Bahasan Kahiji

Tuntunan Nonoman · hlm. 106

Tina rébuan kaéndahan iman, urang ngan medarkeun lima waé di jero "Lima Titik".

Titik Kahiji: Manusa naék ka a'lâ 'illiyyîn (tingkat nu pangluhurna) ku cahaya iman; nampi hiji ajén anu pantes pikeun sawarga. Sabalikna, ku poékna kufur manusa ragrag ka asfala sâfilîn (tingkat nu panghandapna); asup kana kaayaan anu pantes pikeun naraka. Margi iman téh nyambungkeun manusa ka Gusti Nu Ngadamel Dzul-Jalâl; iman téh hiji patalian. Ku margi kitu, ku iman manusa nampi hiji ajén ti sisi seni Ilahi anu némbongan dina dirina sareng ti sisi ukiran-ukiran asma Rabbani. Ari kufur megatkeun éta patalian. Ku pegatna éta patalian, seni Rabbani jadi nyumput. Ajénna ogé ngan ti sisi bahanna waé. Ari bahan mah, ku margi fana, bakal sirna, sarta ngan hiji hirup sasatoan anu samentawis, ajénna téh sami sareng teu aya.

Rahasiah ieu bakal urang medarkeun ku hiji tamsil. Upamina: sakumaha dina karya-karya seni manusa, ajén bahan sareng ajén seni téh béda-béda. Aya kalana sami, aya kalana bahanna leuwih ajén, sareng aya kalana dina hiji bahan sapertos beusi anu hargana lima kurus téh aya seni anu hargana lima lira. Malah aya kalana hiji karya seni antik téh ngahontal ajén sajuta, padahal bahanna teu aji-aji ku lima kurus. Tah, karya seni antik anu sapertos kitu, upami dibantun ka pasar barang antik, teras dipatalikeun ka ahli seni anu pinunjul tur pohara luhung élmuna ti jaman baheula sarta dipamérkeun bari nyebat-nyebat éta ahli seni katut karyana, tangtos payu ku harga sajuta. Nanging upami dibantun ka pasar tukang beusi anu kasar, éta téh ngan payu sahargi beusi lima kurus.

Tah, manusa téh karya seni antik anu sapertos kitu ti Gusti Alloh, sareng hiji mu'jizat kudrat-Na anu panghalusna tur pangleucirna; Mantenna nyiptakeun manusa jadi tempat tajalli (sorot cahya) sadaya asma-Na, jadi lantaran némbongna ukiran-ukiran-Na, sarta dina wangun hiji conto alit tina sakumna alam.

Upami cahaya iman lebet ka jerona, sadaya ukiran anu pinuh harti dina dirina téh kabaca ku éta cahaya. Éta mu'min macana kalayan sadar, sarta ku éta patalian ngajadikeun éta ukiran kabaca ku nu séjén. Nyaéta: seni Rabbani dina diri manusa téh némbongan ku harti-harti sapertos "abdi téh ciciptan (masnû'ât) Gusti Nu Ngadamel Dzul-Jalâl, mahluk-Na, sareng tempat turunna rohmat katut kurnia-Na". Cindekna, iman anu hakékatna nyaéta patalian ka Gusti Nu Ngadamel dirina téh némbongkeun sadaya tapak seni dina diri manusa. Ajén manusa téh luyu sareng éta seni Rabbani, sarta ti sisi dirina anu jadi eunteung Gusti Nu Shamad. Ku margi kitu, manusa anu sigana teu penting ieu, ti sisi ieu jadi nu diajak sasauran ku Alloh di luhureun sadaya mahluk, sareng jadi sémah Rabbani anu pantes lebet ka sawarga.

Upami kufur — anu hakékatna nyaéta megatna éta patalian — lebet ka jero diri manusa, harita sadaya ukiran asma Ilahi anu pinuh harti téh ragrag kana poék, teu kabaca deui. Margi upami Nu Ngadamel dipohokeun, sisi-sisi maknawi anu nyanghareup ka Mantenna ogé moal kaharti. Meh-meh sagalana ragrag tibalik. Lolobana seni anu luhur tur pinuh harti sareng ukiran batin anu luhung téh jadi nyumput. Ari sabagian anu kantun sareng katingal ku panon mah dipasrahkeun ka sabab-sabab anu handap, ka alam, sareng ka kabeneran, tungtungna ragrag ajénna. Anu tadina masing-masing inten anu ngagenclang, ayeuna jadi kaca anu surem. Ajénna ngan nyanghareup kana bahan sasatoan wungkul. Ari tujuan sareng buah tina bahan téh — sakumaha anu parantos urang sebatkeun — nyaéta ngan ngaliwatan hiji hirup anu saeutik dina umur anu pohara pondok, dina kaayaan jadi mahluk anu pangteudayana, pangbutuhna, tur pangnalangsana di antara sato-sato. Teras buruk, tuluy sirna. Tah, kufur téh ngaruksak hakékat diri manusa sapertos kitu, ngarobih inten jadi areng.

