NGEUNAAN KANABIAN
﴾ﻭَﺍِﻥْ ﻛُﻨْﺘُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﺭَﻳْﺐٍ ﻣِﻤَّﺎ ﻧَﺰَّﻟْﻨَﺎ ﻋَﻠٰﻰ ﻋَﺒْﺪِﻧَﺎ ﻓَﺎْﺗُﻮﺍ ﺑِﺴُﻮﺭَﺓٍ ﻣِﻦْ ﻣِﺜْﻠِﻪ۪ ﻭَﺍﺩْﻋُﻮﺍ ﺷُﻬَﺪَٓﺍﺀَﻛُﻢْ ﻣِﻦْ ﺩُﻭﻥِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍِﻥْ ﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺻَﺎﺩِﻗ۪ﻴﻦَ ٭ ﻓَﺎِﻥْ ﻟَﻢْ ﺗَﻔْﻌَﻠُﻮﺍ ﻭَﻟَﻦْ ﺗَﻔْﻌَﻠُﻮﺍ ﻓَﺎﺗَّﻘُﻮﺍ ﺍﻟﻨَّﺎﺭَ ﺍﻟَّﺘ۪ﻰ ﻭَﻗُﻮﺩُﻫَﺎ ﺍﻟﻨَّﺎﺱُ ﻭَﺍﻟْﺤِﺠَﺎﺭَﺓُ ﺍُﻋِﺪَّﺕْ ﻟِﻠْﻜَﺎﻓِﺮ۪ﻳﻦَ﴿ Hartosna anu kacida ringkesna: nyaéta, "Upami aranjeun gaduh mamang kana Al-Qur'an anu Kami lungsurkeun ka hamba Kami, jieun hiji surah tina anu sarupa sareng Al-Qur'an. Sarta nyaur saksi-saksi sareng para panulung aranjeun salian ti Alloh, anu dijadikeun tempat nyuhunkeun dina padamelan aranjeun, supados aranjeunna nulungan. Upami aranjeun leres dina cariosan aranjeun, sadayana damel babarengan, bawakeun hiji surah anu sarupa sareng Al-Qur'an. Upami aranjeun henteu tiasa ngadatangkeun anu sarupa —saleresna aranjeun moal tiasa ngadatangkeunana— sing ngajaga diri tina hiji seuneu anu suluhna manusa sareng batu."
BUBUKA
Sakumaha anu parantos dipedar dina awal kitab, tujuan dasar anu dituturkeun ku Al-Qur'an Al-Karîm aya opat. Tujuan kahijina, nyaéta tauhid, parantos dipedar ku ayat anu sateuacanna. Ku ieu ayat, tujuan anu kadua, nyaéta kanabian, dipedar sareng dijelaskeun. Ngan aya hiji perkara: ieu ayat ngeunaan ngabuktikeun kanabian Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, sanés ngeunaan kanabian sacara mutlak. Padahal anu dimaksad téh kanabian sacara mutlak. Nanging, anu umum kaasup dina anu husus. Ku ngabuktikeun anu husus, anu umum ogé kabuktikeun. Ieu ayat ngabuktikeun kanabian Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ ku medar i'jaz Al-Qur'an, anu janten mujijatna anu panggedéna. Dalil-dalil ngeunaan kanabian anjeunna ﷺ parantos dipedar dina risalah-risalah urang anu sanés. Di dieu, urang ngan bakal medar ringkes sababaraha di antarana dina genep pasualan:
PASUALAN KAHIJI
Salaku hasil tina nalungtik sareng mariksa sacara lengkep ngeunaan hal-hal anu dijadikeun dasar kanabian para nabi anu sateuacanna sareng hubungan aranjeunna sareng umatna —ngan kalayan sarat sababaraha hal anu asal tina pangaruh waktos sareng tempat dikecualikeun— bakal pasti yén dina Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ aya anu langkung sampurna sareng langkung luhur. Ku kituna, sakumna anu ngahontal tingkat kanabian, ku mujijat sareng kaayaan-kaayaan anu sanés, ku basa kaayaan sareng ucapan, parantos ngumumkeun kasaksian kana leresna kanabian Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, anu nyandang sebutan Guru Umat Manusa nalika umur umat manusa ngahontal kasampurnaan. Kangjeng Nabi ﷺ ogé, ku sakumna mujijatna, parantos ngumumkeun ayana sareng katunggalan Gusti Shâni' ka alam salaku burhan anu caang.
PASUALAN KADUA
Upami sakumna kaayaan sareng gerak anjeunna ﷺ, ti mimiti dugi ka tungtung, diperhatoskeun, unggal gerak sareng unggal kaayaanana, sanajan henteu luar biasa, nuduhkeun kaleresanana. Di antarana: dina pasualan guha, nalika harepan pikeun bébas sareng salamet babarengan sareng Ebubekiri's-Sıddık parantos pegat sadayana, anjeunna masihan panglipur ka Ebubekiri's-Sıddık kalayan لَا ﺗَﺨَﻒْ ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻣَﻌَﻨَﺎ, "Ulah sieun, Alloh aya sareng urang!" Sarta kaayaan anu anjeunna témbongkeun kalayan kasungguhan, kategeran sareng kawani anu saluhureun kamampuh manusa, tanpa sieun sareng tanpa ragu, tangtos burhan sapertos panonpoé kana kaleresanana sareng kapercayaanana ka Gusti Khâliq, anu janten titik pananggeuhanana. Kitu deui, yén anjeunna leres dina dasar-dasar anu ditetepkeun pikeun kabagjaan dua alam, sareng yén kaidah-kaidah anu ditémbongkeun ku anjeunna patali sareng hakékat sareng napel kana kaleresan, parantos sareng nuju ditampi sareng dibenerkeun ku sakumna alam. Pépéling: upami kaayaan sareng gerak anjeunna ﷺ masing-masing, nyaéta hiji-hiji, némbongkeun kaleresan sareng kabeneranana, sakabéh éta janten hiji dalil kana leresna kanabian anjeunna anu maksa malah sétan-sétan pikeun ngabenerkeunana.
