BUBUKA

BUBUKA

Ieu ayat sareng anu sateuacanna nuduhkeun kiamat sareng hasyr. Ku kituna, dina ieu pasualan aya opat titik anu kedah diperhatoskeun: Kahiji: mungkin rusak sareng paéhna alam. Kadua: lumangsungna karuksakan. Katilu: didamel saé deui sareng dihirupkeun deui. Kaopat: mungkin sareng lumangsungna didamel saé deui. Mimiti: urang bakal ngabahas naha rusakna alam kaasup anu mungkin atanapi henteu. Leres, dina alam aya hukum maju dugi ka sampurna. Anu tunduk kana hukum ieu kaasup hukum tumuwuh sareng mekar. Anu kaasup hukum ieu ngagaduhan hiji umur alamiah. Anu ngagaduhan umur alamiah ngagaduhan ajal bawaan; henteu tiasa salamet tina cengkraman ajal. Leres, lolobana jinis-jinis anu dikandung ku jagat raya sareng individu-individu anu dikandung ku jinis-jinis ieu tunduk kana hukum-hukum ieu. Ku kituna, sakumaha manusa, anu disebut alam leutik, henteu tiasa salamet tina pati sareng karuksakan, alam anu disebut manusa ageung ogé henteu tiasa salamet tina pati. Sarta sakumaha hiji tangkal jagat raya henteu salamet tina pati sareng paburencay, runtuyan jagat raya anu kaasup tangkal dijadikeun mahluk ogé henteu tiasa salamet tina karuksakan. Leres, sanajan jagat raya henteu nyanghareupan karuksakan ti luar atanapi diruntuhkeun sareng kiamat ku Gusti Shâni' anu ngadamelna sateuacan umur bawaanana, numutkeun hiji itungan ilmiah, bakal datang hiji dinten nalika jagat raya janten tempat kabeneran ayat-ayat sapertos ﺍِﺫَﺍ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀُ ﺍﻧْﺸَﻘَّﺖْ ٭ ﺍِﺫَﺍ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲُ ﻛُﻮِّﺭَﺕْ ٭ ﺍِﺫَﺍ ﺍﻟﻨُّﺠُﻮﻡُ ﺍﻧْﻜَﺪَﺭَﺕْ, sareng jagat raya anu sakitu ageungna, anu disebut manusa ageung, bakal ngeusian ieu rohangan kosong ku sora ngagorowok nalika sakaratna. Titik Kadua: rusakna alam bakal kajadian. Leres, sakumna agama samawi sapuk yén alam bakal rusak. Unggal watek anu séhat ogé nyaksian yén alam bakal paéh. Sarta ku sakitu seueur robah, ngalih sareng malih dina jinis, individu, unggal dinten, unggal bulan sareng unggal taun anu katingali ku panon di jagat raya, datangna kiamat parantos pasti, sanés ngan ku isaratna, nanging ku kateranganana anu écés. Upami ieu ringkesan tacan tiasa ngajantenkeun sugema, hayu urang pasihan sakedik katerangan. Réréncangan! Ieu gedong Alloh anu ku urang disebut jagat raya tunduk kana aturan-aturan anu sakitu luhur, jero sareng lemesna, sareng kabeungkeut ku hubungan-hubungan anu sakitu ahéngna, dugi ka upami hiji témbok atanapi batuna dituju ku paréntah "Kaluar tina tempat anjeun!", alam langsung murag kana gering pati sareng mimiti sakarat. Tabrakan di antara béntang sareng perang di antara benda langit kajadian. Ieu rohangan kosong anu henteu aya watesna pinuh ku jeritan anu kacida kerasna, kilat-kilat anu kacida pikasieuneunna, sora-sora anu matak sieun, gaung, ribut sareng gumuruh. Leres, paéhna manusa ageung sanés pati anu leutik. Nalika mimiti sakarat, badai anu timbul tina tabrakan milyaran buleud henteu mungkin dibayangkeun, diungkarakeun atanapi ditingali. Ku pati anu sakitu kerasna ieu, mahluk janten teu sadar, jagat raya paburencay, mentéga sareng cai susu haseum tina dijadikeun mahluk silih misah. Naraka sareng bahan sareng rombonganana nyingkir ka hiji sisi; sawarga ogé némbongan sareng hérang kalayan lemesna, nikmat-nikmatna sareng sakumna unsur anu éndahna. PATAROSAN: Upami dina mimiti dijadikeun, jagat raya dijadikeun dina wangun anu tetep sareng cocog pikeun terus aya salawasna, naha éta moal langkung saé sareng langkung pondok tibatan dijadikeun dina wangun anu robah, malih sareng condong kana runtuh, teras saatos diruksak didamel deui dina wangun anu kuat sareng tiasa terus aya salawasna? WALERAN: nalika Gusti Nu Maha Hak, numutkeun anu diperyogikeun ku hikmah sareng inayah-Na ti azali, ngersakeun némbongkeun kamampuh manusa sareng mekarkeun bakatna, Mantenna nguji umat manusa, nyampur cilaka kana faédah, ngalebetkeun kajahatan kana kahadéan, sareng ngahijikeun anu éndah sareng anu goréng. Saatos nyampur sadayana sareng ngulénna dina wadah dijadikeun mahluk sareng adonan jagat raya, Mantenna ngajantenkeun jagat raya tunduk kana hukum robah, ngalih sareng maju dugi ka sampurna. Nalika panutup ujian ditutup, waktos pangalaman réngsé, sareng mangsa panén ladang jagat raya sumping, Gusti Shâni' Hakîm ku inayah-Na ngabersihan hal-hal anu papalingpang anu ku Mantenna diulén kalayan campur, misahkeun sabab-sabab anu ngalahirkeun robah ti jerona, sareng misahkeun bahan-bahan anu béda-béda. Teras naraka ngawujud kalayan hiji awak anu kuat sareng teger, anu cocog pikeun terus aya salawasna, sahingga dituju ku ieu sapaan: ﻭَﺍﻣْﺘَﺎﺯُﻭﺍ. Sawarga ogé némbongan sareng hérang dina wangun anu langgeng salawasna sareng kuat, sareng dasar-dasarna. Leres, aya hubungan di antara bagian sareng bahan anu ngawangun naraka atanapi sawarga; henteu aya anu silih papalingpang. Hubungan téh sarat pikeun kaayaan anu runtuy, sareng kaayaan anu runtuy janten sabab pikeun terus aya. Sarta lantaran pangeusi dua tempat ieu langgeng salawasna, bagian-bagian anu ngawangun awakna henteu nyanghareupan robah. Sabab di dunya, henteu aya kasaimbangan antara ngahiji sareng misahna bahan awakna. Hartina, henteu aya babandingan antara anu asup sareng anu kaluar tina wangun awakna. Ku kituna, awakna condong kana ruksak sareng paburencay. Nanging, wangun awak di aherat sanés sapertos kitu. Aya kasaimbangan anu sampurna di antara bagian-bagianna, dugi ka henteu aya tempat pikeun paburencay. Titik Katilu sareng Kaopat: nyaéta dunya didamel saé deui pikeun anu kadua sareng lumangsungna hasyr. Leres, tauhid sareng kanabian henteu sah dibuktikeun ngan ku dalil naqli. Sabab bakal aya puteran alesan. Leres, sahna dalil naqli anu ngawengku Al-Qur'an sareng hadis gumantung kana sah sareng leresna kanabian. Upami kanabian ogé dibuktikeun ku dalil naqli, bakal aya hal anu mustahil. Ku sabab ieu, Al-Qur'an Al-Karîm parantos ngabuktikeun tauhid sareng kanabian ku dalil aqli. Ari pasualan hasyr, sah dibuktikeun boh ku dalil aqli boh ku dalil naqli. Buktina ku dalil aqli parantos dijelaskeun dina bahasan ayat anu mulya وَبِالْاٰخِرَةِ ﻫُﻢْ ﻳُﻮﻗِﻨُﻮﻥَ. Ringkesanna: aturan, rohmat sareng nikmat, anu ayana henteu aya mamang sareng ragu, ngan tiasa janten aturan, rohmat sareng nikmat ku datangna hasyr sareng nyata ayana hiji kahirupan kadua. Upami hasyr henteu datang sareng kahirupan kadua henteu nyata aya, hal-hal ieu kedah dianggap kaasup ngaran anu ngedalkeun hartos papalingpang. Ari dalil naqli: Al-Qur'an anu mujijat dina ungkara sareng sakumna nabi parantos sapuk yén hasyr bakal datang. Ari dalil aqli sareng naqli: dina tafsir Fahreddinü'r-Râzî, ayat-ayat anu ngedalkeun dalil-dalil sapertos ieu parantos dijelaskeun. Ringkesna: jalma anu merhatoskeun sareng mikir jero ngeunaan hasyr anu terus kajadian, hususna dina sato sareng tutuwuhan, ku tanda-tanda anu rupa-rupa anu dipendakanana, bakal mutuskeun yén hasyr bakal kajadian ku intuisi, nyaéta ku gancangna ngalih pamahaman.

Ayeuna hayu urang kana hubungan-hubungan anu ngahubungkeun kalimah-kalimah ieu ayat. Leres, titik anu ngaruntuykeun permata-permata ieu ayat sareng janten puseur bahasan runtuyan kalimahna nyaéta "bagja". Kieu: Bagja salawasna aya dua bagian: Bagian kahiji sareng anu paling utama: nampi ridho, anugerah, tajalli sareng caket ka Alloh. Bagian kadua: bagja jasmani. Dasarna aya tilu, nyaéta tempat cicing, tuang sareng nikah. Bagja jasmani robah numutkeun darajat tilu dasar ieu. Anu ngalengkepan sareng nyampurnakeun bagja bagian ieu nyaéta tetep cicing sareng terus aya. Sabab upami bagja henteu terus aya, éta malih janten sabalikna. Bagian-bagian bagja anu kahiji henteu peryogi katerangan rinci atanapi henteu tiasa dirinci. Ari bagian-bagian bagja anu kadua: leres, wangun "tempat cicing" anu paling lemes sareng paling narik nyaéta istana sareng gedong anu dihias ku rupa-rupa kembang ros sareng kembang séjén dina opat sisina, dikepung ku kebon sareng taman, sareng di handapeunna ngalir cai sareng walungan. Leres, anu ngahirupkeun haté anu beku ku cinta sareng kahayang, anu ngahibur sareng ngabagjakeun roh anu parantos pareum, anu janten modal para pujangga sareng ngilhamkeun babandingan, ibarat sareng gaya anu puitis, nyaéta cai, héjo-héjoan sareng tutuwuhan. Ari "tuang", anu janten dasar kadua bagja: lantaran kadaharan masihan kakuatan, anu pangsaéna sareng pangnikmatna nyaéta anu parantos biasa dipikawanoh. Hartina, anu henteu ahéng sareng asing pikeun manusa. Sabab ku geus biasa, darajat ajén éta nikmat dipikanyaho. Ari tina sisi masihan nikmat, nikmat anu paling ageung nyaéta dina anu anyar sareng robah. Sarta salah sahiji sabab anu ngalengkepan nikmat tuang nyaéta terang yén rejeki éta upah pikeun amalna sorangan. Sabab kadua nyaéta sumber éta rejeki salawasna aya di payuneun panonna, supados haténa tengtrem sareng henteu hariwang ngeunaan rejeki. Ari "nikah", anu kaasup dasar bagja: leres, anu nyumponan pangabutuh manusa anu pangageungna nyaéta aya hiji haté anu ngahareupan haténa, supados dua pihak silih tukeur kanyaah, cinta sareng kahayangna; silih bagi dina nikmat; sareng dina perkara anu pikasediheun sareng matak prihatin, silih bantosan. Leres, jalma anu bingung dina hiji perkara atanapi asup jero kana hiji perkara pikeun mikir, sanajan ngan dina pikiran, hoyong aya anu sumping pikeun silih bagi rasa héran sareng pamikiran éta. Haté anu paling lemes sareng paling pinuh ku kanyaah nyaéta haté awéwé, anu diungkarakeun ku "bagian kadua". Nanging, anu ngalengkepan akur sacara rohani sareng awéwé, nyampurnakeun deukeut sareng biasa silih kenal dina haté, sareng ngajantenkeun sosobatan anu ngan dina wangun lahiriah janten tulus, nyaéta awéwé ngajaga kasucian dirina, bersih sareng suci tina ahlak goréng, sareng bébas tina kakurangan anu goréng. PATAROSAN: Kadaharan sareng inuman pikeun ngajaga awak hiji jalma tetep aya. Sabab ngeusian sareng ngalereskeun tempat bahan anu leyur sareng misah tina awak dilakukeun ku tuang sareng gizi. Nikah ogé pikeun ngajaga jinis terus aya. Padahal di aherat, jalma-jalma langgeng salawasna, sahingga dina awakna henteu aya anu leyur sareng misah anu merlukeun gizi. Di aherat ogé henteu aya ngalahirkeun turunan anu merlukeun nikah? WALERAN: Faédah tuang, nginum sareng nikah henteu diwatesan ngan pikeun terus aya sareng ngalahirkeun turunan. Leres, upami dina alam anu pinuh ku nyeri sareng sedih ieu aya nikmat sareng faédah anu sakitu ageungna dina éta hal-hal, naha dina alam bagja, tempat nikmat, henteu aya nikmat sareng faédah anu langkung murni? PATAROSAN: Dina ieu alam, nikmat timbul tina ngaleungitkeun nyeri. Padahal di aherat henteu aya nyeri? WALERAN: Ngaleungitkeun nyeri téh salah sahiji sabab nikmat. Nikmat henteu diwatesan ku éta. Sarta ngabandingkeun alam anu langgeng salawasna sareng ieu alam téh qiyas ma'al fariq. Hartina, lantaran seueur béda di antarana, éta henteu silih sarupa. Sakumaha babandingan antara sawarga sareng Kebon Horhor {(Catetan handap): Horhor téh ngaran madrasah pangarang di Van.