ﻛَﻴْﻒَ ﺗَﻜْﻔُﺮُﻭﻥَ ﺑِﺎﻟﻠّٰﻪِ ﻭَﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺍَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ ﻓَﺎَﺣْﻴَﺎﻛُﻢْ ﺛُﻢَّ ﻳُﻤ۪ﻴﺘُﻜُﻢْ ﺛُﻢَّ ﻳُﺤْﻴ۪ﻴﻜُﻢْ ﺛُﻢَّ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ Hartosna, "Ku cara naon aranjeun nampik Alloh? Padahal aranjeun henteu ngagaduhan kahirupan, Mantenna maparin kahirupan ka aranjeun; teras Mantenna bakal ngajantenkeun aranjeun maot, teras maparin deui kahirupan, teras aranjeun bakal mulih sareng angkat ka Mantenna."
Tilu sisi anu patali sareng runtuyan ayat ogé lumangsung dina ieu ayat: Hubungan ieu ayat sareng anu sateuacanna: Leres, nalika Al-Qur'an Al-Karîm ngondang manusa kana ibadah sareng iman ka Alloh, éta nyebatkeun sacara ringkes dasar-dasar iman anu kedah dipercaya sareng hukum-hukumna anu kedah dilakukeun, kalayan nuduhkeun dalil-dalilna. Dina ieu ayat, éta deui nyebatkeun dalil-dalil anu sateuacanna diisaratkeun sacara ringkes, ku ngitung nikmat-nikmat anu ngandung dalil-dalil éta. Leres, ku ieu ayat, kahirupan anu janten nikmat pangageungna diisaratkeun. Ku ayat kadua, nikmat terus aya diisaratkeun. Leres, aturan langit sareng bumi mastikeun sampurna sareng bagjana kahirupan. Ku ayat katilu, diisaratkeun yén manusa diunggulkeun sareng dipasihan hormat saluhureun jagat raya. Ku ayat kaopat, nikmat ngajarkeun élmu ka manusa diisaratkeun. Upami ningali wangun nikmat-nikmat ieu, nyaéta tina sisi janten nikmat, sakumaha éta dalil pikeun inayah Alloh, éta ogé dalil pikeun ibadah. Sabab sukur ka Nu Maparin nikmat wajib; henteu sukur kana nikmat ogé haram numutkeun akal. Upami ningali hakékat nikmat-nikmat éta, éta dalil-dalil anu ngabuktikeun asal sareng balik. Sarta ieu ayat ogé nuju kana bahasan kafir sareng munafik anu kapengker. Ku sabab éta, patarosan anu dilakukeun ku ﻛَﻴْﻒَ, anu ngedalkeun héran sareng ngandung nampik, nuduhkeun ancaman ka aranjeunna. Ayeuna urang bakal ngabahas hubungan-hubungan antara ieu kalimah: Leres, Al-Qur'an Al-Karîm, saatos sateuacanna nyaritakeun aranjeunna salaku anu henteu aya di payuneun, di dieu mimiti nyapa langsung. Ieu ogé pikeun hiji pangajaran lemes anu dipikanyaho dina balaghah. Kieu: Nalika manusa nyarios ngeunaan kajahatan sareng cacad hiji jalma, amarahna tiasa sakitu ngawasana, dugi ka ku ngahadirkeun jalma éta dina bayangan, anjeunna mimiti langsung nyarios ka anjeunna. Atanapi nalika nyarios ngeunaan kahadéanana, kahayang sareng cintana ngagolak; anjeunna langsung nempatkeun jalma éta di payuneun bayanganana sareng mimiti nyarios ka anjeunna ku sapaan langsung. Ieu hiji aturan anu disebut "iltifat". Aturan ieu ngagaduhan tempat anu ageung dina basa Arab. Al-Qur'an Al-Karîm, ku nuturkeun aturan ieu, parantos ngadawuh ﻛَﻴْﻒَ ﺗَﻜْﻔُﺮُﻭﻥَ sareng nuju langsung ka aranjeunna dina wangun sapaan. Teras, lantaran maksad anu dituturkeun dina kontéks ieu nyaéta nyebatkeun dalil-dalil anu diperyogikeun pikeun ngabuktikeun cara sareng dasar anu kapengker, sapertos iman, ibadah, henteu kufur kana nikmat sareng nampik kufur; lantaran dalil-dalil anu paling écés nyaéta anu dipendakan tina runtuyan kaayaan manusa; sareng lantaran nikmat-nikmat anu paling ageung aya dina beungkeutan sareng simpul runtuyan éta, Al-Qur'an Al-Karîm ku ayat anu mulya ﻭَﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺍَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ ﻓَﺎَﺣْﻴَﺎﻛُﻢْ ﺛُﻢَّ ﻳُﻤ۪ﻴﺘُﻜُﻢْ ﺛُﻢَّ ﻳُﺤْﻴ۪ﻴﻜُﻢْ ﺛُﻢَّ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ parantos nuduhkeun runtuyan anu ahéng, runtuy sareng ngagaduhan lima simpul éta. Urang ogé bakal muka sareng ngajelaskeun lima simpul éta dina lima pasualan.
PASUALAN KAHIJI
Éta muka beungkeutan, simpul ﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺍَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ. Kieu: Zarah-zarah anu ngawangun awak manusa, nalika aya dina wangun anu henteu hirup sareng paburencay di antara zarah-zarah alam, katingali ditata dina hiji aturan anu tangtu sareng hiji hukum anu husus, teras dikintun ka alam unsur. Nalika aya dina kaayaan cicing, tenang sareng nyumput dina alam unsur, ujug-ujug éta ngalih rombongan demi rombongan ka alam mahluk anu lahir, ku hiji aturan anu tangtu, runtuy unggal dinten, dina hiji maksad sareng hikmah. Nalika cicing ogé dina alam mahluk anu lahir, ujug-ujug éta malih janten nuthfah ku cara anu ahéng sareng matak héran. Teras ku malih anu sambung-sinambung, janten alaqah; teras mudhghah; teras daging sareng tulang. Sanajan unggal parobahan ieu langkung sampurna tibatan anu sateuacanna, dibandingkeun sareng anu saatosna éta maot, nyaéta henteu hirup. PATAROSAN: Pati téh leungitna kahirupan. Padahal dina zarah-zarah éta henteu aya kahirupan anu leungitna tiasa janten pati? WALERAN: Pati disebut pikeun zarah-zarah éta sacara majazi. Sababna nyaéta hiji persiapan pikeun pikiran, supados pikiran tiasa nampi simpul katilu sareng kaopat.
PASUALAN KADUA
Éta muka simpul ﻓَﺎَﺣْﻴَﺎﻛُﻢْ. Leres, kahirupan téh mujijat qudrat ti azali anu paling ageung, paling lemes sareng paling matak héran; langkung luhur tibatan sakumna nikmat; sareng burhan anu paling écés tina burhan-burhan asal sareng balik. Leres, jinis kahirupan anu panghandapna nyaéta kahirupan tutuwuhan. Mimiti kahirupan tutuwuhan nyaéta simpul kahirupan hudang sareng muka dina siki atanapi sisikian. Kaayaanana, padahal sakitu écésna, sakitu umumna sareng sakitu biasana, ti mangsa Kangjeng Nabi Adam dugi ka ayeuna tetep nyumput tina hikmah sareng filsafat manusa. Tina ieu, kahartos sakumaha lemesna kahirupan. Sarta hiji awak anu henteu gaduh kahirupan, sanajan hiji gunung anu pangageungna, tetep nyorangan sareng yatim, henteu patali sareng hiji hal salian ti tempatna. Nanging, hiji awak anu alit sapertos nyiruan, nalika nampi kahirupan, janten patali sareng sakumna jagat raya sareng silih tukeur sareng unggal hal; malah tiasa nyarios, "Jagat raya téh milik abdi, tempat abdi." Éta angkat ka sakumna sisi jagat raya, ngalakukeun pagawéan ku indra-indrana, sareng silih kenal sareng sakumna barang. Hususna, kahirupan anu naék kana tingkat kahirupan manusa ku cahya akal parantos ngurilingan alam-alam. Sakumaha ngalakukeun pagawéan dina alam jasmani, éta ogé ngurilingan alam rohani sareng ngumbara ka alam misal. Sakumaha dirina angkat nganjang ka alam-alam éta, alam-alam éta ogé, ku némbongan dina eunteung rohna, saolah-olah parantos ngabales nganjang. Malah, manusa tiasa nyarios, "Alam dijadikeun pikeun abdi ku anugerah Alloh." Kahirupan manusa misah kana jinis-jinis sapertos kahirupan materi, kahirupan rohani, kahirupan maknawi sareng kahirupan jasmani, anu masing-masing ngaliput seueur tingkat, sareng ngalegaan. Hartina, sakumaha cahya janten sabab warna sareng awak katingali, kahirupan ogé ngabuka anu aya sareng janten sabab némbonganana. Leres, kahirupan ngajantenkeun hiji zarah sapertos hiji buleud; unggal anu ngagaduhan kahirupan tiasa nyarios, alam milik abdi. Henteu aya silih desek sareng paséa di antarana; silih desek sareng paséa ngan aya dina umat manusa. Tina ieu, kahartos sakumaha ageungna nikmat kahirupan. Sarta sawatara zarah anu henteu hirup sareng paburencay ujug-ujug kaluar tina hiji kaayaan sareng asup kana kaayaan anu sanés, padahal henteu aya sabab anu kahartos ku akal, nyaéta hiji dalil anu écés pikeun ayana Gusti Shâni'. Malah, kahirupan téh hakékat anu paling mulya sareng paling bersih; henteu aya hina dina sisi naon waé sareng henteu aya noda anu goréng. Duanana beungeut kahirupan, boh luar boh jero, lemes. Malah, kahirupan sato anu pangleutikna sareng paling handap ogé luhur. Ku sabab ieu, henteu aya sabab lahiriah anu janten perantara antara kahirupan sareng qudrat. Qudrat langsung patali sareng kahirupan henteu ngalawan izzah. Padahal sabab-sabab lahiriah ditempatkeun supados henteu katingali qudrat sacara lahiriah langsung patali sareng perkara anu handap. Hartina, dina kahirupan henteu aya hina. Tina ieu, kahartos yén kahirupan téh dalil anu paling écés pikeun ayana Gusti Shâni'. Sarta upami parobahan sareng ngalih anu dialaman ku hiji awak anu pangbasajanna ditingali kalayan taliti, bakal katingali yén zarah-zarah dina alam zarah, nalika ngalih ka alam unsur, asup kana wangun anu sanés; dina alam mahluk anu lahir malih kana wangun anu sanés; dina nuthfah nyandak kaayaan anu sanés; teras janten alaqah, teras mudhghah, teras nganggo wangun hiji manusa sareng némbongan. Dina sakitu seueur parobahan anu matak héran ieu, zarah-zarah ngalir dina gerak anu sakitu runtuyna sareng aturan anu tangtu, saolah-olah hiji zarah, contona nalika aya dina alam zarah, parantos dipasihan pancén sareng dikintun pikeun nyandak tempat dina panon Abdülmecid sareng ngalaksanakeun pancénna. Pikiran anu ningali ieu hal, ieu kaayaan sareng runtuyna langsung mutuskeun tanpa ragu yén zarah-zarah éta dikintun ku hiji maksad sareng dina hiji hikmah. Sakitu seueur kaayaan anu ahéng sareng matak héran anu dilalui ku zarah pikeun nampi kahirupan ogé ngajantenkeun manusa yakin yén hiji kahirupan kadua langkung gampil sareng langkung gampang tibatan kahirupan ieu. Tina hakékat-hakékat ieu kaharti yén hirup téh dalil pikeun awal jeung tempat mulang.