PASUALAN KATILU
Aya sababaraha kaca anu nyerat sareng ngabenerkeun leresna kanabian anjeunna ﷺ. Ayeuna urang bakal maca éta kaca-kaca: Kaca kahiji nyaéta dirina Kangjeng Nabi. Nanging, sateuacan nalungtik ieu kaca, kedah nengetan opat pangajaran lemes: Pangajaran Lemes Kahiji: ﻟَﻴْﺲَ ﺍﻟْﻜَﺤَﻞُ ﻛَﺎﻟﺘَّﻜَﺤُّﻞِ Hartosna, panon hideung nu ti fitrah henteu sapertos panon hideung jieunan (dijieun). Hartina, hiji perkara anu didamel sareng jieunan, sakumaha éndah sareng sampurnana ogé, henteu tiasa ngahontal tingkat anu asal tina fitrah sareng alam, sareng henteu tiasa ngagentos tempatna. Pasti kalepatan tina anu didamel bakal écés tina kaayaan sareng paripolahna. Pangajaran Lemes Kadua: anu ngaraketkeun ahlak luhur sareng watek luhur kana hakékat, sarta anu terus ngahirupkeun éta ahlak, nyaéta kasungguhan sareng jujur. Upami jujur leungit teras bohong asup, éta jalma ogé janten kaulinan manusa sapertos daun anu janten kaulinan angin. Pangajaran Lemes Katilu: di antara perkara-perkara anu saluyu aya kacondongan sareng daya tarik. Hartina, éta silih condong sareng silih tarik. Di antarana aya ngahiji. Nanging, di antara perkara-perkara anu silih lalawanan aya henteu resep, sarta teu tiasa silih narima. Pangajaran Lemes Kaopat: kakuatan anu aya dina kumpulan henteu aya dina hiji individu. Upamana, kakuatan dina tambang anu diwangun ku kumpulan seueur tali henteu aya nalika tali-tali éta papisah. Ku ngémutan ieu pangajaran-pangajaran lemes, kedah maca kaca Kangjeng Nabi. Leres, sakumna hasil, laku hirup, riwayat hirup sareng kaayaan anjeunna anu sanés méré kasaksian yén anjeunna kagungan ahlak anu kacida agung sareng luhurna. Malah musuh-musuhna ogé, lantaran ahlakna anu kacida luhurna, masihan anjeunna gelar Muhammadul Amîn. Dipikanyaho yén tina campuran ahlak-ahlak luhur anu ngumpul dina hiji jalma, timbul kaayaan luhur sapertos harga diri, harkat, kamulyaan sareng wibawa, anu henteu ngantep anjeunna ngarendah kana perkara-perkara anu hina sareng handap. Leres, lantaran kaluhuran darajatna, malaikat nampik sareng henteu nampi sétan-sétan. Kitu deui, ahlak-ahlak luhur anu ngumpul dina hiji jalma nampik kaayaan handap sapertos bohong sareng tipu daya. Leres, hiji jalma anu kasohor ngan ku kawani henteu gampang ngarendah kana bohong. Kumaha hiji jalma anu ngumpulkeun sakumna ahlak luhur tiasa ngarendah kana bohong sareng tipu daya; naha éta mungkin? Cindekna: Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, ku dirina sorangan, hiji burhan sapertos panonpoé. Sarta, dina mangsa ngorana anu dilampahkeun ku anjeunna ﷺ ti umur opat taun dugi ka opat puluh taun, henteu katingali hiji tipu daya atanapi hianat, sareng henteu kadangu hiji bohong. Upami dina fitrah sareng watekna aya rasa sareng kacondongan kana perkara anu goréng, tangtos éta bakal némbongan kaluar ku dorongan mangsa ngora. Padahal anjeunna parantos ngalampahkeun sakumna umur sareng hirupna kalayan sampurna lempeng, teger sareng ngajaga kasucian diri, kalayan ajeg sareng tertib; malah musuh-musuhna henteu ningali kaayaanana anu nuduhkeun tipu daya. Sarta nalika umur ngahontal opat puluh taun, boh anu saé atanapi anu goréng, sareng ahlak naon waé, éta janten pageuh sareng kabiasaan anu tetep, anu henteu tiasa ditinggalkeun deui. Anu ngajantenkeun alam nampi sareng ngabenerkeun parobahan agung anu anjeunna lakukeun tepat dina awal umur opat puluh taun, sareng anu narik sareng mikat alam, nyaéta kajujuran sareng tiasa dipercantenna anjeunna ﷺ, anu dikenal ku sadayana ti mimiti dugi ka tungtung. Hartina, kajujuran sareng tiasa dipercantenna anjeunna ﷺ parantos janten burhan anu panggedéna pikeun pangakuan kanabianana.
PASUALAN KAOPAT
Urang bakal maca kaca kadua. Ieu kaca téh mangsa kapengker, nyaéta waktos sateuacan mangsa kabagjaan. Kaayaan sareng carita para nabi anu sateuacanna anu dikandung ku ieu kaca masing-masing janten burhan kana leresna kanabian anjeunna. Ngan kedah nengetan opat pangajaran lemes: Pangajaran Lemes Kahiji: saatos hiji jalma terang dasar-dasar hiji élmu sareng hal-hal anu patali sareng hirup éta élmu, sarta ngawasa cara ngagunakeunana dina tempatna anu leres, anjeunna ngawangun pangakuanana dina dasar-dasar éta. Ieu janten dalil yén anjeunna mahir sareng ahli dina éta élmu. Pangajaran Lemes Kadua: fitrah manusa merlukeun yén sanajan jalma biasa, malah budak, malah aya di antara hiji kaum leutik, henteu wani ngalawan jalma réa sareng nyarios bohong dina hiji pangakuan anu kacida teu pentingna. Naha hiji jalma anu gaduh harkat anu kacida luhurna, dina hiji pangakuan anu ngaliput sakumna alam, di antara kaum anu kacida keukeuh sareng lobana, bari ummi, nyaéta henteu kaasup golongan anu tiasa maca sareng nyerat, medar sababaraha perkara anu akal nyalira henteu mampuh ngahontal, teras medarkeun sareng ngumumkeun éta ka alam kalayan kasungguhan anu sampurna, sanés dalil kana kaleresanana sareng ogé burhan yén éta pasualan asal tina Alloh? Pangajaran Lemes Katilu: dipikanyaho yén seueur élmu, sipat sareng kalakuan anu dikenal sareng biasa ku jalma-jalma anu beradab, nanging henteu dikenal ku Badui, sarta aranjeunna henteu gaduh katerangan ngeunaan perkara sapertos kitu. Ku kituna, hiji jalma anu hoyong medar kaayaan Badui, hususna dina mangsa kapengker, kedah angkat dina lamunan ka waktos sareng gurun éta, sareng nepungan aranjeunna. Sabab anjeunna moal tiasa ngahontal katerangan anu dipikahayang ku nalungtik kaayaanana tina ingetan, tanpa ningali aranjeunna. Pangajaran Lemes Kaopat: upami hiji jalma ummi asup kana padungdengan sareng para ulama hiji élmu, teras ngabenerkeun pasualan-pasualan anu disatujuan ku para ulama sareng ngalempengkeun anu dipaséakeun, naha kaayaanana anu luar biasa ieu henteu nuduhkeun yén anjeunna kacida luhurna sareng yén élmuna ogé hiji paparin? Émutkeun opat pangajaran lemes ieu, teras tingali Kangjeng Nabi Muhammad urang Arab ﷺ: sanajan anjeunna ummi sakumaha anu diaku ku sadayana, anjeunna nyarios ku basa Al-Qur'an ngeunaan kaayaan para nabi sareng kaum-kaumna anu kapengker, saolah-olah parantos ningali sareng nyaksianana. Sarta, ku medar kaayaan sareng rusiah-rusiahna, anjeunna medarkeun sareng ngumumkeunana ka alam. Hususna, carita-carita aranjeunna anu anjeunna dugikeun pikeun ngabuktikeun pangakuan kanabianana, anu narik perhatian sakumna jalma pinter. Sarta dasar-dasar anu anjeunna dugikeun, bagian anu disatujuan ku para nabi anjeunna benerkeun, sareng anu dipaséakeun anjeunna lempengkeun, teras dijantenkeun bubuka pikeun pangakuanana. Saolah-olah ku rohna anu suci, anu janten eunteung wahyu ilahî, anjeunna ngalangkungan waktos sareng tempat, lebet ka lebak-lebak anu pangjerona dina éta waktos, teras nyarios sakumaha anu parantos ditingali ku anjeunna. Ku kituna, ieu kaayaan anjeunna janten hiji mujijatna sareng dalil kana kanabianana, sarta dalil-dalil kanabian para nabi anu sateuacanna ogé, salaku hiji dalil maknawi, ngabuktikeun kanabian anjeunna.
