteu ni'mat tapi musibat. Kitu deui, ku sakumna kalimahna, éta ngedalkeun sacara écés yén kakafiran langkung ngabahayakeun tibatan sagala hal. Leres, lantaran maranéhna henteu iman sareng nyanghareupan musibat kakafiran anu ngaruksak inti roh sareng ngawengku sakumna kanyeri, ieu diisaratkeun tibatan ﻟَﻢْ ﻳُﺆْﻣِﻨُﻮﺍ, ku ungkara ﻛَﻔَﺮُﻭﺍ. Kitu deui, tibatan kecap لَا ﻳَﺘْﺮُﻛُﻮﻥَ ﺍﻟْﻜُﻔْﺮَ, ku ungkara لَا ﻳُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ, dipasihkeun isarat yén salian nyanghareupan musibat ageung, maranéhna ogé parantos kaleungitan inti iman anu sapertos inten. Kitu deui, ku kalimah ﺧَﺘَﻢَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻋَﻠٰﻰ ﻗُﻠُﻮﺑِﻬِﻢْ, dipasihkeun isarat yén haté sareng nurani, sanajan ku cahya iman dipaparin tajalli hakékat Ilahi sareng janten sumber kasampurnaan, hirup tur caang, ku milih kakafiran robah janten sarang poék tur sepi pikeun serangga anu ngabahayakeun; ku sabab éta dicap sareng dikonci, supados dijauhkeun tina kalajengking sareng oray dina sarang anu pikasieuneun éta. Kitu deui, ku kecap ﻭَﻋَﻠٰﻰ ﺳَﻤْﻌِﻬِﻢْ, dipasihkeun isarat yén ku kakafiran maranéhna kaleungitan ni'mat anu ageung pisan anu patali sareng ceuli. Malah nalika mémbran dina ceuli caang ku cahya iman, éta ngadangukeun panggero maknawi anu datang tina jagat raya. Éta ngartos dzikir sareng tasbih anu dilakukeun ku basa kaayaan. Malah ku cahya iman éta, éta ngadangukeun lagu angin, sora ngaguruh méga, wirahma ombak laut sareng salajengna, dawuhan Gusti sareng tasbih luhur tina unggal jinis sapertos hujan, manuk sareng sajabana. Siga jagat raya hiji lingkungan musik Ilahi. Ku rupa-rupa sora sareng lagu, éta nyitak kasedih sareng cinta ka Gusti dina haté, mawa haté sareng roh kana alam anu caang, sareng ku némbongkeun gambaran ibarat anu pohara pikahélokeun, éta ngalelepkeun roh sareng haté dina rasa nikmat tur bungah. Nanging nalika ceuli éta ditutup ku kakafiran, éta kaleungitan sora anu maknawi, luhur tur nikmat éta. Sora anu ngahasilkeun nikmat éta robah janten sora duka. Dina haté, tibatan kasedih luhur éta, timbul yatim anu langgeng ku leungitna sobat, sieun anu henteu aya tungtungna sareng jauh ti sarakan anu teu aya tungtungna ku henteu aya anu kagungan. Dumasar rusiah ieu, ku syariat sababaraha sora dihalalkeun sareng sababaraha diharamkeun. Leres, sora anu ngahasilkeun kasedih luhur sareng cinta ka Gusti halal. Sora anu ngagerakkeun kasedih yatim sareng syahwat napsu haram. Ari bagian anu henteu ditangtoskeun ku syariat meunang hukum dumasar pangaruh anu dilakukeunana kana roh sareng nurani anjeun. ﻭَﻋَﻠٰﻰ ﺍَﺑْﺼَﺎﺭِﻫِﻢْ ﻏِﺸَﺎﻭَﺓٌ: Ku kalimah ieu, dipasihkeun isarat yén ni'mat paningal anu ageung, anu patali sareng ningali, nyaéta panon, leungit ku kakafiran. Sabab upami cahya panon dicaangan sareng dikuatkeun ku cahya iman, sakumna jagat raya katingali dina wangun sawarga anu dihias ku mawar sareng kamangi. Anak panon ogé, sapertos nyiruan, tina sari sareng cai peresan pangajaran, pamikiran sareng akrab anu dicandak tina dalil sareng bukti anu siga mawar sareng kembang anu digurat dina sakumna halaman jagat raya, bakal ngadamel madu amis anu pinuh ku iman dina nurani. Upami panon éta buta ku poékna kakafiran, dunya, sanajan lega, janten wangun panjara. Sakumna hakékat ciptaan nyumput tina paningalna. Jagat raya ngajauh kalayan sieun ti anjeunna. Haténa pinuh ku kasedih sareng kasusah. Ku kalimah ﻭَﻟَﻬُﻢْ ﻋَﺬَﺍﺏٌ ﻋَﻈ۪ﻴﻢٌ, dipasihkeun isarat kana buah tangkal kakafiran anu patali sareng aherat, sapertos zaqqum. Ari kecap لَا ﻳُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ negeskeun kecap ﺳَﻮَٓﺍﺀٌ ku ngedalkeun sacara écés sarua antara méré sareng henteu méré pépéling.
ﺧَﺘَﻢَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻋَﻠٰﻰ ﻗُﻠُﻮﺑِﻬِﻢْ ﻭَﻋَﻠٰﻰ ﺳَﻤْﻌِﻬِﻢْ ﻭَﻋَﻠٰٓﻰ ﺍَﺑْﺼَﺎﺭِﻫِﻢْ ﻏِﺸَﺎﻭَﺓٌ ﻭَﻟَﻬُﻢْ ﻋَﺬَﺍﺏٌ ﻋَﻈ۪ﻴﻢٌ
BUBUKA
Kedah eureun pikeun merhatikeun ayat ieu. Hayu urang ngadangukeun perang élmu anu dilakukeun ku ahli kalam, sapertos Ahlul I'tizal, Ahlul Jabr sareng Ahlus Sunnah wal Jamaah, handapeun ayat anu agung ieu. Sabab perang pikiran sapertos ieu ngajak jalma anu nalungtik pikeun merhatikeun. Ku sabab éta kedah dipariksa segi-segi anu diudag ku maranéhna dina ayat ieu. Leres, pikeun ngabuktikeun yén Ahlus Sunnah wal Jamaah aya dina jalan anu lempeng, anu séjén nyanghareupan boh ifrath boh tafrith, kedah disebatkeun sababaraha hubungan: Kahiji: Tina hakékat anu parantos pasti, pangaruh saéstuna ngan sareng ngan milik Alloh. Ku kituna pangaruh saéstuna anu dipasihkeun ku Ahlul I'tizal ka hamba ngalawan hakékat. Kadua: Alloh kagungan hikmah, ku kituna pahala sareng hukuman henteu sia-sia, tapi dumasar kapantesan. Ku kituna henteu aya kapaksa sareng paksaan. Katilu: Sagala hal miboga dua segi, anu hiji mulk, anu séjén malakut, nyaéta anu hiji luar, anu séjén jero. Segi mulk saé dina sababaraha hal, sareng katingali awon dina sababaraha hal, sapertos beungeut tukang eunteung. Ari segi malakut saé sareng bening dina sagala hal, sapertos beungeut luar eunteung. Ku kituna nyiptakeun hiji hal anu katingali awon henteu awon, tapi saé. Dina waktos anu sami, nyiptakeun hal-hal awon sapertos kitu pikeun ngalengkepan kahadéan. Ku kituna anu awon ogé miboga hiji rupa kahadéan. Ku sabab éta, dina hal ieu henteu nyésa tempat pikeun sofisme Ahlul I'tizal anu ngucapkeun «Nyiptakeun hal anu awon henteu patali sareng Alloh.» Kaopat: Upamana, hal anu disebut «hasil bil-masdar», sapertos kanyeri sareng maot anu timbul tina neunggeul sareng maéhan, sanajan diciptakeun tur teguh, mangrupa jamid. Dina élmu sharaf dipikanyaho yén sipat sapertos isim fa'il henteu tiasa didamel tina jamid. Ngan tiasa didamel tina harti masdar anu patali sareng usaha, hubungan sareng anggapan. Ku kituna, nu nyiptakeun maot sanés nu maéhan. Ku kituna kasalahan Ahlul I'tizal kedah ditingali minangka kasalahan. Kalima: Lampah manusa anu lahir tur dipilih, sapertos maéhan, tungtungna kana kacondongan napsu. Paséa muter dina kacondongan napsu ieu, anu disebut pilihan sabagian. Kagenep: Nurutkeun kabiasaan aturan Alloh, iradah Ilahi anu gembleng ningali kana kahayang sabagian hamba. Hartina, saatos anu ieu patali kana hiji lampah, anu éta patali. Ku kituna henteu aya paksaan. Katujuh: Pangaweruh nuturkeun anu dipikanyaho. Dumasar proposisi ieu, anu dipikanyaho henteu nuturkeun pangaweruh, sabab bakal timbul puteran silih gumantung. Ku kituna manusa henteu tiasa nyieun alesan sareng dalih ku masrahkeun sabab lampah anu dilakukeunana kana takdir. Kadalapan: Hal anu disebut hasil bil-masdar, sapertos maot, gumantung kana masdar sapertos kasb. Hartina, nurutkeun kabiasaan aturan Alloh, éta dijadikeun syarat pikeun ayana hasil bil-masdar. Dina masdar anu disebut kasb, inti sareng simpul kahirupan nyaéta kacondongan. Ku mukakeun ieu simpul, simpul dina pasualan ogé kabuka. Kasalapan: Dina pagawéan Gusti Alloh henteu peryogi tujuan atanapi ilat anu milihkeun. Anu milihkeun ngan pilihan Gusti Alloh. Kasapuluh: Hiji hal kedah muncul ku pangaruh hiji anu mangaruhan, supados henteu timbul anu langkung dipilih tanpa anu milihkeun. Nanging dina hal anu dumasar anggapan, sanajan henteu aya anu ngahususkeun, henteu kedah timbul anu mustahil. Kasabelas: Hiji hal henteu muncul kana ayana salami ayana henteu wajib. Leres, nalika patalina kahayang sabagian sareng patalina iradah gembleng ngahiji dina hiji hal, ayana éta hal janten wajib sareng geuwat muncul kana ayana. Kadua Belas: Ku terang hiji hal, henteu kedah