Kalimah ﻓَﺎَﺣْﻴَﺎﻛُﻢْ saperti dalil pikeun kalimah ﺛُﻢَّ ﻳُﻤ۪ﻴﺘُﻜُﻢْ. Kabéhna babarengan ogé jadi dalil pikeun panolakan nu kaharti tina ﻛَﻴْﻒَ.
PASUALAN KATILU
ﺛُﻢَّ ﻳُﻤ۪ﻴﺘُﻜُﻢْ muka éta simpul.
Enya, ieu nétélakeun yén maot ogé, saperti hirup, mangrupa ciptaan; yén maot lain dipupusna ayana sarta lain henteuna nu mutlak. Maot ngan ukur pindah tempat ku kaluarna roh tina kurung awak.
Kitu deui, tina loba tanda jeung isarat nu aya dina umat manusa, kaharti kalawan pasti yén:
Sanggeus manusa maot, aya hiji perkara tina dirina nu tetep; éta perkara téh ngan roh. Jadi, tetepna roh mangrupa sipat dzâtî. Ayana éta sipat dzâtî dina hiji jalma hartina éta kudu aya dina sakabéh golongan, ku kituna ieu jadi conto yén mûjibah juz'iyyah sarua putusanna jeung mûjibah kulliyyah.
Ku kituna, maot, saperti hirup, mangrupa mu‘jizat kakawasaan. Lain lantaran sarat-sarat hirup henteu aya tuluy asup kana daérah henteuna.
PATAROSAN:
Kumaha maot bisa jadi nikmat, sarta ku cara naon dilebetkeun kana runtuyan nikmat?
WALERAN:
Kahiji: Maot téh bubuka pikeun kabagjaan langgeng; tina ieu sisi bisa dianggap nikmat. Sabab bubuka hiji nikmat ogé nikmat. Sakumaha bubuka nu wajib téh wajib, bubuka nu haram téh haram.
Kadua: Maot téh saperti kaluar ti panjara nu pinuh ku sato-sato nu ngabahayakeun kana gurun nu lega. Ku kituna, lamun roh kaluar tina kurung awak, éta salamet.
Katilu: Lamun euweuh maot, bumi moal bisa nampung umat manusa, sarta umat manusa bakal kakeunaan kasangsaraan anu kacida pikasieuneunna.
Kaopat: Aya jalma-jalma nu ku sabab kolot nepi kana darajat henteu sanggup nanggung kawajiban-kawajiban hirup sarta salawasna hayang maot.
Ku sabab ieu, maot téh nikmat.
PASUALAN KAOPAT
Ieu pikeun ngajelaskeun simpul ﺛُﻢَّ ﻳُﺤْﻴ۪ﻴﻜُﻢْ.
Enya, ieu hirup téh hirup kadua nu lumangsung sanggeus maot, saméméh dikumpulkeun deui. Jadi, hirup aherat dimimitian ku hirup kadua ieu.
Ku kituna, panggero dina ﻳُﺤْﻴ۪ﻴﻜُﻢْ ieu lain ukur pikeun manusa, tapi ngarujuk ka sakuliah jagat. Sabab hirup aherat ieu mangrupa hasil tina sakuliah jagat. Lamun ieu hirup henteu aya, sagala perkara di jagat nu disebut hakékat bakal robah jadi sabalikna. Contona, nikmat jadi hukuman, akal jadi bala, welas asih jadi oray.
PASUALAN KALIMA
Ieu ngeunaan simpul ﺛُﻢَّ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ.
Enya, Gusti di alam ieu nu disebut alam kajadian jeung karuksakan nyiptakeun perkara-perkara nu sabalikna, saperti éndah-goréng sarta mangpaat-bahaya, dina wangun nu pacampur lantaran loba hikmah. Sarta, pikeun némbongkeun kaluhuran-Na, Mantenna netepkeun sarana jeung sabab-sabab. Dina dikumpulkeun deui sarta kiamat, nalika jagat ngalaman prosés ngamurnikeun, perkara-perkara nu sabalikna misah tina masing-masing, sarta sabab jeung sarana ogé leungit. Sanggeus tirai jeung panghalang di antarana diangkat, unggal jalma ningali Gusti Shâni‘-na sarta terang ka Gusti Mâlik-na nu sajati.
PANUTUP TAMBIHAN
Ieu mangrupa tambihan kana ringkesan patali antara kalimah-kalimah dina ayat nu disebut tadi.
Nalika Gusti nampik kakafiran maranéhna ku ﻛَﻴْﻒَ nu nétélakeun patalékan, sarta ngajak jalma-jalma kana kahéran, tuluy ngabuktikeun ku opat kalimah nu némbongkeun opat parobahan gedé nu datang sanggeusna, unggal parobahan éta, salian ti ngawengku loba tahapan, kaayaan, jeung darajat, ogé jadi bubuka nu nyiapkeun parobahan-parobahan sanggeusna.
Parobahan kahiji dituduhkeun ku kalimah ﻭَﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺍَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ.
Hartina, ieu nunjukkeun kaayaan pamungkas tina kaayaan-kaayaan nu diliwatan di alam zarah ku zarah-zarah nu ngawangun awak manusa, nu jadi bubuka pikeun parobahan kadua nu dituduhkeun ku kalimah ﻓَﺎَﺣْﻴَﺎﻛُﻢْ.
Parobahan kadua ieu, nu pangahéngna tina hakékat-hakékat kajadian, ogé ngawengku loba darajat jeung tahapan; tahap sarta kaayaan pamungkasna jadi bubuka pikeun parobahan katilu nu dituduhkeun ku kalimah ﺛُﻢَّ ﻳُﻤ۪ﻴﺘُﻜُﻢْ.
Parobahan ieu ogé ngawengku loba tahapan barzakh, sarta kaayaan pamungkasna réngsé dina parobahan kaopat nu dituduhkeun ku kalimah ﺛُﻢَّ ﻳُﺤْﻴ۪ﻴﻜُﻢْ.
Parobahan kaopat ieu ogé ngawengku loba kaayaan kubur sarta dikumpulkeun deui, sarta kaayaan pangahirna dipungkas ku kalimah ﺛُﻢَّ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ.
Jadi, awak hiji mahluk hirup, ti mimiti kaayaan kahiji dina parobahan kahiji, terus jadi anyar sarta disegerkeun deui. Hartina, kaluar tina hiji pakéan jeung hiji rupa, tuluy asup kana pakéan sarta rupa nu leuwih éndah. Kitu saterusna lumangsung nepi ka nampi kabagjaan langgeng. Ku kituna, jalma nu ningali kaayaan-kaayaan nu ngaruntuy dina hiji mahluk hirup ieu, kumaha bisa wani mungkir? Ayeuna urang bakal ngabahas wangun kalimah-kalimah dina ayat nu disebut tadi:
Kalimah Kahiji: ﻛَﻴْﻒَ ﺗَﻜْﻔُﺮُﻭﻥَ ﺑِﺎﻟﻠّٰﻪِ
Patalékan nu dilakukeun ku ieu kalimah ngarahkeun pikiran sarta panon jalma-jalma kafir kana kajahatan jeung kagoréngan nu geus dilakukeun ku maranéhna. Sangkan maranéhna ningali sorangan kasangsaraanana; meureun maranéhna jadi adil dina meunteun sarta ngaku. Panggero dina ﺗَﻜْﻔُﺮُﻭﻥَ nunjukkeun kuatna bebendu Gusti. Sabab iltifât tina nyarita ngeunaan nu teu hadir kana nyanghareupan langsung nunjukkeun boh kuatna ambek, boh lobana kanyaah. Gaganti ﺗَﻜْﻔُﺮُﻭﻥَ, henteu disebut لَا ﺗُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَ; ieu nunjukkeun kacida keukeuhna maranéhna. Sabab maranéhna ninggalkeun iman nu bebeneranana geus pasti ku dalil-dalil, sarta narima kakafiran nu batalna geus pasti ku bukti-bukti.
ﻭَﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺍَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ
Dina kalimah ieu, ﻭ téh wâw hâliyyah, hartina nétélakeun yén nu sanggeusna jadi hâl pikeun nu saméméhna. Jadi, ﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺍَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ mangrupa hâl pikeun fâ‘il ﺗَﻜْﻔُﺮُﻭﻥَ. Hâl kudu aya babarengan jeung ‘âmil nu boga hâl. Tapi di dieu aya opat kalimah. Dua di antarana mangrupa mangsa kapungkur, dua deui mangsa nu bakal datang; ku kituna henteu babarengan dina waktu jeung ﺗَﻜْﻔُﺮُﻭﻥَ nu jadi ‘âmil pikeun nu boga hâl. Ku kituna, hâliyyah ﻭ nunjukkeun hiji perkara nu diperkirakeun.
Kalimah nu diperkirakeun: ﻭَﺗَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ ﺍِﻥْ ﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺍَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ Ku kituna, pikeun fâ‘il ﺗَﻜْﻔُﺮُﻭﻥَ, kalimah ﺗَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ jadi hâl. Kalimah-kalimah séjénna jadi khabar pikeun ﺍِﻥْ.
PATAROSAN: Sanajan maranéhna terang kana maot kahiji jeung hiji hirup, maranéhna henteu terang yén éta ti Alloh, malah mungkir. Hirup kadua sarta mulang ka Alloh ogé memang dipungkir ku maranéhna?
WALERAN: Nalika dalil-dalil nu bakal ngaleungitkeun kateunyahoan geus écés, henteu nyebut éta minangka kateunyahoan mangrupa salah sahiji aturan balâghat. Ku kituna, perhatian kana tahapan jeung kaayaan maot kahiji sarta hirup kahiji maksa pikeun ngaku sarta ngabenerkeun Gusti Shâni‘. Dina waktu nu sarua, terang yén hirup jeung maot saméméhna téh ti Alloh ogé ngayakinkeun sarta maksa pikiran yén bakal aya hirup kadua. Ku kaayaan kitu, jalma-jalma kafir nu ku anjeun dianggap henteu terang téh kaasup kana golongan nu terang. Tina panggero dina ﻛُﻨْﺘُﻢْ kaharti yén di alam zarah ogé maranéhna boga hiji rupa ayana sarta wujud nu tangtu. Lamun henteu kitu, éta zarah-zarah moal bisa ngawangun awak-awak nu tangtu sacara kabeneran jeung asal-asalan.
Ungkara ﺍَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ mangrupa isarat kana harti ﻟَﻢْ ﻳَﻜُﻦْ ﺷَﻴْﺌًﺎ ﻣَﺬْﻛُﻮﺭًﺍ. ﻓَﺎَﺣْﻴَﺎﻛُﻢْ
ﻑ ieu nétélakeun nuturkeun sarta nyambung. Hartina, moal aya jarak antara nu saméméh jeung nu sanggeusna. Tapi di dieu, antara maot jeung hirup aya jarak nu panjang. Enya, tapi ﻑ ieu nunjukkeun asalna dalil-dalil nu ngabuktikeun Gusti Shâni‘: pindahna éta zarah-zarah sakaligus tina kaayaan barang teu hirup kana kaayaan mahluk hirup tanpa sarana jeung sabab naon waé maksa pikiran pikeun ngaku Gusti Shâni‘. Kitu deui, lantaran nalika teu hirup kaayaan éta zarah-zarah henteu maneuh, sipat jeung tuntutanana téh nuturkeun tanpa sela.