PASUALAN KALIMA
Ieu ngeunaan mangsa kabagjaan sareng hususna pasualan Ceziretü'l-Arap. Dina ieu ogé aya opat pangajaran lemes. Pangajaran Lemes Kahiji: sakumna alam terang yén ngaleungitkeun hiji kabiasaan anu hina sareng henteu penting di antara kabiasaan hiji kaum leutik, atanapi mupus watek anu saeutik sareng lemah dina hiji golongan anu hina sareng miskin, gumantung kana seueur kasusah pikeun hiji raja agung, sanajan dina waktos anu panjang. Naha hiji jalma anu, sanajan sanés pangawasa, dina waktos anu pondok, ngaleungitkeun kabiasaan-kabiasaan anu parantos pageuh sareng kuat dina hiji kaum anu kacida fanatik kana kabiasaanana, keukeuh sareng lobana; ngajantenkeun aranjeunna ninggalkeun ahlak anu parantos tetep dina haté sareng lumangsung mangtaun-taun; sarta ngadegkeun kabiasaan anu kacida luhurna sareng ahlak anu saé minangka gagantina, henteu luar biasa? Pangajaran Lemes Kadua: sakumna alam ogé terang yén nagara téh hiji pribadi maknawi. Sapertos budak, kabentuk sareng tumuwuhna saeutik-saeutik. Sarta hiji nagara anu nembé kabentuk ngéléhkeun hiji nagara heubeul anu parantos nembus dugi ka roh hiji bangsa ogé saeutik-saeutik, sarta merlukeun waktos. Naha éta sanés hiji hal anu luar biasa ti Kangjeng Nabi Muhammad urang Arab ﷺ, anu dina waktos pondok ujug-ujug ngadegkeun hiji nagara anu ngandung sakumna dasar luhur sareng muka lawang sakumna kamajuan matéri sareng maknawi sareng peradaban Islam, teras ku éta ngéléhkeun sakumna nagara dunya sareng ngajaga sareng ngalanggengkeun kakawasaan matéri sareng maknawina? Pangajaran Lemes Katilu: leres, kakawasaan anu lahiriah sareng pangawasaan anu deet tiasa dijaga dina waktos pondok ku panindes sareng paksaan. Nanging, méré pangaruh ka sakumna haté, pamikiran sareng roh, supados dipikaresep boh lahir boh batin, teras ngajaga sareng ngalanggengkeun kakawasaan kana nurani, mangrupakeun hal anu pangluar biasana, sarta ngan tiasa janten sipat kanabian. Pangajaran Lemes Kaopat: leres, ku ancaman, kasieun sareng tipu daya, pamikiran umum tiasa dialihkeun ka aliran anu sanés. Nanging, pangaruhna saeutik, deet sareng saheulaanan. Éta tiasa ngahalangan akal pikeun nimbang-nimbang dina waktos anu pondok. Nanging, ku pituduhna nembus dugi ka jero haté, ngahudangkeun rasa anu panglemesna, muka jalan tumuwuhna kamampuh, ngadegkeun ahlak luhur sareng ngaleungitkeun sareng mupus watek handap, nyingkap panutup inti manusa sareng némbongkeun hakékat, sareng masihan kabébasan nyarios, ngan hiji mujijat anu luar biasa anu dicandak tina sorot cahya hakékat. Leres, dina mangsa sateuacan mangsa kabagjaan, haté anu teuas sareng henteu welas asih parantos ngahontal hiji tingkat dugi ka aranjeunna ngubur putri-putrina hirup-hirup dina taneuh lantaran éra nikahkeun aranjeunna. Dina mangsa kabagjaan, ku welas asih, kanyaah sareng rasa kamanusaan anu dilahirkeun ku Islam, anu sateuacanna henteu sedih nalika ngubur putri-putrina, saatos lebet kana lingkungan Islam, malah henteu nginjak sireum. Naha parobahan roh, haté sareng nurani sapertos ieu tiasa dilarapkeun kana hiji hukum? Saenggeus anjeun nempatkeun ieu pangajaran-pangajaran lemes dina kantong haté, perhatoskeun ogé titik-titik ieu: 1- Ku kasaksian sajarah alam, pasti yén hiji jalma jenius anu panggedéna, anu ditunjuk ku ramo, ngan tiasa ngahirupkeun hiji kamampuh umum, ngahudangkeun hiji sipat umum sareng mekarkeun hiji rasa umum. Upami anjeunna henteu tiasa ngahudangkeun malah rasa sapertos ieu, sakumna usahana sia-sia. 2- Sajarah némbongkeun ka urang yén jalma anu pangagungna tiasa suksés ngahudangkeun hiji atanapi dua, atanapi tilu rasa umum, sapertos sumanget pikeun bangsa, rasa duduluran, rasa kanyaah sareng rasa kabébasan. Naha mekarkeun rébuan rasa luhur anu nyumput dina poék kabodoan, sangsara sareng kajahatan mangsa kapengker, di nagri Ceziretü'l-Arap, di antara hiji kaum Badui anu paburencay, henteu luar biasa? Leres, éta tina cahya panonpoé hakékat. Pikeun anu henteu tiasa ngalebetkeun ieu titik-titik kana akalna, urang bakal nyodorkeun Ceziretü'l-Arab ka panonna. Hé anu keukeuh! Angkat ka Ceziretü'l-Arab, pilih saratus filsuf anu panggedéna, teras bawa babarengan sareng anjeun. Hayu aranjeunna ogé damel di dinya pikeun mekarkeun ahlak sareng batin. Naha filsuf-filsuf anjeun tiasa maparin, malah ngan sapasatus, panggilap anu dipaparinkeun ku Kangjeng Nabi Muhammad urang Arab ka Badui anu liar dina mangsa kaayaan liar éta, dina mangsa peradaban sareng kamajuan ayeuna? Sabab panggilap anu dipaparinkeun ku anjeunna téh panggilap ilahî anu tetep sareng henteu robih, sareng hiji di antara mujijat-mujijatna anu ageung. Sarta jalma anu mikahayang suksés dina hiji padamelan kedah tetep bersih sareng cocog sareng kabiasaan Alloh, kedah akrab sareng hukum-hukum fitrah, sareng kedah ngawangun patalina sareng beungkeut-beungkeut kahirupan masyarakat. Upami sabalikna, fitrah bakal ngawaler ku henteu cocog. Sarta dina kahirupan masyarakat, henteu kedah ngalawan aliran umum. Upami dilawan, anjeunna bakal murag tina luhur kincir sareng kajebak di