Titik Kadua: Sakumaha iman téh hiji cahaya anu nyaangan manusa sarta ngajadikeun kabaca sadaya surat ti Gusti Nu Shamad anu ditulis dina dirina, kitu deui iman ogé nyaangan sakumna alam, sarta nyalametkeun mangsa nu kapungkur katut mangsa nu bakal datang tina poék. Rahasiah ieu bakal urang medarkeun ku hiji tamsil anu katingal ku simkuring dina hiji tetingalan ngeunaan salah sahiji rahasiah ayat anu mulya

اَللّٰهُ وَلِىُّ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ

Kieu:

Dina hiji tetingalan hayal simkuring ningali: aya dua gunung anu luhur pahareup-hareup. Di luhureunana ngadeg hiji sasak anu pikasieuneun. Di handapeun sasak aya hiji lebak anu jero pisan. Simkuring nangtung di luhureun éta sasak. Ari dunya, sadaya sisina, dijajah ku poék anu kandel tur mongkléng. Simkuring ningali ka beulah katuhu; di jero poék anu taya watesna simkuring ningali hiji kuburan anu pangageungna — nyaéta ngabayangkeunana. Simkuring ningali ka beulah kénca; di jero galura poék anu pikasieuneun, simkuring asa ningali keur disayagikeunana angin ribut anu rongkah, gujrud-gujrud, sareng balahi-balahi anu ageung. Simkuring ningali ka handapeun sasak; simkuring nyangka ningali hiji jungkrang anu jero pisan. Pikeun nyanghareupan poék anu pikasieuneun ieu, simkuring ngan gaduh hiji sénter saku anu surem. Éta sénter dianggo ku simkuring, teras simkuring ningali ku cahayana anu satengah-satengah. Hiji kaayaan anu pohara pikasieuneunana némbongan ka simkuring. Malah di tungtung sasak anu aya di hareupeun simkuring sareng di sabudeureunana némbongan naga-naga, singa-singa, sareng sato-sato galak anu kacida pikasieuneunana, dugi ka simkuring nyarios: "Duh, upami waé simkuring henteu gaduh sénter saku ieu, tangtos simkuring moal ningali sagala nu pikasieuneun ieu." Ka arah mana waé simkuring malikkeun éta sénter, sakitu deui kasieun anu karandapan. "Duh cilaka! Sénter ieu téh balahi kanggo simkuring," saur simkuring. Simkuring ambek ka éta sénter; teras éta sénter saku dibanting kana taneuh dugi ka peupeus. Sabot peupeusna éta sénter — siga simkuring nyabak kenop lampu listrik anu ageung anu nyaangan dunya — ujug-ujug éta poék téh nyingkab sakaligus. Sadaya sisi pinuh ku cahaya éta lampu. Éta cahaya némbongkeun hakékat sagala rupa. Simkuring ningali: sasak anu katingal téa horéng hiji jalan raya di hiji tempat anu kacida tartibna, di tengah tegalan anu lega. Sareng kuburan anu pangageungna anu katingal di beulah katuhu téa, kapendak ku simkuring yén ti tungtung ka tungtung éta téh kebon-kebon héjo anu éndah katut majelis-majelis ibadah, khidmah, sohbat, sareng zikir anu dipingpin ku jalma-jalma anu caang ku cahaya. Sareng ari jungkrang-jungkrang katut pucuk-pucuk gunung di beulah kénca anu ku simkuring disangka pinuh angin ribut sareng gujrud téa, samar-samar katingal ku simkuring yén di tukangeun gunung-gunung anu papaés, pikaresepeun, tur pikabetaheun téh aya hiji tempat susuguh anu rongkah, hiji tempat lalajoan anu éndah, sareng hiji tempat panglipuran anu luhur. Sareng mahluk-mahluk anu ku simkuring disangka sato galak sareng naga anu pikasieuneun téa, katingal ku simkuring yén éta téh sato-sato piaraan anu darehdeh sapertos onta, sapi, domba, sareng embé. Bari nyarios "Alhamdulillâhi 'alâ nûril-îmân", simkuring maos ayat anu mulya

اَللّٰهُ وَلِىُّ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ

teras simkuring hudang tina éta tetingalan.