PATAROSAN: Gaganti ﺍَﺣْﻴَﺎﻛُﻢْ, ku naon henteu disebut ﺻِﺮْﺗُﻢْ ﺍَﺣْﻴَٓﺎﺀً?
WALERAN: ﺍَﺣْﻴَﺎﻛُﻢْ kalawan écés nétélakeun yén hirup dipaparinkeun ku Gusti. Dina ﺻِﺮْﺗُﻢْ ﺍَﺣْﻴَٓﺎﺀً henteu aya éta harti. Ngan nétélakeun harti “Aranjeun jadi boga hirup.” ﺛُﻢَّ ﻳُﻤ۪ﻴﺘُﻜُﻢْ
Henteu disebut ﺗَﻤُﻮﺗُﻮﻥَ minangka gagantina nunjukkeun yén maot mangrupa pangaturan gedé kakawasaan ku panangtuan papasten. Enya, saeutik pisan nu maot sanggeus ngabéréskeun umur alamiahna. Bagéan nu panggedéna maot nalika umur alamiahna masih lumangsung. Jadi, maot lain hasil alamiah; ngan ukur awak nu leyur sarta papisah, lain roh nu binasa. Ku maot, awak papisah, ari roh tetep. ﺛُﻢَّ ﻳُﺤْﻴ۪ﻴﻜُﻢْ
ﺛُﻢَّ nu nétélakeun jauhna jarak antara nu saméméhna jeung nu sanggeusna nunjukkeun yén alam barzakh nu kacida gedéna mangrupa sela antara dipaotkeun jeung dihirupkeun kadua kalina. ﺛُﻢَّ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ
Ari ﺛُﻢَّ ieu nunjukkeun ayana tirai jeung panghalang nu gedé antara dihirupkeun kadua kalina jeung mulang.
ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ Hartina, “Ku diangkatna tirai sabab sarta disingkirkeunana sarana, aranjeun bakal mulang ka Alloh.”
PATAROSAN: Mulang ka Alloh ngandung harti yén asalna ti Alloh. Lantaran ieu, sabagéan jalma nyangka aya sambungan antara Alloh jeung manusa, sarta sabagéan sufi ogé jadi ragu? WALERAN: Sakumaha manusa aya sarta tetep aya di dunya, di aherat ogé anjeunna aya sarta tetep aya. Ayana di dunya kaluar tina panangan kakawasaan tanpa sarana. Dina pasualan terus ayana manusa di dunya bari dirakit, diurai, diatur, sarta robah, dumasar hikmah nu geus disebut saméméhna, sabab-sabab, sarana, sarta ‘illat milu campur sarta asup di antarana. Ari di aherat, ayana jeung terus ayana manusa, duanana kalawan sagala kaperluan jeung susunanana, langsung kaluar tina panangan kakawasaan, sarta unggal jalma terang ka Gusti Mâlik-na nu sajati. Jalma nu ngarti kana ieu bakal ngarti naon hartina mulang.
ﻫُﻮَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺧَﻠَﻖَ ﻟَﻜُﻢْ ﻣَﺎ ﻓِﻰ الْاَرْضِ ﺟَﻤ۪ﻴﻌًﺎ ﺛُﻢَّ ﺍﺳْﺘَﻮٰٓﻯ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ ﻓَﺴَﻮّٰﻳﻬُﻦَّ ﺳَﺒْﻊَ ﺳَﻤٰﻮَﺍﺕٍ ﻭَﻫُﻮَ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻋَﻠ۪ﻴﻢٌ
Sisi patali ieu ayat jeung ayat saméméhna:
Dina ayat saméméhna, kakafiran jeung henteu sukur ditampik ku dalil-dalil dina diri. Dina ayat ieu, dalil-dalil dina jagat luar dituduhkeun.
Kitu deui, dina ayat saméméhna dituduhkeun nikmat ayana jeung hirup, dina ayat ieu dituduhkeun nikmat terus aya.
Kitu deui, dina ayat saméméhna dituduhkeun yén, ku jadi dalil pikeun ayana Gusti Shâni‘, éta mangrupa bubuka pikeun dikumpulkeun deui; ari dina ayat ieu dituduhkeun mastikeun aherat sarta ngaleungitkeun mamang.
Enya, saolah-olah maranéhna nyebut:
“Ti mana sarta ku dasar naon manusa dipaparin ajén jeung pentingna nu sakitu gedéna? Naon kalungguhanana di payuneun Alloh nepi ka Mantenna ngayakeun kiamat pikeun anjeunna?”
Pikeun ngawaler maranéhna, ku isarat ieu ayat Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh:
“Lamun manusa henteu boga ajén nu kacida luhurna, langit jeung bumi moal nurut sarta tunduk pikeun mangpaatna.
Kitu deui, lamun manusa henteu penting, mahluk-mahluk moal diciptakeun pikeun anjeunna. Lamun manusa henteu penting sarta henteu boga ajén, harita manusa bakal diciptakeun pikeun mahluk-mahluk.
Kitu deui, lantaran kalungguhan manusa di payuneun Gusti Khâliq-na kacida gedéna, Mantenna nyiptakeun alam dunya pikeun manusa, henteu pikeun dunya éta sorangan; sarta nyiptakeun manusa pikeun ibadah ka Mantenna.”
Ringkesna: Manusa téh istiméwa sarta béda, henteu saperti sato. Ku kituna, manusa jadi cangkang pikeun mutiara ﻭَﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ.
Urang ngalih kana harti-harti lemes kalimah-kalimah dina ieu ayat:
Hé Sadérék! Dina kalimah kahiji, kecap ﺟَﻤ۪ﻴﻌًﺎ; dina kalimah kadua, ﺛُﻢَّ; dina kalimah katilu, ﺳَﺒْﻊَ perlu ditalungtik. Urang bakal nalungtik sarta ngajelaskeun éta dina genep titik:
Titik Kahiji: Sakumaha bakal diterangkeun di handap, hirup boga sipat nu ngajadikeun bagéan saperti sakabéhna, nu husus saperti nu umum, hiji jalma saperti hiji golongan, nu diwatesan saperti nu mutlak, hiji pribadi saperti hiji alam. Ku kituna, hiji manusa waé bisa nyebut, “Dunya téh imah abdi. Golongan-golongan di dunya téh kaum jeung kulawarga abdi, sarta abdi boga wawuh jeung patali jeung sagala barang.” Titik Kadua: Anjeun terang yén di alam aya tata nu maneuh, patali nu pageuh, padoman nu langgeng, sarta hukum-hukum nu kuat. Ku kituna, alam téh saperti jam atawa mesin nu tartib. Sakumaha unggal roda, unggal sekrup, unggal paku boga bagian dina tata jeung katartiban mesin sarta pangaruh kana hasil jeung mangpaat mesin, éta ogé boga mangpaat pikeun mahluk-mahluk hirup, utamana manusa.
Titik Katilu: Sakumaha bakal anjeun ngadéngé di handap, dina meunang mangpaat henteu aya silih desek atawa paséa. Sakumaha Zayd bisa nyebut, “Panonpoé téh lampu abdi, dunya téh imah abdi,” ‘Amr ogé bisa nyebut kitu, sarta antara duanana henteu aya paséa. Enya, upamana Zayd dianggap ngan sorangan di dunya, kumaha mangpaat nu ditarimana, nalika aya di antara sakabéh manusa ogé tetep kitu; henteu nambahan atawa ngurangan. Ngan bagéan nu patali jeung sungut nu jadi iwal. Sabab dina perkara dahareun, inumeun, jeung sajabana aya paséa.
Titik Kaopat: Pikeun alam lain ukur aya hiji beungeut atawa hiji sisi, tapi loba pisan beungeut nu umum sarta béda-béda. Sarta aya loba sisi nu umum jeung silih jeroan, nyaéta aya dina masing-masing, nu ngajamin mangpaat. Jalan pikeun meunang mangpaat ogé rupa-rupa. Contona, anjeun boga kebon nu éndah. Sakumaha tina hiji sisi éta kebon dikhususkeun pikeun mangpaat anjeun, tina sisi séjén ogé méré mangpaat ka jalma-jalma. Contona, unggal nu ningali kaéndahan jeung alusna éta kebon meunang kanikmatan sarta kalapangan haté; henteu aya halangan dina ieu. Kitu deui, manusa boga sapuluh indra jeung rasa: lima lahir sarta lima batin. Ku éta indra, sarta ogé ku awak, roh, jeung haténa, manusa bisa meunang mangpaat tina unggal bagéan dunya; henteu aya halangan. Titik Kalima: Tina ieu ayat jeung sababaraha ayat séjén kaharti yén dunya nu gedé ieu diciptakeun pikeun manusa. Sarta dina nyiptakeunana, mangpaat manusa diperhatikeun minangka ‘illat ghâ'iyyah. Tapi upamana Zühal nu jauh leuwih gedé tibatan bumi, nu méré mangpaat ka manusa ukur hiasan jeung cahaya lemahna. Kumaha manusa bisa jadi ‘illat ghâ'iyyah pikeun éta ku mangpaat nu saeutik ieu?
Waleran: Jalma nu néangan hiji mangpaat museurkeun sakabéh pikiran jeung lamunanana kana éta mangpaat, henteu ningali kana perkara salian ti éta, ningali unggal perkara pikeun kapentinganana sorangan, sarta henteu maliré saha waé; malah nyangka dirina minangka ‘illat ghâ'iyyah. Ku kituna, dina omongan saperti kitu nu diucapkeun dina kontéks némbongkeun kurnia ka jalma saperti ieu, henteu aya kaleuleuwihi. Enya, sanajan dina unggal hikmah Zühal nu diciptakeun pikeun rébuan hikmah aya rébuan sisi, sarta dina unggal sisi aya rébuan nu meunang mangpaat, naon halanganana lamun disebut, “Dina nyiptakeunana, mangpaat éta jalma dipikirkeun minangka hiji bagéan tina ‘illat ghâ'iyyah”? Sabab ‘illat ghâ'iyyah henteu salawasna mangrupa hiji perkara nu basajan.
Titik Kagenep: Sakumaha diparéntahkeun ku Imam ‘Ali dina ﻭَﺗَﺰْﻋُﻢُ ﺍَﻧَّﻚَ ﺟِﺮْﻡٌ ﺻَﻐ۪ﻴﺮٌ ٭ ﻭَﻓ۪ﻴﻚَ ﺍﻧْﻄَﻮَﻯ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢُ الْاَكْبَرُ, sanajan manusa hiji awak nu leutik, anjeunna sakitu gedéna nepi ka bisa ngawengku alam nu gedé. Ku kituna, mangpaatna nu husus jadi umum; ku kituna, henteu aya kasiasiaan.
PASUALAN KADUA
Ieu ngeunaan ﺛُﻢَّ.
Hé Sadérék! Ieu ayat nétélakeun yén bumi diciptakeun saméméh langit.
Sarta ayat وَالْاَرْضَ ﺑَﻌْﺪَ ﺫٰﻟِﻚَ ﺩَﺣٰﻴﻬَﺎ ogé nétélakeun yén langit-langit diciptakeun saméméh bumi.