terang hakékatna. Ku henteu terang hiji hal, henteu kedah éta hal teu aya. Ku sabab éta, henteu tiasa ngedalkeun hakékat pilihan sabagian henteu ngalawan pastina ayana. Saenggeus ngartos kalayan harti anu sampurna dasar-dasar ieu anu diajukeun ku abdi kana perhatian aranjeun, dangukeun ogé ieu pedaran abdi: Kami Ahlus Sunnah wal Jamaah nyarios ngalawan Ahlul I'tizal: Hamba sanés nu nyiptakeun hasil anu lahir tina masdar anu disebut kasb, anu mangrupa hasil bil-masdar. Dina panangan hamba ngan sareng ngan aya kasb. Sabab salian Alloh henteu aya anu mangaruhan saéstuna. Mémang tauhid ogé meryogikeun kitu. Teras kami ngalieuk ka Ahlul Jabr sareng nyarios: Hamba henteu handapeun kapaksa sareng paksaan sagemblengna sapertos tangkal. Dina pananganana aya pilihan leutik. Sabab Gusti Alloh kagungan hikmah; Mantenna suci tina hal anu ngahasilkeun lampah zalim, sapertos paksaan. PATAROSAN: Naon hal anu disebut pilihan sabagian? Beuki digali sabudeureunana, anu kaluar tina handapeunana téh paksaan. Kumaha hal ieu? WALERAN: Kahiji: Fitrah sareng nurani nyaksian ayana hiji hal anu nyumput, anu ngabédakeun hal anu dipilih sareng hal anu kapaksa. Henteu tiasa nangtukeun sareng ngedalkeunana henteu ngaruksak ayana. Kadua: Sanajan kacondongan hamba kana hiji lampah mangrupa hiji hal anu aya, sapertos mazhab Asy'ari, pangaturan anu dilakukeun ku ngarobih kacondongan éta tina hiji lampah kana lampah séjén mangrupa hal dumasar anggapan sareng aya dina panangan hamba. Upami, sapertos mazhab Maturidi, diputuskeun yén kacondongan éta sorangan mangrupa hal dumasar anggapan, teguh sareng ditangtoskeunana hal dumasar anggapan éta henteu meryogikeun dirina janten ilat anu lengkep, nepi ka henteu peryogi iradah gembleng deui. Sabab sering pisan, nalika kacondongan lumangsung, lampah henteu lumangsung. Cindekna: Nurutkeun lumangsungna kabiasaan aturan Alloh, ayana hasil bil-masdar gumantung kana masdar. Ari dasar masdar nyaéta kacondongan. Kacondongan atanapi pangaturan dina kacondongan henteu kaasup nu aya nepi ka peryogi hiji anu mangaruhan. Éta ogé sanés teu aya nepi ka henteu diidinan janten syarat pikeun ayana hiji hal anu aya sapertos hasil bil-masdar, atanapi janten sabab pahala sareng hukuman. PATAROSAN: Patalina élmu azali atanapi iradah azali kana hiji lampah henteu nyésakeun tempat pikeun pilihan? WALERAN: Kahiji: Patalina élmu azali kana hiji lampah anu lahir tina pilihan hamba henteu ngalawan atanapi ngahalangan pilihan éta. Sabab anu mangaruhan sanés élmu, tapi kakawasaan. Élmu nuturkeun anu dipikanyaho. Kadua: Lantaran élmu azali ngawengku sadayana, éta ngurilingan sareng ngawengku akibat sareng sabab babarengan. Élmu azali sanés awal hiji runtuyan panjang sapertos anu disangka, nepi ka sabab dilalaworakeun sareng ngan akibat disandarkeun kana éta awal. Katilu: Kumaha waé kaayaan anu dipikanyaho, élmu patali persis kitu. Ku kituna ukuran sareng sabab anu dipikanyaho henteu tiasa disandarkeun kana takdir. Kaopat: Henteu aya patalina iradah gembleng sacara misah, sakali kana akibat, sakali deui kana sabab, sapertos anu disangka. Ngan aya hiji kaitan kana akibat sareng sabab. Hayu urang ngajelaskeun paningal mazhab-mazhab ieu ku hiji conto: Upami hiji jalma maéhan hiji jalma ku hiji alat, sareng urang ngandaikeun sababna henteu aya, kumaha kaayaan akibatna? Paningal Ahlul Jabr: «Anjeunna bakal maot.» Sabab pikeun maranéhna kaitan téh dua, sareng pegat antara sabab sareng akibat diidinan. Pikeun Ahlul I'tizal: «Anjeunna moal maot.» Sabab pikeun maranéhna anu dihaja tiasa gagal nuturkeun iradah. Pikeun Ahlus Sunnah wal Jamaah: Dina conto ieu kedah jempe sareng henteu mutuskeun. Sabab iradah gembleng miboga hiji kaitan kana sabab sareng akibat. Dina segi ieu, upami diandaikeun sabab henteu aya, kedah diandaikeun akibat ogé henteu aya. Sabab kaitan téh hiji. Jabr sareng I'tizal téh ifrath sareng tafrith.
BUBUKA KADUA
Jalma anu nganut tabiat masihan pangaruh saéstuna ka sabab. Urang Majusi yakin kana dua nu nyiptakeun, anu hiji pikeun kajahatan, anu séjén pikeun kahadéan. Ahlul I'tizal ogé ngucapkeun: «Nu nyiptakeun lampah anu dipilih téh hamba.» Dasar tilu mazhab ieu mangrupa sangkaan anu murni batil, kasalahan sareng ngalangkungan wates. Pikeun ngaleungitkeun sangkaan ieu kedah ngadangukeun sababaraha pasualan. Kahiji: Lantaran ngadangukeun, nyarios sareng mikir manusa téh sabagian, anu patali kana hal-hal sacara silih ganti, tekadna ogé sabagian. Anjeunna tiasa sibuk sareng hal-hal sacara giliran. Kadua: Anu nangtukeun nilai manusa nyaéta hakékatna. Ari nilai hakékat sabanding sareng tekadna. Ari tekadna ningali kana tingkat pentingna maksud anu dijadikeun tujuan. Katilu: Hal mana waé anu diperhatikeun ku manusa, anjeunna nyambung kana éta sareng lebur dina éta. Dumasar rusiah ieu, manusa henteu nyandarkeun hal anu rendah tur sabagian ka jalma ageung. Ngan nyandarkeunana ka sabab sareng panganteur. Siga sibuk ku hal anu rendah henteu merenah sareng wibawana, sareng hal anu sabagian henteu pantes nyibukkeun tekadna anu ageung. Kaopat: Nalika manusa mariksa kaayaan hiji hal, anjeunna mimiti milarian hubungan, sabab sareng dasarna dina dirina sorangan, teras dina sasama jinisna, teras dina hal-hal mungkin di sabudeureunana. Malah upami anjeunna mikiran Gusti Alloh, anu henteu nyarupaan hal anu mungkin ku cara mana waé, ku daya sangkaanna anjeunna mimiti mikiran Gusti Alloh ku ngajadikeun ukuran, dasar sareng kaayaan hiji manusa salaku ukuran. Padahal Gusti Alloh henteu tiasa ditingali ku ukuran sapertos ieu. Sabab sipat-Na henteu aya dina wates. Kalima: Kakawasaan, élmu sareng iradah Gusti Alloh umum sareng ngawengku sakumna nu aya, sapertos cahya panonpoé, sareng henteu tiasa dibandingkeun sareng naon waé. Sakumaha patali kana Arasy anu pangagungna, ogé patali kana zarah. Sakumaha Gusti Alloh nyiptakeun panonpoé sareng bulan, Mantenna ogé nyiptakeun panon laleur. Sapertos aturan luhur anu ditunda ku Gusti Alloh dina jagat raya, Mantenna ogé nunda aturan anu pohara lemes tur éndah dina peujit sato mikroskopis. Sapertos aturan tarikan umum anu ngahubungkeun benda-benda langit, Mantenna ogé nyusun inti-inti individual, nyaéta zarah, ku aturan anu sarupa. Siga alam zarah ieu conto leutik alam langit éta. Cindekna: Ku campurna kalemahan, tingkat-tingkat kakawasaan béda. Pikeun kakawasaan anu mustahil lemah, ageung sareng leutik hiji. Kagenep: Kakawasaan azali mimiti patali kana malakut, nyaéta beungeut jero hal-hal. Beungeut ieu umumna saé tur bening. Leres, sakumaha beungeut panonpoé sareng bulan caang, beungeut jero peuting sareng méga ogé caang. Katujuh: Pikiran manusa henteu sakitu legana pikeun mendakan ukuran pikeun kaagungan Gusti Alloh, timbangan pikeun kasampurnaan-Na, atanapi sarana pikeun mariksa sipat-Na. Ngan tiasa ditingali ku hiji segi anu muncul sareng tajalli tina sakumna karya, sakumna hasil sareng sakumna pagawéan-Na. Leres, zarah janten eunteung, nanging henteu tiasa janten ukuran. Sakumaha écés tina pasualan ieu, ngabandingkeun Gusti Alloh kana hal anu mungkin sareng ngajadikeun hal anu mungkin minangka ukuran syuunat-Na téh bodo sareng belet anu pangageungna. Sabab bédana di antarana sakumaha taneuh sareng langit. Leres, tina ngabandingkeun anu wajib ayana kana anu mungkin muncul hal anu pohara anéh tur pikaseurieun. Upamana, ku qiyas anu nipu éta, jalma anu nganut tabiat kapaksa nyandarkeun pangaruh saéstuna ka sabab; Ahlul I'tizal, nyiptakeun lampah ka hamba; urang Majusi, kajahatan ka nu