handapeunana. Ku kituna, dina aliran-aliran éta, lantaran anjeunna kénging idin taufik ilahî, pasti yén Kangjeng Nabi Muhammad urang Arab ﷺ pageuh kana anu leres di luhur kincir éta. Leres, hakékat-hakékat syariat anu dibawa ku Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ parantos ngajaga kasaimbangan dina hukum-hukum fitrah. Éta henteu ngaruksak hubungan anu diperyogikeun ku beungkeut-beungkeut masyarakat. Beuki lami waktos, beuki timbul sambungan di antarana. Tina ieu kahartos yén Islam téh agama fitri pikeun umat manusa, sareng hiji-hijina pangaruh anu ngajaga kahirupan masyarakat tina guncang. Perhatoskeun ieu pangajaran-pangajaran lemes sareng titik-titik ieu, teras tingali Kangjeng Nabi Muhammad ti Bani Hasyim ﷺ: Sanajan anjeunna ummi, anjeunna henteu gaduh kakuatan. Boh anjeunna boh karuhunna henteu kantos gaduh kakawasaan; aranjeunna henteu condong kana kakawasaan atanapi karajaan. Dina kaayaan sapertos kitu, dina hiji kalungguhan anu penting sareng hiji tempat anu bahaya, kalayan kapercayaan sareng katengtreman anu sampurna, anjeunna ngamimitian hiji padamelan anu ageung. Anjeunna ngungkulan sakumna pamikiran umum, ngajantenkeun sakumna roh nyaah ka dirina, sareng naék saluhureun sakumna watek. Ku ngaleungitkeun kabiasaan-kabiasaan liar sareng ahlak goréng tina haté, anjeunna ngadegkeun kabiasaan anu kacida luhurna sareng ahlak anu saé. Anjeunna ngagentos haté anu teuas, anu parantos pareum dina gurun kaayaan liar, ku rasa-rasa anu lemes, sareng némbongkeun inti manusa. Anjeunna ngaluarkeun aranjeunna tina juru-juru kaayaan liar éta, ngangkatna ka puncak peradaban, sareng ngajantenkeun aranjeunna guru pikeun waktos sareng alam éta. Sarta anjeunna ngadegkeun pikeun aranjeunna hiji nagara anu, sapertos iteuk Kangjeng Nabi Musa anu ngelek sihir para tukang sihir, ngelek nagara-nagara zalim anu sanés. Éta ngaduruk sareng ngancurkeun beungkeut kajahatan, karuksakan, karusuhan sareng sangsara anu parantos ngaliput umat manusa, sareng dina waktos anu pondok ngajantenkeun nagara Islam ngalegaan ti wétan dugi ka kulon. Naha lalampahan anjeunna ieu henteu nuduhkeun yén jalanna téh anu leres sareng hakékat?
PASUALAN KAGENEP
Ieu pasualan ningali kaca mangsa anu bakal datang. Dina ieu kaca ogé aya opat pangajaran lemes: Pangajaran Lemes Kahiji: sakumaha luhurna ogé hiji jalma, anjeunna ngan tiasa ahli sareng gaduh kamahéran anu tetep dina opat atanapi lima élmu. Pangajaran Lemes Kadua: sakapeung hiji kecap atanapi hiji cariosan anu diucapkeun ku dua jalma gaduh bédana. Éta nuduhkeun kabodoan sareng deetna hiji jalma, sareng élmu sareng kamahéran jalma anu sanés. Kieu: Hiji jalma nyarios tanpa mikir sareng henteu tartib; ari anu sanés nengetan awal sareng tungtung cariosan éta, mikirkeun kontéks sateuacanna sareng saatosna, sarta ngabayangkeun hubungan cariosan éta sareng cariosan-cariosan anu sanés, teras melakna di hiji tempat anu cocog sareng subur. Tina cara anjeunna ngalaksanakeun sapertos ieu, kahartos darajat élmu sareng pangaweruhna. Ringkesan-ringkesan anu dicandak ku Al-Qur'an Al-Karîm nalika medar élmu-élmu kaasup cariosan sapertos ieu. Pangajaran Lemes Katilu: dina mangsa ayeuna, ku majuna industri, seueur perantara, alat sareng parabot anu parantos janten biasa sapertos kaulinan barudak. Upami éta aya dua atanapi tilu abad sateuacanna, tangtos bakal diitung di antara hal anu luar biasa. Kitu deui, waktos gaduh pangaruh kana cariosan sareng kecap. Upamana, hiji kecap anu gaduh ajén dina hiji mangsa tiasa leungit ajénna dina mangsa anu sanés. Ku kituna, Al-Qur'an anu salami waktos sareng abad-abad anu sakitu panjangna ngajaga ngora, éndah, amis sareng ahéngna, tangtos pisan luar biasa. Pangajaran Lemes Kaopat: sarat kahiji supados pituduh lengkep sareng mangpaat nyaéta kedah saluyu sareng kamampuh jamaah. Ari jamaah téh jalma umum. Jalma umum henteu tiasa ningali hakékat dina kaayaan taranjang; éta ngan tiasa ningali dina gaya sareng pakéan anu dikenal sareng biasa ku aranjeunna. Ku sabab ieu, Al-Qur'an Al-Karîm ngagambarkeun hakékat luhur ku perumpamaan, conto sareng isti'arah anu disebut mutasyabihat, sareng ngadeukeutkeunana kana pamahaman jalma réa, nyaéta jalma-jalma umum. Sarta, supados jalma-jalma umum anu henteu acan sampurna henteu murag kana kalepatan anu bahaya, sanajan dina pasualan sapertos panonpoé sareng bumi, anu ku aranjeunna katingali ku indra lahir sareng dipercanten, éta dipedar sacara ringkes sareng henteu écés, tetep dipasang sababaraha tanda sareng pituduh pikeun nuduhkeun hakékat-hakékatna. Saenggeus nempatkeun ieu pangajaran-pangajaran lemes dina akal anjeun, perhatoskeun ringkesan anu salajengna ieu: Syariat Islam diadegkeun dina burhan-burhan akal. Ieu syariat diringkes tina élmu-élmu anu ngandung sakumna titik anu penting pikeun hirup élmu-élmu dasar. Leres, syariat Islam téh daptar dasar-dasar anu dikandung ku élmu-élmu sapertos ngabersihan roh, ngalatih haté, ngaping nurani, ngurus awak, ngatur imah, pulitik masyarakat, tatanan alam, hukum, muamalah, tatakrama masyarakat sareng anu sanésna, sareng