Ari ayat ﻛَﺎﻧَﺘَﺎ ﺭَﺗْﻘًﺎ ﻓَﻔَﺘَﻘْﻨَﺎﻫُﻤَﺎ némbongkeun yén duanana diciptakeun babarengan tina hiji bahan, tuluy dipisahkeun tina masing-masing.
Dumasar riwayat-riwayat syariat: Gusti nyiptakeun hiji inti, hiji bahan. Tuluy, ku tajalli ka éta bahan, Mantenna ngajadikeun sabagéan uap jeung sabagéan cair. Tuluy, ku tajalli-Na, bagéan cair ogé ngumpul padet sarta jadi zebed (busa). Tuluy Mantenna nyiptakeun bumi atawa tujuh buleudan bumi tina éta busa. Ku kituna, pikeun unggal bumi kabentuk hiji langit tina hawa atmosfir. Tuluy, ku ngalegaan bahan uap éta, Mantenna nyusun tujuh lapis langit sarta melak béntang-béntang di jerona. Langit-langit nu ngandung bibit béntang éta ogé ngumpul sarta jadi aya.
Ari tiori-tiori élmu anyar kieu: nu urang tingali sarta disebut tata surya, nyaéta panonpoé jeung kumpulan béntang nu patali jeung éta, tadina hiji inti nu basajan. Tuluy robah jadi hiji rupa uap. Tuluy tina éta uap kabentuk cairan seuneu. Tuluy ku tiis éta cairan seuneu jadi pageuh, nyaéta jadi padet. Tuluy ku gerakna nu kacida kuatna, éta ngalungkeun sababaraha bagéan gedé. Bagéan-bagéan éta ngumpul padet sarta jadi planét-planét. Bumi ieu ogé salah sahijina.
Luyu jeung katerangan ieu, dua jalan éta tiasa saluyu. Kieu:
Dumasar ungkara ﻛَﺎﻧَﺘَﺎ ﺭَﺗْﻘًﺎ ﻓَﻔَﺘَﻘْﻨَﺎﻫُﻤَﺎ nu hartina “Duanana silih napel, tuluy Kami misahkeun,” tata surya jeung bumi tadina mangrupa hiji adonan nu dibentuk ku panangan kakawasaan tina bahan éter. Bahan éter téh bahan nu, dibandingkeun jeung nu aya, saperti cai nu ngalir sarta nyerep di antara sakabéh nu aya. Ayat ﻭَﻛَﺎﻥَ ﻋَﺮْﺷُﻪُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻤَٓﺎﺀِ nunjukkeun kana bahan éter ieu: arsy Gusti tadina aya di luhur bahan éter nu saperti cai ieu. Sanggeus bahan éter diciptakeun, éta jadi puseur tajalli ciptaan-ciptaan mimiti Gusti Shâni‘. Hartina, sanggeus nyiptakeun éter, Mantenna ngarobahna jadi inti-inti tunggal. Tuluy Mantenna ngajadikeun sabagéan padet, sarta tina bagéan padet ieu nyiptakeun tujuh buleudan pikeun dicicingan. Bumi téh salah sahijina.
Ku kituna, lantaran ngumpul sarta jadi padet pangheulana, gancang ngabentuk kulit sarta ti mangsa-mangsa nu panjang geus jadi asal hirup, ciptaan kabentukna bumi leuwih tiheula tibatan langit.
Tapi lantaran bumi, ku dilegaan, jadi kaayaan nu merenah pikeun panghidupan umat manusa sanggeus langit-langit disusun sarta ditata, sanajan ciptaanana dimimitian sanggeus langit, dina awal jeung mimitina duanana babarengan.
Ku kituna, pasalia nu témbong antara tilu ayat éta jadi saluyu ngaliwatan tilu sisi ieu.
WALERAN KADUA: Hé Sadérék! Al-Qur'an Al-Karîm lain guru sajarah jeung géografi. Ngan kitab pituduh nu, ku ngabahas tata jeung katartiban alam, maparin pangajaran ngeunaan makrifat jeung kaagungan Gusti Shâni‘ ka jalma-jalma umum. Ku kituna, di dieu aya dua tingkat:
Tingkat Kahiji: Nétélakeun dalil-dalil lahir ku némbongkeun nikmat, kurnia, jeung rohmat. Tina ieu sisi, bumi leuwih tiheula tibatan langit.
Tingkat Kadua: Tingkat nu némbongkeun dalil-dalil kaagungan, kaluhuran, sarta kakawasaan. Tina ieu sisi, langit leuwih tiheula tibatan bumi.
ﺛُﻢَّ nétélakeun yén nu sanggeusna jadi aya sawatara waktu sanggeus nu saméméhna; ieu disebut “tarâkhî”. Jadi, di dieu aya jarak antara bumi jeung langit. Dumasar bumi diciptakeun saméméh langit, jarak ieu dzâtî. Lamun sabalikna, éta ngeunaan darajat jeung pamikiran. Hartina, sanajan ciptaan langit kahiji, darajatna dina pamikiran kadua; sanajan ciptaan bumi kadua, pamikiranna kahiji. Hartina, kudu mikiran bumi heula, tuluy mikiran langit.
Dumasar ieu, antara ﺛُﻢَّ jeung ﺍِﺳْﺘَﻮٰﻯ, diperkirakeun ﺍِﻋْﻠَﻤُٓﻮﺍ ﻭَ ﺗَﻔَﻜَّﺮُﻭﺍ.
Kalimah nu diperkirakeun: ﺛُﻢَّ ﺍِﻋْﻠَﻤُٓﻮﺍ ﻭَ ﺗَﻔَﻜَّﺮُﻭﺍ ﺍَﻧَّﻪُ ﺍﺳْﺘَﻮٰﻯ nepi ka ahir.
PASUALAN KATILU
Ieu ngeunaan kecap ﺳَﺒْﻊَ.
Hé Sadérék! Pamadegan yén langit diwangun ku salapan lapisan téh salah sahiji tahayul élmu baheula. Pikiran-pikiran maranéhna nu saperti tahayul éta geus ngawasa pamikiran umum. Malah sababaraha mufassir ngarahkeun harti lahir sababaraha ayat kana pamadegan maranéhna.
Ari élmu anyar nyebut yén dina rohangan kosong nu disebut angkasa ieu ngan aya béntang-béntang nu ngagantung. Tina pamadegan maranéhna mucunghul panolakan kana langit. Sanajan salah sahiji dua élmu ieu geus kaleuleuwihi, nu hiji deui kurang pisan.
Ari syariat netepkeun yén Gusti nyiptakeun langit nu diwangun ku tujuh lapisan, sarta nyebut yén béntang-béntang, saperti lauk, ngojay dina sagara-sagara langit éta.
Hadis nétélakeun yén langit mangrupa ﻣَﻮْﺝٌ ﻣَﻜْﻔُﻮﻑٌ.
Urang bakal nalungtik pamadegan nu bener ieu ku genep bubuka.
Bubuka Kahiji: Rohangan kosong nu lega ieu pinuh ku éter; ieu pasti dumasar élmu jeung filsafat alam.
Bubuka Kadua: Aya hiji bahan nu ngeusian angkasa, ngahubungkeun hukum-hukum benda-benda luhur, sarta nyebarkeun jeung mindahkeun perkara saperti cahaya jeung panas.
Bubuka Katilu: Bahan éter, bari tetep éter, boga rupa-rupa wangun jeung golongan nu béda, saperti bahan-bahan séjénna. Saperti wangun-wangun uap, cai, jeung és.
Bubuka Kaopat: Lamun benda-benda luhur diperhatikeun, katémbong béda antara lapisan-lapisanna. Enya, lapisan éter nu disebut Kehkeşan, nu diwangun ku milyaran béntang nu kakara mimiti kabentuk sarta ngumpul, béda jeung lapisan béntang-béntang nu maneuh. Ieu ogé béda jeung lapisan tata surya; kitu saterusna aya lapisan-lapisan nu silih béda nepi ka tujuh lapisan.
Bubuka Kalima: Ku nalungtik, geus dipastikeun yén lamun hiji bahan dibentuk, diatur, sarta disusun, kabentuk lapisan-lapisan nu silih béda. Tina hiji mineral mucunghul lebu, batu bara, jeung inten; tina seuneu mucunghul létah seuneu jeung haseup. Tina campuran hidrogén jeung oksigén lahir cai, és, sarta uap. Bubuka Kagenep: Tina rupa-rupa tanda ieu kaharti yén langit téh loba. Nu nyangking syariat ogé geus nyarios yén jumlahna tujuh; ku kituna, tujuh. Sanajan kitu, angka tujuh, tujuh puluh, tujuh ratus dina gaya basa Arab dipaké pikeun nétélakeun loba.
Sadérék! Ku merhatikeun panggero, harti, sarta isarat Al-Qur'an Al-Karîm nu kacida legana, perhatian jeung kalembutanana ka sakabéh darajat manusa sarta sakabéh pamikiran umum, ti jalma biasa nepi ka wali, ngabalukarkeun kahéran nu kacida gedéna.
Contona, tina kecap ﺳَﺒْﻊَ ﺳَﻤٰﻮَﺍﺕٍ, sabagéan jalma ngarti kana lapisan-lapisan hawa atmosfir.
Sabagéan séjén ngarti kana buleudan-buleudan hawa nu ngurilingan bumi urang sarta buleudan-buleudan hirup nu jadi babaturanana.
Sabagéan ngarti kana tujuh planét.
Sabagéan ngarti kana tujuh lapisan éter di jero tata surya.
Sabagéan ngarti kana genep tata surya séjén salian ti tata surya nu urang terang ieu.
Sabagéan ngarti yén wangun-wangun éter kabagi jadi tujuh lapisan.
Ringkesna: Unggal golongan jalma geus nampi bagianana tina limpahan Al-Qur'an luyu jeung kamampuhna. Enya, urang bisa nyebut yén Al-Qur'an Al-Karîm ngawengku sakabéh pamahaman ieu.
Kalimah Kahiji: ﻫُﻮَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺧَﻠَﻖَ ﻟَﻜُﻢْ ﻣَﺎ ﻓِﻰ الْاَرْضِ ﺟَﻤ۪ﻴﻌًﺎ Ieu kalimah boga patali jeung nu saméméhna ku lima sisi:
Sisi Kahiji: Ayat saméméhna nunjukkeun nikmat ayana jeung hirup. Ieu ayat nunjukkeun terus ayana manusa sarta sabab-sabab jeung kaperluan sangkan anjeunna terus aya.
Sisi Kadua: Nalika Al-Qur'an Al-Karîm ku ayat saméméhna ngabuktikeun mulang, nu mangrupa darajat pangluhurna pikeun manusa, timbul patalékan dina pikiran nu ngaregepkeun: “Ti mana datangna kapantesan jalma-jalma nu hina ieu pikeun darajat nu luhur?” Ku ieu kalimah, Al-Qur'an Al-Karîm ngawaler éta patalékan kieu: “Manusa nu dipasrahan sakabéh dunya sangkan nurut sarta tunduk ka anjeunna tangtu boga kalungguhan gedé di payuneun Gusti Khâliq-na.”
