Kalimah Kahiji (Birinci Söz)
Tuntunan Nonoman · hlm. 1
Bismillah téh awal sagala kasaéan. Urang ogé ngawitan ku éta. Sing kauninga, hé nafsu kaula: ieu kalimah nu mubarok téh, salian ti jadi tanda Islam, ogé jadi wirid nu teu weléh dikedalkeun ku sakumna mahluk kalayan basa kaayaanana. Upami anjeun hoyong terang sakumaha ageungna kakuatan nu teu aya béakna sareng sakumaha seueurna berkah nu teu aya entengna dina Bismillah, tingali sareng dangukeun carita ibarat nu pondok ieu. Kieu:
Jalmi nu ngumbara di gurun keusik Arab Badui kedah nyandak jenengan hiji kapala kabilah sareng asup kana pangaubanana. Supados salamet tina jahatna para begal sarta tiasa nyumponan pangabutuhna. Upami henteu, nyorangan waé anjeunna bakal balangsak nyanghareupan musuh nu teu kaétang sareng pangabutuh nu taya tungtungna. Tah, kanggo lalampahan nu sapertos kitu, aya dua jalmi nu angkat ka gurun keusik. Nu saurang handap asor. Nu saurang deui adigung... Nu handap asor nyandak jenengan hiji kapala kabilah. Nu adigung henteu nyandak... Nu nyandak éta, ka mana waé ogé lumampah kalayan salamet. Upami papanggih sareng begal jalan, anjeunna nyarios: "Kuring lumampah maké jenengan kapala kabilah si anu." Éta begal langsung nyingkah, teu wani ngaganggu. Upami lebet ka hiji kémah, ku jenengan éta anjeunna kénging pangajén. Ari nu adigung, sapanjang lalampahanana ngalaman balai nu teu tiasa dicaritakeun. Salawasna ngadégdég, salawasna ngemis. Jadi hina, jadi wirang.
Tah, hé nafsu kaula nu adigung! Anjeun téh nu ngumbara éta. Ari dunya ieu mah hiji gurun keusik. Kalemahan sareng kamiskinan anjeun taya watesna. Musuh anjeun sareng pangabutuh anjeun taya tungtungna. Ku margi kitu, candak jenengan Gusti Nu Kagungan Nu Maha Langgeng sareng Gusti Nu Ngawasaan Nu Azali di gurun keusik ieu. Supados anjeun salamet tina ngemis ka sakumna alam sareng tina ngadégdég nyanghareupan unggal kajadian.
Leres, ieu kalimah téh hiji pependeman mubarok nu sakieu ageungna: kalemahan sareng kamiskinan anjeun nu taya wates téh ditalikeun kana kudrat sareng rohmat nu taya wates, sarta kalemahan katut kamiskinan éta dijantenkeun sapaat nu pangmakbulna di payuneun Gusti Qadîr Nu Rahîm. Leres, jalmi nu midamel ku ieu kalimah téh sarupa sareng jalmi nu kieu: anjeunna asup jadi tentara. Anjeunna midamel ku nami nagara. Teu aya deui nu dipikasieun ku anjeunna. Ku nami undang-undang, ku nami nagara, anjeunna ngalaksanakeun sagala pagawéan sarta tahan nyanghareupan sagala rupa.
Di awal tadi urang parantos nyarios: sakumna mahluk ngedalkeun Bismillah ku basa kaayaanana. Leres kitu?
Leres. Upami anjeun ningali: aya hiji jalmi datang. Anjeunna ngagiring sakumna warga kota ka hiji tempat kalayan paksa sarta maksa maranéhna barangdamel. Anjeun tangtos yakin: éta jalmi henteu midamel ku nami sorangan sareng ku kakuatan sorangan. Sabalikna, anjeunna téh saurang tentara. Anjeunna midamel ku nami nagara. Anjeunna nanggeuh kana kakuatan hiji raja. Kitu deui, sagala rupa midamel ku nami Gusti Alloh; dugi ka siki-siki sareng bibit nu sagedé zarah téh nanggung tangkal-tangkal nu galedé dina sirahna, ngangkat momotan nu sagedé gunung. Tétéla unggal tangkal ngedalkeun Bismillah. Tangkal éta ngeusian pinuh pananganana ku buah-buahan tina banda rohmat, teras nyanggakeun ka urang siga tukang nyanggakeun nampan. Unggal kebon ngedalkeun Bismillah. Éta jadi hiji kawah tina pawon kudrat Ilahi; di jerona asak babarengan rupa-rupa tuangeun nu ngeunah tur béda-béda. Unggal sato nu mubarok sapertos sapi, onta, domba, sareng embé ngedalkeun Bismillah. Éta jadi cinyusu susu tina limpahan rohmat. Maranéhna nyanggakeun ka urang tuangeun nu panglemesna, pangbersihna, siga cai kahirupan, ku nami Gusti Razzâq. Akar sareng urat unggal tutuwuhan, tangkal, sareng jukut nu lemes siga sutra téh ngedalkeun Bismillah. Éta nembus batu sareng taneuh nu teuas. Éta ngedalkeun: ku nami Alloh, ku nami Ar-Rahmân; sarta sagala rupa jadi tunduk ka manéhna.
Leres, sakumaha dahan-dahan nyebar di awang-awang teras ngabuahan, kitu deui akar-akar nyebar kalayan gampil pisan di jero batu sareng taneuh nu teuas sarta ngabuahan di handapeun taneuh; kitu deui daun-daun nu ngora tur héjo tetep baseuh mangbulan-bulan nyanghareupan panas nu kacida — éta sadayana nampiling tarik pisan kana sungut kaum naturalis. Éta ngasupkeun ramona kana panonna nu sing lolong téa bari nyarios: teuasna batu sareng panasna hawa nu jadi andelan pangageungna anjeun ogé midamel di handapeun paréntah; dugi ka urat-urat nu lemes siga sutra téh, siga iteuk Musa (a.s.) séwang-séwangan, ngalaksanakeun paréntah فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ sarta meulahkeun batu. Sareng daun-daun nu ipis tur hipu siga keretas roko téh, siga anggahota Ibrahim (a.s.) séwang-séwangan, maos ayat يَا نَارُ كُون۪ى بَرْدًا وَ سَلَامًا nyanghareupan panas nu nyebarkeun seuneu.
Ku margi sagala rupa sacara maknawi ngedalkeun Bismillah, sarta ku nami Alloh maranéhna mawa ni'mat-ni'mat Alloh teras masihkeun ka urang. Urang ogé kedah ngedalkeun Bismillah. Kedah masihan ku nami Alloh. Kedah nampi ku nami Alloh. Ku margi kitu, urang ulah nampi ti jalmi-jalmi lalawora nu henteu masihan ku nami Alloh...
Patarosan: Urang masihan pangaos ka jalmi-jalmi nu kalungguhanana ngan tukang nyanggakeun nampan. Naha Alloh, Nu saleresna kagungan éta barang, mundut pangaos naon?
Waleran: Leres, pangaos nu dipundut ku Gusti Nu Maparin Ni'mat Nu Sajati ti urang salaku gaganti ni'mat sareng harta nu sakitu aranggangna téh aya tilu perkara. Nu kahiji: zikir. Nu kadua: sukur. Nu katilu: fikir. Di awal, "Bismillah" éta zikir. Di ahir, "Alhamdulillah" éta sukur. Di tengahna, mikiran sareng ngarasakeun yén ni'mat-ni'mat nu sakitu aranggangna tur jadi kaahéngan seni téh mu'jizat kudrat sareng pasihan rohmat ti Gusti Nu Ahad tur Shamad — éta pisan fikir. Sakumaha bodona jalmi nu nyium sampéan hiji jalmi miskin nu mangmawakeun pasihan hiji raja nu sakitu aranggangna ka anjeun bari teu wawuh ka nu kagungan éta pasihan, kitu deui — malah sarébu tingkat leuwih bodo — muji sareng nyaah ka nu maparin ni'mat sacara lahiriah bari poho ka Gusti Nu Maparin Ni'mat Nu Sajati.
Hé nafsu! Upami anjeun teu hoyong jadi jalmi bodo sapertos kitu: masihanana ku nami Alloh, nampana ku nami Alloh, ngawitanana ku nami Alloh, midamelna ku nami Alloh. Wassalam.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