}, kitu ogé babandingan antara nikmat-nikmat sawarga sareng nikmat-nikmat dunya. Sakumaha sawarga langkung luhur pisan darajatna tibatan Kebon Horhor, kitu ogé nikmat aherat dibandingkeun sareng nikmat dunya. Ibnu Abbas parantos nuduhkeun béda anu sakitu ageungna antara dua alam ku kalimah ﻟَﻴْﺲَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﺠَﻨَّﺔِ اِلَّا ﺍَﺳْﻤَﺎﺋُﻬَﺎ. Hartosna, "Di sawarga, anu aya tina buah-buahan dunya ngan ngaran-ngaranna." Hartina, ngaranna sami, nanging nikmatna béda. Ari pasualan terus ayana nikmat di sawarga: leres, nikmat janten nikmat anu saéstuna lantaran henteu leungit sareng terus aya. Sabab sakumaha leungitna nyeri téh nikmat, leungitna nikmat ogé nyeri; malah ngabayangkeun leungitna ogé nyeri. Leres, sakumna rintihan, jeritan sareng gorowok para anu mikacinta sacara majazi asal tina nyeri jinis ieu. Sakumna tangisan sareng ratapan dina sakumna kumpulan sajakna asal tina nyeri anu timbul tina ngabayangkeun papisah sareng leungitna anu dipikacinta. Leres, seueur nikmat samentawis anu leungitna ngahasilkeun nyeri anu terus aya; sareng leungitna seueur nyeri ogé janten sabab nikmat anu kacida nikmatna. Nikmat sareng anugerah ngan tiasa dianggap nikmat sareng anugerah kalayan sarat terus aya. Ringkesna: manusa dijadikeun pikeun salawasna. Nikmatna anu saéstuna ngan aya dina perkara-perkara anu langgeng salawasna, sapertos ma'rifatullah, mahabbatullah sareng élmu. Urang parantos ningali hubungan-hubungan antara kalimah-kalimah ieu ayat. Ayeuna urang bakal ningali hubungan kalimah-kalimahna sareng tempat anu dicekelna: Leres, ﻭَﺑَﺸِّﺮِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﻭَﻋَﻤِﻠُﻮﺍ ﺍﻟﺼَّﺎﻟِﺤَﺎﺕِ, hubungan ieu kalimah sareng ieu tempat: Leres, Gusti Nu Maha Hak parantos maréntahkeun ibadah, ngabuktikeun kanabian, sareng ngangkat Kangjeng Nabi urang ﷺ pikeun nepikeun perkara-perkara. Pikeun mastikeun mukmin taat kana ibadah anu henteu ngidinan sababaraha nikmat dunya sareng ngandung kasusah, Mantenna maréntahkeun Kangjeng Rosul anu mulya ﷺ pikeun nepikeun béja-béja gumbira anu dijangjikeun ka mukmin. Sabab sakumaha anjeunna ﷺ ditugaskeun pikeun ngingetan sareng nyingsieunan, anjeunna ogé ditugaskeun pikeun nepikeun béja gumbira ngeunaan ridho, anugerah sareng caket ka Alloh, sareng bagja salawasna. ﺍَﻥَّ ﻟَﻬُﻢْ ﺟَﻨَّﺎﺕٍ ﺗَﺠْﺮ۪ﻯ: dina pangabutuh manusa anu penting pisan, anu pangheulana diperyogikeun nyaéta tempat sareng tempat cicing. Tempat anu paling éndah nyaéta anu ngandung tutuwuhan sareng tangkal-tangkal. Anu paling lemes nyaéta kebon anu aya jalur cai di antara tutuwuhanana. Anu paling sampurna nyaéta anu seueur walungan ngalir di antara tangkal-tangkalna. Al-Qur'an Al-Karîm parantos nuduhkeun bagian ieu ku kalimah ﺗَﺠْﺮ۪ﻯ ﻣِﻦْ ﺗَﺤْﺘِﻬَﺎ الْاَنْهَارُ. Saatos tempat cicing, anu paling diperyogikeun ku manusa tina nikmat jasmani nyaéta kadaharan sareng inuman. Bagian ieu ogé diisaratkeun ku kecap ﺟَﻨَّﺔ sareng ﻧَﻬْﺮ. Teras rejeki anu paling sampurna nyaéta anu parantos biasa dipikawanoh, supados darajat ajénna dipikanyaho. Nikmat buah-buahan nyaéta dina anu anyar sareng robah. Nikmat anu paling murni nyaéta anu parantos aya sareng caket, sareng anu paling nikmat nyaéta terang yén éta upah pikeun amalna. Al-Qur'an Al-Karîm ogé parantos nuduhkeun bagian ieu ku kalimah ﻛُﻠَّﻤَﺎ ﺭُﺯِﻗُﻮﺍ ﻣِﻨْﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺛَﻤَﺮَﺓٍ ﺭِﺯْﻗًﺎ ﻗَﺎﻟُﻮﺍ ﻫٰﺬَﺍ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺭُﺯِﻗْﻨَﺎ ﻣِﻦْ ﻗَﺒْﻞُ. ﻣِﻦْ ﻗَﺒْﻞُ: hartosna, "Ieu buah-buahan anu ku urang kantos didahar sateuacanna, atanapi buah-buahan anu ku urang didahar di dunya." Sabab sakumaha buah-buahan sawarga silih sarupa, éta ogé sarupa dina lahiriah sareng buah-buahan dunya. ﻭَﺍُﺗُﻮﺍ ﺑِﻪ۪ ﻣُﺘَﺸَﺎﺑِﻬًﺎ: hartosna, "Rejekina dibawakeun kalayan silih sarupa." Sakumaha anu aya ogé dina hadis, buah-buahan sawarga warnana sami, nanging raos sareng rasana henteu sami. Sakumaha kahartos tina kecap ﺍُﺗُﻮﺍ anu disebatkeun dina kalimah ieu dina wangun pasif, dibawakeunana rejeki ka manusa nuduhkeun hormat sareng kamulyaan anu ageung, sahingga ngahasilkeun nikmat anu ageung. ﻭَﻟَﻬُﻢْ ﻓ۪ﻴﻬَٓﺎ ﺍَﺯْﻭَﺍﺝٌ ﻣُﻄَﻬَّﺮَﺓٌ: saatos tempat cicing sareng tempat tuang, anu paling diperyogikeun ku manusa nyaéta pasanganana. Ku ieu kalimah, diisaratkeun yén pangabutuh ieu parantos dicumponan di sawarga. Leres, manusa peryogi hiji pasangan awéwé atanapi hiji pasangan lalaki, supados duanana tiasa ngalakukeun perkara-perkara anu diperyogikeun dina kahirupan ku silih bantosan; ngurangan kasusah silih, numutkeun kanyaah anu timbul tina rohmat; sareng ngarobah waktos sedih sareng prihatin janten bungah sareng bagja. Dina dunya ogé, manusa ngan tiasa ngaraosan raket anu sampurna sareng pasanganana. ﻭَﻫُﻢْ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﺧَﺎﻟِﺪُﻭﻥَ: nalika manusa nampi hiji nikmat atanapi anugerah, anu pangheulana ngaruksak pikiran sareng masihan harewos goréng nyaéta mikiran naha nikmat atanapi anugerah éta bakal terus aya atanapi henteu. Supados henteu aya tempat pikeun pamikiran anu pinuh ku harewos goréng ieu, Al-Qur'an Al-Karîm ku ieu kalimah masihan béja gumbira yén aranjeunna, sareng pasangan sareng nikmat-nikmatna, bakal cicing di sawarga salawasna, sahingga nyalametkeun tina pamikiran anu pikasediheun éta. Urang bakal némbongkeun permata-permata anu aya dina cangkang kalimah-kalimah ieu ayat: Dina awal kalimah ﻭَﺑَﺸِّﺮِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﻭَﻋَﻤِﻠُﻮﺍ ﺍﻟﺼَّﺎﻟِﺤَﺎﺕِ, ﻭَ téh hurup athaf. Kedah aya hubungan antara dua sisi athaf. Padahal di dieu, henteu katingali hubungan antara masihan béja gumbira sareng anu sateuacanna. Nanging, dina anu sateuacanna aya pangéling. Ku kituna, béja gumbira ieu diathafkeun kana pangéling anu ngocor tina anu sateuacanna. ﺑَﺸِّﺮْ: ungkara "béja gumbira" nuduhkeun yén sawarga téh hiji hadiah Alloh tina anugerah sareng kamulyaan Gusti Nu Maha Hak, sanés hiji hak anu wajib salaku upah pikeun amal. Sabab dipasihkeunana hak sareng upah henteu tiasa diungkarakeun salaku béja gumbira. Ku kituna, ibadah anu dilakukeun henteu kedah pikeun sawarga. Béja gumbira disebatkeun dina wangun paréntah, nuduhkeun yén nepikeun kedah diperkirakeun dina kalimah. Sabab Kangjeng Rosul anu mulya ﷺ ditugaskeun pikeun nepikeun, sanés diwajibkeun masihan béja gumbira. Susunan kalimah anu henteu diucapkeun hartosna: "Tepikeun kalayan masihan béja gumbira." PATAROSAN: ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﻭَﻋَﻤِﻠُﻮﺍ: padahal ungkara shilah sareng maushulah ieu langkung panjang tibatan ﺍَﻟْﻤُﺆْﻣِﻨ۪ﻴﻦَ, anu wangunna ism fa'il, naon anu diisaratkeun? WALERAN: Éta nuduhkeun shilah sareng maushulah ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻳُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ, anu disebatkeun kalayan rinci dina awal surah, supados katerangan rinci di ditu janten katerangan pikeun ringkesan di dieu. PATAROSAN: Dina awal surah, kalimah anu diasupan ku ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ, anu disebut shilah, disebatkeun dina wangun mudhari', padahal di dieu disebatkeun dina wangun madhi. Naon sababna? WALERAN: Kontéks di ditu nyaéta ngadorong kana iman sareng amal, sareng muji. Anu cocog sareng éta nyaéta wangun mudhari'. Kontéks di dieu nyaéta masihan ganjaran sareng upah. Anu cocog sareng ieu nyaéta wangun madhi. Sabab upah dipasihkeun saatos jasa. ﻭَﻋَﻤِﻠُﻮﺍ: ﻭَ ieu hurup athaf. Sakumaha diperyogikeun hubungan di antara dua sisi athaf, diperyogikeun ogé béda. Béda anu aya di antarana di dieu nuduhkeun, ngalawan mazhab I'tizal, yén amal henteu kaasup kana iman, sareng iman tanpa amal ogé henteu cekap. Ungkara ﻋَﻤَﻞْ ogé nuduhkeun yén anu dibéjakeun kalayan gumbira téh sapertos upah. ﺍَﻟﺼَّﺎﻟِﺤَﺎﺕِ: ieu kecap henteu diwatesan sareng dikhususkeun ku hiji hal, diantep mutlak sareng samar. Numutkeun pamahaman Mufti Mesir, Syekh Muhammed Abdüh: "Kecap ﺻَﺎﻟِﺤَﺎﺕِ, anu hartosna perkara-perkara anu hadé, lantaran kasohor sareng dipikanyaho ku manusa, diantep mutlak." Abdi ogé nyarios yén di dieu diantep samar kalayan ngandelkeun awal surah. Sabab ayat ﻳُﻘ۪ﻴﻤُﻮﻥَ ﺍﻟﺼَّﻠٰﻮﺓَ ﻭَﻣِﻤَّﺎ ﺭَﺯَﻗْﻨَﺎﻫُﻢْ ﻳُﻨْﻔِﻘُﻮﻥَ, anu disebatkeun dina awal surah, ngajelaskeun ﺻَﺎﻟِﺤَﺎﺕِ di dieu. ﺍَﻥَّ ﻟَﻬُﻢْ ﺟَﻨَّﺎﺕٍ ﺗَﺠْﺮ۪ﻯ ﻣِﻦْ ﺗَﺤْﺘِﻬَﺎ الْاَنْهَارُ Maksad ieu ayat nyaéta nikmat anu ngabungahkeun sareng bagja anu timbul tina ganjaran. Katerangan-katerangan anu nuduhkeun kuatna maksad ieu: 1- Ditegeskeun ku ﺍَﻥَّ. 2- Hal anu husus dina ﻝ. 3- ﻟَﻬُﻢْ ditempatkeun di payun. 4- "Sawarga" dijamakkeun sareng dijadikeun nakirah. 5- "Ngalir" disebatkeun. 6- Sareng ﺗَﺤْﺖَ, disebatkeun ogé ﻣِﻦْ. 