Sisi Katilu: Tina ayat saméméhna nu nunjukkeun ayana dikumpulkeun deui jeung kiamat pikeun manusa, saolah-olah timbul patalékan dina nu ngaregepkeun, “Naon ajén manusa nepi ka kiamat bakal lumangsung pikeun kabagjaanana?” Ieu diwaler ku ieu ayat: “Manusa nu pikeun mangpaatna bumi jeung sagala eusina diciptakeun, sarta sakabéh golongan dipasrahkeun pikeun taat kana paréntahna, mangrupa hasil ciptaan. Tangtu jeung pasti, kiamat bakal lumangsung pikeun kabagjaanana.”
Sisi Kaopat: Ayat saméméhna nunjukkeun yén dina kiamat, ku leungitna sabab jeung sarana, rujukan manusa ngan diwatesan ka Gusti. Ari ieu ayat ngadawuh yén di dunya ogé rujukan sajati manusa ngan ka Gusti. Sabab di tukangeun sabab jeung sarana témbong sorot cahya kakawasaan; kakawasaan éta nu mangaruhan, ari sabab téh tirai.
Sisi Kalima: Ayat saméméhna nunjukkeun kabagjaan langgeng. Ieu ayat ogé nunjukkeun kahadéan jeung kurnia nu geus dipaparinkeun leuwih tiheula ku Gusti, nu ngandung harti yén kabagjaan langgeng kedah dipaparinkeun ka manusa sarta jadi sababna. Manusa nu geus dipaparin sagala eusi bumi tangtu pantes pikeun kabagjaan langgeng. ﺛُﻢَّ ﺍﺳْﺘَﻮٰٓﻯ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ
Sisi patalina jeung nu saméméhna aya opat:
Sisi Kahiji: Bumi jeung langit téh “taw'am”, nyaéta kembar; henteu misah tina masing-masing, salawasna babarengan dina disebutna jeung dipikiranana. Sakumaha dina kalimah saméméh ieu disebut bumi, dina ieu kalimah ogé disebut langit. Sisi Kadua: Nu nyampurnakeun sarta ngalengkepan mangpaat bumi pikeun manusa téh ngan pangaturan langit.
Sisi Katilu: Ayat saméméhna nunjukkeun dalil-dalil kurnia jeung kahadéan. Ieu ayat ogé nunjukkeun kakawasaan jeung kaagungan.
Sisi Kaopat: Ieu kalimah nunjukkeun yén mangpaat pikeun manusa henteu diwatesan ukur kana bumi; langit ogé ditundukkeun pikeun mangpaatna. ﻓَﺴَﻮّٰﻳﻬُﻦَّ ﺳَﺒْﻊَ ﺳَﻤٰﻮَﺍﺕٍ
Patali kalimah ieu jeung nu saméméhna aya tilu rupa:
1- Saperti patali antara ﻛُﻦْ jeung ﻓَﻴَﻜُﻮﻥُ. Sakumaha kabentukna nu diparéntahkeun patali jeung paréntah ﻛُﻦْ, panyusunan langit ogé patali jeung ﺍِﺳْﺘَﻮٰﻯ.
2- Saperti patali antara ta‘alluq kakawasaan jeung ta‘alluq iradah. Hartina, ﺍِﺳْﺘَﻮٰﻯ patali jeung ta‘alluq iradah, ari “taswiyah” jeung ta‘alluq kakawasaan.
3- Saperti patali antara hasil jeung bubuka. Sabab panyusunan langit nuturkeun bubukana, nyaéta ﺍِﺳْﺘَﻮٰﻯ.
ﻭَﻫُﻮَ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻋَﻠ۪ﻴﻢٌ
Ieu kalimah patali jeung nu saméméhna ku dua sisi:
Sisi Kahiji: Sakumaha élmu nu ngawengku sakabéhna dina kalimah ieu mangrupa dalil pikeun pangaturan sarta panyusunan langit, ayana pangaturan jeung panyusunan ogé dalil pikeun ayana élmu nu ngawengku sakabéhna.
Sisi Kadua: Kalimah saméméhna nétélakeun kakawasaan nu sampurna; ieu kalimah nétélakeun élmu nu ngawengku sakabéhna sarta lega.
Urang bakal ngajelaskeun harti-harti lemes kalimah-kalimah:
ﻫُﻮَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺍﻟﺦ Ieu kalimah henteu nyambung jeung nu saméméhna. Ngan musta'nafah sarta nunjukkeun lima patalékan jeung waleranana; lantaran geus diterangkeun saméméhna, henteu perlu diulang.
Dina ﻫُﻮَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ, ﻫُﻮَ mangrupa mubtada'; ﺍَﻟَّﺬ۪ﻯ jeung shilah-na mangrupa khabar.
Dina kalimah ieu, ma‘rifah-na mubtada' jeung khabar, sakumaha nunjukkeun tauhid, ogé nétélakeun pangwatesan. Hartina, sakumaha nyiptakeun sagala eusi bumi diwatesan ka Gusti, Gusti Khâliq-na ogé ngan Gusti. Pangwatesan ieu mangrupa dalil pikeun pangwatesan nu kabentuk dina kalimah ﺛُﻢَّ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ ku diheulakeunana ﺍِﻟَﻴْﻪِ. Hartina, lantaran nyiptakeun sagala eusi bumi diwatesan ka Gusti, dina kiamat ogé rujukan diwatesan ka Gusti. ﺍَﻟَّﺬ۪ﻯ jeung shilah-na mangrupa khabar. Asal sarta nu pantes pikeun khabar téh nakirah. Datangna dina wangun ma‘rifah di dieu nunjukkeun yén putusanana écés sarta dipikanyaho. Hartina, “Gusti minangka Gusti Khâliq sagala eusi bumi téh geus dipikanyaho sarta écés.” Dina ﻟَﻜُﻢْ, hurup ﻝ nu dipaké pikeun mangpaat nunjukkeun yén barang-barang sacara ciptaan diciptakeun mubah, halal, sarta mangpaat, tuluy jadi haram lantaran sababaraha perkara nu datang saterusna. Contona, harta batur jadi haram pikeun panangtayungan syariat. Daging manusa jadi haram lantaran kahormatan jeung kamulyaan; racun lantaran bahaya; daging bangké lantaran najis.
Kitu deui, ieu mangrupa lambang yén dina unggal perkara aya kasaéan jeung mangpaat.
Kitu deui, ieu mangrupa lambang yén pikeun manusa aya mangpaat dina unggal perkara. Enya, naon waé éta perkara, tina hiji sisi méré mangpaat ka manusa, sanajan ukur pikeun nyokot pangajaran.
Kitu deui, ieu mangrupa lambang yén di jero bumi aya loba pasimpenan jeung harta karun rohmat nu ngadagoan manusa mangsa nu bakal datang.
Diheulakeunana jarr jeung majrûr ﻟَﻜُﻢْ saméméh ﻣَﺎ ﻓِﻰ الْاَرْضِ nunjukkeun yén mangpaat-mangpaat pikeun manusa leuwih tiheula sarta leuwih utama tibatan unggal tujuan.
ﻣَﺎ nu nétélakeun sakabéhna téh pikeun ngajak sarta ngadorong manusa néangan mangpaat dina unggal perkara.
Dina ﻓِﻰ الْاَرْضِ, leuwih dipilihna ﻓ۪ﻰ tinimbang ﻋَﻠٰﻰ nunjukkeun yén mangpaat nu panglobana aya di jero bumi, sarta ngadorong manusa pikeun néangan barang-barang di jerona. Kitu deui, diciptakeunana mineral jeung bahan-bahan di jero bumi pikeun mangpaat manusa nétélakeun kamungkinan ayana sababaraha bahan kadaharan jeung sajabana tina unsur jeung bahan di jero bumi nu tacan kapanggih—nu bakal nyalametkeun manusa mangsa datang tina kasusah kawajiban hirup.
ﺟَﻤ۪ﻴﻌًﺎ: Pikeun ngusir sangkaan yén sababaraha barang di bumi sia-sia sarta henteu mangpaat.
Dina ﺛُﻢَّ ﺍﺳْﺘَﻮٰﻯ, ﺛُﻢَّ nunjukkeun runtuyan lampah-lampah jeung syuunat Gusti antara ciptaan bumi jeung panyusunan langit.
Kitu deui, ieu nétélakeun yén dina mangpaat pikeun manusa, panyusunan langit jauh darajatna tina ciptaan bumi.
Pikeun karingkesan sarta singgetna, gaganti ﺍَﺭَﺍﺩَ ﺍَﻥْ ﻳُﺴَﻮّ۪ﻯ disebut ﺍِﺳْﺘَﻮٰﻯ.
Digunakeunana kecap ﺍِﺳْﺘَﻮٰﻯ di dieu mangrupa majâz. Hartina, Mantenna mikersakeun panyusunan langit, saperti jalma-jalma nu museurkeun maksudna kana hiji tujuan sarta henteu ningali ka katuhu atawa ka kénca. ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ: Nu dimaksud ku langit ieu téh uap nu mangrupa bahan langit-langit.
Dina ﻓَﺴَﻮّٰﻳﻬُﻦَّ, lantaran ﻑ nétélakeun tafrî‘, dihijikeunana taswiyah jeung istiwâ' sarupa jeung nuturkeunana ﻓَﻴَﻜُﻮﻥُ kana paréntah ﻛُﻦْ, atawa ta‘alluq kakawasaan kana ta‘alluq iradah, atawa qadha kana qadar. Ari dumasar nétélakeun nuturkeun, ieu mangrupa isarat kana sababaraha kecap pagawéan nu diperkirakeun.
Kalimah nu diperkirakeun mangrupa ﻧَﻮَّﻋَﻬَﺎ ﻭَﻧَﻈَّﻤَﻬَﺎ ﻭَﺩَﺑَّﺮَ الْاَمْرَ ﺑَﻴْﻨَﻬَﺎ ﻓَﺴَﻮّٰﻳﻬُﻦَّ ﺍﻟﺦ. Hartina, “Mantenna ngabagi kana golongan-golongan, ngatur, ngalaksanakeun paréntah jeung ukuran nu diperlukeun di antarana; tuluy nyusun jadi tujuh lapisan.”
ﺳَﻮّٰﻯ: Hartina, “Mantenna nyiptakeun kalawan tartib, rata; golongan-golongan jeung bagian-bagianna sarua.”
ﻫُﻦَّ: Wangun jamak ieu dhamîr nunjukkeun yén bahan nu bakal jadi langit kabagi kana golongan-golongan.
Ungkara ﺳَﺒْﻊَ nunjukkeun lobana lapisan langit, sarta mangrupa isarat yén wangun lapisan-lapisan ieu patali jeung tujuh mangsa kabentukna bumi sarta tujuh sipat.
ﺳَﻤٰﻮَﺍﺕٍ: Sabagéan langit ieu mangrupa sagara pikeun lauk-lauk planét; sabagéan deui ladang pikeun béntang-béntang nu maneuh; sabagéan deui kebon jeung taman pikeun béntang-béntang “darârî” nu saperti kembang-kembang langit.
ﻭَﻫُﻮَ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻋَﻠ۪ﻴﻢٌ: ﻭ ieu pikeun ‘athaf. Tapi di dieu henteu aya patali antara dua sisi nu dihijikeun ku ‘athaf. Ku kituna, pikeun manggihan éta patali, perlu aya nu diperkirakeun. Kieu:
ﻭَﻫُﻮَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ “Ku kituna, Gusti Khâliq benda-benda gedé ieu téh Mantenna.”
ﻭَﻫُﻮَ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻋَﻠ۪ﻴﻢٌ “Ku kituna, nu ngatur sarta ngukuhkeun seni dina éta benda téh Mantenna.”