Tah, éta dua gunung téh awal hirup sareng ahir hirup — nyaéta alam bumi sareng alam barzah. Ari éta sasak téh jalan kahirupan. Ari beulah katuhu téh mangsa nu kapungkur. Ari beulah kénca téh mangsa nu bakal datang. Ari éta sénter saku téh ananiyah (rasa akuan diri) manusa anu ngan ningali dirina sorangan, anu ngandelkeun pangaweruhna sorangan, sarta anu henteu ngadangukeun wahyu ti langit. Ari barang-barang anu disangka sato galak téh kajadian-kajadian di alam sareng mahluk-mahluk anu araheng. Tah, jalma anu ngandelkeun ananiyahna, anu ragrag kana poékna lali, sarta anu katarajang ku poékna kasasaran téh sami sareng kaayaan simkuring anu tiheula dina éta tetingalan: ku pangaweruh anu kurang tur dicampuran ku kasasaran — anu kalungguhanana sarua sareng éta sénter saku — manéhna ningali mangsa nu kapungkur dina wangun hiji kuburan anu pangageungna, di jero poék anu dicampuran ku teu ayana sagala rupa. Sarta éta pangaweruh némbongkeun mangsa nu bakal datang salaku hiji tempat anu simpé tur pikasieuneun, pinuh angin ribut sareng gumantung kana kabeneran. Sajaba ti éta, éta pangaweruh ngawartoskeun kajadian-kajadian katut sadaya nu aya — anu masing-masingna téh patugas anu tunduk kana paréntah Gusti Hakîm Nu Rahîm — salaku sato galak anu ngabahayakeun. Ku kituna manéhna jadi tempat lumakuna katangtuan ayat

وَالَّذ۪ينَ كَفَرُٓوا اَوْلِيَٓاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ اِلَى الظُّلُمَاتِ

Upami hidayah Ilahi dugi ka manéhna, iman lebet kana haténa, sipat Fir'aun dina nafsuna peupeus, sarta manéhna ngadangukeun Kitab Alloh, tangtos manéhna bakal sarua sareng kaayaan simkuring anu kadua dina éta tetingalan. Harita ujug-ujug sakumna alam nyandak rupa beurang, pinuh ku cahaya Ilahi. Alam maos ayat

اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ

Harita mangsa nu kapungkur téh sanés hiji kuburan anu pangageungna; malah ku panon haté manéhna ningali yén dina unggal abadna aya jamaah-jamaah ruh anu suci anu ngalaksanakeun tugas ubudiyah dina pingpinan hiji nabi atanapi wali, sarta sabada réngsé tugas hirupna maranéhna hiber ka kalungguhan-kalungguhan anu luhur bari nyebat "Allahu Akbar", teras ngaliwat ka beulah mangsa nu bakal datang. Manéhna ningali ka beulah kéncana; ku éta cahaya iman manéhna ngarasa ti kajauhan yén di tukangeun sawatara parobahan alam barzah sareng aherat anu sagedé gunung téh aya hiji susuguh ti Gusti Ar-Rahmân anu ditata di karaton-karaton kabagjaan dina kebon-kebon sawarga. Sareng manéhna terang yén kajadian-kajadian sapertos angin ribut, lini, katut pagebug téh masing-masing patugas anu tunduk kana paréntah-Na. Kajadian-kajadian sapertos angin ribut mangsa semi sareng hujan téh ku manéhna katingal salaku lantaran hikmah-hikmah anu sacara lahir bengis, nanging sacara batin pohara halusna. Malah manéhna ningali maot téh bubuka hirup anu langgeng, sareng kubur téh lawang kabagjaan langgeng. Sisi-sisi anu séjénna mangga anjeun bandingkeun sorangan. Larapkeun hakékat kana tamsil…