7- Éta dijadikeun ma'rifah ku ungkara "walungan". Urang bakal masihan sakedik katerangan ngeunaan kumaha katerangan-katerangan ieu usaha ngawujudkeun maksad éta. Kieu: Nalika hiji perkara anu kacida ageungna dibéjakeun kalayan gumbira, akal ragu sareng henteu tiasa percanten; pikeun ngayakinkeun, diperyogikeun negeskeun. Sarta kaayaan bungah sareng bagja kedah bébas tina sangkaan anu salah. Sabab ku sangkaan salah anu pangleutikna, bagja leungit. Ku kituna, béja-béja gumbira anu sakitu ageungna di dieu ditegeskeun ku ﺍَﻥَّ, supados akal percanten sareng henteu aya deui sangkaan salah anu bakal ngaleungitkeun bagja éta. Sarta ieu nuduhkeun yén béja-béja gumbira éta sanés ngan hiji jangji, nanging hiji hakékat. Dina ﻟَﻬُﻢْ, ﻝ anu ngedalkeun hal anu husus nuduhkeun yén perkara anu dibéjakeun kalayan gumbira téh husus pikeun aranjeunna, milik aranjeunna, sareng hakna anu dipasihkeun ku anugerah, supados nikmatna sampurna sareng bagjana nambahan. Upami henteu, sanajan hiji raja ngajak hiji jalma miskin janten tamu, lantaran janten tamu sareng sosobatan éta henteu salawasna, henteu aya ajénna. ﻟَﻬُﻢْ ditempatkeun di payun, lantaran ngedalkeun ngawatesan, nuduhkeun yén di antara manusa, sawarga dikhususkeun pikeun aranjeunna. Ku kituna, ieu ogé janten sabab némbongkeun kaayaan ahli naraka anu kacida sangsarana di payuneun panon aranjeunna. Dina hal ieu, nikmat sawarga nambahan sareng ajénna némbongan. Sawarga dijamakkeun nuduhkeun seueur sawarga sareng darajat-darajat sawarga numutkeun amal. Sarta ieu nuduhkeun yén unggal bagian sawarga téh hiji sawarga sapertos sawarga, sareng bagian anu tumiba ka unggal mukmin, lantaran ageungna, katingali sapertos hiji sawarga anu lengkep. Sawarga dijadikeun nakirah nuduhkeun yén éndahna henteu tiasa diungkarakeun sareng disifatan, atanapi yén kahoyong sareng pangajén anu ngupingna kacida luhurna. ﺗَﺠْﺮ۪ﻯ: kebon anu paling éndah nyaéta anu gaduh cai di jerona. Anu paling éndah tina éta nyaéta anu caina ngalir di jerona. Anu paling saé tina éta nyaéta anu aliranna terus aya. Ngalir disebatkeun dina wangun mudhari', ku ngagambarkeun aliran-aliran éta, nuduhkeun yén aliranna terus aya. ﻣِﻦْ ﺗَﺤْﺘِﻬَﺎ: cai anu pangsaéna anu ngalir di antara héjo-héjoan sareng tutuwuhan nyaéta cai anu medal salaku cinyusu ti jero kebon, ngalir di handapeun gedong-gedong luhur kalayan laguna sorangan, sareng sumebar ka tangkal sareng tutuwuhan. Kecap ﻣِﻦْ ﺗَﺤْﺘِﻬَﺎ nuduhkeun cai jinis ieu. الْاَنْهَارُ: seueur cai masihan langkung seueur faédah, hérang sareng éndah ka kebon. Kitu deui, walungan anu ngahiji tina solokan-solokan leutik ngabentuk pamandangan anu langkung éndah. Hususna upami caina hérang, bersih, amis sareng tiis, éta masihan ajén sareng nikmat anu luar biasa. Kecap الْاَنْهَارُ, ku jamak, ma'rifah sareng bahan kecapna, nuduhkeun cai sapertos ieu. ﻛُﻠَّﻤَﺎ ﺭُﺯِﻗُﻮﺍ ﻣِﻨْﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺛَﻤَﺮَﺓٍ ﺭِﺯْﻗًﺎ ﻗَﺎﻟُﻮﺍ ﻫٰﺬَﺍ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺭُﺯِﻗْﻨَﺎ ﻣِﻦْ ﻗَﺒْﻞُ Ieu kalimah ageung ngandung seueur kalimah anu alit-alit. Leres, ieu kalimah henteu patali sareng anu sateuacanna; éta kalimah anyar. Pancénna ngawaler hiji patarosan anu henteu diucapkeun. Ari patarosan anu henteu diucapkeun téh campuran sareng adonan dalapan patarosan. Kieu: Nalika anu iman sareng ngalakukeun amal saléh dipasihan béja gumbira ngeunaan hiji tempat cicing anu luhur sapertos sawarga, ujug-ujug timbul dina pikiran anu nguping: "Naha di tempat cicing éta aya hiji hal anu tiasa janten rejeki? Upami aya, rejeki éta timbul sareng datang ti mana? Upami rejeki éta timbul tina sawarga éta, tina naon asalna? Upami timbul tina buah-buahanana, naha sarupa sareng buah-buahan dunya? Upami sarupa, naha silih sarupa ogé? Upami silih sarupa, naha rasana sami atanapi béda-béda? Upami rasana béda-béda, nalika dipetik, naha tempatna tetep kosong atanapi langsung pinuh deui? Upami silih ganti, naha terus aya? Upami terus aya, naha anu tuangna bungah? Nalika bungah, naon anu dicarioskeun?" Réréncangan! Tempatkeun ieu patarosan-patarosan dina dampal leungeun anjeun. Abdi ogé bakal muka ieu kalimah-kalimah sareng ningali ka jerona. Anjeun ogé merhatoskeun, hayu urang tingali naha bakal cocog? Kecap ﻛُﻠَّﻤَﺎ nuduhkeun terus aya sareng pasti. ﺭُﺯِﻗُﻮﺍ, ku wangun madhi-na, nuduhkeun yén kajadianana pasti; ku bahan kecapna, éta ogé ngélingan rejekina di dunya. Disebatkeun dina wangun pasif nuduhkeun yén henteu aya kasusah dina rejeki éta, sareng yén rejekina sumping ka suku aranjeunna sapertos ka para juragan sareng pamingpin. Upami tibatan ﻣِﻨْﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺛَﻤَﺮَﺓٍ, disebatkeun ﻣِﻦْ ﺛَﻤَﺮَﺍﺗِﻬَﺎ, éta bakal langkung ringkes sareng langkung éndah. Nanging, lantaran ngawaler dua patarosan tina patarosan-patarosan anu disebut tadi, kedah disebatkeun ﻣِﻨْﻬَﺎ sareng ﻣِﻦْ ﺛَﻤَﺮَﺓٍ sacara misah. Dijadikeun nakirah dina ﻣِﻦْ ﺛَﻤَﺮَﺓٍ, lantaran ngedalkeun umum, nuduhkeun yén sakumna buah-buahan sawarga pantes janten rejeki. Ari kecap ﺭِﺯْﻗًﺎ dijadikeun nakirah, nuduhkeun yén éta sanés rejeki anu ku aranjeun ditingali sareng didahar pikeun ngaleungitkeun lapar. ﻗَﺎﻟُﻮﺍ ngélingan silih bagi, anu janten hartos bab tafa'ul. Hartosna, "Aranjeunna mimiti silih carioskeun rasa héran sareng ahéngna aranjeunna ngeunaan kaayaan rejeki anu ahéng éta." ﻫٰﺬَﺍ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺭُﺯِﻗْﻨَﺎ ﻣِﻦْ ﻗَﺒْﻞُ Kecap "rejeki", anu diantep samar sareng henteu dijelaskeun dina ieu kalimah, mungkin ngagaduhan opat hartos: Kahiji: maksad rejeki nyaéta amal saléh. Hartosna, "Amal saléh anu dipasihkeun ka urang salaku rejeki di dunya ieu, nyaéta rejeki anu ayeuna ku urang didahar, mangrupikeun hasil amal saléh anu ku urang dilakukeun di dunya." Hartina, antara amal sareng ganjaran aya hubungan anu sakitu raketna, saolah-olah amal di dunya ngawujud janten awak di aherat sareng janten pahala. Bungahna aranjeunna timbul tina titik ieu. Kadua: maksad rejeki nyaéta kadaharan sareng tuangeun dunya. Hartosna, "Kadaharan anu dipasihkeun ka urang salaku rejeki di dunya téh ieu. Nanging, antara raos sareng rasana aya béda saukuran gunung." Rasa ahéngna aranjeunna asal tina titik ieu. Katilu: buah-buahan ieu sapertos buah-buahan anu ku urang didahar nembe tadi, nanging wangunna sami, hartos sareng rasana béda. Hartina, lantaran sami dina wangun, éta masihan nikmat geus biasa; sareng ku béda rasana, timbul nikmat tina anu anyar. Bungahna aranjeunna asal tina titik ieu. Kaopat: buah-buahan anu ku urang nembe didahar téh buah-buahan dina dahan-dahan ieu. Hartina, nalika hiji buah dipetik, tempatna henteu tetep kosong; langsung aya buah anu némbongan ngagentosna. Ku sabab ieu, buah-buahan sawarga henteu ngurangan. ﻭَﺍُﺗُﻮﺍ ﺑِﻪ۪ ﻣُﺘَﺸَﺎﺑِﻬًﺎ Ieu kalimah sisipan. Hartina, padahal henteu kedah disebatkeun pikeun ngedalkeun hiji putusan anu anyar, éta disebatkeun salaku tambahan sareng ringkesan pikeun kalimah anu sateuacanna, pikeun ngabenerkeun putusan dina kalimah ﻫٰﺬَﺍ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺭُﺯِﻗْﻨَﺎ ﻣِﻦْ ﻗَﺒْﻞُ sareng ngajelaskeun sababna. ﺍُﺗُﻮﺍ disebatkeun dina wangun pasif, nuduhkeun yén pagawéan ahli sawarga dilakukeun ku para palayanna. ﻣُﺘَﺸَﺎﺑِﻬًﺎ: hartosna, lantaran sami dina lahiriah sareng wangun, éta masihan nikmat geus biasa; sareng lantaran béda dina batin sareng rasa, éta masihan nikmat tina anu anyar. Dina hal ieu, kecap ﻣُﺘَﺸَﺎﺑِﻬًﺎ ngisaratkeun duanana nikmat. ﻭَﻟَﻬُﻢْ ﻓ۪ﻴﻬَٓﺎ ﺍَﺯْﻭَﺍﺝٌ ﻣُﻄَﻬَّﺮَﺓٌ Ieu kalimah diathafkeun kana kalimah ﻟَﻬُﻢْ ﺟَﻨَّﺎﺕٍ ﺗَﺠْﺮ۪ﻯ ﺍﻟﺦ. Numutkeun hubungan anu diperyogikeun di antara dua sisi athaf, susunan kalimah anu henteu diucapkeun kedah kieu: "Sakumaha aranjeunna peryogi hiji tempat cicing pikeun awakna sorangan, aranjeunna ogé peryogi hiji tempat cicing pikeun awéwé-awéwéna." Kecap ﻟَﻬُﻢْ, lantaran ngedalkeun hal anu husus, nuduhkeun yén pasangan-pasangan éta milik aranjeunna sareng husus pikeun aranjeunna. Éta ogé ngisaratkeun yén salian ti awéwé dunya, aya sawatara awéwé anu diungkarakeun ku ﺣُﻮﺭٌ ﻋ۪ﻴﻦٌ anu dijadikeun pikeun aranjeunna. ﻓ۪ﻴﻬَﺎ: lantaran sawarga janten wadah sareng tempat cicing awéwé-awéwé éta, kahartos yén aranjeunna pantes pikeun sawarga anu luhur éta. Dina waktos anu sami, éndahna ogé nambahan sabanding sareng luhurna darajat sawarga. Sarta aya isarat anu nyumput yén sawarga ogé dihias ku aranjeunna. ﻣُﻄَﻬَّﺮَﺓٌ, lantaran ism maf'ul tina bab taf'il, tangtos aya hiji anu ngabersihan. Anu ngabersihan éta ngan panangan qudrat. Ku kituna, awéwé-awéwé anu dibersihan sareng disucikeun ku panangan qudrat henteu tiasa diungkarakeun sipatna. Sarta lantaran kecap ﻣُﻄَﻬَّﺮَﺓٌ muta'addi, kahartos yén kasucian awéwé-awéwé éta sanés tina dirina sorangan, nanging sumping ka aranjeunna ti anu sanés. Ku kituna, ieu nuduhkeun yén awéwé dunya ogé, saatos asup ka sawarga, ku prosés disucikeun, dibersihan sareng digosok, bakal naék dina éndahna kana darajat para bidadari. ﻭَﻫُﻢْ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﺧَﺎﻟِﺪُﻭﻥَ Hartosna, "Aranjeunna, pasangan-pasanganna, sawarga sareng nikmat-nikmat sawarga sadayana langgeng salawasna."

ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ لَا ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ٓﻰ ﺍَﻥْ ﻳَﻀْﺮِﺏَ مَثَلًا ﻣَﺎ ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً ﻓَﻤَﺎ ﻓَﻮْﻗَﻬَﺎ ﻓَﺎَﻣَّﺎ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﻓَﻴَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ ﺍَﻧَّﻪُ ﺍﻟْﺤَﻖُّ ﻣِﻦْ ﺭَﺑِّﻬِﻢْ ﻭَ ﺍَﻣَّﺎ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻛَﻔَﺮُﻭﺍ ﻓَﻴَﻘُﻮﻟُﻮﻥَ ﻣَﺎﺫَٓﺍ ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻬٰﺬَﺍ مَثَلًا ﻳُﻀِﻞُّ ﺑِﻪ۪ ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ ﻭَ ﻳَﻬْﺪ۪ﻯ ﺑِﻪ۪ ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ ﻭَﻣَﺎ ﻳُﻀِﻞُّ ﺑِﻪ۪ٓ اِلَّا ﺍﻟْﻔَﺎﺳِﻘ۪ﻴﻦَ ٭ ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻳَﻨْﻘُﻀُﻮﻥَ ﻋَﻬْﺪَ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻣِﻦْ ﺑَﻌْﺪِ ﻣ۪ﻴﺜَﺎﻗِﻪ۪ ﻭَ ﻳَﻘْﻄَﻌُﻮﻥَ ﻣَٓﺎ ﺍَﻣَﺮَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻪ۪ٓ ﺍَﻥْ ﻳُﻮﺻَﻞَ ﻭَ ﻳُﻔْﺴِﺪُﻭﻥَ ﻓِﻰ الْاَرْضِ ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ ﻫُﻢُ ﺍﻟْﺨَﺎﺳِﺮُﻭﻥَ ~Hartosna anu kacida ringkesna: nyaéta, "Gusti Nu Maha Hak, pikeun masihan pituduh sareng ngélingan hamba-hamba-Na, henteu ninggalkeun masihan conto ku sato atanapi mahluk anu hina sareng henteu aya ajénna sapertos reungit, ngan pikeun kahoyong kafir. Anu ngagaduhan iman terang yén éta hak ti Gustina. Ari kafir nyarios, naon anu diersakeun ku Alloh tina conto-conto anu hina sapertos ieu? Ku éta, Alloh ngalungkeun seueur jalma kana kasasar sareng nganteurkeun seueur jalma kana hidayah. Nanging, anu ku Mantenna dialungkeun kana kasasar ngan fasiq. Fasiq téh jalma-jalma anu, ku kaluar tina taat ka Alloh, ngarempak jangjina saatos misaq ti azali; motong garis hubungan anu diparéntahkeun ku Alloh di antara dulur atanapi di antara mukmin; sareng pagawéanana di bumi ngaruksak. Ngan aranjeunna anu nyanghareupan cilaka sareng rugi di dunya sareng aherat."