anu sanésna. Dina waktos anu sami, éta masihan katerangan numutkeun kabutuhan dina pasualan-pasualan anu diperyogikeun. Di tempat anu henteu diperyogikeun, atanapi dina pasualan anu pikiran henteu gaduh kamampuh, atanapi dina titik-titik anu waktosna henteu gaduh kasanggupan, éta dipedar sacara ringkes ku hiji kasimpulan. Hartina, éta netepkeun dasar-dasarna, nanging nyerahkeun putusan anu bakal dicandak tina éta dasar, atanapi cabang anu bakal diwangun dina dasar-dasar éta, kana padamian akal. Malah sapertilu tina élmu-élmu anu dikandung ku syariat sapertos ieu henteu tiasa kapanggih dina hiji jalma anu pangpinterna di tempat anu pangberadabna dina mangsa kamajuan ayeuna. Ku kituna, jalma anu nuranina dihias ku adil ngabenerkeun yén hakékat ieu syariat, dina sakumna mangsa, hususna dina mangsa kapengker, saluhureun kamampuh manusa. Leres, malah filsuf-filsuf musuh anu sacara lahir henteu lebet kana lingkungan Islam parantos ngabenerkeun ieu hakékat. Di antarana, filsuf urang Amérika Carlyle —ku ngadugikeun ti sastrawan Jérman anu kasohor, Goethe— saatos nengetan hakékat-hakékat Al-Qur'an, naros, "Naha alam peradaban tiasa ngahontal kasampurnaan dina Islam?" Anjeunna ogé ngawaler ieu patarosan, "Leres, para ahli anu nalungtik ayeuna nyandak mangpaat tina lingkungan éta." Carlyle ogé parantos nyarios, "Nalika hakékat-hakékat Al-Qur'an medal, éta ngelek sakumna agama sapertos seuneu. Saleresna éta hakna. Sabab teu aya hiji hal anu kaluar tina tahayul urang Nasrani sareng Yahudi." Ku kitu, filsuf ieu parantos ngabenerkeun hartos ayat ﻓَﺎْﺗُﻮﺍ ﺑِﺴُﻮﺭَﺓٍ ﻣِﻦْ ﻣِﺜْﻠِﻪ۪ ﻓَﺎِﻥْ ﻟَﻢْ ﺗَﻔْﻌَﻠُﻮﺍ ﻭَﻟَﻦْ ﺗَﻔْﻌَﻠُﻮﺍ ﻓَﺎﺗَّﻘُﻮﺍ ﺍﻟﻨَّﺎﺭَ ﺍﻟﺦ. {(Catetan handap): Dina Risale-i Nur anu dipedalkeun opat puluh taun saatosna, dipedar pangakuan opat puluh filsuf anu kasohor sapertos Carlyle, Goethe sareng Bismark. Insya Alloh, éta ogé bakal ditulis dina tambihan ieu kitab.} PATAROSAN: Boh Al-Qur'an Al-Karîm boh hadis mulya anu janten tafsirna parantos nyandak hiji ringkesan tina unggal élmu. Hiji kitab atanapi hiji jalma henteu kedah janten luar biasa ngan ku ngawengku ringkesan-ringkesan. Hiji jalma tiasa ngawengku kacida seueur ringkesan? WALERAN: Ringkesan anu urang bahas sanés ringkesan asal-asalan. Nanging, éta ringkesan anu, ku cocogna anu saé, digunakeun sareng dipelak di hiji tempat anu cocog sareng subur, bari ngandung seueur pituduh anu henteu kantos kadangu. Ringkesan-ringkesan anu dicandak ku Al-Qur'an atanapi hadis kaasup ringkesan sapertos ieu. Ringkesan sapertos ieu ngan tiasa hasil saatos kamahéran sareng pangaweruh anu sampurna, sahingga unggal ringkesan ngagaduhan hukum élmu anu janten sumberna. Ieu henteu tiasa aya dina hiji jalma. Hé réréncangan anu mulya! Salaku hasil tina nimbang-nimbang anu dipedar dina pasualan-pasualan ieu, lebetkeun ogé kaidah-kaidah anu salajengna ieu kana saku anjeun; éta bakal diperyogikeun ku anjeun. 1- Hiji jalma henteu tiasa ahli dina seueur élmu. 2- Hiji kecap anu asal tina dua jalma gaduh bédana numutkeun kamampuhna. Hartina, kanggo hiji jalma ajénna emas, pikeun anu sanés ajénna batu bara. 3- Élmu-élmu lahir tina ngahijina pamikiran, sareng ngahontal kasampurnaan ku lumangsungna waktos. 4- Seueur pasualan anu dina mangsa kapengker ngan téoritis, nanging dina mangsa ayeuna parantos écés. 5- Mangsa kapengker henteu tiasa dibandingkeun sareng mangsa ayeuna; di antarana seueur bédana. 6- Jalma-jalma gurun sareng padang téh basajan sareng polos, ku kituna henteu terang sareng henteu tiasa nyumputkeun tipu daya sareng muslihat anu tiasa disumputkeun ku jalma-jalma beradab di handapeun panutup peradaban. Sakumna padamelanana gagah sareng terus terang, haté sareng létahna hiji. 7- Aya seueur élmu anu lahir tina dorongan kabiasaan, pangajaran kajadian sareng waktos, kalayan pitulung lingkungan. 8- Paningal manusa henteu tiasa nembus mangsa anu bakal datang, sareng henteu tiasa ningali rupa sareng kaayaan anu husus. 9- Sakumaha manusa gaduh umur alami, hukum anu didamelna ogé gaduh umur alami; sakumaha manusa gaduh tungtung, hukum éta ogé gaduh tungtung. 10- Waktos sareng tempat kacida mangaruhan sipat, watek sareng kaayaan manusa. 11- Seueur perkara anu dina mangsa kapengker dianggap luar biasa, nanging ku majuna prinsip sareng alat, janten perkara biasa. 12- Sanajan kacida calakanana, hiji jalma henteu tiasa ujug-ujug nyiptakeun sareng ngalengkepan hiji élmu. Éta élmu ngan ngahontal kasampurnaan saeutik-saeutik sapertos budak. Hé dulur abdi anu mulya! Saenggeus ngitung ieu kaidah hiji-hiji sareng nempatkeunana dina sirah anjeun, sing leupas tina lamunan sareng angan-angan mangsa, tina sangkaan sareng tahayul lingkungan; sing taranjang. Teuleum ti basisir abad ieu, teras medal di semenanjung Ceziretü'l-Arap; anggo laku sareng pakéan manusa anu janten hasil tina semenanjung éta, pasang pamikiranana dina sirah anjeun, teras tingali padang anu kacida legana. Anjeun bakal ningali: hiji jalma nyalira... Teu aya anu nulungan sareng teu aya anu ngabantosan; anjeunna henteu gaduh karajaan sareng henteu gaduh