Titik Katilu: Iman téh cahaya, sarta ogé kakuatan. Leres, jalma anu kénging iman anu sajati téh tiasa nangtang sakumna alam, sarta luyu sareng kakuatan imanna manéhna tiasa luput tina tekenan kajadian-kajadian. Manéhna nyarios "Tawakkaltu 'alalloh", teras lalayaran kalayan aman pisan dina kapal kahirupan di tengah galura kajadian anu sagedé gunung. Sadaya beubeuratna diamanatkeun kana panangan kudrat Gusti Qadîr Mutlak; manéhna ngaliwatan dunya kalayan tengtrem, teras reureuh di alam barzah. Saterasna manéhna tiasa hiber ka sawarga pikeun lebet kana kabagjaan langgeng. Sabalikna, upami henteu tawakal, beubeurat dunya téh sanés ngajadikeun manéhna hiber, malah narik manéhna ka asfala sâfilîn. Cindekna, iman merlukeun tauhid, tauhid merlukeun pasrah, pasrah merlukeun tawakal, sareng tawakal ngahasilkeun kabagjaan di dua alam.

Nanging ulah salah paham. Tawakal téh sanés nampik sabab-sabab sagemblengna. Malah tawakal téh: nganggap sabab-sabab salaku tirai panangan kudrat-Na teras ngajénan éta sabab-sabab; nganggap usaha kana sabab-sabab salaku sarupa du'a ku lampah; sarta ngan neda hasilna ka Gusti Alloh, nganggap sagala hasil téh ti Mantenna, sareng ngaraos kedah nganuhunkeun ka Mantenna.

Upama jalma anu tawakal sareng anu henteu tawakal téh sapertos carita ieu:

Baheula aya dua jalma anu nanggung momotan beurat dina cangkéngna sareng dina sirahna, teras mésér karcis sarta unggah kana hiji kapal anu ageung. Nu saurang, saparantos unggah teras waé nunda momotanana kana kapal, tuluy calik di luhureunana bari ngawaskeun. Nu saurang deui, ku margi bodo tur adigung, henteu daék nunda momotanana. Aya nu nyarios ka manéhna: "Teundeun momotan beurat anjeun kana kapal, sangkan anjeun genah." Manéhna ngawaler: "Henteu, abdi moal nunda. Bisi leungit. Abdi mah kiat. Banda abdi badé dijaga dina cangkéng sareng dina sirah abdi." Aya deui nu nyarios ka manéhna: "Kapal karajaan anu aman anu ngangkut abdi sadaya sareng anjeun ieu leuwih kiat, sarta leuwih hadé ngajagana. Bisi anjeun lieur, teras murag ka laut bareng sareng momotan anjeun. Sajaba ti éta, kakuatan anjeun beuki lila beuki suda. Cangkéng anjeun anu parantos bengkung sareng sirah anjeun anu teu maké akal ieu moal kiat nahan momotan anu beuki lila beuki beurat. Upami kaptén ningali anjeun dina kaayaan kieu, tangtos anjeunna ngusir anjeun bari nyebat yén anjeun gélo. Atanapi anjeunna maréntahkeun sangkan anjeun dipanjara bari nyebat yén anjeun hianat, nuduh kapal abdi sadaya, sareng moyok abdi sadaya. Sajaba ti éta, anjeun bakal jadi bahan seuseurian sarerea. Margi dina paningal jalma-jalma anu taliti, ku takabur anjeun anu némbongkeun yén anjeun lemah, ku adigung anjeun anu némbongkeun yén anjeun teu daya, sareng ku pura-pura anjeun anu némbongkeun riya katut hina diri, anjeun parantos ngajadikeun diri anjeun bahan pikaseurieun jalma réa. Sarerea nyeungseurikeun anjeun." Saparantos kitu, éta jalma anu teu walakaya téh eling. Momotanana diteundeun kana taneuh, teras manéhna calik di luhureunana. "Duh! Mugia Alloh rido ka anjeun. Abdi luput tina kacapé, tina panjara, sareng tina jadi bahan seuseurian," saurna.

Tah, hé manusa anu teu tawakal! Anjeun ogé sing eling sapertos jalma ieu, teras tawakal. Supados anjeun luput tina kedah ngemis ka sakumna alam, tina ngadegdeg unggal nyanghareupan kajadian, tina ngagulkeun diri sorangan, tina jadi bahan seuseurian, tina cilaka di aherat, sareng tina panjara tekenan dunya.

Titik Kaopat: Iman ngajadikeun manusa téh manusa. Malah ngajadikeun manusa téh sultan. Ku margi kitu, tugas asasi manusa téh iman sareng du'a. Ari kufur ngajadikeun manusa téh sato galak anu kacida teu dayana.