nyiptakeun anu kadua. Siga nurutkeun sangkaan maranéhna, lantaran kaagungan, kaluhuran sareng kasucian-Na, Gusti Alloh henteu kersa turun kana hal anu rendah tur awon sapertos ieu. Hartina jalma anu akalna ditawan ku sangkaanna ngalahirkeun hal pikaseurieun sapertos ieu. Pépéling: Di antara jalma mukmin ogé aya anu nyanghareupan sangkaan ieu ku waswas; kedah ati-ati. Hayu urang ngalih kana hubungan anu meryogikeun susunan di antara kecap-kecap ayat ieu: Patalina ﺧَﺘَﻢَ sareng لَا ﻳُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ, sarta disebutkeunana saatos éta, mangrupa hukuman anu nuturkeun kajahatan. Hartina, nalika maranéhna henteu iman ku ngaruksak pilihan sabagianna, maranéhna dihukum ku dicapna haténa. Ungkara ﺧَﺘَﻢَ mangrupikeun isarat kana gaya ibarat anu ngagambarkeun kasasaran maranéhna. Kieu: Panon haté siga wangunan anu didamel ku Gusti Alloh pikeun jadi gudang inti-inti anu boga ajén. Nalika ruksak ku pilihan goréng maranéhna, sareng tempat pikeun inti anu boga ajén pinuh ku oray sareng kalajengking, panto na dicap supados batur henteu cilaka ku panyakit anu nular éta. ﺍَﻟﻠّٰﻪُ: Ngagunakeun ngaran anu écés tibatan kecap gaganti jalma anu nyarios mangrupa pangalihan tina nyarios ka jalma katilu. Dina pangalihan ieu aya pangajaran lemes. Kieu: Upami diperhatikeun yén saatos لَا ﻳُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ aya ﺑِﺎﻟﻠّٰﻪِ anu diandaikeun sareng dihaja, siga nalika cahya ma'rifah sumping kana panto haté maranéhna, lantaran maranéhna henteu muka sareng nampi, Alloh ogé murka sareng nyegel haténa. ﻋَﻠٰﻰ : ﺧَﺘَﻢَ, sanajan kecap pagawéan transitif, disebutkeun kalayan ﻋَﻠٰﻰ; ieu mangrupa isarat yén sanés panto haté anu nyanghareup ka dunya anu ditutup, tapi ngan panto anu ningali kana aherat. Kitu deui, isarat yén nyegel ngawengku «wasm» (cap), anu ngedalkeun harti «tanda». Siga segel sareng cap éta mangrupa cap anu teguh di luhur haténa sareng tanda anu henteu tiasa dihapus, anu terus katingali ku malaikat. PATAROSAN: Naon hikmah ngamimitikeun haté tibatan dédéngéan sareng paningal dina ayat ieu? WALERAN: Sakumaha haté tempat iman, anu pangheulana milarian sareng mikahoyong Gusti Shâni', sareng ngumumkeun ayana Gusti Shâni' ku dalil-dalilna, nyaéta haté sareng nurani. Sabab nalika mikiran bahan kahirupan, geuwat haté ngarasa nyanghareupan kalemahan anu pangageungna, éta langsung mimiti milarian tempat nyarande; kitu deui, nalika milarian jalan pikeun mekarkeun cita-citana, langsung milarian tempat nyuhunkeun pitulung. Titik-titik ieu tiasa kahontal ku iman. Hartina haté miboga hak miheulaan dédéngéan sareng paningal. Pépéling: Anu dimaksud haté sanés sapotong daging wangun congcot (sapertos congcot pinus). Éta ngan latifah ti Gusti, anu tempat némbongna rasa nyaéta nurani, sareng tempat mantulna pikiran nyaéta uteuk. Ku sabab éta, tina nyebutkeun sapotong daging anu ngawengku latifah ti Gusti éta salaku haté, muncul pangajaran lemes: pangabdian latifah ti Gusti éta kana makna dina manusa sapertos pangabdian jasad congcot kana awak. Leres, sakumaha jasad congcot anu nyebarkeun cai kahirupan ka sakumna sisi awak mangrupa mesin kahirupan, sareng hirup jasmani nangtung ku damelna éta, nalika kaganggu, awak ogé ragrag, kitu deui latifah ti Gusti éta ngahirupkeun sareng nyaangan sakumna cita-cita, kaayaan sareng makna ku cahya kahirupan anu saéstuna; ku pareumna cahya iman, hakékatna tetep ukur patung sapertos mayit anu henteu gerak. Dina ﻭَﻋَﻠٰﻰ ﺳَﻤْﻌِﻬِﻢْ, diulangna ﻋَﻠٰﻰ mangrupikeun isarat yén masing-masing cap anu ditancebkeun kana haté sareng dédéngéan patali sareng hiji rupa dalil anu mandiri. Leres, cap haté patali sareng dalil haté sareng nurani. Cap dédéngéan patali sareng dalil riwayat sareng éksternal. Kitu deui, remiz yén dua cap éta henteu tina hiji jinis. PATAROSAN: Naon hikmah dina nyebutkeun haté sareng paningal dina wangun jamak, sareng dédéngéan dina wangun tunggal? WALERAN: Hal-hal anu dipatalikeun ku haté sareng paningal béda, jalan-jalanna silih béda, dalilna rupa-rupa, sareng anu ngajarkeun sareng ngasupkeunana ogé rupa-rupa. Ari dédéngéan, béda ti haté sareng paningal, mangrupa masdar. Anu ngajadikeun batur ngadéngé téh hiji jalma. Anu didangukeun ku jamaah téh hiji. Anu ngadangukeun, masing-masing individu. Ku sabab ieu éta aya dina wangun tunggal di antara dua jamak. PATAROSAN: Naon dasar milih nyebutkeun dédéngéan saatos haté? WALERAN: Kamampuh sareng pangaweruh haté ilaharna asup kana haté tina jandéla ceuli. Dina segi ieu dédéngéan deukeut ka haté. Dina waktos anu sami, lantaran nampi pangaweruh ti genep arah, éta nyarupaan haté. Sabab panon ngan ningali ka hareup. Ari ieu ningali ka sagala sisi. Dina ﻭَﻋَﻠٰٓﻰ ﺍَﺑْﺼَﺎﺭِﻫِﻢْ ﻏِﺸَﺎﻭَﺓٌ, ngarobih gaya sareng milih jumlah ismiyyah tibatan jumlah fi'liyyah mangrupikeun isarat yén dalil anu katingali ku paningal teguh; ari dalil anu ditampi ku haté atanapi dédéngéan dibaruan tur henteu teguh. PATAROSAN: Naon bédana antara ﺧَﺘَﻢَ sareng ﻏِﺸَﺎﻭَﺓٌ, nepi ka ﺧَﺘَﻢَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ disandarkeun, ﻏِﺸَﺎﻭَﺓٌ ditinggalkeun tanpa disandarkeun? WALERAN: ﺧَﺘَﻢَ mangrupa hukuman ti Alloh pikeun usaha maranéhna. Ari ﻏِﺸَﺎﻭَﺓٌ sanés ti Alloh, tapi hasil usaha maranéhna. Kitu deui, dina awal ningali aya kapaksa; dina ngadangukeun sareng nginget aya pilihan. Leres, nalika panon muka, henteu mungkin henteu ningali barang-barang. Nanging dina ngadangukeun anu didangu atanapi nginget anu aya dina pikiran, henteu aya kapaksa ieu. Ungkara ﻏِﺸَﺎﻭَﺓٌ mangrupikeun isarat yén panon ngan ngawasa sareng ningali arah payun; upami hubunganana ti arah éta dipotong ku panutup, éta janten buta sagemblengna. Tanwin dina ﻏِﺸَﺎﻭَﺓٌ, anu ngedalkeun henteu tangtu, mangrupikeun isarat yén panutup di luhur panon maranéhna mangrupa panutup anu henteu dipikanyaho, sareng maranéhna henteu mungkin ngajauhanana. Ngamimitikeun jar sareng majrur kana ﻏِﺸَﺎﻭَﺓٌ pikeun mimiti ngarahkeun perhatian kana panon maranéhna sareng némbongkeun rusiah dina haténa. Sabab panon téh eunteung haté. ﻭَﻟَﻬُﻢْ ﻋَﺬَﺍﺏٌ ﻋَﻈ۪ﻴﻢٌ Hubungan kalimah ieu sareng anu saméméhna nyaéta: ku kecap-kecap dina kalimah saméméhna dipasihkeun isarat kana buah pait tangkal kakafiran anu patali sareng dunya. Ku kalimah ieu, dipasihkeun isarat yén buah anu bakal dipasihkeun ku tangkal anu dilaknat éta di aherat mangrupa zaqqum naraka. PATAROSAN: Sanaos jalanna gaya anu lumrah nyaéta kalimah ﻭَﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ﻋِﻘَﺎﺏٌ ﺷَﺪ۪ﻳﺪٌ, ku ngantunkeun kalimah anu diperyogikeun ku gaya ieu, dipilih kalimah ﻭَﻟَﻬُﻢْ ﻋَﺬَﺍﺏٌ ﻋَﻈ۪ﻴﻢٌ. Padahal kecap-kecap dina kalimah ieu dipaké ngeunaan ni'mat sareng nikmat? WALERAN: Nyebutkeun kalimah anu ngawengku kecap-kecap anu saé ieu ka maranéhna mangrupa ngahina (ngolok), nyarékan sareng seuri di payuneun rarayna. Hartina mangpaat, nikmat sareng ni'mat ageung maranéhna ngan hukuman. Dina ﻭَﻟَﻬُﻢْ, ﻝ, anu ngedalkeun mangpaat sareng faédah, seuri di payuneun rarayna ku basa kaayaan: «Tampi upah anu mangpaat tina amal aranjeun!» Lafaz ﻋَﺬَﺍﺏٌ, anu ngawengku harti «amis», ku ngingetan yén maranéhna ngarasa nikmat ku kakafiran sareng musibatna, siga nyarékan ku basa kaayaan: «Rasakeun pait amal aranjeun anu amis!» Kecap ﻋَﻈ۪ﻴﻢٌ, anu ilaharna sipat pikeun ni'mat ageung, ku ngingetan jalma kafir éta kana kaayaan jalma anu miboga ni'mat ageung di sawarga, ngingetan yén tibatan ni'mat ageung anu kaleungitan ku maranéhna, maranéhna ragrag kana kanyeri anu nyeri. Teras kecap ﻋَﻈ۪ﻴﻢٌ negeskeun tanwin dina ﻋَﺬَﺍﺏٌ, anu ngedalkeun ngagungkeun. PATAROSAN: Maksiat kakafiran hiji jalma kafir diwatesan sareng ngeusian mangsa anu pondok. Dihukum ku hukuman langgeng anu henteu aya tungtungna, salian henteu saluyu sareng adil Ilahi, ogé henteu cocog sareng hikmah azali. Welas Ilahi henteu ngidinan? WALERAN: Upami ditampi yén hukuman jalma kafir éta henteu aya tungtungna, kajahatan kakafiran anu dilakukeun dina mangsa anu pondok éta pasti minangka kajahatan anu henteu aya tungtungna ku genep segi: Kahiji: Upami jalma kafir anu maot dina kakafiran bakal hirup kalayan umur anu langgeng, henteu mamang yén anjeunna pasti bakal ngalangkungan umur anu henteu aya tungtungna éta dina kakafiran. Sabab inti roh jalma kafir parantos ruksak. Dina segi ieu, haté anu ruksak éta miboga bakat kana kajahatan anu henteu aya tungtungna. Ku sabab éta hukuman langgengna henteu ngalawan adil. Kadua: Sanaos maksiat jalma kafir éta dina mangsa anu aya tungtungna, éta kajahatan anu henteu aya tungtungna kana kasaksian sakumna jagat raya anu henteu aya tungtungna kana kaésaan. Katilu: Lantaran kakafiran mangrupa kufur ni'mat anu henteu aya tungtungna, éta kajahatan anu henteu aya tungtungna. Kaopat: Kakafiran mangrupa kajahatan kana Zat sareng sipat Ilahi anu henteu aya tungtungna. Kalima: Nurani manusa, sanajan sacara lahir aya tungtungna, sacara batin ningali kana langgeng sareng mikahoyong langgeng. Dina segi ieu, nurani anu dianggap henteu aya tungtungna éta, ku kotor ku kakafiran, musnah. Kagenep: Sanajan anu sabalikna ngalawan sabalikna, dina loba hal éta silih sarupa. Ku sabab éta, sakumaha iman ngahasilkeun nikmat langgeng, sipat kakafiran ogé ngahasilkeun kanyeri anu nyeri tur langgeng di aherat. Hasil anu kaluar tina genep segi ieu: hukuman anu henteu aya tungtungna pikeun kajahatan anu henteu aya tungtungna téh adil pisan. PATAROSAN: Kami nampi yén hukuman jalma kafir éta saluyu sareng adil. Nanging naon anu anjeun ucapkeun ngeunaan hikmah azali anu henteu peryogi kajahatan anu ngahasilkeun siksa? WALERAN: Tina kaédah dasar: «Kahadéan anu loba henteu ditinggalkeun pikeun kajahatan anu saeutik anu lumangsung sakapeung. Upami ditinggalkeun, janten kajahatan anu loba.» Ku sabab éta, ngébréhkeun teguhna hakékat nisbi mangrupa kabutuhan hikmah azali. Némbonganana hakékat sapertos ieu ngan lumangsung ku ayana kajahatan. Supados henteu ngalangkungan wates tina kajahatan, kedah ngancam sareng nyingsieunan. Pangaruh pangancam kana nurani lumangsung ku ngabenerkeun pangancam. Ngabenerkeun pangancam gumantung kana ayana siksa éksternal. Sabab nurani, sapertos akal sareng sangkaan, kapangaruhan ku pangancam tina siksa anu parantos janten hakékat éksternal tur langgeng. Ku kituna, sakumaha di dunya, di aherat ogé ngancam sareng nyingsieunan tina ayana seuneu téh hikmah pisan. PATAROSAN: Saé, kami nampi yén hukuman langgeng éta saluyu sareng hikmah. Nanging naon anu anjeun ucapkeun ngeunaan welas sareng kanyaah Ilahi? WALERAN: Sadérék anu mulya! Ngeunaan jalma kafir éta aya dua kamungkinan. Jalma kafir éta boh bakal kana teu aya, atanapi bakal tetep aya dina siksa anu terus. Mangrupa putusan nurani yén ayana, sanajan di naraka, langkung hadé tibatan teu aya. Sabab teu aya, salian kajahatan murni, ogé rujukan sakumna musibat sareng maksiat. Ari ayana, sanajan di naraka, mangrupa kahadéan murni. Sanaos kitu, padumukan jalma kafir nyaéta naraka sareng anjeunna bakal tetep di dinya salawasna. Nanging, sanaos jalma kafir janten pantes kana kaayaan ieu ku amalna sorangan, saatos nanggung hukuman amalna, anjeunna janten hiji rupa akrab sareng seuneu sarta bébas tina kuatna siksa anu saméméhna. Aya isarat hadis yén salaku ganjaran amal hadé anu dilakukeun ku jalma kafir éta di dunya, maranéhna dipaparin welas Ilahi ieu. Sanaos kitu, pikeun ngaleungitkeun rereged kajahatan, ngurangan éra, atanapi lantaran hayang pisan dilaksanakeun adil, nampi hukuman kalayan ridho anu saé mangrupa sipat fitri roh. Leres, di dunya loba jalma anu ngajaga kahormatan parantos nyuhunkeun dilaksanakeun hukuman ka dirina pikeun leupas tina éra kajahatanana; aya ogé anu nyuhunkeun.
ﻭَﻣِﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱِ ﻣَﻦْ ﻳَﻘُﻮﻝُ ﺍٰﻣَﻨَّﺎ ﺑِﺎﻟﻠّٰﻪِ ﻭَﺑِﺎﻟْﻴَﻮْﻡِ الْاٰخِرِ ﻭَﻣَﺎ ﻫُﻢْ ﺑِﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ Hubungan susunan ayat ieu sareng anu saméméhna: Sakumaha miluna dua kecap tunggal dina hiji hukum atanapi ngahijina dua kalimah dina hiji tujuan meryogikeun athaf, kitu deui athaf dua carita anu ngudag hiji tujuan mangrupa kabutuhan balaghah. Ku sabab éta, carita jalma munafik, anu ngawengku ringkesan dua belas ayat, diathafkeun kana harti dua ayat anu parantos kaliwat ngeunaan jalma kafir. Leres, nalika mimitina dimimitian ku muji Al-Qur'an, teras pindah kana muji jalma mukmin, teras ngarah kana nyacat jalma kafir, pikeun ngalengkepan bagian-bagian manusa, carita jalma munafik ogé disebutkeun. PATAROSAN: Pikeun nyacat jalma kafir dicukupan ku ukur dua ayat. Naon dasar pedaran panjang ngeunaan jalma munafik kalayan ringkesan dua belas ayat? WALERAN: Aya sababaraha pangajaran lemes anu meryogikeun pedaran panjang ngeunaan jalma munafik: 1- Nalika musuh henteu dipikawanoh, langkung ngabahayakeun. Upami ngabobodo, langkung jahat. Upami nipu, karuksakanana langkung kuat. Upami ti jero, cilakana langkung ageung. Sabab musuh ti jero mecah kakuatan sareng ngurangan kawani. Ari musuh ti luar sabalikna nguatkeun sumanget golongan sareng nambahan kateguhan. Kajahatan nifak ka Islam pohara ageung. Anu ngajadikeun alam Islam nyanghareupan lini nyaéta nifak. Ku sabab éta, Al-Qur'an anu agung pohara ngébréhkeun awon sareng ngahina maranéhna. 2- Lantaran jalma munafik campur sareng jalma mukmin, lalaunan janten akrab sareng iman. Ku terus ngadangukeun cariosan ngeunaan goréngna nifak, boh tina Al-Qur'an boh ti jalma mukmin, anjeunna ngewa kana kaayaan kotornana. Pikeun nyiapkeun taneuh, supados ahirna kalimah tauhid tina létahna netes kana haténa, pedaran dipanjangkeun. 3- Ahlak goréng sapertos ngolok, ngabobodo, boga dua rupa, tipu daya, bohong sareng riya aya dina jalma munafik; dina jalma kafir henteu sakitu. Ku segi ieu pedaran ngeunaan jalma munafik dipanjangkeun. 4- Ilaharna jalma munafik, lantaran ti Ahli Kitab, miboga kapinteran sétan sareng janten langkung nipu sareng loba muslihat. Pedaran anu panjang, nyaéta manjangkeun kalam, ngeunaan jalma munafik dina kaayaan ieu mangrupa balaghah pisan. Hayu urang ngalih kana hubungan di antara kecap-kecap ayat ieu: Upami jar sareng majrur ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱِ janten khabar pikeun kecap ﻣَﻦْ, anu ngedalkeun jalma munafik, timbul pananya: Écés yén jalma munafik kaasup manusa. Naha hukum ieu tetep ukur ngabéjaan anu parantos dipikanyaho? WALERAN: Dipikanyaho yén nalika hiji hukum écés pisan, anu dihaja téh hal anu diperyogikeun ku éta hukum. Anu dihaja di dieu nyaéta héran, anu diperyogikeun ku hukum éta. Siga Al-Qur'an anu agung ku isarat anu henteu langsung ngajak jalma réa pikeun héran ku ngucapkeun «Jalma munafik kaasup manusa téh hiji hal anu pikahélokeun.» Sabab manusa dimulyakeun. Manusa anu dimulyakeun henteu turun kana nifak. PATAROSAN: Lantaran ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱِ khabar, naha ditempatkeun saméméh ﻣَﻦْ? WALERAN: Lantaran dihaja héran tina hukum éta, sipat ta'ajjub insya'i nyaéta aya dina awal kalam. Teras tina ungkara ﻧَﺎﺱ kaluar sababaraha pangajaran lemes: 1- Al-Qur'an