Ieu ayat ogé, sapertos ayat-ayat anu sanés, gaduh tilu sisi hubungan sareng sisi runtuyan anu bakal dibahas. Nanging, hartos ieu ayat nuju boh ka anu sateuacanna, boh ka anu saatosna, boh ka sakumna Al-Qur'an. Sisi hubungan sareng anu saatosna: leres, nalika Al-Qur'an anu agung masihan conto ku laleur sareng lancah, sareng nyarios ngeunaan sireum sareng nyiruan, musyrik, munafik sareng urang Yahudi mendakan kasempetan pikeun ngabantah, teras kalayan bodo nyarios: "Naha Alloh kalayan kaagungan-Na kersa nyarios ngeunaan hal-hal anu sakitu handap sareng hinana? Padahal jalma-jalma anu sampurna henteu kersa nyarios ngeunaan hal-hal anu henteu aya ajénna sapertos ieu; aranjeunna isin." Al-Qur'an Al-Karîm ku ieu ayat parantos neunggeul sareng nutup sungutna. Sisi runtuyan sareng hubungan sareng anu sateuacanna: leres, sakumaha dina awal surah parantos dibuktikeun yén sipat-sipat sareng kaunggulan anu dikandung ku Al-Qur'an henteu aya dina kalam, kitab atanapi jalma anu sanés, kanabian Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ ogé dibuktikeun ku i'jaz Al-Qur'an. I'jaz Al-Qur'an ogé dibuktikeun ku tahaddi, nyaéta ngondang para lawan ka médan tangtangan sareng tanding. Sabab ondangan pikeun nangtang diwaler ku cicing. Dina ondangan anu dilakukeun pikeun mareuman parobahan anu sakitu ngawengku dunya, henteu angkat ka médan tanding sareng tetep cicing tangtos tanda henteu mampuh. Ngalawan bukti-bukti Al-Qur'an Al-Karîm ieu, kafir henteu ngan kacida bingungna sareng henteu tiasa muka sungut, malah ketugna ogé lumpuh. Ngan lantaran Al-Qur'an ngahontal wates sampurna dina unggal perkara, aranjeunna ngalungkeun sawatara batu bantahan anu alit ti kajauhan. Di antarana, aranjeunna ngaco ku alesan anu nyasabkeun, "Ibarat-ibarat anu dibawa ku Al-Qur'an tina conto-conto anu biasa sareng henteu aya ajénna sapertos ﻛَﻤَﺜَﻞِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺍﺳْﺘَﻮْﻗَﺪَ ﻧَﺎﺭًﺍ sareng ﺍَﻭْ ﻛَﺼَﻴِّﺐٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ henteu pantes pikeun sampurnana kalam anu luhur. Ibarat sapertos ieu sarupa sareng paguneman sareng cariosan anu dilakukeun di antara manusa." Al-Qur'an Al-Karîm ku ieu ayat parantos neunggeul sirahna ku kacona éta. Réréncangan! Ulah rurusuhan; di dieu kedah eureun sakedik. Aranjeunna gaduh mamang anu kacida ringkih sareng lemahna. Mamang-mamang ieu timbul tina sawatara sangkaan salah anu sambung-sinambung. Ari sangkaan salah éta timbul tina sawatara alesan anu nyasabkeun. Pikeun nurunkeun sampurnana Al-Qur'an, aranjeunna ngabandingkeun ibarat Al-Qur'an sareng ibarat manusa. Ieu qiyas ma'al fariq; di antarana aya béda saukuran dunya. Titik-titik anu ngadorong aranjeunna kana babandingan ieu ku alesan anu nyasabkeun: 1- Aranjeunna ningali unggal hal ku paningal anu digunakeun pikeun ningali hal-hal anu parantos biasa dipikawanoh. 2- Aranjeunna parantos merhatoskeun yén pikiran, pamikiran, létah sareng pangrungu manusa diwatesan; lantaran diwatesan, ku ngahaja sareng langsung henteu tiasa patali sareng dua hal sakaligus. 3- Aranjeunna parantos mikir yén ukuran anu misahkeun usaha jiwa anu luhur sareng anu handap nyaéta sibuk sareng merhatoskeun. Hartina, jalma anu merhatoskeun perkara luhur, usaha jiwana luhur; anu sibuk dina perkara handap, usaha jiwana rendah. 4- Aranjeunna parantos nyangka yén ajén sareng kaagungan sabanding sareng usaha jiwa. Malah, aranjeunna henteu ngahubungkeun hiji hal anu alit atanapi handap ka jalma-jalma anu luhur sareng ageung. Ceuk aranjeunna, jalma-jalma anu agung henteu kersa ngalakukeun perkara anu henteu aya ajénna, sareng hiji hal anu lemah sareng alit henteu tiasa nanggung usaha jiwa sareng kaagungan anu sakitu ageungna. Jalma-jalma anu kosong akal éta, ku ngandelkeun titik-titik ieu, ngabandingkeun Gusti Nu Maha Hak sareng manusa, teras nyarios: "Kumaha Alloh kalayan jalal sareng kaagungan-Na kersa ngadawuh sareng manusa sapertos manusa silih carios? Sareng kumaha Mantenna nyarios ngeunaan hal-hal anu sakitu alit sareng hinana? Naha pantes pikeun kaagungan-Na?" Naha golongan jalma bodo éta henteu terang yén sipat-sipat Alloh anu sanés ogé, sapertos iradah, élmu sareng qudrat-Na, ngawengku sadayana, umum sareng ngaliput? Sareng naha aranjeunna henteu terang yén ukuran kaagungan Gusti Nu Maha Hak ngan sakumna karya-Na; hiji karya waé henteu tiasa janten ukuran! Sareng naha aranjeunna henteu terang yén anu tiasa janten timbangan pikeun tajalli Gusti Nu Maha Hak nyaéta sakumna kecap-Na, anu sanajan tangkal janten pulpén sareng laut janten mangsi, kecap-kecap éta henteu tiasa ditulis dugi ka réngsé. {(Catetan handap): Dina ayat anu hartosna sapertos ieu, katingali aya ngaleuwihan sareng nambahan. Nanging, upami ningali hakékat sareng kajadian anu nyata, henteu aya anu kaleuwihan. Sabab "kecap" nyaéta sebutan pikeun hiji hal anu ngedalkeun hiji hartos. Ari para ahli nahwu ngawatesan sareng ngahususkeunana kana lafal, éta istilah anu husus pikeun aranjeunna. Leres, aya dua basa, anu hiji basa cariosan, anu sanés basa kaayaan. Upami kecap-kecap basa cariosan téh lafal, kecap-kecap basa kaayaan ogé kaayaan. Ku kituna, sakumaha cariosan pujangga anu suci, ﻭَﻓ۪ﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻟَﻪُ ﺍٰﻳَﺔٌ ﺗَﺪُﻝُّ ﻋَﻠٰﻰ ﺍَﻧَّﻪُ ﻭَﺍﺣِﺪٌ, naon waé anu dijadikeun dina kitab ageung jagat raya téh hiji kecap kaayaan anu nuduhkeun kaagungan Gusti Khâliq. Upami tangkal sareng laut cekap pikeun nyerat kecap-kecap kaayaan anu aya dina kitab jagat raya, tétés-tétés laut éta sareng zarah-zarah tangkal éta ogé masing-masing hiji kecap kaayaan, sahingga pikeun nyerat éta ogé diperyogikeun mangsi sareng pulpén. Ku kituna, pikeun éta ogé diperyogikeun tangkal sareng laut anu sanés saukuran éta. Kitu saterasna, saatos tétés sareng kecap unggal kelompok kahiji ditulis, diperyogikeun ogé kelompok kadua tangkal sareng laut saukuran éta. Ieu kaayaan sambung-sinambung dugi ka henteu aya tungtungna. Kecap-kecap Gusti Nu Maha Hak, nyaéta kecap-kecap kaayaan anu nuduhkeun kaagungan Gusti Nu Maha Hak, henteu béak. Hartina, dina hakékatna, dina hartos anu diungkarakeun ku ayat ﺍَﻥْ ﺗَﻨْﻔَﺪَ ﻛَﻠِﻤَﺎﺕُ ﺭَﺑّ۪ﻰ ﻭَﻟَﻮْ ﺟِﺌْﻨَﺎ ﺑِﻤِﺜْﻠِﻪ۪ ﻣَﺪَﺩًﺍ, henteu aya ngaleuwihan atanapi nambahan dina sisi naon waé; malah aya ngurangan. Panarjamah Abdülmecid} Contona, upami panonpoé dianggap gaduh akal, pilihan sareng iradah, sareng nalika nyebarkeun cahayana ka sakumna alam, hiji zarah anu kotor sareng najis ogé kénging faédah tina cahayana, naha tiasa dibantah ka panonpoé, "Naha éta sibuk sareng zarah anu kotor sareng najis ieu, sareng naha éta masihan cahayana ka dinya?" Hâsyâ! Naha kaagungan panonpoé janten kurang? Henteu. Ku kituna, sakumaha Mantenna nyiptakeun alam anu sakitu ageungna ieu ku seni anu ageung sareng perhatian anu ageung, zarah anu diungkarakeun ku jauhar fard ogé hiji karya seni anu kaluar tina tempat karya qudrat-Na. Sabab dina paningal qudrat anu sakitu ageungna éta, jauhar-jauhar fard, nyaéta zarah-zarah, sareng béntang-béntang anu ngalih, nyaéta planét-planét, sarimbag. Sabab qudrat, élmu, iradah sareng kalam Alloh anu Maha Agung éta sipat-sipat Zat-Na. Sipat-sipat éta pasti milik Zat Nu Maha Suci. Dina éta henteu aya anu anyar, henteu tiasa nambahan sareng ngurangan, henteu robah anu tiasa gaduh darajat-darajat. Nanging, lantaran henteu mampuh téh sabalikna tina sipat-sipat ieu, éta henteu tiasa asup sareng cicing di jerona. Ku kituna, dina qudrat Alloh, henteu aya béda antara zarah sareng panonpoé. Contona, upami dianggap aya dua panonpoé atanapi dua zarah dina dua piring timbangan, lantaran sarimbag sareng saimbang di antarana, upami hiji kakuatan ti luar mencét hiji piring, piring anu sanés naék ka luhur. Boh dina piring éta aya zarah boh panonpoé, numutkeun kakuatan éta henteu aya béda; duanana sami. Kitu deui, lantaran dua sisi hiji hal anu mungkin, nyaéta aya sareng henteu aya, sarimbag sapertos piring timbangan, qudrat ti azali mencét sisi anu mana waé, sisi anu sanés naék ka luhur sapertos lebu. Panonpoé, laleur sareng zarah sadayana sami dina hal ieu. Ringkesna: lantaran hal-hal anu alit sapertos zarah atanapi pagawéan anu biasa aya ku dijadikeun ku Gusti Khâliq, écés yén éta kaasup kana élmu-Na. Dina hal ieu, tangtos henteu aya anu kedah diperdebatkeun dina nyarios ngeunaan éta. Al-Qur'an Al-Karîm parantos nuduhkeun ieu rahasia ku ayat اَلَا ﻳَﻌْﻠَﻢُ ﻣَﻦْ ﺧَﻠَﻖَ ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟﻠَّﻄ۪ﻴﻒُ ﺍﻟْﺨَﺒ۪ﻴﺮُ. Hartosna, naha Gusti Khâliq anu nyiptakeun henteu uninga kana mahluk-Na, sareng naha mungkin Mantenna henteu uninga? Ku kituna, naha Mantenna henteu nyarios ngeunaan mahluk-Na sareng henteu ngadawuh sareng mahluk-Na? Alesan Nyasabkeun Kadua: aranjeunna nyarios, "Dina handapeun gaya sareng cara nyarios Al-Qur'an, katingali gambaran hiji manusa." Sabab pagawéan anu biasa sareng hal-hal anu hina anu dicaritakeun dina Al-Qur'an sapertos paguneman sareng cariosan anu dilakukeun di antara manusa. Naha jalma-jalma bodo ieu henteu terang yén hiji kalam anu diucapkeun, upami tina hiji sisi nuju ka anu nyarios, tina sababaraha sisi ogé nuju ka anu dituju? Sabab kedah merhatoskeun kaayaan anu dituju, supados cariosan anu diucapkeun numutkeun anu diperyogikeun ku kaayaan éta. Ku kituna, anu dituju ku Al-Qur'an nyaéta manusa. Maksad Al-Qur'an ogé masihan pamahaman, nyaéta ngajarkeun perkara-perkara anu henteu dipikanyaho ku manusa. Ku sabab ieu, numutkeun anu diperyogikeun ku balaghah, Al-Qur'an nganggo gaya manusa anu dicampur sareng parasaanana, sareng ngadawuh ku cara nyariosna, supados pamahaman manusa henteu ngarasa asing sareng sieun ku cariosan anu diucapkeun. Leres, nalika hiji jalma anu luhur nyarios sareng hiji budak, upami anjeunna nganggo cara nyarios budak, anjeunna ngusap kalayan lemes pikiran budak éta. Pamahaman budak janten biasa sareng cariosan anu ku anjeunna diucapkeun kalayan pondok-pondok; budak nguping sareng ngartos anu dicarioskeunana. Upami henteu kitu, moal aya silih tukeur pangaweruh antara jalma éta sareng budak. Silih pasihan sareng nampi antara Alloh sareng manusa ogé sapertos kitu. Upami Gusti Nu Maha Hak henteu nimbang sareng maparin katerangan ka manusa ku timbangan manusa, manusa pasti moal ningali atanapi nampi. Sabab manusa ngan ngartos basa timbangan anu parantos biasa digunakeunana, henteu ngartos basa timbangan-timbangan ilmiah ieu. PATAROSAN: Naha saéstuna hina sareng handapna barang-barang ngalawan kaagungan qudrat sareng murni sareng lemesna kalam? WALERAN: Hina sareng goréng anu katingali dina sawatara barang