Tina rébuan bukti pasualan ieu, ngan béda antara datangna sato sareng datangna manusa ka dunya waé parantos jadi bukti anu écés sareng dalil anu pageuh pikeun éta pasualan. Leres, béda antara datangna manusa sareng sato ka dunya téh némbongkeun yén manusa jadi manusa téh ku iman. Margi sato, nalika datang ka dunya, téh datang — nyaéta dikirim — dina kaayaan sampurna luyu sareng bakatna, sapertos anu parantos disampurnakeun heula di alam anu séjén. Dina dua jam, atanapi dua dinten, atanapi dua sasih, sato téh parantos diajar sadaya sarat hirupna, patalianana sareng alam, katut hukum-hukum kahirupanana, dugi ka jadi mahér. Kamampuh hirup sareng kabisa gawé anu ku manusa kahontal dina dua puluh taun téh ku sato sapertos manuk piit sareng nyiruan mah kahontal dina dua puluh dinten — nyaéta diilhamkeun ka manéhna. Cindekna, tugas asasi sato téh sanés nyampurnakeun diri ku diajar, sanés maju ku ngahasilkeun makrifat, sareng sanés neda pitulung katut ngadu'a ku némbongkeun kalemahanana. Malah tugasna téh digawé luyu sareng bakatna, ngalaksanakeun amal, nyaéta ubudiyah ku lampah. Ari manusa, dina datangna ka dunya, butuh diajar sagala rupa sarta bodo kana hukum-hukum kahirupan; malah dina dua puluh taun ogé henteu tiasa diajar sadaya sarat hirup kalayan sampurna. Malah dugi ka ahir umurna manusa téh tetep butuh diajar; sarta manusa dikirim ka dunya dina kaayaan anu kacida teu daya tur lemahna, dugi ka sataun dua taun kakara tiasa nangtung. Dina lima belas taun kakara tiasa ngabédakeun mudarat sareng mangpaat. Kalayan pitulung kahirupan umat manusa, kakara manusa tiasa narik mangpaat sareng nyingkahan mudarat. Cindekna, tugas fitrah manusa téh nyampurnakeun diri ku diajar, sareng ubudiyah ku du'a. Nyaéta terang: "Ku welas asih saha abdi diatur kalayan pinuh hikmah sapertos kieu? Ku kamulyaan saha abdi diatik kalayan pinuh kanyaah sapertos kieu? Ku kurnia saha abdi diriksa sareng diatur kalayan halus pisan sapertos kieu?" Sareng nyaéta ngarumpaykeun diri, neda, katut ngadu'a ka Gusti Qâdhil-Hâjât kalayan basa teu daya sareng walurat, ngeunaan pangabutuhna anu tina sarébu ogé ngan hiji anu kahontal ku pananganana. Nyaéta hiber ka kalungguhan ubudiyah anu pangluhurna ku dua jangjang: teu daya sareng walurat.

Cindekna, manusa datang ka alam ieu téh pikeun nyampurnakeun diri ku parantara élmu sareng du'a. Ti sisi hakékat sareng bakat, sagala rupa téh gumantung kana élmu. Sareng dasar, sumber, cahaya, katut ruh sadaya élmu anu sajati téh makrifatullah; ari dasar tina sagala dasarna nyaéta iman ka Alloh.

Sajaba ti éta, ku margi manusa — kalayan teu dayana anu taya wates — kakeunaan balahi anu taya wates sareng katarajang serangan musuh anu teu kaétang, sarta kalayan waluratna anu taya wates kabeungkeut ku pangabutuh anu taya wates tur peryogi kana paménta anu taya wates, tangtos tugas asasi fitrahna sabada iman téh "du'a". Ari du'a téh dasar ubudiyah. Sakumaha murangkalih, pikeun ngahontal hiji kahayang atanapi pamaksudan anu teu kahontal ku pananganana, téh ceurik atanapi neda. Nyaéta manéhna ngadu'a ku basa teu daya, boh ku lampah boh ku ucapan. Teras pamaksudanana kahontal. Kitu deui: manusa di antara sakumna alam mahluk hirup téh sarua sareng murangkalih anu leucir, halus, tur dipikanyaah. Di payuneun Gusti Ar-Rahmân Ar-Rahîm, manusa kedah ceurik ku lemah tur teu dayana, atanapi ngadu'a ku walurat tur butuhna. Supados sadaya pamaksudanana tunduk ka manéhna, atanapi supados manéhna ngalaksanakeun sukur kana tundukna éta. Sabalikna, sapertos murangkalih anu bodo tur bangor anu ceurik gogorowokan ngan ku sabab hiji laleur, teras nyarios: "Ku kakuatan sorangan abdi nundukkeun barang-barang anu araheng anu saenyana teu tiasa ditundukkeun sareng anu sarébu tingkat leuwih kiat batan abdi; sarta ku pikiran katut ihtiar abdi, sadayana kapaksa nurut ka abdi" — kufur kana ni'mat anu sapertos kitu téh, sajaba ti lawan kana fitrah asal manusa, ogé ngajadikeun dirina pantes nampi siksa anu peurih.