Dina kecap ﺑِﻜُﻞِّ nu nétélakeun napel, ﺏ nunjukkeun yén élmu moal bisa misah sarta pegat tina nu dipikanyaho.
ﻛُﻞِّ mangrupa partikel nu nétélakeun ngawengku sakabéhna. Tina kaluasan nu ditepikeunana di dieu, henteu aya perkara atawa hiji jalma nu dikhususkeun sarta dikaluarkeun tina daérah cakupanana. Ku kituna, ieu ngakhususkeun aturan umum ﻣَﺎ ﻣِﻦْ ﻋَﺎﻡٍ اِلَّا ﻭَﻗَﺪْ ﺧُﺺَّ ﻣِﻨْﻪُ ﺍﻟْﺒَﻌْﺾُ. Sabab dirina sorangan aya di luar cakupan éta aturan.
ﺷَﻰْﺀٍ: Kecap ieu ngawengku nu wajib aya, nu mungkin aya, sarta nu mustahil aya.
ﻋَﻠ۪ﻴﻢٌ: Hartina, antara Zat-Na jeung élmu aya patali nu pasti sarta teu tiasa dipisahkeun.
ﻭَ ﺍِﺫْ ﻗَﺎﻝَ ﺭَﺑُّﻚَ ﻟِﻠْﻤَﻠٰٓﺌِﻜَﺔِ ﺍِﻧّ۪ﻰ ﺟَﺎﻋِﻞٌ ﻓِﻰ الْاَرْضِ ﺧَﻠ۪ﻴﻔَﺔً ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍَﺗَﺠْﻌَﻞُ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻣَﻦْ ﻳُﻔْﺴِﺪُ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻭَ ﻳَﺴْﻔِﻚُ ﺍﻟﺪِّﻣَٓﺎﺀَ ﻭَ ﻧَﺤْﻦُ ﻧُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﻭَ ﻧُﻘَﺪِّﺱُ ﻟَﻚَ ﻗَﺎﻝَ ﺍِﻧّ۪ٓﻰ ﺍَﻋْﻠَﻢُ مَالَا ﺗَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ
Hartina: “Pikirkeun mangsa nalika Gusti anjeun ngadawuh ka para malaikat: ‘Kami bakal nyiptakeun hiji khalifah di bumi.’ Para malaikat ogé nyarios: ‘Naha Gusti bakal nyiptakeun jalma-jalma nu bakal nyieun karuksakan sarta ngocorkeun getih di bumi? Padahal abdi sadaya muji Gusti bari tasbih jeung taqdis ka Gusti.’ Gusti anjeun ogé maparin waleran ka maranéhna: ‘Kami terang kana nu ku aranjeun henteu dipikanyaho.’”
Sadérék! Ngabenerkeun sarta narima ayana malaikat téh salah sahiji rukun iman. Urang bakal ngabuktikeun sarta ngajelaskeun ieu rukun dina sababaraha tingkat.
Tingkat Kahiji: Manusa nu ningali yén bumi, sanajan kacida leutikna sarta handapna dibandingkeun jeung benda-benda luhur, pinuh ku mahluk hirup, sarta nengetan tata jeung katartiban alam, bakal mutuskeun kalawan pasti yén dina menara-menara luhur benda-benda luhur ogé aya pangeusi nu hirup.
Enya, ibarat jalma nu henteu narima ayana malaikat dina éta menara saperti ibarat jalma kieu: Nalika indit ka hiji kota gedé, anjeunna papanggih jeung hiji wangunan nu kacida leutikna di sisi kota. Anjeunna ningali yén éta pinuh ku manusa. Ningali pakaranganana, éta pinuh ku mahluk hirup. Ningali kadaharanana, sarat-sarat hirup, saperti tutuwuhan, lauk, jeung sajabana, aya dina tempatna. Tuluy anjeunna ningali yén jauh pisan aya jutaan apartemén jeung imah-imah gedé. Di antarana aya lapang-lapang sarta tempat-tempat piknik nu manjang. Tapi lantaran sarat-sarat hirup jalma-jalma dina wangunan leutik henteu aya dina wangunan-wangunan gedé, anjeunna percaya yén karaton-karaton luhur nu dihias éta kosong sarta teu aya pangeusina.
Ari ibarat jalma nu ngabenerkeun ayana malaikat saperti ibarat jalma kieu: Barang ningali imah leutik éta pinuh ku manusa, tanpa mamang anjeunna mutuskeun yén karaton-karaton luhur ogé tempat hirup, sarta di jerona aya pangeusi nu luyu jeung éta. Sarta aya sarat-sarat hirup nu husus sarta luyu pikeun éta karaton luhur. Tapi henteu katémbongna pangeusi di dinya lantaran jauh pisan henteu nétélakeun yén maranéhna henteu aya.
Ku kituna, tina pinuhna bumi ku mahluk hirup, kaharti kalawan pasti yén dina langit, béntang, menara, sarta langit-langit nu kabagi jeung ngawengku loba bagéan sarta aya dina rohangan lega ieu, aya mahluk-mahluk hirup nu ku syariat dingaranan “malaikat”. Tingkat Kadua: Sakumaha geus dibuktikeun jeung dijelaskeun saméméhna, hirup téh nu némbongkeun sakabéh nu aya, malah hasil tina sakabéh nu aya. Ku kituna, naha mungkin angkasa nu lega ieu kosong tina pangeusi, sarta langit-langit nu luhur ieu kosong sarta henteu ramé? Enya, sakabéh jalma nu wijaksana dina akal jeung riwayat, ku ijmak jeung sapukna maranéhna sacara batin, geus netepkeun harti jeung hakékat malaikat; ngan ungkara maranéhna rupa-rupa.
Contona, golongan masysyâ'iyyûn nyebut ku “hakékat rohani nu abstrak nu ngatur golongan-golongan nu aya”; ari isyrâqiyyûn ku “‘uqûl jeung arbâbul-anwâ‘”; agama-agama ogé ku ungkara saperti “malakul-jibâl, malakul-bihâr, malakul-amthâr”. Malah golongan materialis nu akalna aya dina panonna nu buta ogé, lantaran henteu bisa mungkir kana harti malaikat, nyebutna minangka daya-daya nu nyerep kana hukum-hukum fitrah.
PATAROSAN: Naha aturan jeung hukum-hukum nu lumangsung dina ciptaan henteu cukup pikeun ngajamin patali jeung hirup jagat?
WALERAN: Hukum jeung aturan nu nyerep nu anjeun sebut éta mangrupa perkara nu ukur dumasar panetepan sarta sangkaan. Ayana nu tangtu jeung idéntitasna nu nyata ngan pasti ku malaikat nu ngagambarkeun éta, jadi tempat pantulna, sarta nyekel talina.
Kitu deui, akal jeung riwayat geus sapuk netepkeun yén ayana henteu diwatesan kana alam anu katingali nu henteu hirup ieu, nu henteu luyu pikeun kabentukna roh-roh. Ku kituna, alam gaib nu ngawengku loba alam nu luyu sarta cocog pikeun roh pinuh ku malaikat sarta jadi tempat nembongan hirup alam anu katingali.
Ringkesna: Harti sajati malaikat écés tina perkara-perkara nu geus dijelaskeun ieu. Ku kituna, di antara rupa jeung wangun malaikat, wangun nu dijelaskeun sarta diterangkeun ku syariat téh nu ditarima ku akal nu séhat: Para malaikat téh abdi-abdi nu dimulyakeun, henteu ngalawan paréntah, sarta mangrupa awak-awak nu lemes jeung pinuh ku cahya nu kabagi kana rupa-rupa golongan. Tingkat Katilu: Sadérék! Pasualan malaikat kaasup pasualan-pasualan nu ku pastina hiji bagéan, sakabéhna jadi pasti; ku ayana hiji mahluk, golonganana jadi nyata. Sabab nu mungkir mah mungkir kana sakabéhna.
Ku kituna, ti mangsa Adam nepi ka ayeuna, sakabéh ahli agama dina unggal abad ku ijmak sarta sapukna maranéhna geus netepkeun ayana malaikat, pastina paguneman di antarana, nyatana kasaksian kana maranéhna, sarta ditepikeunana riwayat-riwayat ti maranéhna. Ku kaayaan kitu, tangtu mustahil yén teu aya hiji ogé malaikat nu pernah katémbong ku manusa atawa karasa ayana.
Kitu deui, mustahil kapercayaan ka malaikat nu ngahiji jeung akidah manusa sarta terus lumangsung tanpa kakeunaan bantahan dina mangsa atawa parobahan naon waé henteu dumasar kana hiji hakékat jeung asal, sarta henteu lahir tina dasar-dasar nu pasti. Tangtu kapercayaan umum manusa ieu mangrupa hasil hiji putusan intuitif nu asal tina dasar-dasar nu pasti, kabentuk tina kasaksian nu nyata, sarta lahir tina rupa-rupa tanda. Enya, sabab kapercayaan umum ieu téh dalil jeung tanda nu pasti sarta teu bisa disingkahan, nu kabentuk tina kasaksian kana malaikat nu lumangsung kacida lobana sarta kalawan pasti méré kakuatan tawatur sacara batin. Sabab pasualan malaikat kaasup pangaweruh manusa nu pasti. Lamun aya mamang dina ieu, moal aya deui kapercayaan kana perkara-perkara manusa nu pasti.
Ringkesna: Lamun dina hiji waktu ayana hiji mahluk rohani jadi nyata, ayana éta golongan jadi nyata. Lamun ayana golongan jadi nyata, tangtu bakal sakumaha diterangkeun ku syariat.
Ieu ayat boga patali jeung ayat saméméhna ku opat sisi:
Sisi Kahiji: Ayat-ayat ieu nyebutkeun hiji-hiji nikmat-nikmat gedé nu dipaparinkeun ka manusa. Ku ayat kahiji dituduhkeun nikmat nu panggedéna: manusa mangrupa hasil ciptaan sarta eusi bumi ditundukkeun pikeun anjeunna, anjeunna ngatur sakahayangna. Ku ieu ayat ogé dituduhkeun yén manusa dijadikeun nu ngawasa sarta khalifah di bumi. Sisi Kadua: ...
Sisi Katilu: Ku ayat saméméhna dituduhkeun bumi jeung langit nu jadi tempat cicing mahluk-mahluk hirup. Ku ieu ayat dituduhkeun manusa jeung malaikat nu jadi pangeusi éta tempat-tempat.
Kitu deui, ayat éta nunjukkeun runtuyan ciptaan; ieu ayat nunjukkeun runtuyan mahluk nu boga roh.
Sisi Kaopat: Nalika dina ayat saméméhna dijelaskeun yén tujuan ciptaan téh manusa sarta manusa boga kalungguhan di payuneun Gusti Khâliq, timbul dina pikiran nu ngaregepkeun: “Ku naon ajén sakitu gedéna dipaparinkeun ka manusa nu nyieun karuksakan, kajahatan, jeung kagoréngan sakitu lobana? Naha hikmah merlukeun sarta narima ayana manusa nu ngaruksak ieu pikeun ibadah jeung taqdis ka Gusti?”
Pikeun ngusir kahariwang nu ngaregepkeun ieu, ditepikeun isarat yén:
Kajahatan jeung karuksakan manusa henteu bisa nandingan rusiah nu dititipkeun dina dirina, sarta dihampura. Gusti henteu butuh kana ibadahna. Ngan pikeun hiji hikmah dina élmu Gusti Allâmul-Ghuyûb.