harta simpenan. Anjeunna parantos maju, bajoang ngalawan sakumna dunya. Sarta anjeunna siap pikeun nyerang sakumna manusa. Dina taktakna, anjeunna parantos mawa hiji hakékat anu langkung ageung tibatan bumi. Dina pananganana ogé anjeunna nyepeng hiji syariat anu nyayagikeun kabagjaan manusa. Éta henteu sapertos pakéan; éta napel sapertos kulit sareng selaput, sarta ngalegaan sareng mekar saluyu sareng mekarna kamampuh manusa, ngahasilkeun kabagjaan dua alam sareng ngatur kaayaan umat manusa. Nalika ditaros ti mana hukum-hukum sareng kaidah-kaidah syariat éta asalna, sareng dugi ka mana éta bakal terus lumangsung, syariat éta ogé bakal ngawaler ku basa i'jazna: Urang asal tina Kalam Azalî, sareng bakal terus lumangsung babarengan sareng pamikiran umat manusa dugi ka salawasna. Nanging, saatos umat manusa pegat hubunganana sareng dunya, urang ogé, sacara lahir tina sisi kawajiban, bakal papisah sareng manusa. Nanging, ku batin sareng rusiah-rusiah urang, urang bakal terus janten réréncangan umat manusa sareng, ku nyayagikeun dahareun pikeun roh-rohna, urang moal eureun janten pituduh pikeun aranjeunna. Hé réréncangan! Kaayaan, parobahan sareng posisi anu dikandung ku ieu kaca anu ahéng sareng luar biasa, ti awal dugi ka tungtung, ngumumkeun deui sareng deui ka umat manusa paréntah pikeun némbongkeun henteu mampuhna dina ﻓَﺎْﺗُﻮﺍ ﺑِﺴُﻮﺭَﺓٍ ﻣِﻦْ ﻣِﺜْﻠِﻪ۪. Hé dulur abdi anu mulya! Hiji lawang deui parantos dibuka; urang tingali ka dinya. Sakumaha anu dituduhkeun ku ayat ﻭَﺍِﻥْ ﻛُﻨْﺘُﻢْ ﻓ۪ﻰ ﺭَﻳْﺐٍ ﻣِﻤَّﺎ ﻧَﺰَّﻟْﻨَﺎ ﺍﻟﺦ, lantaran henteu maliré sareng henteu terang kabutuhan masihan pituduh saluyu sareng kamampuh jamaah, sareng maksad Nu Netepkeun syariat dina ngaping jalma réa, sababaraha jalma parantos katarajang seueur mamang sareng ragu ngeunaan Al-Qur'an. Asal mamang sareng ragu éta aya tilu perkara: 1- Aranjeunna nyarios yén dina Al-Qur'an aya sababaraha perkara anu disebut mutasyabihat sareng pasualan anu hésé, anu harti saéstuna henteu kahartos, sareng éta papaséaan sareng i'jazna. Sabab i'jaz Al-Qur'an diadegkeun dina balaghah, sareng balaghah ngan diadegkeun dina némbong sareng écésna ungkara. 2- Aranjeunna nyarios yén pasualan-pasualan ngeunaan dijadikeun mahluk diantep henteu écés sareng henteu diwatesan. Sarta sakedik pisan élmu ngeunaan jagat raya anu dibahas. Ieu papaséaan sareng jalan pangajaran sareng pituduh. 3- Aranjeunna nyarios yén sababaraha ayat Al-Qur'an sacara lahir ngalawan dalil-dalil akal. Tina ieu timbul dina pikiran yén éta ayat-ayat henteu saluyu sareng anu kajadian. Ieu ngalawan kaleresan Al-Qur'an. Tilu perkara anu ku jalma-jalma éta dianggap hiji kakirangan Al-Qur'an sareng sabab mamang sareng ragu, henteu janten kakirangan Al-Qur'an Al-Karîm. Nanging, éta saksi anu leres sareng dalil anu pasti pikeun nguatkeun bukti i'jaz Al-Qur'an satingkat deui, sareng yén dina masihan pituduh, Al-Qur'an parantos milih ungkara anu paling merenah dina balaghah sareng gaya anu pangluhurna. Hartina, kalepatan téh dina pamahaman aranjeunna; sanés pisan dina Al-Qur'an Al-Karîm. Leres, ﻭَﻛَﻢْ ﻣِﻦْ ﻋَﺎﺋِﺐٍ قَوْلًا ﺻَﺤ۪ﻴﺤًﺎ ٭ ﻭَﺍٰﻓَﺘُﻪُ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻔَﻬْﻢِ ﺍﻟﺴَّﻘ۪ﻴﻢِ. Sakumaha anu dicarioskeun ku panyajak, lantaran pamahamanana gering, aranjeunna nyalahkeun cariosan anu séhat. Atanapi, sapertos biruang anu pananganana henteu ngahontal runtuyan buah anggur, aranjeunna nyarios yén éta haseum. Lantaran pamahaman jalma-jalma ieu ogé henteu ngahontal i'jaz Al-Qur'an anu luhur éta, aranjeunna nyalahkeunana. Waleran kana mamang kahijina, anu nyarios yén aya mutasyabihat dina Al-Qur'an Al-Karîm: Leres, Al-Qur'an Al-Karîm téh hiji guru sareng pangaping umum. Anu linggih dina bunderan pangajaranana nyaéta umat manusa. Kalolobaan umat manusa téh jalma umum. Dina paningal pangaping, anu saeutik nuturkeun anu seueur. Hartina, anjeunna henteu tiasa ngahususkeun pituduh umumna ngan pikeun ngahormat anu saeutik. Salian ti éta, jalma anu ahli nyandak bagianana tina cariosan anu ditujukeun ka jalma umum. Upami sabalikna, jalma umum bakal henteu kénging bagian, lantaran henteu ngartos cariosan anu luhur. Sarta, lantaran jalma-jalma umum henteu tiasa misahkeun pamikiranana tina gaya anu biasa ku aranjeunna, rupa-rupa ungkara, sareng kecap, harti sareng ungkara anu salawasna aya dina lamunanana, aranjeunna henteu tiasa ngartos hakékat anu taranjang sareng perkara akal. Éta hakékat luhur kedah dijelaskeun ku ungkara anu biasa ku aranjeunna. Nanging, aranjeunna henteu kedah percanten yén ungkara Al-Qur'an sapertos ieu téh harti literal anu saéstuna, supados henteu nganggap perkara-perkara mustahil sapertos awak matéri sareng arah. Éta ungkara ngan kedah ditingali salaku perantara pikeun ngalangkungan kana hakékat. Upamana, cara Alloh ngatur jagat raya ngan tiasa digambarkeun ku pangaturan hiji sultan dina tahta karajaanana. Ku sabab éta, dina ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻌَﺮْﺵِ ﺍﺳْﺘَﻮٰﻯ, dipilih jalan kinayah. Dina masihan pituduh ka jalma umum anu rasana aya dina kaayaan sapertos