Titik Kalima: Sakumaha iman merlukeun du'a salaku hiji jalan anu pasti, sareng fitrah manusa ogé nyuhunkeun du'a kalayan tarik pisan, kitu deui Gusti Alloh ngadawuh, anu hartosna "Naon ajén aranjeun upami teu aya du'a aranjeun?":

قُلْ مَا يَعْبَؤُ۬ا بِكُمْ رَبِّى لَوْلَا دُعَٓاؤُ۬كُمْ

Sareng Mantenna maréntahkeun:

اُدْعُون۪ٓى اَسْتَجِبْ لَكُمْ

Upami anjeun naros: "Réa kali urang ngadu'a, nanging henteu ditampi. Padahal ayatna umum; nyebatkeun yén unggal du'a aya waleranana."

Waleran: Masihan waleran téh béda, nampi téh béda. Unggal du'a téh aya waleranana; nanging nampi du'a, katut masihan persis anu dipénta, éta mah tumut kana hikmah Gusti Alloh. Upamina: hiji murangkalih anu teu damang nyalukan: "Duh Tabib! Tingali abdi." Tabib ngawaler: "Labbaik", teras naros: "Naon anu dipikahoyong ku hidep?" Murangkalih nyarios: "Pasihan abdi ubar ieu." Ari tabib, tiasa jadi masihan persis anu dipénta, atanapi masihan anu leuwih saé tina éta luyu sareng kasaéan éta murangkalih, atanapi terang yén éta ubar téh ngabahayakeun panyakitna teras teu masihan pisan. Tah, ku margi Gusti Alloh, Gusti Hakîm Mutlak, téh hadir sareng ningali, Mantenna maparin waleran kana du'a abdi-Na. Rasa sieun ku simpé sareng ku nyorangan téh ku hadirna Mantenna sareng ku waleran-Na dirobih jadi rasa raket. Nanging sanés nurutkeun paksaan manusa anu ngumbar hawa nafsu sareng kahayangna; malah luyu sareng pamundut hikmah Rabbani, Mantenna maparin naon anu dipénta, atanapi anu leuwih hadé, atanapi teu maparin pisan.

Sajaba ti éta, du'a téh hiji ubudiyah. Ari ubudiyah mah buahna di aherat. Ari pamaksudan dunya téh waktos-waktos pikeun éta rupa du'a sareng ibadah. Éta pamaksudan téh sanés tujuanana. Upamina: solat istisqa (solat neda hujan) sareng du'ana téh hiji ibadah. Halodo téh waktos éta ibadah. Sanés hartosna éta ibadah sareng du'a téh pikeun ngadatangkeun hujan. Upami ngan ku niat éta wungkul, éta du'a katut ibadah téh moal ihlas, ku kituna moal pantes ditampi. Sakumaha surupna panonpoé téh waktos solat magrib. Kitu deui, samagaha panonpoé sareng samagaha bulan téh waktos dua ibadah husus anu disebat solat kusuf sareng solat khusuf. Nyaéta, ku margi katutupanana ayat-ayat cahaya peuting sareng beurang téh jadi lantaran ngumumkeun kaagungan Ilahi, Gusti Alloh ngangkir abdi-abdi-Na kana sarupa ibadah dina waktos éta. Sanés hartosna éta solat téh pikeun mukana samagaha bulan sareng panonpoé — anu mukana katut sabaraha lilana parantos katangtu ku itungan ahli falak. Persis sapertos kitu, halodo ogé téh waktos solat istisqa. Sareng ngarurugna balahi katut ngawasana barang-barang anu ngabahayakeun téh waktos-waktos husus pikeun sawatara du'a; dina waktos-waktos éta manusa ngarti kana teu dayana, teras ngungsi ka payuneun Gusti Qadîr Mutlak kalayan du'a sareng panuhun. Upami parantos réa ngadu'a nanging balahina henteu disingkirkeun, henteu kénging disebat: "Du'a téh henteu ditampi." Malah kedah disebat: "Waktos du'ana tacan kalangkung." Upami Gusti Alloh ngangkat éta bala ku kurnia sareng kamulyaan-Na, éta téh nûrun 'alâ nûr; harita waktos du'a réngsé, parantos kalangkung. Cindekna, du'a téh hiji rahasiah ubudiyah.