méré isarat ka jalma munafik ku sipat umum, tanpa nangtukeun jalma-jalmana; ieu langkung merenah sareng kawijakan Kangjeng Rosul anu mulya ﷺ. Sabab upami jalma-jalmana ditangtoskeun sareng kasalahanana ditepikeun ka payuneun rarayna, jalma mukmin bakal ragrag kana waswas ku muslihat napsu. Padahal waswas ngarah kana sieun, sieun kana riya, riya kana nifak. Kitu deui, upami Al-Qur'an nangtukeun maranéhna sareng ngébréhkeun awon maranéhna, bakal diucapkeun «Kangjeng Rosul anu mulya ﷺ ragu-ragu, henteu percanten ka anu nuturkeunana.» Kitu deui, sakapeung upami kajahatan henteu diumumkeun, aya kamungkinan lalaunan leungit. Nanging upami dibéjakeun ka jalma réa, éta ngagerakkeun amarah nu mibogana sareng janten sabab anjeunna ngalakukeun langkung loba. Kitu deui, sipat umum sapertos ﻧَﺎﺱ anu ngalawan nifak nuduhkeun yén sipat husus langkung ngalawan deui. Sabab manusa dimulyakeun. Kahinaan sapertos ieu henteu merenah sareng darajatna. Teras ungkara ﺍٰﻣَﻨَّﺎ, kitu deui manusa: Nifak henteu husus pikeun hiji golongan atanapi lapisan, tapi aya dina jinis manusa, naon waé golonganna. Kitu deui, ungkara ﻧَﺎﺱ mangrupikeun isarat yén, lantaran nifak kahinaan anu ngalanggar martabat sareng kahormatan sakumna manusa, kedah diusahakeun ngaleungitkeunana sareng nyegah sumebarna ku ngarahkeun paningal umum ngalawan nifak. PATAROSAN: Nalika rujukan ﻳَﻘُﻮﻝُ sareng ﺍٰﻣَﻨَّﺎ hiji, naon hikmah nyebutkeun anu hiji dina wangun tunggal, anu séjén jamak? WALERAN: Isarat kana pangajaran lemes anu éndah: sanajan anu kagungan sipat iman jamak, anu ngucapkeunana tunggal. Kalimah ﻳَﻘُﻮﻝُ ﺍٰﻣَﻨَّﺎ nyaritakeun pangakuan iman maranéhna. Dina kalimah ieu, sakumaha dipasihkeun isarat kana nampik pangakuan maranéhna ku dua segi, ogé dipasihkeun isarat kana nguatkeun pangakuan maranéhna ku dua segi. Kieu: Kecap ﻳَﻘُﻮﻝُ, tina bahan kecapna, mangrupikeun isarat yén pangakuan iman maranéhna henteu tina kayakinan, tapi ukur ucapan. Kitu deui, ku wangun mudhari, éta mangrupikeun isarat yén anu nyorong maranéhna terus ngabela diri sanés sabab nurani, tapi ngan riya di payuneun jalma réa. Ari isarat kana nguatkeun pangakuan maranéhna: tina wangun kecap pagawéan mangsa kaliwat ﺍٰﻣَﻨَّﺎ, sakumaha rembes dalil anu nguatkeun, sapertos «Kami jamaah-jamaah Ahli Kitab parantos mukmin ti baheula. Ayeuna henteu mungkin kami mundur tina iman», tina kecap gaganti ﻧَﺎ, anu ngarujuk ka jamak, ogé kaluar pangrojong kadua, sapertos «Kami sanés sapertos hiji individu. Kami ngan jamaah anu agung. Kami henteu turun kana bohong.» ﺑِﺎﻟﻠّٰﻪِ ﻭَﺑِﺎﻟْﻴَﻮْﻡِ الْاٰخِرِ Al-Qur'an anu mulya boh nyandak hal anu dicaritakeunana persis, atanapi ku nyandak hartina, atanapi ngarobih ku ngaringkes ungkarana. Dumasar kamungkinan kahiji, maranéhna milih ngan dua rukun ieu tina rukun iman minangka isarat kana némbongkeun jujurna ku ngébréhkeun rukun-rukun anu pangpentingna. Dina waktos anu sami, dumasar sangkaan maranéhna, dua rukun ieu anu pangpantesna ditampi ku maranéhna. Dumasar kamungkinan kadua, Gusti Alloh ngahususkeun dua rukun ieu, anu dianggap kutub di antara rukun iman, mangrupikeun isarat yén iman anu pohara kuat diaku ku maranéhna sanés iman kana agama. Sabab maranéhna henteu ngalampahkeun sareng ngayakinkeun kabutuhan dua rukun ieu ogé. Diulangna ﺏ mangrupikeun isarat yén iman kana dua rukun éta henteu tina hiji segi. Sabab iman ka Alloh téh iman kana ayana sareng kaésaan Alloh. Ari iman kana dinten aherat téh iman yén dinten éta leres sareng pasti bakal datang. ﻭَﻣَﺎ ﻫُﻢْ ﺑِﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ PATAROSAN: Patali sareng ﺍٰﻣَﻨَّﺎ, naon hikmah, tibatan anu nyarupaanana ﻭَﻣَﺎ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ, diucapkeun ﻭَﻣَﺎ ﻫُﻢْ ﺑِﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ ku jumlah ismiyyah? WALERAN: 1- Pikeun nyingkahan dua ungkara anu dina lahirna katingali silih ngalawan ﺍٰﻣَﻨَّﺎ. 2- ﺍٰﻣَﻨَّﺎ sanés béja, tapi insya. Lantaran insya henteu tiasa dibohongkeun ku panolakan, henteu diucapkeun ﻭَﻣَﺎ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ. 3- Pikeun ngarujukkeun panolakan sareng ngabohongkeun tina kalimah ﺍٰﻣَﻨَّﺎ kana kalimah ﻧَﺤْﻦُ ﻣُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ anu dicandak ku isarat anu henteu langsung, diucapkeun ﻭَﻣَﺎ ﻫُﻢْ ﺑِﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ. 4- Jumlah ismiyyah dipilih pikeun nuduhkeun terusna henteu iman maranéhna. PATAROSAN: Naon hikmah, sanajan ﻣَﺎ, anu ngedalkeun panolakan, aya dina awal kalimah, éta henteu nuduhkeun nampik terusna anu dicandak tina kalimah? WALERAN: Panolakan téh harti anu dituduhkeun ku hiji hurup anu padet. Ari terus nyaéta harti anu dicandak tina wangun hampang jumlah ismiyyah. Ku sabab éta, anu padet langkung deukeut ka anu padet, nyaéta panolakan kana iman. PATAROSAN: Naon isarat dina ﻭَﻣَﺎ ﻫُﻢْ ﺑِﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ, asupna ﺏ, anu mangrupa hurup jar, kana khabar? WALERAN: Pikeun nuduhkeun yén, sanajan sacara lahir maranéhna miboga iman, saéstuna maranéhna henteu dianggap jalma anu pantes tur merenah pikeun iman, sareng anggota golongan mukmin, kana khabar ﻣَﺎ asup ﺏ.
ﻳُﺨَﺎﺩِﻋُﻮﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻭَﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﻭَﻣَﺎﻳَﺨْﺪَﻋُﻮﻥَ اِلَّٓا ﺍَﻧْﻔُﺴَﻬُﻢْ ﻭَﻣَﺎ ﻳَﺸْﻌُﺮُﻭﻥَ ٭ ﻓ۪ﻰ ﻗُﻠُﻮﺑِﻬِﻢْ ﻣَﺮَﺽٌ ﻓَﺰَﺍﺩَ ﻫُﻢُ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻣَﺮَﺿًﺎ ﻭَﻟَﻬُﻢْ ﻋَﺬَﺍﺏٌ ﺍَﻟ۪ﻴﻢٌ ﺑِﻤَﺎ ﻛَﺎﻧُﻮﺍ ﻳَﻜْﺬِﺑُﻮﻥَ Ayat ieu, ku sakumna kalimahna, narajang nifak sareng nyarékan, ngébréhkeun awon, ngancam sareng ngajadikeun héran ka jalma munafik; ngajelaskeun pikeun tujuan sareng ilat naon maranéhna ngucapkeun omongan ﺍٰﻣَﻨَّﺎ anu saméméhna, sareng muslihat sareng tipuna, anu mangrupa kajahatan nifak anu pangheulana. Mimiti, kedah diperhatikeun hasil-hasil anu silih runtuy anu timbul tina tujuh kalimah, ti ﻳُﺨَﺎﺩِﻋُﻮﻥَ nepi ka ﻳَﻜْﺬِﺑُﻮﻥَ, anu patali sareng muslihat, kajahatan nifak anu kahiji: 1- Maranéhna disebut belet lantaran nyobian hal mustahil sapertos ngabobodo Alloh. 2- Maranéhna disebut bodo lantaran nyilakakeun dirina kalayan niat nyandak mangpaat. 3- Maranéhna dianggap bodo lantaran henteu tiasa ngabédakeun mangpaat tina cilaka. 4- Maranéhna direndahkeun ku kahinaan sapertos watekna kotor, sumber séhatna gering, sumber hirupna maot sareng sajabana. 5- Maranéhna dihina lantaran ku nyuhunkeun cageur malah nambahan panyakitna. 6- Maranéhna diancam ku siksa anu beurat, anu henteu ngahasilkeun naon waé salian kanyeri. 