atanapi pagawéan milik sisi mulk barang-barang. Hartina, nuju kana beungeut luarna sareng katingali sapertos kitu dina paningal urang. Ku sabab ieu, sabab-sabab lahiriah ditempatkeun salaku panutup antara barang-barang sareng panangan qudrat, supados dina paningal urang anu ngan kana beungeut, henteu katingali panangan qudrat langsung patali sareng barang-barang sapertos kitu. Ari sisi malakut, nyaéta beungeut jerona, transparan sareng luhur. Dina sisi ieu anu dipatalian ku qudrat, henteu aya hiji hal ogé anu di luar hubungan qudrat. Leres, sakumaha kaagungan Alloh merlukeun sabab-sabab lahiriah ditempatkeun, katunggalan sareng izzah Alloh ogé merlukeun qudrat ngaliput sakumna barang sareng kalam ngawengku unggal hal. Nanging, hiji Al-Qur'an anu ditulis ku zarah-zarah dina hiji zarah henteu langkung handap dina éndahna tibatan Al-Qur'an anu bakal ditulis ku béntang-béntang dina kaca langit. Sarta {(Catetan handap): Dina sirah reungit aya cucuk sapertos tumbak. Éta cicing dina sirah gajah, nancebkeun cucukna kana tulalé gajah, sareng gajah mimiti kabur; ku cara naon waé, gajah henteu tiasa salamet tina éta. Hartina, Gusti Nu Maha Hak parantos ngajantenkeun reungit ngéléhkeun sareng ngawasa gajah. Ku kituna, sanajan leuwih handap dina dijadikeunana, dina kawani leuwih unggul. Panarjamah Abdülmecid} dijadikeunana hiji reungit henteu langkung handap dina seni tibatan dijadikeunana gajah. Sipat kalam ogé persis sapertos sipat qudrat. Nyarios sareng hiji budak sareng masihan pamahaman henteu langkung handap tibatan nyarios sareng hiji filsuf. PATAROSAN: Hina lahiriah anu katingali dina ibarat-ibarat ieu milik naon? WALERAN: Kaayaan sapertos éta henteu milik anu masihan ibarat, nanging ngan milik anu diibaratkeun. Hartina, milik saha sareng naon anu dipasihan ibarat. Éndah sareng balighna kalam sabanding sareng cocogna kana anu diibaratkeun. Leres, upami hiji raja masihan hiji jubah, hiji mantel anu husus pikeun pangangon ka hiji pangangon, sareng hiji tulang ka anjingna, henteu aya anu tiasa ngabantah, "Raja henteu ngalakukeun anu saé." Sabab anjeunna parantos masihan unggal hal ka anu pantes. Ku kituna, sakumaha hinana anu diibaratkeun, kitu ogé hinana ibaratna; sareng sakumaha ageungna anu diibaratkeun, kitu ogé ageungna ibaratna. Leres, lantaran arca-arca kacida biasa sareng hinana, Gusti Nu Maha Hak parantos ngajantenkeun laleur {(Catetan handap): Aya hiji urang Arab badui anu gaduh hiji arca anu ku anjeunna disembah. Hiji dinten, anjeunna angkat pikeun ibadah. Anjeunna ningali yén hiji rubah parantos kiih dina sirah arca. Nalika ningali ieu kaayaan, anjeunna nyarios ﺍَﺭَﺏٌّ ﻳَﺒُﻮﻝُ ﺍﻟﺜَّﻌْﻠَﺒَﺎﻥُ ﺑِﺮَﺍْﺳِﻪ۪, teras meupeuskeun sareng miceun arca éta. Hartina, lantaran hinana arca-arca, sanés ngan laleur, malah rubah ogé naék kana sirahna sareng ngotoran. Panarjamah Abdülmecid} narajang aranjeunna; sareng ibadahna ogé sakitu goréngna dugi ka diungkarakeun ku ﻧَﺴْﺞُ ﺍﻟْﻌَﻨْﻜَﺒُﻮﺕِ, nyaéta ramat lancah. Alesan Nyasabkeun Katilu: aranjeunna nyarios, "Naon perluna ibarat-ibarat sapertos ieu, anu ngisaratkeun henteu mampuh némbongkeun hakékat?" Waleran: maksad nurunkeun Al-Qur'an nyaéta masihan pituduh ka balaréa. Ari balaréa téh jalma-jalma umum. Jalma-jalma umum henteu tiasa ningali hakékat anu buligir; pamahamanana henteu tiasa nampi perkara anu murni aqli sareng abstrak anu tacan biasa dipikawanoh. Ku sabab ieu, Gusti Nu Maha Hak ku anugerah sareng ihsan-Na parantos némbongkeun hakékat-hakékat ku hiji pakéan sareng cara nyarios anu parantos biasa ku aranjeunna dipikawanoh, supados aranjeunna henteu ngarasa asing sareng sieun. Bahasan ieu parantos kapengker dina bahasan mutasyabihat. Hayu urang kana hubungan antara kalimah-kalimah ieu ayat: Leres, kalimah ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ لَا ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ٓﻰ ﺍَﻥْ ﻳَﻀْﺮِﺏَ مَثَلًا ﻣَﺎ ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً ﻓَﻤَﺎ ﻓَﻮْﻗَﻬَﺎ nampik runtuyan bantahan anu ku aranjeunna diajukeun di handap ieu. 1- Naon hikmah dina Alloh ngadawuh sareng manusa, ngancurkeun, nyentak sareng ngedalkeun kaluh ngeunaan aranjeunna? Padahal tina perkara-perkara sapertos ieu, kahartos yén manusa ogé gaduh hiji tindakan sareng pangaruh anu sanés dina alam. 2- Ibarat-ibarat dibawa sapertos cariosan anu lumangsung di antara manusa... Sabab ieu tanda yén Al-Qur'an téh kalam manusa. 3- Dina tukangeun kalam sareng di antara gaya-gayana, katingali gambaran manusa. 4- Hakékat-hakékat digambarkeun ku ibarat. Ieu nuduhkeun henteu mampuh némbongkeun hakékat. 5- Ibarat-ibarat anu dibawa téh ibarat anu biasa. Ieu tanda yén pikiran anu nyarios diwatesan. 6- Ibarat-ibarat dibawa tina hal-hal anu hina sareng henteu aya ajénna. Ieu ogé dalil yén anu nyarios lemah. 7- Lantaran henteu kedah aya ibarat-ibarat anu dibawa, ninggalkeunana langkung utama tibatan nyebutkeunana. 8- Hususna, ibarat dibawa tina hal-hal anu ku jalma-jalma anu mulya henteu kersa dilakukeun lantaran isin. Al-Qur'an Al-Karîm ku kalimah ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ لَا ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ٓﻰ ﺍَﻥْ ﻳَﻀْﺮِﺏَ مَثَلًا ﻣَﺎ ﺍﻟﺦ parantos meupeuskeun sareng ngaruntuhkeun runtuyan bantahan ieu ku hiji teunggeulan. 1- Lantaran beungeut jero barang-barang luhur sareng transparan, nyarios tina sisi-sisi ieu henteu ngalawan kaagungan sareng jalal. Sarta numutkeun anu diperyogikeun ku kailahian, barang-barang anu katingali goréng dina beungeut luarna dikaluarkeun tina anu dicaritakeun sareng disebatkeun ngalawan hukum kailahian. Sabab hiji pangawasa henteu ngaluarkeun urang Çingene tina hak-hak sipil rahayatna. 2- Numutkeun anu diperyogikeun ku balaghah sareng hikmah, henteu aya anu ngalawan dina nyebatkeun ibarat anu hina pikeun ngedalkeun hartos anu hina. 3- Henteu aya masalah dina ibarat anu biasa; ngadidik sareng masihan pituduh merlukeun kitu. 4- Numutkeun anu diperyogikeun ku inayah Alloh, hakékat-hakékat digambarkeun ku ibarat. 5- Numutkeun anu diperyogikeun ku rububiyyah sareng ngadidik, manusa kedah dipasihan pituduh ku paguneman, gaya sareng cara nyarios anu lumangsung di antara aranjeunna. 6- Numutkeun anu diperyogikeun ku hikmah sareng aturan, Gusti Nu Maha Hak kedah ngadawuh sareng manusa. Ringkesna: ku maparin bagian pilihan bébas ka manusa, Gusti Nu Maha Hak parantos ngajantenkeun aranjeunna sumber pikeun alam pagawéan. Pikeun nempatkeun alam pagawéan éta dina hiji aturan, Mantenna ogé ngutus kalam-Na, nyaéta Al-Qur'an-Na, ka alam pagawéan éta. Ku kituna, hiji program Alloh anu didamel pikeun ngabersihan sareng ngatur henteu tiasa janten tempat bantahan. ﻓَﺎَﻣَّﺎ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﻓَﻴَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ ﺍَﻧَّﻪُ ﺍﻟْﺤَﻖُّ ﻣِﻦْ ﺭَﺑِّﻬِﻢْ Ari hubungan anu ngahubungkeun ieu kalimah sareng anu sateuacanna: Pikeun ngabuktikeun putusan dina kalimah anu sateuacanna, ieu kalimah némbongkeun jalan hiji dalil sareng ngusir sangkaan salah anu timbul dina pikiran. Kieu: Saha waé anu nempatkeun inayah ti azali sareng rububiyyah Alloh di payuneun panon, sareng ningali ti sisi Alloh di handapeun kaagungan qudrat, bakal ngabenerkeun yén ibarat-ibarat anu dibawa ku ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً sareng anu sarupa cocog sareng hukum-hukum balaghah sareng hak ti Gusti Nu Maha Hak. Nanging, saha waé anu ningali kalayan merhatoskeun perkara-perkara anu mungkin dina paréntah nafsna, tangtos sangkaan salah bakal ngalungkeunana ka luhur sareng ngalungkeun kana rawa kasasar. Ibarat dua golongan manusa ieu sapertos ibarat dua jalma anu hiji angkat ka luhur, anu sanés ka handap. Duanana ningali seueur pisan solokan cai. Jalma anu angkat ka luhur langsung angkat ka hulu cai sareng mendakan sumberna; anjeunna ngartos yén éta cai anu amis sareng bersih. Teras anjeunna mutuskeun yén sakumna solokan anu nyabang sareng sumebar tina hulu cai éta bersih sareng amis; kana solokan mana waé anjeunna tepang, anjeunna henteu ragu yén caina amis sareng bersih. Dina hal ieu, sangkaan salah henteu tiasa ngawasa anjeunna. Ari jalma anu sanés anu angkat ka handap ningali solokan-solokan. Lantaran henteu tiasa ningali sumber cai, anjeunna kedah milarian dalil sareng tanda pikeun ngartos naha cai unggal solokan anu dipendakanana amis atanapi henteu. Ku sabab ieu, anjeunna nyanghareupan sangkaan salah. Sangkaan salah anu pangleutikna nyasabkeun jalma anu henteu nganggo akal éta tina jalan. Atanapi ibarat dua golongan éta sapertos ibarat dua jalma anu nyepeng hiji eunteung. Anu hiji ningali beungeut eunteung anu transparan; sakumaha anjeunna ningali dirina di jerona, anjeunna ogé tiasa ningali seueur hal. Ari jalma anu sanés ningali beungeut eunteung anu diwarnaan sareng henteu tiasa ngartos hiji hal. Ringkesna: kedah ningali karya, pagawéan, kalam, ibarat sareng gaya Alloh ti sisi Alloh, sareng merhatoskeun inayah sareng rububiyyah-Na. Paningal ieu ogé ngan tiasa ku cahya iman. Dina hal ieu, sanajan aya sangkaan salah, ajén sareng kakuatanana ngan sapertos ramat lancah. Upami anjeunna ningali ti sisi perkara-perkara anu mungkin ku pikiranana anu diwatesan, ku paningal hiji nu meuli, malah sangkaan salah anu lemah janten sapertos hiji gunung dina paningalna. Sapertos jangjang laleur anu ngahalangan panon ningali Gunung Cûdi, sangkaan salah anu lemah sareng alit ogé nutupan panonna tina ningali hakékat. ﻭَﺍَﻣَّﺎ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻛَﻔَﺮُﻭﺍ Sisi hubungan ieu kalimah sareng anu sateuacanna: Leres, ku kalimah anu sateuacanna diisaratkeun yén pikeun ngartos hikmah dina ibarat-ibarat Al-Qur'an, kedah ningali ti sisi Alloh ku cahya iman. Dina ieu kalimah, ditémbongkeun jalan anu ngahasilkeun henteu ngartos hikmah dina ibarat-ibarat éta sareng dina waktos anu sami nuju ka sayang sangkaan salah sareng alesan. Kieu: Upami aya anu ningali ibarat-ibarat Al-Qur'an ti sisi nafs anu handap, ku poékna kufur anu ngajantenkeun unggal hal poék, tangtos anjeunna henteu tiasa ngartos hikmah éta ibarat sareng kacekel ku sangkaan salah. Dibantosan ku geringna haténa, unggal sangkaan salah janten raksasa dina paningalna; anjeunna kaleungitan jalan anu hak sareng nyanghareupan ragu. Teras anjeunna mimiti istifham, nyaéta naroskeun patarosan; henteu tiasa kaluar tina éta, sareng tungtungna perkara dugi ka nampik. Anjeunna tetep dina nampik. Al-Qur'an Al-Karîm ku cara motong pondok sareng kinayah parantos nuduhkeun patarosan aranjeunna anu ngandung nampik ku kalimah ﻣَﺎﺫَٓﺍ ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻬٰﺬَﺍ مَثَلًا. Ku sabab isarat ieu, pikeun cocog sareng ﻳَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ anu disebatkeun dina kalimah anu sateuacanna, padahal di dieu kedah disebatkeun لَا ﻳَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ, anu disebatkeun nyaéta ﻣَﺎﺫَٓﺍ ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻬٰﺬَﺍ مَثَلَا. ﻳُﻀِﻞُّ ﺑِﻪ۪ ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ ﻭَﻳَﻬْﺪ۪ﻯ ﺑِﻪ۪ ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ Ieu kalimah téh waleran kana patarosan anu ku aranjeunna dilakukeun ku ﻣَﺎﺫَﺍ pikeun ngartos sabab sareng tujuan ibarat-ibarat éta. Nanging, numutkeun karingkesan sareng motong pondok anu dijadikeun cara ku Al-Qur'an Al-Karîm, éta némbongkeun akibat ibarat-ibarat, nyaéta kasasar sareng hidayah anu timbul saatos ibarat, dina tempat sabab tujuan. Leres, kasasar sareng hidayah henteu tiasa janten sabab ibarat. Upami janten sabab, bakal aya paksaan. Ari sabab sareng tujuan ibarat nyaéta ngélingan sareng masihan pituduh ka balaréa umum. Saolah-olah aranjeunna ngajukeun seueur patarosan: "Naha sapertos kitu? Naha i'jaz henteu écés langsung? Naha henteu kedah pasti yén éta kalam Alloh? Naha lantaran ibarat-ibarat ieu aya tempat pikeun sangkaan salah?" Al-Qur'an Al-Karîm ku kalimah ﻳُﻀِﻞُّ ﺑِﻪ۪ ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ ﻭَﻳَﻬْﺪ۪ﻯ ﺑِﻪ۪ ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ parantos ngaburencaykeun kumpulan patarosan éta. Kieu: Cahya iman jalma anu mikir jero ngeunaan ibarat éta ku cahya iman bakal mekar sareng kuat. Jalma anu ningali ku poékna kufur sareng kahayang pisan pikeun nyempad, poékna bakal nambahan sareng panonna lolong. Sabab éta peryogi pamikiran, henteu écés langsung. Leres, ibarat-ibarat ieu pikeun misahkeun roh anu bersih sareng luhur tina roh anu najis sareng handap. Ieu ogé pikeun misahkeun bakat anu luhur tina bakat anu kotor ku numuwuhkeun sareng mekarkeun anu luhur. Ieu ogé pikeun misahkeun watek anu séhat tina watek anu ruksak sareng gering ku bajoang. Ieu ogé diperyogikeun ku ujian manusa. Ieu ogé diperyogikeun ku rahasia kawajiban. Ari kawajiban pikeun bagja manusa. Bagja ogé saatos ngahontal sampurna. PATAROSAN: Anjeun nyarios, "Kawajiban pikeun bagja." Padahal sabab cilakana lolobana manusa téh kawajiban. Upami henteu aya kawajiban, henteu bakal aya béda cilaka anu sakitu ageungna? WALERAN: Sakumaha Gusti Nu Maha Hak, ku bagian pilihan bébas anu dipaparin-Na, parantos ngawajibkeun manusa ngawangun alam pagawéan anu dipilih ku usahana, Mantenna ogé parantos ngawajibkeun manusa ku kawajiban pikeun nyiram sareng numuwuhkeun siki-siki anu henteu aya watesna anu dipelak salaku titipan dina roh manusa. Upami henteu aya kawajiban, siki-siki dina roh éta henteu tiasa tumuwuh sareng mekar. Leres, upami kaayaan umat manusa ditingali kalayan taliti, bakal katingali yén anu ngabuahan, nyaéta nyambungkeun, kamajuan rohani, nurani anu dugi ka sampurna, sareng mekar sareng majuna akal sareng pamikiran, nyaéta syariat-syariat; anu ngajantenkeun aya nyaéta kawajiban; anu masihan hirup nyaéta diutusna para nabi; anu masihan ilham nyaéta agama-agama. Upami titik-titik ieu henteu aya, manusa bakal tetep janten sato, sareng sakitu seueur sampurnana nurani sareng ahlak anu saé dina manusa sadayana moal aya. Nanging, sawatara manusa parantos nampi kawajiban ku kahoyong sareng pilihanana. Golongan ieu, sakumaha ngahontal bagja dirina, ogé janten sabab bagjana jinisna. Ari lolobana manusa, sanajan ku pilihanana parantos nampi kufur sareng nampik kawajiban-kawajiban Alloh, lantaran aranjeunna nyandak perkara anu saé dina ngadidik, ahlak sareng anu sanésna anu disaring tina sawatara jinis kawajiban, aranjeunna sacara henteu langsung sareng kapaksa parantos nampi jinis-jinis kawajiban éta. Dina hal ieu, unggal sipat sareng unggal kaayaan kafir sanés kafir. PATAROSAN: Padahal écés yén lolobana manusa cilaka, kumaha bagjana ngan golongan anu alit tiasa janten sabab bagjana jinis, sahingga anjeun nyarios, "Syariat téh rohmat"? Padahal bagjana jinis tiasa ku bagjana sakumna individu atanapi lolobana individu? WALERAN: Upami hiji hayam bikang anu di handapeunna diteundeun saratus endog ngajadikeun dua puluh endog éta netes janten anak hayam sareng ngaruksak dalapan puluh, hayam ieu parantos ngalayanan jinis endog. Sabab hiji anak hayam tiasa janten indung sarébu endog. Atanapi upami saratus siki dipelak dina taneuh sareng disiram ku cai, teras dua puluh tumuwuh sareng mekar janten tangkal korma, sareng dalapan puluh buruk sareng musna, cai anu janten sabab dua puluh siki éta tumuwuh sareng janten tangkal tangtos parantos ngalayanan jinis siki. Atanapi upami hiji bijih dilebur dina seuneu, sarta sapalimana medal janten emas sareng sésana taneuh, tangtos seuneu janten sabab sampurna sareng bagjana bijih éta. Ku kituna, upami kawajiban ogé nyalametkeun sapalima manusa, tiasa diputuskeun kalayan pasti yén sapalima éta janten sabab sareng panggerak bagjana jinis. Nanging, parasaan anu luhur sareng ahlak anu saé ngan tumuwuh sareng mekar ku bajoang sareng usaha. Leres, leungeun katuhu, lantaran terus damel, langkung kuat tibatan leungeun kénca. Hiji pamaréntahan ogé, salami bajoang, wawanina nambahan; nalika ninggalkeun éta, wawanina ngurangan, sareng tungtungna boh kawani boh pamaréntahan pareum sareng musna. Sarta unggal hal sareng unggal pagawéan dugi ka sampurna ku silih ngalawan sareng tanding jeung sabalikna. Contona, sakumaha kasasar ngabantosan hidayah dugi ka sampurna, kufur ogé ngabantosan iman dugi ka sampurna. Sabab iman sareng hidayah hiji mukmin anu ningali sakumaha kotor sareng bahaya kufur sareng kasasar naék tina hiji kana sarébu. Dua sisi ieu téh karya sareng buah kawajiban. Numutkeun dua sisi ieu, kawajiban téh hiji-hijina panggerak bagjana jinis. ﻭَﻣَﺎ ﻳُﻀِﻞُّ ﺑِﻪ۪ٓ اِلَّا ﺍﻟْﻔَﺎﺳِﻘ۪ﻴﻦَ Hubungan ieu kalimah sareng anu sateuacanna: Leres, lantaran Al-Qur'an Al-Karîm henteu ngajelaskeun saha anu dialungkeun kana kasasar dina kalimah ﻳُﻀِﻞُّ ﺑِﻪ۪ ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ sareng diantep samar, anu nguping janten sieun. Ieu tilu patarosan anu ku anjeunna diajukeun, "Naha anu dialungkeun kana kasasar téh saha? Naon sababna? Kumaha poék sumping tina cahya Al-Qur'an?" parantos diwaler ku ieu kalimah: "Aranjeunna fasiq. Dialungkeunana kana kasasar téh hukuman pikeun fasiqna. Lantaran fasiq, pikeun jalma fasiq, cahya malih janten seuneu sareng caang malih janten poék." Leres, ku cahya panonpoé, bahan-bahan anu kotor buruk, bau sareng ruksak. ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻳَﻨْﻘُﻀُﻮﻥَ ﻋَﻬْﺪَ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻣِﻦْ ﺑَﻌْﺪِ ﻣ۪ﻴﺜَﺎﻗِﻪ۪ ﻭَﻳَﻘْﻄَﻌُﻮﻥَ ﻣَٓﺎ ﺍَﻣَﺮَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻪ۪ٓ ﺍَﻥْ ﻳُﻮﺻَﻞَ ﻭَﻳُﻔْﺴِﺪُﻭﻥَ ﻓِﻰ الْاَرْضِ Sisi runtuyan ieu kalimah sareng anu sateuacanna: Leres, ku ieu kalimah, fasiq dipedar sareng dijelaskeun. Kieu: Fasiq nyaéta méngkol sareng misah tina anu hak, ngalangkungan wates, sareng kaluar sareng ninggalkeun kahirupan anu langgeng salawasna. Asal fasiq timbul tina kaleuleuwihi sareng kurangna tilu kakuatan anu disebut kakuatan akal, kakuatan amarah sareng kakuatan syahwat. Leres, kaleuleuwihi atanapi kurang téh ngalawan dalil-dalil. Hartina, dalil-dalil anu dijadikeun dina kaca alam sapertos jangji-jangji Alloh. Jalma anu ngalawan dalil-dalil éta parantos ngarempak jangjina anu dilakukeun sacara bawaan sareng Gusti Nu Maha Hak. Sarta kaleuleuwihi sareng kurang kaasup sabab-sabab anu ngahasilkeun geringna kahirupan nafs sareng roh. Ieu diisaratkeun ku kalimah ﻳَﻨْﻘُﻀُﻮﻥَ ﻋَﻬْﺪَ ﺍﻟﻠّٰﻪِ, anu janten sipat kahiji fasiq. Sarta kaleuleuwihi sareng kurang téh dua panggerak anu ngahurungkeun seuneu ngalawan kahirupan masarakat. Leres, panggerak-panggerak ieu motong sareng miceun hubungan sareng hukum anu nempatkeun kahirupan masarakat dina susunan anu tartib sareng runtuy. Leres, upami syahwat atanapi amarah ngalangkungan wates, kahormatan sareng kasucian dirina ditincak, sareng jalma-jalma anu henteu salah musna. Ieu ogé diisaratkeun ku kalimah ﻭَﻳَﻘْﻄَﻌُﻮﻥَ ﻣَٓﺎ ﺍَﻣَﺮَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻪ۪ٓ ﺍَﻥْ ﻳُﻮﺻَﻞَ, anu janten sipat kadua fasiq. Sarta éta dua pangacau anu ngahasilkeun rusakna aturan dunya sareng nyababkeun karuksakan sareng huru-hara. Ieu ogé diisaratkeun ku kalimah ﻭَﻳُﻔْﺴِﺪُﻭﻥَ ﻓِﻰ الْاَرْضِ, anu janten sipat katilu fasiq. Leres, upami kakuatan akal sareng pamikiran hiji jalma fasiq kaleungitan saimbang sareng murag kana alesan-alesan palsu, ku motong hubungan-hubungan kapercayaan, anjeunna nyoéh sareng miceun kahirupanna anu langgeng salawasna. Sarta upami kakuatan amarahna ngalangkungan wates tengah, anjeunna nyoéh boh beungeut boh lapisan jero kahirupan masarakat sareng ngaburak-barik. Sarta upami kakuatan syahwatna ngalangkungan wates, anjeunna nuturkeun hawa nafs; kanyaah ka jinisna leungit tina haténa. Sakumaha dirina bakal ruksak, anjeunna ogé bakal ngaruksak anu sanés. Dina hal ieu, jalma-jalma fasiq usaha boh pikeun cilaka jinisna boh pikeun ngaruksak bumi. ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ ﻫُﻢُ ﺍﻟْﺨَﺎﺳِﺮُﻭﻥَ Ieu kalimah téh hasil kalimah anu sateuacanna sareng dina waktos anu sami negeskeunana. Kieu: Saenggeus kalimah anu sateuacanna nyarios kalayan pikasieuneun ngeunaan kajahatan fasiq sapertos ngarempak jangji, motong hubungan dulur sareng ngaruksak bumi, dina ieu kalimah, pikeun negeskeun ancaman sareng kasieun anu sateuacanna, hasil sareng hukuman kajahatan fasiq dijelaskeun kieu: "Jalma-jalma fasiq éta jalma-jalma anu henteu nganggo akal, anu, sakumaha masihan aheratna sareng nyandak dunya, ogé ngagentos hidayah ku kasasar." Ayeuna urang dugi ka pancén katilu. Hartina, urang bakal ngabahas susunan kalimah-kalimah anu dikandung ku ieu ayat: Mimiti, kedah terang yén ayat-ayat Al-Qur'an Al-Karîm, kalimah-kalimah ayat, sareng susunan kalimah sapertos jarum jam anu ngitung detik, menit sareng jam. Sakumaha unggal jarum anu kadua ngabantosan anu kahiji, nalika hiji ayat nuturkeun hiji maksad, kalimah-kalimahna ogé ngurilingan maksad éta; susunan kalimah ogé nuturkeun tapak kalimah. Kaayaanana dugi ka hiji titik, sahingga ku basa kaayaan, aranjeunna maca ieu bait: ﻋِﺒَﺎﺭَﺍﺗُﻨَﺎ ﺷَﺘّٰﻰ ﻭَﺣُﺴْﻨُﻚَ ﻭَﺍﺣِﺪٌ ﻭَﻛُﻞٌّ ﺍِﻟٰﻰ ﺫَﺍﻙَ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﻝِ ﻳُﺸ۪ﻴﺮُ Hartosna, "Sanajan cariosan anu ku urang diucapkeun béda-béda, éndah anjeun hiji. Sakumna cariosan urang nuduhkeun éndah sareng rupa anu geulis éta." Ku sabab ieu, lancarna Al-Qur'an Al-Karîm, balaghahna anu luhur sareng lemesna dina pola parantos ngahontal tingkat i'jaz. ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ لَا ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ٓﻰ ﺍَﻥْ ﻳَﻀْﺮِﺏَ مَثَلًا ﻣَﺎ ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً ﻓَﻤَﺎ ﻓَﻮْﻗَﻬَﺎ Urang bakal ngabahas pangajaran lemes dina kecap-kecap ieu kalimah: Kecap ﺍِﻥَّ nuduhkeun boh putusan patali sareng hakékat boh ngusir ragu sareng nampik anu aya dina putusan. Ku kituna, ﺍِﻥَّ ieu nuduhkeun runtuyan ragu anu disebatkeun dina awal ayat. Kecap ﺍَﻟﻠّٰﻪَ ngalebetkeun kana panon pikiran kasalahan dina babandingan anu ku aranjeunna dilakukeun antara Gusti Nu Maha Hak sareng perkara-perkara anu mungkin, anu disebatkeun tadi. Hartosna, "Kumaha aranjeun nyarios Alloh sareng kumaha aranjeun ngabandingkeun Alloh sareng perkara-perkara anu mungkin? Naha Zat anu kagungan nami Alloh tiasa dibandingkeun sareng perkara-perkara anu mungkin?" PATAROSAN: لَا ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ﻰ: lantaran isin nyaéta beureumna raray anu timbul ku nafs ngarasa heureut, digunakeunana kecap ieu pikeun Gusti Nu Maha Hak mustahil; henteu aya faédah dina nampik anu mustahil. Ku kituna, upami tibatan لَا ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ﻰ, disebatkeun لَايَتْرُكُ, henteu bakal aya tempat pikeun mustahil? WALERAN: Ngalawan sabab-sabab sapertos hikmah sareng balaghah anu merlukeun ibarat anu dilakukeun ku ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً sareng nangtukeun éndahna, pikeun hoyong ninggalkeun ibarat, henteu aya hiji sabab ogé salian ti isin. Isin ogé mustahil pikeun Gusti Nu Maha Hak. Ku kituna, pikeun nuduhkeun yén henteu aya pisan sabab pikeun ninggalkeun éta ibarat, kecap لَا ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ﻰ dipilih tibatan kecap لَايَتْرُكُ. Sabab kecap لَايَتْرُكُ henteu tiasa ngedalkeun ieu hartos. Atanapi ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ﻰ disebatkeun pikeun nyaruakeun sareng nyarupaan kecap ﺍَﻣَﺎ ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ﻰ ﺭَﺏُّ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﺍَﻥْ ﻳُﻤَﺜِّﻞَ ﺑِﻬٰﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤُﺤَﻘَّﺮَﺍﺕِ anu ku aranjeunna diucapkeun kalayan bodo, nyaéta "Naha Gustina Muhammad henteu isin masihan ibarat tina hal-hal anu hina ieu?", sareng kecap ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ﻰ dina éta cariosan. Al-Qur'an Al-Karîm, numutkeun gaya ﻣُﺸَﺎﻛَﻠَﺔً ﻓِﻰ ﺍﻟﺼُّﺤْﺒَﺔِ anu aya ajénna dina balaghah, parantos nganggo persis kecap ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ﻰ anu ku aranjeunna digunakeun. Tina sisi nyaruakeun sareng nyarupaan cariosan aranjeunna ieu, tibatan ﺍَﻥْ ﻳَﻀْﺮِﺏَ, disebatkeun ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞِ ﺍﻟْﺤَﻘ۪ﻴﺮِ bakal langkung cocog pikeun ngajaga sarupana. Nanging, henteu diperhatoskeunana hubungan ieu nuduhkeun hiji gaya anu lemes: ibarat-ibarat pikeun ngabenerkeun sareng ngabuktikeun, sapertos cap atanapi tanda tangan. Sakumaha hiji hal anu ditulis dibenerkeun ku dibéré cap, kitu ogé hiji cariosan anu diucapkeun dibenerkeun sareng dibuktikeun ku hiji conto. Atanapi ku ﺍَﻥْ ﻳَﻀْﺮِﺏَ, diisaratkeun nyitak duit. Hartina, masihan ibarat sareng ngedalkeun babandingan masihan ajén ka kalam saukuran nyitak duit. Hartina, sakumaha cap duit masihan ajén ka pérak sareng emas, ngedalkeun babandingan ogé masihan ajén sareng pangajén saukuran éta ka kalam. Ku isarat ieu, diisaratkeun yén ibarat-ibarat téh perantara anu saé pikeun ngusir sangkaan salah, sareng ibarat sanés bid'ah, nanging hiji jalan anu ramé sareng saé dina médan balaghah. Leres, ngedalkeun babandingan kaasup aturan-aturan anu dipikanyaho. Tibatan mashdar ﺿَﺮْﺏٌ anu langkung pondok sareng ringkes, ﺍَﻥْ ﻳَﻀْﺮِﺏَ dipilih disebatkeun dina wangun fi'l, nuduhkeun yén asal bantahan aranjeunna sanés ibarat sorangan, nanging hinana ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً. Sabab ibarat-ibarat sorangan aya ajénna sareng henteu janten tempat bantahan. Sabab ﺍَﻥْ ﻳَﻀْﺮِﺏَ téh fi'l. Fi'l, lantaran henteu mandiri sareng tetep, saolah-olah lemes. Maksad anu nyarios henteu eureun di dinya, nanging ngalih ka maf'ul. Ari ﺿَﺮْﺏٌ, anu mashdar, téh kecap barang. Kecap barang, lantaran mandiri sareng tetep, saolah-olah padet. Aya kamungkinan narik maksad anu nyarios sareng henteu masihanana ka maf'ul. Ku kituna, upami disebatkeun ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ لَا ﻳَﺴْﺘَﺤْﻴ۪ﻰ ﺿَﺮْﺏَ ﺍﻟْﺒَﻌُﻮﺿَﺔِ مَثَلًا, tempat ﺍﺳﺘﺤﻴﺎ bakal ﺿَﺮْﺏٌ. Padahal tempat istihya téh ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً. مَثَلًا: anu dimaksad ku ieu nyaéta ciri ibarat, nyaéta ngagambarkeun hiji perkara aqli ku hiji perkara anu dirasakeun; hiji perkara anu ngan dina sangkaan sareng henteu aya dasarna ku hiji perkara anu pasti sareng aya; sareng hiji perkara anu henteu aya di payuneun ku hiji perkara anu parantos aya di payuneun. Tina dijadikeun nakirah dina مَثَلًا, kahartos yén di dieu anu janten puseur paningal nyaéta conto sorangan, sanés sipat-sipatna. Ari sipat-sipatna dipasrahkeun kana anu diperyogikeun ku kontéks atanapi kaayaan anu diibaratkeun. ﻣَﺎ, lantaran ngedalkeun umum, nuduhkeun yén aturan éta umum, supados waleran henteu diwatesan ngan kana perkara anu ku aranjeunna dibantah. ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً: padahal aya seueur hal sareng sato anu alit sareng hina, ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً dikhususkeun lantaran para ahli balaghah sering nganggo éta pikeun ibarat. ﻓَﻤَﺎ ﻓَﻮْﻗَﻬَﺎ: hartosna, hal-hal anu saluhureun ba'udhah (laleur) dina ajén sareng balaghah, atanapi anu sahandapeun ba'udhah dina leutikna, atanapi anu sahandapeun ba'udhah boh dina ajén boh dina leutikna. Nanging, ungkara ﻣَﺎ ﻓَﻮْﻗَﻬَﺎ nuduhkeun yén hal anu alit langkung ahéng dina balaghah sareng langkung matak héran dina dijadikeunana. ﻓَﺎَﻣَّﺎ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ﻓَﻴَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ ﺍَﻧَّﻪُ ﺍﻟْﺤَﻖُّ ﻣِﻦْ ﺭَﺑِّﻬِﻢْ ﻭَﺍَﻣَّﺎ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻛَﻔَﺮُﻭﺍ ﻓَﻴَﻘُﻮﻟُﻮﻥَ ﻣَﺎﺫَٓﺍ ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻬٰﺬَﺍ مَثَلًا ﻑ, anu ngedalkeun yén ieu kalimah medal sareng nyabang tina kalimah anu sateuacanna, nuduhkeun hiji dalil anu henteu diucapkeun sareng nyumput, anu ngahasilkeun ieu kalimah kalayan dua sisina. Gambaranana kedah kieu: Gusti Nu Maha Hak henteu ninggalkeun ibarat. Sabab éta hiji ibarat anu diperyogikeun ku balaghah. Anu diperyogikeun ku balaghah henteu ditinggalkeun. Ku kituna, Gusti Nu Maha Hak henteu ninggalkeun ieu ibarat. Ku kituna, anu adil terang yén ibarat éta baligh, hak sareng ti Alloh. Ari jalma anu ningali kalayan keukeuh henteu terang hikmahna, murag kana ragu, naroskeun patarosan, sareng tungtungna asup kana nampik kalayan nganggap hina. Ringkesna: mukmin, lantaran adil, ngabenerkeun yén éta ti Alloh. Jalma kafir, lantaran keukeuh, nyarios, "Naon faédahna ieu?" ﺍَﻣَّﺎ: ﺍَﻣَّﺎ ieu partikel sarat. Éta ngahubungkeun dua kalimah anu diasupanana, kalimah kadua sareng anu kahiji, kalayan anu kahiji malzum sareng anu kadua lazim; atanapi anu kahiji sarat sareng anu kadua anu disaratkeun. Leres, ﺍَﻣَّﺎ ieu ditempatkeun pikeun ngawangun hubungan anu pasti di antara dua kalimah. Ku kituna, di dieu éta nuduhkeun yén kalimah ﻓَﻴَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ ﺍَﻧَّﻪُ ﺍﻟْﺤَﻖُّ pasti sareng kedah nuturkeun kalimah ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ. Hartina, anu pantes pikeun jalma anu ngagaduhan iman nyaéta terang yén éta hak. Tibatan kecap ﺍَﻟْﻤُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ anu langkung pondok, disebatkeun ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ, nuduhkeun yén terang éta hak téh "lantaran iman", sareng ogé yén terang éta hak téh "iman". Dina sisi balaghah, tibatan kalimah ﺍَﻧَّﻪُ ﺍﻟْﺒَﻠ۪ﻴﻎُ anu langkung cocog sareng kontéks, dipilih ﺍَﻧَّﻪُ ﺍﻟْﺤَﻖُّ, nuduhkeun hasil pangahirna anu dimaksad ku bantahan aranjeunna. Sabab maksadna nyaéta nampik yén éta ti Alloh. ﺍَﻧَّﻪُ ﺍﻟْﺤَﻖُّ, lantaran kabeneran dikhususkeun kana ibarat éta, kahartos yén anu henteu disalahkeun, nanging dipikaresep ngan ibarat ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً. Anu sanés ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً, sareng anu langkung saé tibatan ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً, sanajan bébas tina cacad, henteu tiasa ngagentos ﺑَﻌُﻮﺿَﺔً dina balaghah. Sabab ngan salamet tina cacad henteu tiasa janten dalil sampurna. ﻣِﻦْ ﺭَﺑِّﻬِﻢْ: katerangan ieu, anu ngedalkeun yén ibarat éta diturunkeun ti Gustina, nuduhkeun yén anu ku aranjeunna dijadikeun sasaran bantahan nyaéta diturunkeunana ibarat éta. ﻭَﺍَﻣَّﺎ ﺍﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻛَﻔَﺮُﻭﺍ: ﺍَﻣَّﺎ ieu, sapertos ﺍَﻣَّﺎ anu sateuacanna, ku ngarincikeun ringkesan anu sateuacanna, ngedalkeun pasti sareng negeskeun. ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻛَﻔَﺮُﻭﺍ disebatkeun kalayan dipilih tibatan kecap ﺍَﻟْﻜَﺎﻓِﺮُﻭﻥَ, nuduhkeun yén nampikna aranjeunna timbul tina kufur anu parantos pageuh dina haténa, sareng ku sabab ieu ngadorong deui kana kufur. Pikeun cocog sareng ﻳَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ dina kalimah anu sateuacanna, padahal di dieu cocog disebatkeun فَلَا ﻳَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ, ﻓَﻴَﻘُﻮﻟُﻮﻥَ anu disebatkeun tibatan éta téh kinayah pikeun kaayaan-kaayaan anu henteu diucapkeun pikeun karingkesan sareng motong pondok. Susunan kalimah anu henteu diucapkeun: "Jalma anu kufur henteu terang hakékat, murag kana ragu, asup kana nampik, sareng ku wangun patarosan nganggap hina." Sarta ieu nuduhkeun yén sakumaha aranjeunna aya dina kasasar, ku sungutna aranjeunna ogé ngadorong balaréa kana kasasar. ﻳُﻀِﻞُّ ﺑِﻪ۪ ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ ﻭَﻳَﻬْﺪ۪ﻯ ﺑِﻪ۪ ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ Lantaran dina kalimah anu sateuacanna, ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﺍٰﻣَﻨُﻮﺍ ditempatkeun di payun, padahal di dieu anu cocog nyaéta ﻳَﻬْﺪ۪ﻯ ﺑِﻪ۪ ditempatkeun di payun, anu ditempatkeun di payun nyaéta ﻳُﻀِﻞُّ ﺑِﻪ۪. Sabab maksad ieu kalam nyaéta nampik bantahan anu nampik. Ku sabab ieu, ﻳُﻀِﻞُّ ﺑِﻪ۪ kénging pentingna sareng gaduh hak ditempatkeun di payun. PATAROSAN: Naon maksad ngalih tina mashdar kana fi'l, nyaéta ﻳُﻀِﻞُّ tibatan kasasar sareng ﻳَﻬْﺪ۪ﻯ tibatan hidayah? WALERAN: Lantaran fi'l mudhari' nuduhkeun anu anyar sareng terus aya, ieu nuduhkeun yén, sabanding sareng anyar-anyar diturunkeunana Al-Qur'an bagian demi bagian salami dua puluh tilu taun, éta nyababkeun poék ditambah sababaraha lapis kana poékna kufur aranjeunna. Ieu ogé janten sabab cahya iman mukmin naék darajat demi darajat, sabanding sareng anyar-anyar diturunkeunana. Sarta lantaran ieu kalimah téh waleran kana patarosan anu diisaratkeun ku kalimah ﻣَﺎﺫَٓﺍ ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟﺦ, kedah dijelaskeun kaayaan dua golongan. Numutkeun anu diperyogikeun ieu, fi'l disebatkeun kalayan dipilih tibatan mashdar. Hartina, kaayaan hiji golongan kasasar, anu sanés hidayah. ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ: tina ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ anu kahiji, anu diersakeun nyaéta seueur dina jumlah sareng bilangan. Tina ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ anu kadua, anu dimaksad nyaéta seueur dina kualitas sareng ajén. Dina waktos anu sami, ieu nuduhkeun rahasia yén Al-Qur'an téh rohmat pikeun umat manusa. Leres, ningali sareng némbongkeun kautamaan sareng hidayah golongan manusa anu alit salaku seueur némbongkeun yén Al-Qur'an pinuh ku kanyaah sareng anugerah ka manusa. Sarta hiji jalma anu ngagaduhan kautamaan sarimbag sareng sarébu anu henteu ngagaduhan kautamaan. Dina hal ieu, sanajan anu mawa kautamaan saeutik, katingali seueur. ﻭَﻣَﺎ ﻳُﻀِﻞُّ ﺑِﻪ۪ٓ اِلَّا ﺍﻟْﻔَﺎﺳِﻘ۪ﻴﻦَ Harewos goréng, kasieun sareng ragu anu timbul tina ﻛَﺜ۪ﻴﺮًﺍ, anu disebatkeun sacara mutlak sareng samar dina kalimah anu sateuacanna, diusir ku ieu kalimah kieu: "Anu angkat kana kasasar téh jalma-jalma fasiq. Asal kasasar aranjeunna ogé fasiq. Sabab fasiq nyaéta usaha aranjeunna. Kasalahan aya dina aranjeunna, sanés dina Al-Qur'an. Dijadikeunana kasasar pikeun hukuman kana anu dilakukeun ku aranjeunna." Kedah dipikanyaho deui yén unggal kalimah ieu medar sareng ngajelaskeun anu sateuacanna; anu saatosna ogé ngajelaskeun éta. Hartina, unggal kalimah janten dalil pikeun anu sateuacanna sareng hasil tina anu saatosna. Urang bakal ngajelaskeun ieu ku dua runtuyan: 1- Alloh henteu isin kana ibarat éta. Sabab Mantenna henteu ninggalkeun ibarat éta. Ibarat éta ogé baligh. Ibarat éta ogé hak. Ibarat éta ogé kalam Alloh. Ieu dipikanyaho ku jalma-jalma anu mukmin. 2- Alloh henteu isin kana ibarat éta, sakumaha anu dicarioskeun ku anu nampik. Anu nampik éta nyarios, "Ibarat éta kedah ditinggalkeun." Sabab aranjeunna henteu terang hikmah ibarat éta, sareng nyarios, "Naon faédahna ieu?" Aranjeunna ogé nampik, sabab nganggap hina. Ku ngupingna, aranjeunna ogé asup kana kasasar, sabab Al-Qur'an parantos ngalungkeun aranjeunna kana kasasar. Ku fasiq, aranjeunna ogé kaluar tina cangkangna; ngarempak jangjina ka Alloh; motong hubungan dulur; sareng ngaruksak susunan anu tartib sareng runtuy ti Alloh di bumi. Ku kituna, anu rugi sareng cilaka téh aranjeunna. Anu tetep dina siksa nurani, haté sareng roh di dunya, sareng dina siksa anu salawasna ku amarah Alloh di aherat, téh aranjeunna. ﺍَﻟَّﺬ۪ﻳﻦَ ﻳَﻨْﻘُﻀُﻮﻥَ ﻋَﻬْﺪَ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻣِﻦْ ﺑَﻌْﺪِ ﻣ۪ﻴﺜَﺎﻗِﻪ۪ ﻭَﻳَﻘْﻄَﻌُﻮﻥَ ﻣَٓﺎ ﺍَﻣَﺮَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻪ۪ٓ ﺍَﻥْ ﻳُﻮﺻَﻞَ ﻭَﻳُﻔْﺴِﺪُﻭﻥَ ﻓِﻰ الْاَرْضِ Mimiti, kedah dipikanyaho yén jalma-jalma fasiq anu nimbulkeun mamang sareng ragu dina i'jaz sareng runtuyan Al-Qur'an Al-Karîm, hususna dina kontéks ieu, disifatan ku sipat-sipat anu disebatkeun dina kalimah ieu ngandung hiji hubungan anu kacida luhur sareng lemesna. Leres, saolah-olah Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh: "Jalma-jalma fasiq anu henteu tiasa atanapi henteu hoyong ningali i'jaz qudrat ti azali dina aturan jagat raya anu disebut Al-Qur'an anu langkung ageung, henteu jauh sareng ahéng upami aranjeunna ogé ragu kana runtuyan sareng i'jaz Al-Qur'an Al-Karîm, henteu tiasa ningali i'jazna ku panon anu lolong, sareng nampik. Sabab aranjeunna ngahubungkeun susunan anu tartib sareng runtuy jagat raya kana kabeneran, sareng ngalih anu ahéng sareng malih anu matak héran kana sia-sia sareng kabeneran. Sakumaha aturan éta katutup sareng henteu katingali ku panon rohna anu parantos ruksak, ku watekna anu kotor, aranjeunna ogé ningali runtuyan Al-Qur'an anu mujijat salaku campur-aduk, mukadimah-mukadimahna henteu ngahasilkeun, sareng buah-buahna pait." ﻳَﻨْﻘُﻀُﻮﻥَ: ungkara ﻧَﻘﺾ, anu ngedalkeun hartos "muka sareng ngaburencaykeun hiji pita kandel anu dianyam", nuduhkeun hiji gaya anu luhur. Saolah-olah jangji Gusti Nu Maha Hak téh hiji pita anu pinuh ku cahya, dianyam ku tali masyi'ah, hikmah sareng inayah, anu manjang ti azali dugi ka salawasna. Nalika pita anu pinuh ku cahya ieu némbongan dina wangun aturan umum di jagat raya sareng nyebarkeun runtuyanana ka jinis-jinis jagat raya, éta parantos manjangkeun runtuyanana anu paling matak héran ka umat manusa, sareng melak siki-siki seueur pisan bakat sareng kamampuh dina roh manusa. Nanging, ngadidik sareng hasil bakat-bakat éta dipasihkeun kana leungeun bagian pilihan bébas. Ari kadali bagian pilihan bébas éta dipasihkeun kana leungeun syariat sareng dalil-dalil naqli. Ku kituna, henteu ngarempak sareng ngalaksanakeun jangji Gusti Nu Maha Hak ngan tiasa ku ngagunakeun bakat-bakat éta dina tempat anu pantes sareng cocog. Ari ngarempak jangji nyaéta ngaruksak sareng ngancurkeun kana potongan-potongan. Contona, iman sareng ngabenerkeun sawatara nabi, sareng nampik sareng nganggap bohong sawatara anu sanés; nampi sawatara hukum sareng nampik sawatara anu sanés; nganggap saé sawatara ayat sareng nganggap goréng sawatara anu sanés. Sabab ngarempak jangji anu dilakukeun sapertos kitu ngaganggu sareng ngaruksak runtuyan, susunan anu tartib sareng runtuy. ﻭَﻳَﻘْﻄَﻌُﻮﻥَ ﻣَٓﺎ ﺍَﻣَﺮَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺑِﻪ۪ٓ ﺍَﻥْ ﻳُﻮﺻَﻞَ: paréntah dina ieu kalimah aya dua bagian: Anu hiji paréntah syariat, nyaéta garis hubungan anu diparéntahkeun ku syariat di antara dulur sareng mukmin, anu diungkarakeun ku silaturahim. Anu sanés paréntah dijadikeun mahluk, nyaéta paréntah-paréntah anu dikandung ku hukum-hukum bawaan sareng adatullah. Contona, dipasihkeunana élmu sacara maknawi maréntahkeun amal; dipasihkeunana pinter maréntahkeun élmu; ayana bakat maréntahkeun pinter; dipasihkeunana akal maréntahkeun ma'rifatullah; dipasihkeunana kakuatan maréntahkeun damel; sareng dipasihkeunana kawani maréntahkeun jihad sacara maknawi sareng dina dijadikeunana. Jalma-jalma fasiq éta motong garis hubungan anu diwangun ku syariat sareng dina dijadikeunana di antara perkara-perkara sapertos ieu. Contona, sakumaha akalna musuhan sareng ma'rifatullah sareng pinterna musuhan sareng élmu, aranjeunna ogé ambek ka dulur sareng mukmin sareng henteu silih datangan. ﻭَﻳُﻔْﺴِﺪُﻭﻥَ ﻓِﻰ الْاَرْضِ: leres, jalma anu ruksak ku fasiq, sapertos jalma anu murag kana rawa sareng henteu tiasa kaluar, hoyong seueur jalma ogé murag kana rawa éta, supados kaayaan anu kacida pikasieuneunna anu disanghareupanana rada hampang. Sabab upami musibah umum, bakal hampang. Sarta upami dina haté hiji jalma hudang rasa huru-hara sareng kajahatan, parasaan anu luhur sareng sampurnana mimiti ragrag; dina haténa timbul condong sareng nikmat kana ngaruksak sareng kajahatan. Saeutik-saeutik, condong éta ngagedé dina haténa. Teras jalma éta mendakan sakumna nikmat sareng raosna dina ngaruksak sareng kajahatan. Dina waktos éta, jalma éta leres-leres janten sato galak di bumi, hiji bala anu nimbulkeun sareng ngagedékeun huru-hara, sareng hiji musibah anu terus ngadukeun karuksakan. PATAROSAN: Bumi kapangaruhan ku fasiqna hiji jalma fasiq téh jauh tina akal? WALERAN: Lantaran di bumi aya aturan, kedah aya ogé kasaimbangan. Malah, aturan nuturkeun kasaimbangan. Ku kituna, upami hiji hal anu alit murag di antara huntu mesin, mesin kapangaruhan, malah pagawéanana tiasa eureun. Atanapi, upami dua gunung ditimbang ku hiji timbangan, nalika timbangan saimbang, hiji walnut ditambahkeun kana hiji piringna, kasaimbanganna ruksak. Mesin aturan rohani dunya ogé sapertos kitu. Fasiqna hiji jalma fasiq anu barontak tiasa janten perantara rusakna kasaimbangan rohani bumi. ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ ﻫُﻢُ ﺍﻟْﺨَﺎﺳِﺮُﻭﻥَ ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ ngedalkeun tilu perkara: anu kahiji ngahadirkeun, anu kadua anu tiasa dirasakeun, anu katilu jauh. Hartina, ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ ieu ngahadirkeun jalma-jalma fasiq anu henteu aya di payuneun, sareng némbongkeunana dina wangun anu tiasa dirasakeun. PATAROSAN: Naon sabab anu merlukeun aranjeunna dihadirkeun? WALERAN: Pamenta sareng kahoyong anu nguping. Leres, anu nguping kaayaan kotor aranjeunna, pikeun ngaleungitkeun amarah sareng rasa geuleuhna ka aranjeunna, hoyong saolah-olah ningali aranjeunna parantos aya di payuneunna nalika dihukum sareng disifatan ku rugi, supados ku nyarios, "Oh, oh!", haténa raoseun. Padahal henteu mungkin ditingali, aranjeunna ditémbongkeun salaku anu tiasa dirasakeun ku ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ, saolah-olah kaayaan kotor, sipat jahat, kasohor sareng seueur aranjeunna parantos dugi ka hiji wates anu ngawujudkeun kaayaanana di payuneun paningal geuleuh unggal jalma sareng némbongkeunana dina wangun anu tiasa dirasakeun. Tina ieu isarat, kahartos ogé sabab aranjeunna dihukum rugi. Ari jauh anu diungkarakeun ku ﺍُﻭﻟٰٓﺌِﻚَ, anu balik ka jalma-jalma fasiq éta, nuduhkeun yén jauhna aranjeunna tina jalan anu hak parantos dugi ka hiji darajat anu henteu mungkin deui balik kana jalan anu hak, sareng ku sabab ieu aranjeunna pantes dicempad sareng dihina. ﻫُﻢْ, anu ngedalkeun ngawatesan, nuduhkeun yén rugi diwatesan kana aranjeunna. Malah, rugina mukmin dina sawatara nikmat dunya henteu dianggap rugi. Deui, cilaka anu kajadian dina dagang para padagang mukmin ogé sanés rugi. Dina ﺍَﻟْﺨَﺎﺳِﺮُﻭﻥَ, hurup ma'rifah ngedalkeun jinis sareng hakékat. Hartosna, "Upami aya anu hoyong ningali hakékat sareng jinis jalma anu rugi, sing ningali aranjeunna." Sarta jalanna aranjeunna murni rugi, henteu sarupa sareng rugi anu sanés. ﺍَﻟْﺨَﺎﺳِﺮ۪ﻳﻦ: rugi diantep mutlak, nyaéta henteu diwatesan ku hiji hal, nuduhkeun yén éta ngaliput sakumna jinis rugi. Contona, rugi anu ku aranjeunna dilakukeun dina nedunan jangji ku ngarempakna; dina silaturahim ku motongna; dina ngalereskeun ku ngaruksak; dina iman ku kufur; sareng dina bagja salawasna ku cilaka.