Ari ubudiyah kedah ihlas ngan karana Alloh. Ngan kedah némbongkeun teu dayana, teras ngungsi ka Mantenna ku du'a. Ulah campur kana rububiyah-Na. Ihtiar kedah dipasrahkeun ka Mantenna. Kedah percanten kana hikmah-Na. Ulah nuduh rohmat-Na. Leres, dina kanyataanana — sakumaha anu ditetepkeun ku katerangan ayat-ayat anu écés — sadaya nu aya téh masing-masing ngalakukeun tasbéh anu husus, ibadah anu husus, katut sujud anu husus; kitu deui, sadaya anu ngalir ti sakumna alam ka payuneun Gusti Alloh téh hiji du'a. Aya anu ku basa bakat. (Sapertos du'a sadaya tutuwuhan sareng sasatoan; masing-masing ku basa bakatna neda hiji wangun ti Gusti Fayyâdh Mutlak, sareng nyuhunkeun sangkan jadi tempat kasingkabna asma-Na.) Atanapi ku basa butuh fitrah. (Nyaéta du'a sadaya mahluk hirup pikeun pangabutuh anu pokok anu teu kahontal ku kamampuhna; masing-masing ku basa butuh fitrah éta neda sawatara paménta anu kalungguhanana sarupa rejeki ti Gusti Jawwâd Mutlak pikeun neruskeun hirupna.) Atanapi hiji du'a ku basa kapaksa: unggal mahluk anu gaduh ruh anu keur kapepet téh ngadu'a kalayan ngungsi anu pasti; manéhna ngungsi ka hiji pangraksa anu teu kauninga, malah nyanghareup ka Rabb-Na Nu Rahîm. Tilu rupa du'a ieu, upami teu aya halangan, salawasna ditampi.

Rupa anu kaopat, anu pangkawentarna, nyaéta du'a urang. Ieu ogé dua bagéan: nu kahiji ku lampah sareng ku kaayaan; nu séjénna ku haté sareng ku ucapan. Upamina: usaha kana sabab-sabab téh hiji du'a ku lampah. Ngumpulna sabab-sabab téh sanés pikeun nyiptakeun hasilna, malah pikeun nyokot hiji kaayaan anu dipikarido, supados hasilna dipénta ka Gusti Alloh ku basa kaayaan. Malah ngawuluku sawah téh ngetrokkeun lawang khazanah rohmat. Ku margi du'a ku lampah anu sarupa kitu nyanghareup kana asma katut gelar Gusti Jawwâd Mutlak, réréana pisan ditampi. Bagéan anu kadua nyaéta ngadu'a ku létah sareng ku haté. Nyaéta neda sawatara paménta anu teu kahontal ku panangan. Sisi anu pangpentingna, tujuan anu pangéndahna, sareng buah anu pangamisna tina ieu nyaéta: "Jalma anu ngadu'a téh ngarti yén aya Nu ngadangu getering haténa, Nu panangan-Na dugi ka sagala rupa, Nu tiasa ngabulkeun unggal kahayangna, Nu welas ka teu dayana, sareng Nu nulungan waluratna."

Tah, hé manusa anu teu daya, sareng hé umat manusa anu walurat! Ulah leupaskeun hiji jalan sapertos du'a, anu jadi konci khazanah rohmat sareng jadi lantaran kakuatan anu teu béak-béak; cepeng pageuh éta jalan, teras naék kana a'lâ 'illiyyîn manusa. Sapertos hiji sultan, asupkeun du'a sakumna alam kana du'a anjeun sorangan. Sapertos hiji abdi anu nyakup sadayana sareng hiji wakil umum, ucapkeun

اِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ

Jadikeun diri anjeun hiji almenak anu éndah pikeun sakumna alam.