7- Maranéhna diumumkeun ka jalma réa ku bohong, tanda anu pangawonna pikeun manusa. Teras tata sareng hubungan di antara tujuh kalimah ieu kedah didangukeun kalayan gambaran kieu: Hiji jalma ngajukeun omongan kieu ka jalma séjén, pikeun nyegah tina hiji hal goréng ku naséhat: «Hé ieu jalma! Upami anjeun boga akal, anu rék dilakukeun ku anjeun mustahil. Kitu deui ngabahayakeun diri anjeun. Naha anjeun henteu miboga rasa pikeun ngabédakeun hadé sareng goréng? Kahartos yén dina watek anjeun aya panyakit anu némbongkeun hakékat salaku tahayul, anu amis salaku pait. Tangtos anjeun hoyong leupas tina panyakit éta sareng cageur. Nanging kaayaan anjeun ieu henteu ngaleungitkeun panyakit éta, tapi nambahanana. Upami ku kaayaan ieu anjeun hoyong rasa nikmat tur bungah, anu bakal dipiboga ku anjeun nyaéta siksa anu ngahasilkeun kanyeri anu pangkuatna. Tungtungna, upami anjeun henteu hudang tina mabok sareng henteu ngantunkeun kaayaan goréng, kedah diumumkeun sareng ditepikeun ka jalma réa ku nancebkeun cap dina luhur hirung panjang anjeun, supados karuksakan anjeun henteu nular ka batur.» Kitu deui, Gusti Alloh, pikeun nyarékan sareng nyegah jalma munafik tina nifak, nyaritakeun kaayaan goréngna kieu sareng neunggeulkeunana ka payuneun rarayna. ﻳُﺨَﺎﺩِﻋُﻮﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪَ, hartina maranéhna hoyong ngabobodo Alloh ku tipu daya. Sabab Kangjeng Rosul anu mulya ﷺ utusan Alloh. Tipu daya anu dilakukeun ka anjeunna ngarujuk ka Alloh. Ari tipu daya ka Alloh mustahil. Nyuhunkeun anu mustahil téh belet. Belet kawas sato sapertos ieu ngadatangkeun héran. ﻭَﻣَﺎ ﻳَﺨْﺪَﻋُﻮﻥَ اِلَّا ﺍَﻧْﻔُﺴَﻬُﻢْ, hartina maranéhna ngan nipu dirina sorangan, sabab dina lampahna henteu aya mangpaat, tapi cilaka. Cilaka ieu ogé ngarujuk ka dirina sorangan. Anu nyilakakeun dirina ngan golongan jalma bodo. ﻭَﻣَﺎ ﻳَﺸْﻌُﺮُﻭﻥَ, hartina maranéhna henteu miboga rasa anu tiasa ngabédakeun mangpaat sareng cilaka. Ieu mangrupikeun isarat yén maranéhna ragrag kana darajat bodo anu panghina sareng panghandapna. ﻓ۪ﻰ ﻗُﻠُﻮﺑِﻬِﻢْ ﻣَﺮَﺽٌ, hartina tina nifak sareng dengki dina haté sareng rohna aya panyakit anu janten sabab aranjeunna nganggap anu leres minangka batil sareng hakékat minangka tahayul. Mémang lumrah kahinaan sapertos ieu kaluar tina haté anu ruksak sareng roh anu ruksak. ﻓَﺰَﺍﺩَﻫُﻢُ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻣَﺮَﺿًﺎ, hartina upami ku kajahatan anu dilakukeun maranéhna nyuhunkeun panawar sareng ubar pikeun ngaleungitkeun amarah sareng dengkina, ubar anu disangka ku maranéhna éta racun anu ngaruksak haté sareng rohna. Anu narékahan ngubaran ku racun tangtos hina. Leres, anu hoyong males dendam ku panangan anu pegat sareng tatu téh jalma malang anu ngabdi pikeun nambahan tatuna. ﻭَﻟَﻬُﻢْ ﻋَﺬَﺍﺏٌ ﺍَﻟ۪ﻴﻢٌ, hartina upami maranéhna hoyong rasa bungah sareng nikmat, dina nifakna ieu, salian loba maksiat, henteu aya malah nikmat samentara. Ngan kasasaran anu bakal ngahasilkeun kanyeri kuat di dunya sareng siksa pangkuatna di aherat. ﺑِﻤَﺎ ﻛَﺎﻧُﻮﺍ ﻳَﻜْﺬِﺑُﻮﻥَ, hartina upami maranéhna henteu hanjakal sareng tobat tina bohong anu dilakukeun, kedah diumumkeun minangka tukang bohong di antara manusa sareng dicap ku hiji tanda, supados batur henteu ngandelkeun maranéhna sareng nyanghareupan panyakitna. Hayu urang ngalih kana pedaran hubungan sareng tata anu aya di antara bagian kalimah-kalimah anu disebutkeun: Pikeun ngedalkeun sacara écés yén tujuan anu diudag tina tipu daya jalma munafik mustahil, sareng pikeun mawa mustahil éta ka payuneun panon sareng némbongkeunana dina wangun awon, dina kalimah ﻳُﺨَﺎﺩِﻋُﻮﻥَ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻭَﺍﻟَّﺬِﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ lampah jalma munafik diungkabkeun kalayan gelar muslihat, dina wangun mudhari tina bab musyarakah. Kitu deui, ngalawan anu dipiharep dina kaayaan éta, tibatan ﺍَﻟﻨَّﺒِﻰُّ disebutkeun ﺍَﻟﻠّٰﻪ, sareng tibatan ﺍَﻟْﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ disebutkeun ﻭَﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ. Sabab tina bahan kecap ﻳُﺨَﺎﺩِﻋُﻮﻥَ kaluar ngewa. Tina wangunna kaluar terus sareng tetep. Tina babna kaluar silih milu. Ari silih milu meryogikeun musyakalah, nyaéta dibales ku anu sarua. Ari musyakalah meryogikeun kajahatan maranéhna dibales ku kajahatan. Hartina, lampah goréng anu terus dilakukeun ku maranéhna ieu, sakumaha ngahasilkeun ngewa anu ngageterkeun diri, ogé nuduhkeun yén tujuan anu diudag henteu ngahasilkeun nanaon. Tina disebutkeunana kecap ﺍَﻟﻠّٰﻪُ sacara écés ogé aya pituduh yén tujuanana mustahil. Sabab muslihat anu dilakukeun ka Kangjeng Rosul anu mulya ﷺ ngarujuk ka Alloh. Dipikanyaho, anu hoyong silih cekel sareng Alloh bakal ragrag. Pikeun ngaleungitkeun samar dina ﻭَﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ, dipilihna sipat iman salaku kalimah sambung mangrupikeun isarat yén ku segi iman maranéhna hoyong dipikanyaah sareng dianggap jalma mukmin. Kitu deui, isarat anu samar yén tipu daya henteu tetep nyumput tina kawaspadaan jalma mukmin anu akalna caang ku cahya iman. ﻭَﻣَﺎ ﻳَﺨْﺪَﻋُﻮﻥَ اِلَّا ﺍَﻧْﻔُﺴَﻬُﻢْ Harti ngan ukur dina kalimah ieu mangrupikeun isarat kana bodo maranéhna anu sampurna. Sabab lampah anu dilakukeun pikeun nyilakakeun jalma mukmin malik sabalikna; ku neunggeulkeun kampak kana dirina sorangan, siga ku ngalakukeun muslihat langsung ka dirina, maranéhna ngumumkeun bodona. Dipilihna ﻳَﺨْﺪَﻋُﻮﻥَ tibatan ﻳَﻀُﺮُّﻭﻥَ ogé mangrupikeun isarat kana bodona. Sabab di antara jalma anu boga akal aya anu ngahaja nyilakakeun dirina, nanging henteu aya anu ngahaja nipu dirina sorangan. Kajaba hiji kalde dina wangun manusa. ﺍَﻧْﻔُﺴَﻬُﻢْ Gelar ieu mangrupikeun isarat yén nifak anu dilakukeun pikeun nyugemakeun diri anu pohara mulya tur dipikaasih ku maranéhna, kalayan niat meunangkeun nikmat napsu, parantos ngahasilkeun zaqqum salaku réaksi sabalikna. PATAROSAN: Tina harti ngan ukur dina kalimah ieu kahartos yén muslihat sareng nifak maranéhna henteu nyilakakeun Islam sareng alam Islam. Padahal alam Islam henteu kantos nyanghareupan cilaka tina naon waé sapertos tina cabang nifak, anu sumebar sapertos racun anu maéhan dina unsur-unsurna? WALERAN: Cilaka anu katingali di alam Islam ngan muncul sareng sumebar tina watek maranéhna anu ruksak, fitrah anu buruk sareng nurani anu bau. Éta sanés hasil muslihat sareng tipu daya anu dilakukeun ku kahayang sareng pilihan maranéhna. Sabab tipu daya maranéhna mangrupikeun lampah anu dilakukeun ka Gusti Alloh, Kangjeng Nabi ﷺ sareng jamaah Muslim. Dipikanyaho yén Alloh uninga kana lampah éta. Kangjeng Nabi ﷺ ogé terang ku wahyu. Pikeun jamaah Muslim ogé, ku kapinteran anu pohara kuat tina iman, tipu daya sapertos éta henteu tiasa ditutupan sareng tetep nyumput. Hartina kampak anu ditétakkeun ku maranéhna malik sareng meupeuskeun sirahna. Sabab anu dibobodo sanés jamaah Muslim. Ngan anu ngabobodo anu kabobodo. ﻭَﻣَﺎ ﻳَﺸْﻌُﺮُﻭﻥَ Hartina maranéhna henteu ngarasa yén tipu daya anu dilakukeun balik ka dirina. Cindekan ieu ngumumkeun bodona. Sabab maranéhna henteu kaasup jalma anu boga akal. Sabab lampah maranéhna ieu sanés lampah jalma anu boga akal. Kitu deui, maranéhna henteu nyarupaan golongan sato ogé. Sabab sato ngajauhan hal anu ngabahayakeun lantaran ngarasa éta. Hartina maranéhna ogé henteu miboga rasa sato. Ku kituna maranéhna kaasup jinis barang anu henteu miboga pilihan sareng kasadaran. ﻓ۪ﻰ ﻗُﻠُﻮﺑِﻬِﻢْ ﻣَﺮَﺽٌ Hubungan kalimah ieu sareng anu saméméhna: Nalika maranéhna henteu ngalampahkeun ku mariksa ku akal bari ngagunakeun rasa sadar, kahartos yén aya panyakit dina rohna. Sahenteuna maranéhna kedah terang yén éta panyakit anu ngabahayakeun, supados henteu ngandelkeun hukum anu kaluar tina panyakit éta. Sabab sipat panyakit éta ngarobih hakékat sareng némbongkeun anu pait salaku amis, anu awon salaku saé. Tina kecap ﻓ۪ﻰ, anu ngedalkeun kaayaan di jero, kahartos yén panyakit maranéhna henteu dina beungeut haté. Éta ngan panyakit anu aya dina malakut haté, nyaéta beungeut jerona. Tina gelar ﻗَﻠْﺐ kahartos yén, sakumaha panyakit dina beungeut haté ngaganggu sakumna amal awak, nalika beungeut jero haté ogé gering ku nifak, pagawéan roh sagemblengna ragrag tina gerak anu kedah aya dina jalan anu lempeng. Sabab poros sareng mesin kahirupan ngan haté. Ngamimitikeun ﻓ۪ﻰ ﻗُﻠُﻮﺑِﻬِﻢْ kana ﻣَﺮَﺽٌ ngedalkeun harti ngan ukur ku dua segi. Anu hiji: Panyakit henteu dina anggota séjén, tapi ngan dina haté. Anu séjén: Haté