Urang dugi kana patali antara kalimah-kalimah: ﻭَﺍِﺫْ
Kecap ieu mangrupa ‘athaf kana kalimah ﻭَﻫُﻮَ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻋَﻠ۪ﻴﻢٌ. Padahal, salian ti henteu aya patali di antarana, ﺍِﺫْ merlukeun hiji ﺍِﺫْ séjén. Ku kituna, perlu perkiraan kieu: ﺍِﺫْ ﺧَﻠَﻖَ ﻣَﺎ ﺧَﻠَﻖَ ﻣُﻨْﺘَﻈَﻤًﺎ ﻭَﺍِﺫْ ﻗَﺎﻝَ ﺭَﺑُّﻚَ ﺍﻟﺦ Dina ieu perkiraan, ﺍِﺫْ kadua jadi ‘athaf kana nu kahiji, sarta aya patali antara dua kalimah éta. ﺍِﻧّ۪ﻰ ﺟَﺎﻋِﻞٌ ﻓِﻰ الْاَرْضِ ﺧَﻠ۪ﻴﻔَﺔً
Ku ngajarkeun jalan musyawarah, Gusti ngadawuh kalimah ieu sangkan para malaikat naroskeun rusiah hikmah dina khalifahna manusa. Pikiran nu ngaregepkeun gerak ku nengetan tilu titik:
1- Naon nu diucapkeun ku para malaikat?
2- Kalayan héran, maranéhna naroskeun hikmahna.
3- Sanajan jadi khalifah ngaganti jin, dina manusa ogé diciptakeun daya amarah jeung sahwat. Maranéhna bakal nyieun karuksakan leuwih loba tibatan jin.
Ku kalimah ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍَﺗَﺠْﻌَﻞُ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻣَﻦْ ﻳُﻔْﺴِﺪُ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻭَﻳَﺴْﻔِﻚُ ﺍﻟﺪِّﻣَٓﺎﺀَ, Al-Qur'an Al-Karîm nunjukkeun tilu titik éta. Sanggeus patalékan kahéran sarta paménta katerangan para malaikat réngsé, nalika nu ngaregepkeun ngadagoan waleran ti Gusti, Al-Qur'an Al-Karîm ngawaler ku kalimah ﻗَﺎﻝَ ﺍِﻧّ۪ٓﻰ ﺍَﻋْﻠَﻢُ ﻣَﺎ لَا ﺗَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ. Hartina, Mantenna ngadawuh: “Barang-barang jeung putusan-putusan henteu diwatesan kana pangaweruh aranjeun. Henteuna élmu aranjeun henteu bisa jadi sabab yén éta moal aya. Kami boga hiji hikmah ngeunaan ciptaan manusa; demi éta hikmah, Kami henteu maliré karuksakan maranéhna.”
Urang dugi kana wangun jeung harti-harti lemes kalimah-kalimah:
ﻭَﺍِﺫْ ﻗَﺎﻝَ ﺭَﺑُّﻚَ ﺍﻟﺦ: ﻭ ieu, nu nétélakeun ‘athaf, dumasar tuntutan patali ‘athaf, nunjukkeun yén pikeun kalimah ﻭَﺍِﺫْ ﻗَﺎﻝَ ﺭَﺑُّﻚَ ﺍﻟﺦ, diperkirakeun kalimah ﺍِﺫْ ﺧَﻠَﻖَ ﻣَﺎ ﺧَﻠَﻖَ ﻣُﻨْﺘَﻈَﻤًﺎ minangka ma‘thûf ‘alayh.
Kitu deui, lantaran ﺍِﺫْ nétélakeun mangsa kapungkur, saolah-olah éta mawa pikiran kana runtuyan mangsa-mangsa kapungkur, atawa mawa sarta ngahirupkeun éta runtuyan kana mangsa ieu, sangkan pikiran ningali kajadian-kajadian nu lumangsung dina éta mangsa.
ﺭَﺑُّﻚَ: Ungkara ieu mangrupa hujjah jeung dalil ngalawan para malaikat. Hartina, “Alloh geus ngatik anjeun, nganteurkeun anjeun kana darajat kasampurnaan, sarta ngajadikeun anjeun pituduh pikeun manusa sangkan anjeun ngaleungitkeun karuksakanana. Jadi, anjeun téh kasaéan panggedéna tina umat manusa, nu nutupan karuksakan maranéhna.”
ﻟِﻠْﻤَﻠٰٓﺌِﻜَﺔِ: Paguneman Gusti jeung para malaikat dina wangun musyawarah nunjukkeun yén para malaikat boga hubungan jeung patali nu loba jeung manusa. Sabab sabagéan malaikat ngajaga manusa, sabagéan deui ngalaksanakeun pancén nyatet. Jadi, lantaran patalina jeung manusa loba, maranéhna nengetan kaayaan manusa.
ﺍِﻧّ۪ﻰ: Ku nampik karaguan maranéhna nu kaharti tina patalékan para malaikat ku ﺍَﺗَﺠْﻌَﻞُ, ieu nunjukkeun kaagungan sarta pentingna pasualan.
ﺍِﻧّ۪ﻰ: Di dieu, tina disebutna dhamîr jalma kahiji tunggal dina ﻯ, sarta dhamîr jalma kahiji babarengan jeung nu séjén dina ﻭَﺍِﺫْ ﻗُﻠْﻨَﺎ, timbul isarat yén dina lampah Gusti nyiptakeun sarta ngayakeun henteu aya sarana; dina kalam jeung panggero-Na aya sarana. Aya ayat-ayat séjén nu nétélakeun harti lemes ieu. Di antarana: dina ayat mulya ﺍِﻧَّٓﺎ ﺍَﻧْﺰَﻟْﻨَٓﺎ ﺍِﻟَﻴْﻚَ ﺍﻟْﻜِﺘَﺎﺏَ ﺑِﺎﻟْﺤَﻖِّ ﻟِﺘَﺤْﻜُﻢَ ﺑَﻴْﻦَ ﺍﻟﻨَّﺎﺱِ ﺑِﻤَٓﺎ ﺍَﺭٰﻳﻚَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ, dhamîr jamak ﻧَﺎ nu nétélakeun kaagungan, sakumaha nunjukkeun aya sarana dina wahyu, Lafzhah Jalâlah dina ﺑِﻤَٓﺎ ﺍَﺭٰﻳﻚَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ nu boga putusan tunggal nunjukkeun yén dina ngilhamkeun harti-harti henteu aya sarana. Disebutna kecap ﺟَﺎﻋِﻞٌ leuwih dipilih tinimbang kecap ﺧَﺎﻟِﻖٌ: Nu jadi dasar mamang sarta ngabalukarkeun paménta katerangan para malaikat lain lampah nyiptakeun jeung ngayakeun. Sabab ayana téh kasaéan murni, nyiptakeun téh lampah Alloh, sarta lampah Alloh henteu ditaroskeun. Ngan nu ngajak para malaikat kana mamang sarta ngabalukarkeun paménta kateranganana téh ﺟَﻌﻞ. Hartina, Gusti nangtukeun manusa pikeun ngamakmurkeun bumi.
Dina ﻓِﻰ الْاَرْضِ, leuwih dipilihna ﻓ۪ﻰ tinimbang ﻋَﻠٰﻰ: Sanajan ayana manusa di luhur bumi cocog sarta luyu jeung harti kecap ﻋَﻠٰﻰ, leuwih dipilih disebutna ﻓ۪ﻰ nunjukkeun yén manusa ditiupkeun sarta nyerep kana awak bumi saperti roh, sarta ku maot jeung musnana manusa, bumi runtuh.
ﺧَﻠ۪ﻴﻔَﺔً: Ungkara ieu nunjukkeun yén, saméméh bumi boga sarat-sarat nu merenah pikeun hirup manusa, di bumi geus aya hiji mahluk nu boga pamahaman; sarta kaayaan-kaayaan bumi saméméhna dina mangsa éta cocog sarta merenah pikeun hirupna éta mahluk. Nétélakeunana ungkara ﺧَﻠ۪ﻴﻔَﺔٌ kana harti ieu téh tuntutan hikmah. Ari dumasar harti nu kawentar, mahluk nu boga pamahaman éta hiji golongan jin; lantaran karuksakan nu dilakukeunana, maranéhna diganti ku manusa.
ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍَﺗَﺠْﻌَﻞُ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻣَﻦْ ﻳُﻔْﺴِﺪُ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻭَﻳَﺴْﻔِﻚُ ﺍﻟﺪِّﻣَٓﺎﺀَ
Kalimah ieu musta'nafah. Tina isti'nâf ieu kaharti yén panggero Gusti ka para malaikat ngajadikeun nu ngaregepkeun kudu naros kieu: “Kumaha para malaikat bakal nyanghareupan manusa nu bakal datang jadi tatanggana? Naha maranéhna rela babarengan sarta jadi tatangga jeung éta? Naon pamikiranna?”
Ku kalimah ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍَﺗَﺠْﻌَﻞُ, Al-Qur'an Al-Karîm ngawaler éta patalékan.
PATAROSAN: Dumasar kalimah ﻗَﺎﻟُٓﻮﺍ ﺍَﺗَﺠْﻌَﻞُ ﺍﻟﺦ mangrupa waleran sarat pikeun kalimah ﺍِﺫْ ﻗَﺎﻝَ, kudu aya patali nu perlu di antarana. Tapi éta patali henteu katémbong?
WALERAN: Lantaran para malaikat dipasrahan pancén kana bumi, bumi diatur ku maranéhna. Ku kituna, ngeunaan dijadikeunana manusa khalifah di bumi, perlu némbongkeun pamikiran para malaikat.
Ungkara-ungkara ﻗَﺎﻝَ - ﻗَﺎﻟُﻮﺍ téh pikeun ngajarkeun gaya musyawarah dina wangun silih omong sarta paguneman ka manusa. Sabalikna, Gusti Maha Suci tina musyawarah. Tujuan patalékan para malaikat ku ﺍَﺗَﺠْﻌَﻞُ lain pikeun ngabantah ﺟَﻌْﻞ sarta mungkir kana ﺟَﻌْﻞ. Sabab ‘ishmah maranéhna ngahalangan pikeun ngabantah lampah-lampah Gusti. Ngan lantaran sabab ﺟَﻌْﻞ disumputkeun, maranéhna naroskeun sabab jeung hikmahna kalawan héran. Tina ungkara ﺟَﻌْﻞ kaharti yén kaayaan sarta posisi manusa lain tuntutan tabiat, lain ogé tuntutan fitrah, tapi ngan ku lampah hiji nu netepkeun.
PATAROSAN: ﻓ۪ﻴﻬَﺎ: Sanajan jarakna kacida pondokna, naon perluna disebutna ﻓ۪ﻴﻬَﺎ nu kadua?
WALERAN: Ku ﻓ۪ﻴﻬَﺎ nu kahiji dituduhkeun manusa ngahirupkeun bumi ku nyerep kana bumi saperti roh. Ari ﻓ۪ﻴﻬَﺎ nu kadua nunjukkeun yén karuksakan manusa ogé, saperti Azrail, ngasupkeun cakarna nepi ka jantung bumi sarta maéhan bumi. Jadi, manusa tina hiji sisi mangrupa ubar pikeun cageurna bumi, tina sisi séjén racun nu ngahasilkeun maotna.