ieu, numutkeun anu diperyogikeun ku balaghah sareng pituduh, kedah nengetan pamahamanana, ngahormat rasana, sareng ngaléngkah saluyu sareng pamikiran sareng akalna. Sakumaha jalma anu nyarios sareng budak ngajantenkeun dirina sapertos budak sareng nyarios putus-putus sapertos budak, supados budak tiasa ngartos. Hakékat-hakékat rinci Al-Qur'an Al-Karîm anu diungkarakeun saluyu sareng pamahaman jalma umum disebut اَلتَّنَزُّلَاتُ الْاِلٰهِيَّةُ ﺍِﻟٰﻰ ﻋُﻘُﻮﻝِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ. Hartina, ngadeukeutkeun ungkara anu dilakukeun ku Alloh dina dawuhan-Na numutkeun pamahaman manusa ieu mangrupa hiji usapan ilahî supados pikiran manusa henteu ngarasa jijik sareng kabur tina hakékat. Ku sabab ieu, gaya-gaya Al-Qur'an Al-Karîm anu disebut mutasyabihat, pikeun ngalangkungan kana hakékat sareng ningali rincian anu pangjerona, janten hiji taropong atanapi kacamata anu ngagaduhan ukuran pikeun panon jalma umum. Ku ieu rusiah, para ahli balaghah ngagunakeun isti'arah sareng perumpamaan pikeun ngabayangkeun hakékat-hakékat rinci dina ukuran ageung, sarta ngagambarkeun sareng ngedalkeun harti-harti anu paburencay. Mutasyabihat ogé bagian tina isti'arah anu rinci sareng hésé. Sabab mutasyabihat téh wangun-wangun pikeun hakékat anu rinci. Waleran kana bagian kadua mamang kahiji, anu nyarios yén aya pasualan anu hésé dina Al-Qur'an: Anu disebut hésé téh boh asal tina gaya anu kacida luhurna sareng pondokna, sareng harti anu kacida jero sareng rincina; pasualan anu hésé dina Al-Qur'an kaasup ieu. Atanapi asal tina ayana titik-titik anu pacampur sareng ngabeulit dina ungkara; Al-Qur'an Al-Karîm suci sareng beresih tina rupa kasusah ieu. Naha ngadeukeutkeun hakékat anu jauh tina pikiran jalma réa sareng kacida jerona kana pamahaman jalma umum ku cara anu gampang sareng pondok sanés balaghah éta sorangan? Naha balaghah sanés ngan nengetan anu diperyogikeun ku kaayaan? Hé, mugia panon anjeun lolong, jalma! Waleran kana mamang kadua, anu nyarios yén Al-Qur'an medar sacara henteu écés dina pasualan-pasualan ngeunaan dijadikeun mahluk sareng matéri: Kieu: dina tangkal alam aya kacondongan pikeun ngahontal kasampurnaan. Hartina, sakumna zarah sareng bagian jagat raya, sapertos hiji tangkal, condong kana kasampurnaan sareng nuju ka kasampurnaan. Salian ti kacondongan umum pikeun kasampurnaan ieu, dina manusa ogé aya kacondongan kana kamajuan. Ieu kacondongan kana kamajuan sapertos hiji siki; tumuwuh sareng mekarkeunana lumangsung ku seueur pangalaman. Ku ngahijina hasil anu janten buah tina seueur pamikiran, éta kabentuk sareng ngalegaan, teras ngahasilkeun élmu-élmu. Élmu-élmu ieu ogé disusun. Hartina, unggal élmu anu kadua mangrupikeun hasil tina anu kahiji. Upami anu kahiji henteu aya, anu kadua moal aya. Anu kahiji kedah janten bubuka sareng pangaweruh dasar anu dikenal pikeun anu kadua. Ku kituna, ngajarkeun élmu-élmu ayeuna atanapi medar pasualan anu ahéng ka manusa anu datang sapuluh abad sateuacanna, henteu bakal gaduh faédah sanés ngan ngalieurkeun pikiranana sareng ngalungkeun éta manusa kana sofisme. Upamana, upami Al-Qur'an Al-Karîm ngadawuh, "Hé manusa! Perhatoskeun cicingna panonpoé sareng gerakna bumi {(Catetan handap): Hiji pangajaran lemes anu diélingkeun dina kaayaan abdi gering, antara saré sareng hudang: Gerak langit anu dilakukeun ku panonpoé di tempatna sapertos Mevlevî, pikeun ngahasilkeun gaya tarik. Gaya tarik ogé pikeun nyalametkeun béntang-béntang anu patali sareng panonpoé, anu disebut sistem panonpoé, tina bahaya murag. Hartina, upami panonpoé henteu ngalir sareng gerak nguriling dina porosna, béntang-béntang bakal murag. Bedîüzzaman Said Nursî Pangarang anu dipihormat, dina hiji risalah anu sanés, nyarios kieu: Leres, panonpoé téh tangkal nu buahan, oyag supados henteu ragrag buah-buahna anu ngumbara Upami ku cicingna éta janten tenang, daya tarik leungit; anu katarik sacara tertib bakal ceurik dina rohangan. Panarjamah} sareng ayana rébuan sasatoan dina hiji tétés cai, supados aranjeun ngartos agungna Alloh," tangtos éta bakal ngajurung sakumna manusa dina éta mangsa pikeun nampikna. Sabab éta ngalawan indra lahir. Salian ti éta, ngalieurkeun manusa anu datang sareng angkat salami sapuluh abad, ngan pikeun nyugemakeun manusa anu datang saatos medalna élmu-élmu anyar, ngalawan tempat pituduh sareng henteu tiasa disaluyukeun sareng roh balaghah. PATAROSAN: Anjeun nyarios, "Lantaran pamanggihan élmu sareng élmu-élmu ayeuna henteu dikenal sareng henteu biasa ku manusa baheula, ngajarkeun éta ka aranjeunna téh lepat." Naha téori-téori ngeunaan mangsa anu bakal datang, hususna kaayaan aherat, henteu ogé sapertos kitu? Éta ogé henteu dikenal sareng henteu biasa ku urang. Kunaon medar éta henteu lepat? WALERAN: Indra lahir henteu patali tina sisi naon waé sareng téori-téori mangsa anu bakal datang, hususna kaayaan aherat, sahingga nyarios sabalikna tina indra éta henteu janten ngalieurkeun. Ku kituna, perkara sapertos éta aya dina wilayah kamungkinan. Jadi, mungkin pikeun percanten sareng kénging katengtreman ku éta. Ku kituna, hak anu écés pikeun perkara sapertos éta nyaéta dipedar kalayan écés. Nanging, pamanggihan élmu, pikeun manusa baheula, parantos kaluar tina wilayah kamungkinan sareng asup kana tingkat mustahil sareng henteu mungkin. Sabab perkara anu ku panonna katingali parantos janten écés pikeun aranjeunna, sahingga anu sabalikna dianggap mustahil ku aranjeunna. Ku kituna, pikeun ngahormat rasana, anu diperyogikeun ku balaghah dina pasualan sapertos éta nyaéta henteu diwincik sareng henteu diwatesan, supados henteu ngalieurkeun aranjeunna. Nanging, Al-Qur'an Al-Karîm henteu ngantep pituduhna henteu lengkep. Supados para ahli élmu dina mangsa ayeuna ogé henteu leungit mangpaatna, éta parantos masang seueur tanda sareng pituduh pikeun nuduhkeun hakékat-hakékat. {(Catetan handap): Risalah Nur Mu'cizat-ı Kur'aniye parantos ngabuktikeun ieu hakékat kalayan lengkep. Panarjamah} Hé anu henteu adil! Abdi ngondang anjeun kana adil. Ku sakali nengetan patokan anu kasohor ﻛَﻠِّﻢِ ﺍﻟﻨَّﺎﺱَ ﻋَﻠٰﻰ ﻗَﺪَﺭِ ﻋُﻘُﻮﻟِﻬِﻢْ, sareng mikirkeun yén waktos sareng lingkungan aranjeunna henteu ngamungkinkeun, upami anjeun perhatoskeun yén beuteung dina sirah manusa dina mangsa éta henteu tiasa nampi sareng nyerna pamanggihan élmu ieu, anu lahir tina hasil rébuan pamikiran anu silih lengkepan, anjeun bakal ngartos. Upami panon anjeun henteu lolong, anjeun bakal ningali yén jalan henteu diwincik sareng henteu diwatesan anu dipilih ku Al-Qur'an Al-Karîm dina pasualan sapertos éta, sapertos balaghah éta sorangan, ogé dalil anu écés pikeun ngabuktikeun i'jazna anu luhur. Waleran kana mamang katilu, anu nyarios yén dina Al-Qur'an aya sababaraha ayat anu ngalawan dalil-dalil akal sareng pamanggihan élmu: Tujuan utama anu dituturkeun dina Al-Qur'an Al-Karîm nyaéta ngaping sareng nganteurkeun jalma réa kana dasar ngabuktikeun Gusti Shâni', kanabian, hasyr, kaadilan sareng ibadah. Ku kituna, bahasan Al-Qur'an Al-Karîm ngeunaan jagat raya nuturkeun éta tujuan, henteu janten tujuan dina dirina sorangan. Hartina, pikeun anu sanés, sanés pikeun dirina sorangan. Hartina, Al-Qur'an Al-Karîm medar jagat raya ku cara nyandak dalil pikeun ayana, katunggalan sareng agungna Alloh. Sanés pikeun ngajelaskeun kaayaan jagat raya éta sorangan. Sabab Al-Qur'an Al-Karîm sanés hiji élmu atanapi hiji kitab sapertos géografi sareng kosmografi, anu ngahaja medar kaayaan jagat raya dina makna dirina sorangan. Nanging, éta kitab anu diturunkeun pikeun ngajarkeun cara nyandak dalil kana Gusti Shâni' sareng Gusti Nazhzhâm anu Sajati, dina makna anu nuduhkeun anu sanés, ku ukiran seni ilahî anu ditulis dina kaca jagat raya, mujijat kudret anu diciptakeun, sareng tatanan sareng katertiban anu matak héran ahli kosmografi. Ku kituna, seni, maksad sareng tatanan aya dina unggal zarah jagat raya, sareng anu dipilarian kahontal. Kumaha waé éta kabentuk, henteu patali sareng anu urang pilari. Ku kituna, lantaran bahasan Al-Qur'an ngeunaan jagat raya pikeun nyandak dalil, sareng saratna dalil kedah dikenal sateuacan anu dibuktikeun, sarta écésna dalil pikeun anu dituju téh saé, naha sababaraha ayat anu nyaluyukeun sareng nyarupakeun kana rasa sareng pangaweruh sastrana henteu diperyogikeun ku balaghah sareng pituduh? Nanging, pasualan ieu ayat-ayat anu nyaluyukeun kana rasana sanés pikeun ngahaja nuduhkeun rasa éta. Éta ngan pikeun ngusap rasa éta ku cara kinayah. Salian ti éta, tanda sareng pituduh dipasang pikeun nganteurkeun para ahli anu nalungtik kana hakékat. Upamana, upami dina tempat nyandak dalil, Al-Qur'an ngadawuh kieu, "Hé manusa! Perhatoskeun gerak lahiriah sareng cicing saéstuna panonpoé, cicing lahiriah sareng gerak saéstuna bumi, kaahéngan gaya tarik umum di antara béntang-béntang, kaajaiban listrik, campuran anu timbul di antara tujuh puluh unsur, sareng ayana rébuan mikroba dina hiji sakeupeul cai, supados tina perkara-perkara luar biasa sapertos ieu aranjeun ngartos yén Alloh kawasa kana sakumna perkara," tangtos dalilna bakal rébuan darajat langkung nyumput sareng langkung hésé tibatan anu dibuktikeun. Padahal dalil anu langkung nyumput tibatan anu dibuktikeun henteu cocog sareng tempat nyandak dalil. Salian ti éta, ayat-ayat anu disaluyukeun kana rasana kaasup kinayah, sareng harti lahiriah anu dikedalkeunana henteu tiasa janten dasar kaleresan atanapi bohong. Leres, naha anjeun henteu ningali yén dina ﻗَﺎﻝَ, ﺍ ngedalkeun hampang? Boh asalna ﻭ atanapi ﻯ, kumaha waé, henteu patali sareng urang. Cindekna: lantaran Al-Qur'an diturunkeun pikeun sakumna manusa dina sakumna mangsa, tilu perkara anu dianggap mamang ieu sanés kakirangan Al-Qur'an, nanging dalil-dalil kana i'jaz Al-Qur'an anu luhur. Leres, abdi sumpah demi Alloh anu ngajarkeun Al-Qur'an anu mujijat dina ungkara, yén paningal sareng wawasan batin Kangjeng Nabi anu janten Pangbéja kasaéan sareng Pangéling ﷺ suci tina henteu tiasa ngabédakeun hakékat sareng lamunan, luhur sareng écés. Atanapi jalan-jalanna anu luhur bebas tina nipu manusa sareng ngalungkeunana kana tipu daya pamikiran; luhur, beresih sareng suci.