éta ngan haté jalma munafik, sanés haté batur. Tina dua harti ngan ukur éta kahartos sacara nyindiran yén sipat cahya iman méré séhat sareng jalan anu lempeng kana sakumna pagawéan sareng hasil manusa. Kitu deui, kahartos yén ruksak aya dina haté. Dipikanyaho, upami dasar sareng haté hiji hal ruksak, ngabenerkeun cabangna henteu méré mangpaat. Kitu deui, kahartos yén hakékat kaluar tina fitrah, sareng fitrah sumber anu janten rujukan hakékat. Ari ruksak sareng ancur mangrupa panyakit anu sumping engké. Sabab dasar dina hal-hal nyaéta séhat. Ari panyakit anu sumping engké. Ku sabab éta maranéhna henteu tiasa nyieun alesan: «Nifak sareng karuksakan kami fitri. Lantaran henteu dipilih, henteu meryogikeun hukuman.» Ari tanwin anu ngedalkeun henteu tangtu sareng henteu dipikanyaho, mangrupikeun isarat yén lantaran panyakit pohara nyumput, boh ningali boh ngubaranana henteu mungkin. Hubungan ﻓَﺰَﺍﺩَﻫُﻢُ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﻣَﺮَﺿًﺎ, anu ngawangun kalimah kalima, sareng anu saméméhna, sarta segi tata di antara bagian-bagianna: Leres, nalika jalma munafik henteu ngajauhan lampahna kalayan yakin yén éta panyakit, sabalikna nganggap lampahna saé sareng nyuhunkeun deui leuwih loba, Gusti Alloh ogé nambahanana dumasar paméntana. PATAROSAN: Dina ﻓَﺰَﺍﺩَ, ﻑ ngedalkeun yén anu saméméhna janten sabab anu saatosna. Padahal di dieu ayana panyakit sanés sabab nambahan panyakit? WALERAN: Nalika maranéhna henteu nangtukeun panyakitna sareng henteu nyuhunkeun pangubaran, siga ku ngalalaworakeun maranéhna nyuhunkeun tambahanana. Gusti Alloh ogé ngarobih harepan maranéhna kana putus harepan ku meunangna jalma mukmin. Ku kaunggulan umat Islam, Mantenna ngarobih mumusuhan maranéhna kana dengki sareng dendam. Teras ku ngajadikeun putus harepan anu disanghareupan ku maranéhna ngawasakeun panyakit sieun, lemah sareng hina anu lahir tina dendam kana haténa, Mantenna nambahan panyakitna. PATAROSAN: Naon isarat Al-Qur'an anu mulya dina kalimah ieu ngagunakeun kecap «panyakit» dina wangun tamyiz, sanés maf'ul? WALERAN: Pikeun ngedalkeun yén panyakit jalma munafik anu batin sareng dina haté siga kaluar ka lahir sareng nular kana sakumna amal sareng lampahna, nepi ka sakumna awakna janten panyakit, kecap ﻣﺮﺽ dipaké minangka tamyiz. Leres, upami kecap ﻣﺮﺽ janten maf'ul, éta henteu tiasa ngedalkeun harti ieu. Sabab harita tambahan ngan patali kana panyakit. Hubungan ﻭَﻟَﻬُﻢْ ﻋَﺬَﺍﺏٌ ﺍَﻟ۪ﻴﻢٌ, anu ngawangun kalimah kagenep: Leres, tina ﻝ, anu ngedalkeun mangpaat, kahartos yén mangpaat jalma munafik boh siksa anu nyeri di dunya atanapi kanyeri anu kuat di aherat. Ieu sanés mangpaat. Ku kituna mangpaatna mustahil. Patarosan: ﺍَﻟ۪ﻴﻢٌ hartina «anu nyeri». Ari anu nyeri sipat hiji jalma. Ku sabab éta, naon hikmah méré sipat «alîm» kana siksa? Waleran: Siksa sakitu nutupan awakna, ngurilingan jasadna sareng nembus batinna, nepi ka siga awakna janten gumpalan siksa. Henteu aya naon waé anu katingali salian siksa. Malah «ah!», ceurik tarik sareng kanyeri anu muncrat tina gumpalan siksa éta siga muncul tina siksa sorangan. Hartina, disangka anu ngageroan, ngagorowok sareng nyeri téh siksa éta sorangan. Cara patalina ﺑِﻤَﺎ ﻛَﺎﻧُﻮﺍ ﻳَﻜْﺬِﺑُﻮﻥَ anu ngawangun kalimah katujuh:
Enya, tina kajahatan-kajahatan munafik anu geus disebutkeun, azab maranéhna ngan disifatan ku bohong; ieu nunjukkeun kacida goréng jeung hinana bohong. Ieu isarat ogé jadi saksi anu leres ngeunaan sakumaha kuatna pangaruh racun bohong. Sabab
Bohong téh dasar kakufuran.
Bohong téh tanda mimiti nifak.
Bohong téh fitnah ka kakawasaan Gusti.
Bohong téh sabalikna tina hikmah Gusti.
Anu ngaruksak ahlak luhur téh bohong.
Anu ngaracunan dunya Islam téh ngan bohong.
Anu ngaruksak kaayaan dunya manusa téh bohong.
Anu nahan umat manusa tina ngahontal kasampurnaan téh bohong. Anu ngajadikeun Müseylime-i Kezzab jeung jalma-jalma saperti manéhna hina jeung éra di dunya téh bohong.
Ku sabab-sabab ieu, di antara sakabéh kajahatan, bohong anu husus dikutuk jeung diancam. Ayat ieu ngajak manusa, utamana muslim, sangkan merhatikeun.
PATAROSAN: Disebutkeun yén bohong meunang dilakukeun lantaran hiji maslahat. Naha kitu?
WALERAN: Enya, pikeun maslahat anu pasti jeung kacida diperlukeunana, aya idin dina syariat. Tapi lamun ditilik kana hakékatna, anu disebut maslahat téh alesan anu batil. Sabab, sakumaha geus ditetepkeun dina dasar-dasar syariat, “Hiji perkara anu teu kaukur jeung teu tangtu jumlahna teu bisa jadi sabab jeung dasar hukum. Sabab jumlahna teu diwatesan ku hiji wates, éta perkara bakal disalahgunakeun.” Salian ti éta, lamun mudarat hiji perkara leuwih gedé batan mangpaatna, éta perkara dibatalkeun jeung teu diaku deui. Maslahatna aya dina ninggalkeun éta perkara.
Enya, sakitu réana robahna kaayaan jeung kaributan anu katémbong di dunya téh jadi saksi yén mudarat ngungkulan maslahat anu dijadikeun alesan.
Tapi kabohongan anu diucapkeun ku kinayah atawa sindiran, nyaéta ku kecap anu teu terus terang, teu diitung minangka bohong.
Cindekna: Jalanna aya dua.
Boh cicing. Sabab unggal omongan anu diucapkeun kudu bener.
Atawa nyarita jujur. Sabab
Dasar Islam téh kajujuran.
Sipat husus iman téh kajujuran.
Anu nganteurkeun kana sakabéh kasampurnaan téh kajujuran.
Hirupna ahlak luhur téh kajujuran.
Puseur kamajuan téh kajujuran.
Tatanan dunya Islam téh kajujuran.
Anu nganteurkeun umat manusa kana kiblat kasampurnaan téh kajujuran.
Anu ngajadikeun para sahabat mulya leuwih unggul batan sakabéh manusa téh kajujuran.
Anu ngangkat Muhammed-i Hâşimî (alayhis salam) kana tingkat pangluhurna di antara tingkat-tingkat manusa téh kajujuran.
ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻗ۪ﻴﻞَ ﻟَﻬُﻢْ لَاتُفْسِدُوا ﻓِﻰ الْاَرْضِ ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍِﻧَّﻤَﺎ ﻧَﺤْﻦُ ﻣُﺼْﻠِﺤُﻮﻥَ ٭ اَلَٓا ﺍِﻧَّﻬُﻢْ ﻫُﻢُ ﺍﻟْﻤُﻔْﺴِﺪُﻭﻥَ ﻭَﻟٰﻜِﻦْ لَايَشْعُرُونَ Cara patalina ayat ieu jeung ayat saméméhna:
Enya, sanggeus disebutkeun kajahatan anu kahiji tina kajahatan-kajahatan anu timbul tina nifak munafik, nyaéta ngalanggar hak-hak Alloh ku nganiaya diri sorangan, kajahatan anu kadua tina kajahatan-kajahatan éta, nyaéta ngalanggar hak-hak hamba jeung nyebarkeun karuksakan di antara maranéhna, ogé disebutkeun dina tempat anu saluyu.
Tuluy, lantaran kalimah ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻗ۪ﻴﻞَ kaasup kana carita jeung lalakon munafik, éta dikaitkeun jeung ﻭَﻣِﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱِ ﻣَﻦْ ﻳَﻘُﻮﻝُ, nyaéta kana ﻳَﻘُﻮﻝُ anu aya di dinya; dina harti jeung maksudna, éta nyanghareup ka ﻳُﺨَﺎﺩِﻋُﻮﻥَ. Dina dirina sorangan ogé, éta patali jeung ﻳَﻜْﺬِﺑُﻮﻥَ. Parobahan gaya basa, nyaéta ngagunakeun proposisi sarat gaganti proposisi prédikat, jadi tanda yén di antara ﻳَﻜْﺬِﺑُﻮﻥَ jeung ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻗ۪ﻴﻞَ aya sababaraha kalimah anu teu disebutkeun. Susunan omongan anu diperkirakeun kuduna kieu: “Lamun maranéhna bohong, maranéhna nimbulkeun fitnah. Lamun nimbulkeun fitnah, maranéhna ngaruksak. Lamun dinaséhatan, maranéhna teu narima. Lamun disebutkeun ulah nyieun karuksakan, maranéhna ngajawab, ‘Kami ngan usaha ngabebenah.’”
Cara patalina kalimah-kalimah anu disebutkeun jeung anu teu disebutkeun, anu dikandung ku ayat ieu, bakal dipedar ku hiji conto. Kieu:
Lamun hiji jalma nyorang jalan anu bahaya, mimiti manéhna dinaséhatan, “Jalan anjeun ieu bakal mawa anjeun kana cilaka, tinggalkeun éta jalan!” Lamun éta jalma teu eureun, manéhna ditegor jeung dilarang kalayan pageuh.