ﻣَﻦْ: Mangrupa kinâyah ngeunaan manusa. Sabab leuwih dipilihna kinâyah tinimbang nétélakeun langsung: Maksud para malaikat lain pribadi manusa, tapi nunjukkeun hiji mahluk nu beurat pikeun maranéhna durhaka ka Alloh.
ﻳُﻔْﺴِﺪُ: Disebutna karuksakan gaganti “durhaka” nunjukkeun yén kadurhakaan maranéhna bakal jadi sabab rusakna tata alam. Disebutna karuksakan dina wangun mudhâri‘ nu nétélakeun tuluy-terusna sarta jadi anyar deui nunjukkeun yén nu sabenerna henteu dipikahayang sarta ditampik ku para malaikat ngan ngeunaan lumangsungna kadurhakaan maranéhna sacara terus-terusan. Para malaikat terang kana tuluy-terusna kadurhakaan manusa, boh ku béja ti Gusti, boh ku ningali Lawh Mahfûzh sarta nyokot ti dinya, boh ku ngarti tina daya amarah jeung sahwat dina manusa.
ﻓ۪ﻴﻬَﺎ: Ku daya sahwat timbul karuksakan di bumi; ku ngalampauina daya amarah, bumi jadi tempat maéhan jeung perang. Padahal bumi saperti masjid nu diadegkeun dina takwa.
Ari ﻭ ngahijikeun sarta ngumpulkeun dua kajahatan, nyaéta karuksakan jeung ngocorkeun getih. Sabab karuksakan téh sabab ngocorkeun getih. Tina leuwih dipilih disebutna ﻳَﺴْﻔِﻜُﻮﻥَ tinimbang ﻳَﻘْﺘُﻠُﻮﻥَ kaharti yén safk téh maéhan nu dilakukeun kalawan zalim. Ieu leuwih luyu jeung karuksakan. Sabab harti nu ditepikeun ku qatl ogé ngawengku bagéan maéhan nu mubah. Saperti maéhan dina jihad atawa pikeun nyalametkeun hiji jamaah; maéhan ieu henteu luyu jeung karuksakan.
ﺍَﻟﺪِّﻣَٓﺎﺀَ: Mangrupa paneges kana getih dina ngocorkeun getih nu dituduhkeun ku kecap safk. ﻭَﻧَﺤْﻦُ ﻧُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﻭَﻧُﻘَﺪِّﺱُ ﻟَﻚَ
Saolah-olah datang bantahan kieu ka para malaikat nu naroskeun hikmah netepkeun manusa: “Naha ibadah jeung taqdis manusa ka Alloh henteu jadi sabab nu cukup pikeun netepkeun anjeunna, nepi ka aranjeun naroskeun hikmah netepkeunana?” Ku kituna, kalimah ﻭَﻧَﺤْﻦُ ﻧُﺴَﺒِّﺢُ ﺍﻟﺦ nu disebut ku “wâw hâliyyah” saolah-olah nunjukkeun ngusir éta bantahan.
ﻧَﺤْﻦُ: Mangrupa kinâyah ngeunaan jamaah-jamaah malaikat nu dijaga tina maksiat. Disebutna kalimah dina wangun jumlah ismiyyah nunjukkeun yén tasbih téh watek para malaikat, sarta para malaikat pageuh sarta terus dina tasbih.
ﻧُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ: “Abdi sadaya ngumumkeun ka jagat yén sakabéh ibadah husus pikeun Gusti, iman yén Gusti Maha Suci tina perkara-perkara nu henteu pantes pikeun kailahian Gusti, sarta percaya yén Gusti nyangking sakabéh sipat kaagungan jeung kaluhuran.”
ﻭَﻧُﻘَﺪِّﺱُ ﻟَﻚَ: ﻝ ieu boh mangrupa shilah, henteu nétélakeun hiji harti, boh pikeun ta‘lîl sarta sabab.
Dumasar kamungkinan kahiji, perkiraanana ﻧُﻘَﺪِّﺳُﻚَ. Hartina, “Abdi sadaya taqdis sarta nyucikeun Gusti.”
Dumasar kamungkinan kadua, perkiraanana ﻧُﻘَﺪِّﺱُ لِاَجْلِكَ. Hartina, “Bari ngamurnikeun diri jeung lampah tina dosa, abdi sadaya ogé ngabalikkeun haté tina nu salian ti Gusti.”
Ari ﻭ ieu, sabalikna sarta ngalawan nu aya dina ﻳَﺴْﻔِﻚُ, nyaéta ﻭ nu ngumpulkeun sarta ngahubungkeun dua kajahatan, ngumpulkeun sarta ngahubungkeun dua kautamaan: hiji taqdis, nu séjén tasbih. ﻗَﺎﻝَ ﺍِﻧّ۪ٓﻰ ﺍَﻋْﻠَﻢُ ﻣَﺎ لَا ﺗَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ
Ieu kalimah mangrupa waleran ringkes kana patalékan nu datang kana haté nu ngaregepkeun sanggeus paménta katerangan para malaikat: “Kumaha Gusti maparin waleran kana paménta katerangan maranéhna, ku naon Mantenna ngaleungitkeun kahéranana, sarta naon hikmah leuwih dipilihna manusa tibatan maranéhna?” Kateranganana bakal datang engké. Dina ﺍِﻧّ۪ٓﻰ ﺍَﻋْﻠَﻢُ, ﺍِﻥَّ nétélakeun kapastian pikeun ngusir karaguan jeung mamang. Ieu aya dina putusan-putusan tioritis nu henteu ditarima. Tapi di dieu, terangna Alloh kana perkara nu henteu dipikanyaho ku mahluk mangrupa putusan nu ditarima sarta écés; Maha Suci Alloh, para malaikat henteu boga karaguan dina ieu putusan. Ku kituna, ﺍِﻥَّ ieu nunjukkeun sababaraha kalimah nu ku Al-Qur'an Al-Karîm diringkes pikeun karingkesan:
1- Ditilik tina kasaéan-kasaéan dina manusa sarta kasaéanana nu loba, karuksakan manusa téh kajahatan nu saeutik. Ninggalkeun kasaéan nu loba lantaran kajahatan nu saeutik téh ngalawan hikmah.
2- Rusiah kapantesan manusa pikeun khalifah henteu dipikanyaho ku para malaikat, dipikanyaho ku Gusti Khâliq.
3- Hikmah nu méré hak manusa pikeun leuwih dipilih tibatan maranéhna henteu dipikanyaho ku para malaikat.
4- Kapastian nu ditepikeun ku ﺍِﻥَّ kadang henteu ngarujuk kana putusan nu langsung écés, tapi kana putusan nu kasirat tina hiji watesan kalimah. Di dieu, kapastian ﺍِﻥَّ ngarujuk kana putusan kasirat nu kaharti tina watesan لَا ﺗَﻌْﻠَﻤُﻮﻥَ. Hartina, “Aranjeun pasti henteu terang; sarta élmu Alloh téh lâzım, ayana manusa téh malzûm.”
Dina ieu kalimah, tina ﺍَﻋْﻠَﻢُ nu nétélakeun ayana élmu Alloh, écés yén manusa bakal aya. Sabab dumasar nétélakeunana ﺍَﻋْﻠَﻢُ, élmu Alloh geus patali sarta nyata. Ku kituna, ayana manusa tangtu bakal lumangsung.
Ngeunaan mastikeun waleran ringkes nu dipaparinkeun ka para malaikat éta, tina ayat ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻋَﻠ۪ﻴﻢٌ ﺣَﻜ۪ﻴﻢٌ bisa dicokot katerangan kieu: Lampah-lampah Gusti henteu kosong tina hikmah jeung kasaéan. Ku kituna, sakabéh nu aya henteu diwatesan kana pangaweruh mahluk. Ku kituna, henteuna élmu para malaikat henteu bisa jadi dalil pikeun henteuna manusa.
Kitu deui, Gusti nyiptakeun malaikat minangka kasaéan murni, nyiptakeun sétan minangka kajahatan murni, sarta nyiptakeun sato-sato tanpa kasaéan jeung kajahatan. Dumasar tuntutan hikmah, perlu ogé diciptakeun manusa nu ngawangun bagéan kaopat, nu mampuh sarta ngawengku kasaéan jeung kajahatan. Lamun daya sahwat sarta amarah manusa tunduk sarta éléh ku daya akalna, lantaran perjuanganana manusa ngaleuwihan para malaikat. Lamun sabalikna, anjeunna leuwih handap tibatan sato, sabab euweuh alesanana.
ﻭَﻋَﻠَّﻢَ ﺍٰﺩَﻡَ الْاَسْمَٓاءَ ﻛُﻠَّﻬَﺎ ﺛُﻢَّ ﻋَﺮَﺿَﻬُﻢْ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻤَﻠٰٓﺌِﻜَﺔِ ﻓَﻘَﺎﻝَ ﺍَﻧْﺒِﺌُﻮﻧ۪ﻰ ﺑِﺎَﺳْﻤَٓﺎﺀِ هٰٓؤُلَٓاءِ ﺍِﻥْ ﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺻَﺎﺩِﻗ۪ﻴﻦَ ٭ ﻗَﺎﻟُﻮﺍ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ لَا ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَٓﺎ اِلَّا ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَٓﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠ۪ﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ ٭ ﻗَﺎﻝَ ﻳَٓﺎ ﺍٰﺩَﻡُ ﺍَﻧْﺒِﺌْﻬُﻢْ ﺑِﺎَﺳْﻤَٓﺎﺋِﻬِﻢْ ﻓَﻠَﻤَّٓﺎ ﺍَﻧْﺒَﺎَﻫُﻢْ ﺑِﺎَﺳْﻤَٓﺎﺋِﻬِﻢْ ﻗَﺎﻝَ ﺍَﻟَﻢْ ﺍَﻗُﻞْ ﻟَﻜُﻢْ ﺍِﻧّ۪ٓﻰ ﺍَﻋْﻠَﻢُ ﻏَﻴْﺐَ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ ﻭَﺍَﻋْﻠَﻢُ ﻣَﺎ ﺗُﺒْﺪُﻭﻥَ ﻭَﻣَﺎ ﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺗَﻜْﺘُﻤُﻮﻥَ
Gusti ngajarkeun ngaran sakabéh barang ka Adam (alaihis-salâm). Tuluy, ku némbongkeun éta barang-barang ka para malaikat, Mantenna ngadawuh: “Lamun aranjeun jujur dina pangakuan aranjeun, sebutkeun ngaran-ngaran ieu ka Kami.”
Para malaikat nyarios: “Abdi sadaya nyucikeun Gusti tina unggal kakurangan sarta ngaku yén Gusti nyangking sakabéh sipat kasampurnaan. Abdi sadaya henteu boga élmu salian ti élmu nu ku Gusti diajarkeun ka abdi sadaya. Gusti nu terang kana sagala perkara sarta maparin élmu jeung makrifat ka masing-masing luyu jeung kapantesanana.”
Gusti ngadawuh: “Hé Adam! Sebutkeun ngaran-ngaran ieu ka maranéhna.” Nalika Adam nyebatkeun ngaran-ngaranna ka maranéhna.
Gusti ngadawuh: “Naha Kami henteu ngadawuh ka aranjeun yén Kami terang kana nu gaib di langit jeung bumi, sarta Kami terang kana nu aranjeun kedalkeun ku létah ngeunaan Adam jeung nu aranjeun sumputkeun dina haté?”