Dina waktu anu sarua, salian diancam, “Anjeun bakal katempuhan ku rasa geuleuh jeung amarah sakumna jalma,” manéhna ogé diajak mikanyaah sasama manusa, ku disebutkeun, “Anjeun bakal nganiaya sasama anjeun.”
Lamun éta jalma keukeuh jeung teu boga pikiran kawas jalma-jalma mabok, manéhna ngalawan naséhat, tegoran, jeung larangan anu ditujukeun ka dirina ku ngabéla diri, tuluy mimiti ngalawan bari nyebutkeun, “Jalan kuring téh bener; anjeun teu boga hak pikeun ngabantah, sarta kuring teu merlukeun naséhat-naséhat anjeun.” Lamun éta jalma boga dua beungeut, tangtu di hiji sisi manéhna nipu jalma-jalma anu méré naséhat sarta usaha ngabungkem bantahan maranéhna. Di sisi séjén, manéhna terus lumampah bari némbongkeun jalanna minangka jalan anu bener, ku nyebutkeun, “Kuring téh jalma anu ngabebenah.” Dina waktu anu sarua, manéhna ngukuhkeun jeung nguatkeun pangakuanana ku nyebutkeun, “Ngabebenah téh sipat kuring anu sajati, lain sipat anu kakara timbul engké.”
Sanggeus éta, lamun éta jalma keukeuh dina jalanna jeung teu narima naséhat, kaharti yén teu aya deui jalan atawa ubar pikeun ngabebenah dirina. Ngan supaya karuksakanana teu nular ka balaréa, kudu diumumkeun yén jalanna téh mawa mudarat jeung goréng, sangkan unggal jalma ngajaga diri ti manéhna. Sabab manéhna teu ngagunakeun akal jeung kasadaranana pikeun ngarasakeun hiji perkara anu sakitu écésna.
Lamun patalina kalimah-kalimah dina conto ieu diperhatikeun, mata ranté patalina kalimah-kalimah dina ayat anu disebutkeun bakal katémbong kalayan hadé. Enya, di antara éta kalimah aya tatanan fitri anu kitu, nepi ka sora luhur i'jaz kadéngé tina karingkesan jeung pondokna.
Cara runtuy dina wangun unggal kalimah ayat anu disebutkeun:
Enya, dina ﻭَﺍِﺫَﺍ ﻗ۪ﻴﻞَ ﻟَﻬُﻢْ, ﺍِﺫَﺍ anu némbongkeun kapastian nunjukkeun yén ngahalangan jeung ngalarang perkara goréng téh perlu jeung wajib.
ﻗ۪ﻴﻞَ, anu disebutkeun dina wangun pasif bari palakuna teu disebutkeun, nunjukkeun yén ngalarang perkara goréng téh fardu kifayah.
Dina ﻟَﻬُﻢْ, ﻝ anu némbongkeun mangpaat jeung kahadéan nunjukkeun yén larangan-larangan kudu dilakukeun dina wangun naséhat, bari ulah ngahina atawa maksa ku kakawasaan.
لَا ﺗُﻔْﺴِﺪُﻭﺍ nunjukkeun hiji qiyas istitsna'i anu kieu: “Ulah ngalakukeun kitu; lamun kitu, bakal timbul kaributan. Tali taat di antara manusa pegat. Kaadilan robah jadi kakacauan. Tali sapuk jeung ngahiji pegat. Karuksakan mimiti timbul. Ku kituna, ulah ngalakukeun kitu, sangkan teu aya karuksakan.” ﻓِﻰ الْاَرْضِ nguatkeun larangan jeung ngalanggengkeun tegoran. Sabab naséhat téh saheulaanan, tapi eureunna tina kalakuan goréng kudu terus. Ieu bisa kajadian ku ngahudangkeun rasa dina nurani. Ieu ogé bisa ku ngahudangkeun rasa kanyaah ka sasama manusa atawa ku sieun katempuhan rasa geuleuh balaréa. Enya, kecap ﻓِﻰ الْاَرْضِ nyumponan duanana. Sabab kecap “bumi”, ku basa kaayaanana, ngingetan maranéhna kieu: “Karuksakan aranjeun ieu nular ka umat manusa. Naon goréngna umat manusa ka aranjeun, utamana jalma miskin jeung jalma tanpa dosa, nepi ka aranjeun ngalakukeun kagoréngan kitu ka maranéhna? Naha aranjeun teu boga kanyaah ka sasama, naha teu mikawelas? Nya, upama diaku yén aranjeun teu boga kanyaah ka sasama, sahenteuna sieun ku rasa geuleuh balaréa.”
PATAROSAN: Maksud maranéhna lain sakabéh manusa. Naha karuksakan maranéhna kudu nular ka sakabéh manusa?
WALERAN: Enya, jalma anu maké kacamata hideung ningali sagalana hideung jeung goréng. Kitu deui, lamun panon batin ditutupan ku nifak jeung haté ditutupan ku kakufuran, sakabéh perkara katémbong goréng jeung jahat. Ieu nimbulkeun rasa geuleuh jeung mumusuhan ka sakabéh manusa, malah ka alam semesta. Ogé, sakumaha mesin gedé kapangaruhan ku pegatna hiji huntu leutik, tatanan umat manusa kapangaruhan ku nifak hiji jalma. Sabab kaadilan, tatanan, jeung Islam lumangsung ku taat. Hanjakal, racun anu ditebar ku maranéhna pindah ti hiji lapisan ka lapisan séjén, nepi ka ngahasilkeun kahinaan jeung kasangsaraan ieu. ﻗَﺎﻟُﻮﺍ ﺍِﻧَّﻤَﺎ ﻧَﺤْﻦُ ﻣُﺼْﻠِﺤُﻮﻥَ
Hartina, lamun disebutkeun, “Ulah ngaruksak balaréa,” maranéhna ngaku, “Kami ngan jalma-jalma anu ngabebenah.”
Dina ﺍِﻧَّﻤَﺎ aya dua sipat husus.
Kahiji: Putusan anu diasupan ku éta kecap kudu geus dipikanyaho, boh dina kanyataan boh dina pangakuan. Tina sipat husus ieu, aya isarat pikeun ngahinakeun jalma-jalma anu méré naséhat jeung némbongkeun maranéhna tetep dina kabodoanana. Hartina:
“Geus dipikanyaho yén kami téh jalma-jalma anu ngabebenah. Ku kituna, kami tetep dina jalan kami, kami lain jalma-jalma anu ngadéngékeun naséhat.” Sipat husus anu kadua téh ngawatesan. Tina ieu ngawatesan, aya isarat yén teu aya karuksakan anu campur kana kahadéan maranéhna. Tina ieu isarat ogé aya sindiran ka mukmin yén karuksakan campur kana kahadéan maranéhna.
ﻣُﺼْﻠِﺤُﻮﻥَ disebutkeun dina wangun ism fa'il anu némbongkeun tetep jeung terus, leuwih dipilih batan ﻧُﺼْﻠِﺢُ; ieu nunjukkeun yén kahadéan maranéhna téh sipat anu tetep jeung langgeng, ku kituna kaayaan maranéhna ayeuna ogé kahadéan anu sajati. Tuluy, dina omongan ieu ogé maranéhna munafik. Sabab, sakumaha dina batinna maranéhna nganggap karuksakanana minangka kahadéan, dina lahirna ogé maranéhna pura-pura, ku nyebutkeun, “Amal kami ieu pikeun kahadéan jeung mangpaat para mukmin.” اَلَا ﺍِﻧَّﻬُﻢْ ﻫُﻢُ ﺍﻟْﻤُﻔْﺴِﺪُﻭﻥَ ﻭَﻟٰﻜِﻦْ لَا ﻳَﺸْﻌُﺮُﻭﻥَ
Cara patalina ayat ieu jeung anu saméméhna:
Enya, dina ayat saméméhna aya sababaraha harti jeung pangakuan anu dicaritakeun tina munafik. Contona, maranéhna ngamajukeun jeung ngajurung jalanna. Maranéhna ngaku kahadéan pikeun dirina, sarta ngaku yén kahadéan téh sipat maranéhna anu langgeng. Maranéhna ogé ngaku yén amalna ngan pikeun kahadéan, teu aya karuksakan anu campur kana kahadéanana, sarta putusan ieu kaasup putusan anu geus dipikanyaho. Maranéhna nyindiran para mukmin sarta nganggap jalma-jalma anu méré naséhat bodo.
Pikeun ngabantah pangakuan-pangakuan munafik anu geus disebutkeun sarta ngabuktikeun anu sabalikna, Qur'an nu mulya nepikeun sababaraha putusan dina kalimah ieu.
Di antarana:
Karuksakan disandarkeun jeung dibuktikeun ka munafik.
Ditémbongkeun yén maranéhna ngahiji jeung hakékat jalma-jalma anu ngaruksak.
Aya isarat yén karuksakan ngan aya dina munafik sarta yén putusan ieu téh hakékat anu tetep.
Balaréa diingetan yén maranéhna mawa mudarat.
Ku mungkir kasadaran maranéhna, maranéhna dinyatakeun bodo.
Enya, ku اَلَا, anu disebut alat pangéling jeung dipaké supaya jalma teu ragrag kana perkara goréng, pangakuan maranéhna dihina jeung dibatalkeun dina paningal balaréa.
Ku ﺍِﻥَّ, anu némbongkeun kapastian, kabeneran jeung dipikanyahona anu diaku ku maranéhna dina pangakuanana ditolak.
ﻫُﻢْ, anu némbongkeun ngawatesan, jadi jawaban anu ngabantah sindiran maranéhna ka mukmin ku ﺍِﻧَّﻤَﺎ jeung ﻧَﺤْﻦُ.
Tina harf ta'rif dina ﺍَﻟْﻤُﻔْﺴِﺪُﻭﻥَ, anu némbongkeun jinis jeung hakékat, kaharti yén maranéhna ngahiji jeung hakékat jalma-jalma anu ngaruksak.
Kalimah ﻭَﻟٰﻜِﻦْ لَا ﻳَﺸْﻌُﺮُﻭﻥَ, anu némbongkeun maranéhna teu boga kasadaran, jadi bantahan kana anggapan maranéhna yén lantaran pangakuanana geus dipikanyaho, maranéhna teu merlukeun naséhat, sarta kana lampah maranéhna ngahinakeun jalma-jalma anu méré naséhat.